-
Title
-
Polskie zainteresowania kulturą Chantów (XVI-początek XX w.) / LUD 1987 t.71
-
Description
-
LUD 1987 t.71,s.191-214
-
Creator
-
Baranowski, Władysław
-
Date
-
1987
-
Format
-
application/pdf
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:1797
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1936
-
Subject
-
Chantowie - kultura
-
Text
-
Lud, t. 71, 1987
WŁADYSŁAW
BARANOWSKI
Uniwersytet Łódzki
POLSKIE ZAINTERESOWANIA KULTURĄ CHANTOW
(XVI - początek XX w.)
Dwoma naj bliżej spokrewnionymi z Węgrami narodami są mieszkający w dorzeczu rzeki Ob Chantowie IMansowie 1. Typ antropolqgiczny
współczesnych Chantów i Mansów bardzo poważnie różni ich od Madziarów. Pamiętać jednak trzeba, że rozdzielenie się tych ludów nastąpiło
znacznie dawniej niż przed tysięcleciem, a przez ten okres czasu zarówno
Węgrzy, jak i tzw. Obi-ugryjczycy mieszali się z różnymi innymi ludami.
Natomiast języki ich zalicza się do wspólnej grupy ugryjskiej 2.
Ongiś, w daleki€j przeszłości, zarówno jedni jak i drudzy zamies~iwali wschodnioeuropejskie tereny nad Wołgą i Kamą. Później Madziarzy
ruszyli ze swych siedzib na południowy-zachód, aby wreszcie za Karpatami, na Nizinie Panońskiej, znaleźć sobie nowe siedziby. Chantowie
i Manwwie, między którymi w tamtych czasach różnice językowe były
bardzo małe, pozostali nad Kamą, na obszarze zwanym wówczas Jurgią
lub Jurgą. Kponika kijowSka pod 1096 r. notuje opowiadanie Diuriata
Rogowicza z Nowogrodu a mieszka11cach tej krainy Jugorach, prawdopodobnie ludach jugryjskich, ale być może samodyjskich 3. Z kolei również
i arabscy autorzy piszący w XIII w. o ludach północno-wschodniej Europy oraz z północI'o-zachodniej Azji wspominają o krainie Jura, do której z ziem Nadwołżańskich Bułgarów dojechać było można na saniach
ciągniętych w psy. Arabscy pisarze wspominali również a prymitywnych nartach, jakich wówczas używali mieszkańcy krainy Jura.
Na temat położenia owej krainy Jugra czy też Jura istnieją różne hiHelsingfors .1883; S. Patkanow:-'
1897; S. Patkanow, D. R.
Dialekte,
Budapest
1911;
G. Starciew, Ostjaki. Socialno-etnograficzeskij
oczerk, Leningrad 1928; W. K. Sztiejnic, Chantyjskij
jazyk, {w:] Jazyki i pismlennost'
narodow Siewiera, Leningrad 1937,
t. 1; W. Steinitz, Ostjakisches Worterbuch,
Helsinki 1949, t. 1-2; M. A. Siergiejew,
Narody
Obskogo Siew;em,
Nowosibrsk 1953; N. M. Kokosow, W. Nikulun, W. I.
Charin, Chant y-Mansijskij
nacionalnyj
okrug, Swierdlowsk 195 6.
2 P. Hajdu, Narody
i języki uralskie, Warszawa 1971, s. 13'8 - 186.
ł B. Trautman,
Die altrusiche
Nestorchronik,
Leipzig 1931, s. 167 - 168.
l
A. Ahlquist,
Die Irtyschostjaken
Fuchs, Laut- und
Unter
Wogulen
und
Ostjaken,
und ihre Volkspoesie, St. Petersburg
Formenlehre
der sii,d-ostjakischen
1
192
Władysław
Baranowski
potezy 4. Przypuszcza się jednak, że w' końcu XI w. nazwa ta odnosiła
się do obszarów leżących na zachód od Gór Uralskich, a wiGc w północno-wschodniej Europie. Frawdopodobnie jednak później, w XII i XIII w.,
zarówno ludy Komi (Zyrianie) jak i Rosjanie z Wielkiego Nowogrodu poczęli napierać na ziemie Jugrii, której mieszkańcy przesuwali się coraz
bardziej na \vschód, aż poza Ural, na pl awie niezamieszkałe tereny północno-zachodniej Syberii. Prawdopodobnie pewna ich część została po
zc1chodniej stronie Gór uralskich, ale nie przedsbwiajilc wic;kszej siły
zostali wchłonięci przez żywioł osadników rosY,iskich czy też przez ludy
Komi. Przewnżająca jed!l'lk czę,~ćdawnych mies'zkańców Jugrii przeniosła
się na północno-zachodnie ziemie Syberii. W końcu XV w. ziemie te dost
