-
Title
-
Nekrologi / LUD 1948 t. 38
-
Description
-
LUD 1948 t.37 s.456-468
-
Date
-
1948
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:4781
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5153
-
Text
-
N E K R O L O G I
ŚP. J E R Z Y
KOWALSKI
D n . 22 s t y c z n i a 1948 r . z m a r ł we W r o c ł a w i u prof. J e r z y K o w a l s k i ,
p r z e w o d n i c z ą c y miejscowego o d d z i a ł u Polskiego T o w a r z y s t w a L u d o
znawczego, p r o - r e k t o r i . n i e d a w n y d z i e k a n U n i w e r s y t e t u
Wrocław
skiego', ś w i e t n y p i s a r z i uczony, j e d e n z n a j z a s ł u ż e ń s z y c h p i o n i e r ó w
k u l t u r y polskiej n a Z i e m i a c h O d z y s k a n y c h . S p o c z ą ł , j a k p i ę k n i e p o w i e
d z i a ł o n i m j e d e n z jego u c z n i ó w , ten, k t ó r y nigdy n i e o d p o c z y w a ł —
quievit, qui numquam quiescebat. O d s z e d ł w k w i e c i e w i e k u od p r a c y ,
k t ó r e j o d d a w a ł w s z y s t k i e m y ś l i i serce, c a ł y s w ó j o g r o m n y talent i nie
z w y k ł y zmysł organizacyjny.
Nie jest r z e c z ą ł a t w ą d a ć c h a r a k t e r y s t y k ę d z i a ł a l n o ś c i Z m a r
ł e g o , n a tak wiele r o z c i ą g a ł a s i ę ona p ó l i w t y ł u szla k i e r u n k a c h . Wy
bitny uczony, badacz l i t e r a t u r i k u l t u r y s t a r o ż y t n e j , g r e c k o - r z y m s k i e j ,
był r ó w n o c z e ś n i e cenionym p o w i e ś c i o p i s a r z e m , autorem o p r a c o w y w a
nych w s p ó l n i e z żoną, A n n ą K o w a l s k ą , książek «Złota kula», «Mijają
n a s » i «Grucc», a obok tego jeszcze, j e d n y m z n a j c z y n n i e j s z y c h p r a c o w
n i k ó w k i l k u t o w a r z y s t w n a u k o w y c h , m i ę d z y n i m i Polskiego T o w a r z y
stwa Ludoznawczego.
J e d n ą z ostatnich s w y c h prac, odczyt, w y g ł o s z o n y n a i n a u g u r a
c y j n y m posiedzeniu p u b l i c z n y m W r o c ł a w s k i e g o T o w a r z y s t w a N a u k o
wego, a p ó ź n i e j w y d a n y d r u k i e m w S p r a w o z d a n i a c h t e g o ż T o w a r z y
s t w a I , 1941), ?.—12, n a temat « A u l o n o m i i z j a w i s k ś w i a t a
duchowego))
zamknął refleksją o myśli ludzkiej, o p a n o w u j ą c e j i w p r a w i a j ą c e j w ruch
ogrom materialnego ś w i a t a — mens agitans molem — i m o ż e do n i
kogo s ł u s z n i e j n i ż do niego n i e m o ż n a b y t y c h s ł ó w o d n i e ś ć . Ż y ł o w t y m
niewielkiego w z r o s t u c z ł o w i e k u n i e w y c z e r p a n e j a k i e ś ź r ó d ł o e n e r g i i ,
u m i e j ą c e j d o k o n y w a ć r z e c z y i w y s i ł k ó w z d u m i e w a j ą c y c h . G d y b y nie
niepospolite z d o l n o ś c i b a d a w c z e , k t ó r e k a z a ł y m u o b r a ć d r o g ę i z a
w ó d uczonego, b y ł b y w ż y c i u c h y b a w i e l k i m c z ł o w i e k i e m c z y n u , o r g a
nizatorem i b u d o w n i c z y m . A i l a k , p o m i m o ż e g ł ó w n e p o w o ł a n i e w i ą -
657
Śp. Jerzy
zalo go r a c z e j ze ś w i a t e m
Kowalski
czystej m y ś l i n i ż d z i a ł a n i a , w ł a ś n i e
dzinie organizacji nauki z a r ó w n o
na s w e j
c ó w c e , j a k i n a s t ę p n i e we W r o c ł a w i u , d o k o n a ł rzeczy
niemal siły jednego
Kiedy
bek,
to
dzie
pla
przekraczających
człowieka.
s i ę b i e r z e do r ę k i
d w a jego
w
dawniejszej lwowskiej
aspekty
i przegląda
przede
jego czysto
wszystkim rzucają
naukowy
się w
doro
oczy
nie
f a c h o w e m u c z y t e l n i k o w i . Z j e d n e j s t r o n y s ą to p r a c e z d z i e j ó w s t a r o ż y t
nej
retoryki,
kiem
i
a z drugiej badania nad polskimi
Mickiewiczom.
rywającego
Retoryka, czyli kunszt
p r z e m a w i a n i a , a potem
humanistami,
najogólniej
pięknego
s i ę , b y ł t ą d z i e d z i n ą s ł o w a ż y w e g o i pisanego, n a k t ó r ą
więcej
od
nas
południowcy
zwracali uwagi.
wiele
większą
od
Być
może
dlatego,
starożytni
na p o w i e t r z u , n a u l i c a c h i p l a c a c h p u b l i c z n y c h , a m o ż e
retoryka,
sztukę,
nia
odkąd
siała
i była
zaczęto
zastanawiać
się podstawowym
la d z i e d z i n a s t a r o ż y t n e j
r e t o r y k i , od
wiele
do
poza
s i ę nad
nią
i dlatego, ż e
i uprawiać
wykształcenia
a ż do s c h y ł k u
dziś,
domem,
m ó w i o n e g o , b y l i w r a ż l i w i . To
czynnikiem
n i ą p r z e z szereg w i e k ó w
po
wysławiania
że, jak
nas c z ę ś ć ż y c i a s p ę d z a l i
bardziej n a p i ę k n o s ł o w a , z w ł a s z c z a
Koperni
przekonywującego,
i
wychowa
starożytności.
jej n i e w y j a ś n i o n y c h
też
ją jako
Cala
dostatecznie
i n a w p ó ł l e g e n d a r n y c h p o c z ą t k ó w , a ż po p i s m a k l a s y k a t e o r i i r e t o r y c z
nej ze s c h y ł k o w e j
Lud,
T. X X X V I I I
już starożytności,
He.rmogene.sa
z Tarsu
i jego p ó 40
658
źniejszych
objaśniaezy
była
nieustannie
przedmiotem
zainteresowań
prot. K o w a l s k i e g o . O d tej d z i e d z i n y r o z p o c z ą ł s w ą k a r i e r a n a u k o w ą
szerną rozprawą
także
poświęcił
wydanie
o- r e t o r y c e m ł o d e g o P l u t a r c h a , w y d a n ą
ostatnie
Hermogenesa,
Wrocławskiego
lata
życia,
Towarzystwa' Naukowego w
Etnologa zainteresuje przede
na te tematy
pomnikowe
cykl
wydawnictw
r. 1947.
wszystkim
d r o d z e z n a t u r a l n e j czysto
zdolności
przejawiającej
z szeregu
do
trafnego,
frapującego
się wyraźnie
w
i zupełnie
jego
rozpraw
który
wienia swojej sprawy przed s ą d e m ,
kolegium
fachowców-prawników,
chalnym jakimś
ciałem, a następnie
jeszcze
ujmowania
rozmaitych
i
pro
nieświa
myśli,
przysłowiach
niach l u d o w y c h , a z drugiej strony z u m i e j ę t n o ś c i
nigdy
nowe,
praca o początkach retoryki w Grecji, rozpatrująca
blem, n a j a k i e j
domej
przygotowując
k t ó r e godnie z a i n a u g u r o w a ł o
ob
w r. 1918, jej
zdolności
opowiada
zręcznego
przedsta
w s t a r o ż y t n e j G r e c j i nie
lecz n a j p i e r w
z reguły sądem
jesl
nawpól-patriar-
przysięgłych,
do
chodzącym do l i c z b y k i l k u s e t w o t u j ą c y c h , j a k z t y c h z d o l n o ś c i i u m i e
jętności
w
wyrosła
system
wiem
z czasem
cała
sprecyzowanych
refleksyjna sztuka, ujęta
przepisów
i wskazówek.
wcześnie
już
Niewątpliwie
bo
b a d a n i a n a d g e n e z ą r e t o r y k i , która: n a s t ę p n i e stanie s i ę b e z s p o r n ą
domeną
historii' l i t e r a t u r y , s a m e
socjologii,
etnologii
badań
i
jeszcze
leżą
wyraźnie
na
pograniczu
Polaka pociągnąć muszą
studia K o
literackich.
Każdego zaś wykształconego
w a l s k i e g o n a d K o p e r n i k i e m i M i c k i e w i c z e m . K i e d y l w o w s k i komitet
chodu
450 r o c z n i c y u r o d z i n n a j w i ę k s z e g o
w r . 1924 k s i ę g ę p a m i ą t k o w ą
Kowalskiego
zyk
z prośbą
łaciński Kopernika
naszego a s t r o n o m a
pt. ((Mikołaj Kopernik)),
o opracowanie
i jego s t u d i a
tak s p e c j a l n e j
filologiczne. I
ob
wydawał
z w r ó c o n o s i ę do
dziedziny, j a k
ję
oto z m a ł o na p o z ó r
p o c i ą g a j ą c e g o tematu, z drobiazgowego r o z w a ż a n i a g r a m a t y c z n y c h w ł a
ściwości Kopernikowej łaciny w porównaniu
współczesnych
mu
włoskich
i niemieckich
rakterystyka
geniuszu
wielkiego
wysłowieniu,
w sposobie f o r m u ł o w a n i a
z łaciną długiego
humanistów,
szeregu
wyrosła
uczonego, p r z e j a w i a j ą c e g o
cha
się w
m y ś l i , nade wszystko
w
jego
niepo
k a l a n e j j a s n o ś c i w y k ł a d u , b ę d ą c e g o w i e r n y m z w i e r c i a d ł e m j a s n e j i nie
zawodnie
trafnej
przedmiot
lozańskie
koncepcji
wykłady
naukowej.
Drugie
Mickiewicza,
studium,
zajmuje
się
mające
tym
w ż y c i u naszego poety (1838—9), w k t ó r y m w r ó c i ł on na k r ó t k o
do swego z a w o d u , do j a k i e g o p r z y g o t o w y w a ł
s i ę przez studia
zresztą
uniwer
syteckie, tj. do n a u c z a n i a j ę z y k ó w k l a s y c z n y c h . Nie w i e l u b o w i e m
z d a j e sobie u nas s p r a w ę z tego, ż e n a j w i ę k s z y
był
z wykształcenia
nego na owe
rierę
filologiem
czasy fachowca
nauczycielską
jej p r o c e s f i l o m a t ó w .
w
z naszych
klasycznym, wileńskim
E . Groddka,
gimnazjum
kowieńskim,
póki
nie
może
romantyków
uczniem
zaczynającym
za
rokiem
wybit
następnie ka
przerwał
mu
Studia w i l e ń s k i e m i a ł y mu się jednak o k a z a ć
po-
659
żyteczne
w
cińskiej
kilkanaście
w
literatur
Akademii
lat p ó ź n i e j , k i e d y
Lozańskiej,
słowiańskich
w
zanim
College
de
u\va.gi
twórczość
jako historyka
katedrę
przeniósł
France
w ż y c i u Mickiewicza stosunkowo m a ł o
dna
objął
nie
w
literatury ł a
sie
Paryżu.
na
katedrę
Jest to
okres
z n a n y , a jego n i e w ą t p l i w i e
literatury ł a c i ń s k i e j
n a s z e j z n a j o m o ś c i p r z e d e w s z y s t k i m ze w z g l ę d u na to, ż e nie
w i e r n e g o s k r y p t u jego w y k ł a d ó w
uniwersyteckich, a tylko k r ó t k i e
fragmentaryczne
i dość
i dorywcze
s t u d e n t ó w . A p r z e c i e ż z tak b a r d z o f r a g m e n t a r y c z n e g o
się K o w a l s k i e m u o d t w o r z y ć bardzo
się
posiadamy
tatki s a m e g o
wykładowcy
go
wymyka
no
zapiski
materiału
udało
w i e r n y obraz dorobku Mickiewicza
w tej d z i e d z i n i e . U d a ł o s i ę j e d n a k tylko d z i ę k i n i e z w y k ł e j w p r o s t p r a c y ,
nie
cofającej
się przed badaniem
ogarniającej
czowi
mal
wiedzy
rzutem
filologicznej,
najblahszych
oka
cały
dorobek
stwierdzającej
na
pozór
drobiazgów,
współczesnej
pochodzenie
Mickiewi
każdego
nieo
t w i e r d z e n i a poety z takiego lub innego p o d r ę c z n i k a , b ę d ą c e g o
ówczas
do
jednym
pod
w u ż y t k u , aby w s p o m n i e ć j u ż tylko o k i l k a k r o t n y c h p o d r ó ż a c h
Lozanny
i
badaniach
archiwalnych,
przedsiębranych
na
miejscu.
C z ę ś ć tylko d r o b n a tego i m p o n u j ą c e g o s u m i e n n o ś c i ą b a d a n i a i s z e r o k o
ścią h o r y z o n t ó w
dorobku
mowego
wydania
czytając
pochodzącą
(«Meander»
dem
opublikowana
Mickiewicza; tym
od
I I I , 1918,
Wrocławskiego
57),
ucznia
została
Zmarłego,
iż c a ł o ś ć
jego
Towarzystwa
w siódmym
bardziej w i ę c
B.
ma
cieszyć
Bilińskiego,
się rychło
tomie s e j
się
ukazać
do
wydań
klasyków
w
nakła
Naukowego.
S z e r s z e k o ł a c z y t e l n i k ó w z n a ł y Jerzego K o w a l s k i e g o ze
wstępów
należy,
wiadomość
przekładach
w
świetnych
krakowsko-lwowskiej
i'Bibliotece N a r o d o w e j * "(((Wyznania)) ś w . A u g u s t y n a , « C h m u r y »
fanesa)
oraz z popularno-naukowych
nie w « M e a n d r z e »
dostrzega,
chcenia
szkiców
ogłaszanych
i ((Zeszytach W r o c ł a w s k i c h ) ) , ale nie k a ż d y
ile p o d j e d n y m lub d r u g i m , w a f o r y s t y c z n e j
na p o z ó r
wnikliwego
Arysto-
j u ż po
rzuconym
twierdzeniu,
badania, k r o c z ą c e g o
po
kryje
ścieżkach
sie
woj
zapewne
formie
od
nie
głębokiej erudycji,
rzadko
tylko
uczęszcza
nych.
W y m y k a s i ę spod k o m p e t e n c j i
czysto
literackiej
piękny
i kompetentny
nym
przez
działalności
wyraz
J . Parandowskiego,
p i s z ą c e g o le s ł o w a w ł a ś c i w a
Zmarłego.
we
ZnaJajzla
wspomnieniu
długoletniego
ona
pośmiertnym,
przyjaciela
ocena
zresztą
swój
ogłoszo
i kolegi
Ko
w a l s k i e g o po p i ó r z e , w n r z e 10 ( z 7. I I I . 1948) « O d r o d z e n i a » , do k t ó r e g o
niech
wolno
pominąć
skiej,
będzie
milczeniem
przede
ciekawego
zasług
wszystkim
czytelnika
Zmarłego
odesłać.
na
polu
zaś Uniwersytetu
we
Lwowie,
skupiał
wokół
wolno
jednak
nauki
pol
Wrocławskiego.
Jeszcze przed w o j n ą , jako długoletni
Kazimierza
Nie
organizacji
profesor
siebie
Uniwersytetu
Jerzy
Kowalski
42*
Jana
grono
660
u c z n i ó w , w p r o w a d z a j ą c i c h z w ł a s z c z a w te d z i e d z i n y b a d a ń , k t ó r e b y ł y
m u s z c z e g ó l n i e bliskie. O r g a n e m tego g r o n a b y ł y «Acta
politanb), w k l ó r y c h u k a z a ł o s i ę p o w o j n i e s i e d e m
cińskich
samego profesora
seminarii
II Leo-
t o m ó w rozpraw ła
i jego w s p ó ł p r a c o w n i k ó w .
Ale prawdziwie
b o h a t e r s k i o k r e s d z i a ł a l n o ś c i o r g a n i z a c y j n e j Z m a r ł e g o r o z p o c z ą ł s i ę we
W r o c ł a w i u , gdzie p r z y b y ł p o w o j n i e po k r ó t k i m p o b y c i e n a K a t o l i c k i m
U n i w e r s y t e c i e L u b e l s k i m , aby s t a n ą ć do p r a c y n a d t w o r z e n i e m
uczelni
w tym mieście.
Kolejno jako dziekan
i pro-rektor
tetu W r o c ł a w s k i e g o , r e d a k t o r i w y d a w c a o r g a n u n a u k o w e g o
Towarzysta
nego
Filologicznego
Wrocławskiego
skiego
Towarzystwa
T
W roeławskiego
1
EOS, przewodniczący
Towarzystwa
Naukowego,
Archeologicznego,
Oddziału
Polskiego
a
Polskiego
Wydziału
Filologicz
założyciel
Wrocław
na koniec
Towarzystwa
polskiej
Uniwersy
przewodniczący
Ludoznawczego
od
d a ł c a ł ą s w ą n i e p o ż y i t ą e n e r g i ę , czas i , niestety, z d r o w i e n a u s ł u g i b u
dowy
wrocławskiego ośrodka
naukowego.
u w a g ę , jak długo we W r o c ł a w i u ,
г., p a n o w a ł y
A przecież
zniszczonym
trzeba b r a ć pod
oblężeniem
w i o s n ą 1945
w a r u n k i z u p e ł n i e p i o n i e r s k i e , k i e d y trzeba b y ł o j a k spod
z i e m i w y d o b y w a ć lokale, u r z ą d z e n i a , d r u k a r n i e — i l u d z i , p o t r z e b n y c h
do
ich obsłużenia. T o też wymieniony
sprawowanych przez Zmarłego
manią
powyżej
d ł u g i szereg
nie m a n i c w s p ó l n e g o
godności,
z naszą
t y t u ł ó w , lecz o z n a c z a r a c z e j o i l e ż d ł u ż s z y k o r o w ó d
polską
trosk, w y
s i ł k ó w i z a b i e g ó w , u w i e ń c z o n y c h z r e g u ł y p o m y ś l n y m w y n i k i e m . I jeśli
dzisiaj polskie ż y c i e n a u k o w e
we W r o c ł a w i u normalizuje s i ę coraz bar
dziej i c o r a z s z e r s z y m p ł y n i e k o r y t e m , to jest to w z n a c z n e j m i e r z e z a
s ł u g ą tego, k t ó r y s p o c z ą ł j u ż na w i e k i po ż y c i u nie z n a j ą c y m
na w r o c ł a w s k i m
Nie m a ł ą
spoczynku
cmentarzu ś w . W a w r z y ń c a .
część prac swoich i w y s i ł k ó w
w ciągu
t y c h l a ł ostat
n i c h p o ś w i ę c i ł J e r z y K o w a l s k i w r o c ł a w s k i e m u o d d z i a ł o w i Polskiego T o
w a r z y s t w a L u d o z n a w c z e g o . J a k w i e l e z n i m u b y ł o , odczuto tam w y r a
źnie
po jego
śmierci.
Do- m a j ą c e g o
ficznego « L u d o z n a w c a »
się ukazywać
«Cień człowieka)), obfitujący j a k zawsze
gający
i niepokojący
cował,
oddawał
kładał
wszelkich
W
takiej p r a c y
temu
periodyku
n a p i s a ł j e d e n z ostatnich s w o i c h
literacką
formą.
przedsięwzięciu
starań,
w myśli
aby d o p r o w a d z i ć
spalił s i ę i odszedł
niepospolite, a p o c i ą
N a d czymkolwiek
wszystkie
etnogra
a r t y k u ł ó w pt.
siły
bowiem
i całe
je d o p o m y ś l n e g o
przedwcześnie,
ale poza
pra
serce, do
końca.
trwałym
i r e a l n y m dorobkiem w postaci k s i ą ż e k napisanych i inslytucyj urucho
m i o n y c h pozostanie po n i m w s p o m n i e n i e
strudzenie
z
przeciwnościami,
tkwiącymi
ducha, b o r y k a j ą c e g o s i ę nie
w
martwej
materii:
agitans molem.
Marian Plezia
mens
661
ŚP.
W
Batko,
październiku
zasłużony
WALERIAN
1947
roku
BATKO
zmarł
w
wychowawea-oświatowiec,
śni ludowych, żołnierz
w
walce o
Busku-Zdroju
muzykolog
Walerian
i zbieracz
pie
niepodległość.
Wyczerpany wojną, przeżyciami okupacyjnymi, intensywną
pracą
p o w o j e n n ą , c i ę ż k i m i w a r u n k a m i materialnymi ż y o i a w zniszczonej W a r
s z a w i e , nie m i a ł c z a s u ani ś r o d k ó w l e c z y ć z a d a w n i o n e j c h o r o b y . U m a r ł
w p e ł n i ż y c i a , l i c z ą c 41 lat.
Urodzony
ukończeniu
11.
szkoły
I V . 190G r .
w
powszechnej
Michałowicach,
poświęcił
się
skiemu. Seminarium nauczycielskie u k o ń c z y ł
winął
ton,
pow.
organizator
i dyrygent
chóru
wywaniu
najmłodszych
w Lubelskim
i
w Białymstoku. Tam
sześćdziesięcioosobowego.
nauczaniu
Związku Teatrów
roz
nym.
Prowadził
inwentaryzację
dorywczo,
później
już
pieśni
stale
oświatowego
G ł u c h o w a , pow.
ludowych
Lubelskim
Otrzymał
Jednocześnie
pracował
dziale m u z y c z
lubelskich,
i systematycznie,
o ś w i a t y pozaszkolnej w Kuratorium
n i ó s ł s i ę do
śpiewu.
bary
o d d a j ą c się wycho
i Chórów Ludowych w
kowo
jako
począt
pracownik
w l a t a c h 1932—35.
S k i e r n i e w i c e , na s t a n o w i s k o
Prze
wychowawcy
i muzycznego w tamtejszym Uniwersytecie L u d o w y m .
1936/37 b y ł n a u c z y c i e l e m s z k o ł y p o w s z e c h n e j w W a r s z a w i e ,
uzupełnił i p o g ł ę b i ł swe
czył Wydział
po
nauczyciel
Swoje uzdolnienia muzyczne, d a j ą c s i ę p o z n a ć jako dobry
p o s a d ę nauczyciela s z k o ł y powszechnej w Lublinie,
roku
Miechów,
zawodowi
Od
gdzie
studia' m u z y c z n e . W r o k u 1939 na w i o s n ę u k o ń
Nauczycielski P a ń s t w o w e g o
Konserwatorium
Muzycznego
w W a r s z a w i e . Objął kierownictwo działu muzycznego w Instytucie T e a
trów
L u d o w y c h i sekretarstwo redakcji
miesięcznika
«Teatr
Ludowy»,
w s t ę p u j ą c w ten
s p o s ó b w ś c i s ł ą w s p ó ł p r a c ę z i d e o l o g i e m teatru
wego J ę d r z e j e m
Cierniakiem.
W
tym
ludo
okresie r o z w i n ą ł d z i a ł a l n o ś ć
blikacyjną, zasilając Swoimi artykułami rzeczowymi lamy prasy
pu
oświa
t o w e j , m u z y c z n e j i t e a t r a l n e j . W w o j n i e 1939 j a k o r e z e r w i s t a d o s t a ł
do
niewoli niemieckiej, z k t ó r e j u w o l n i ł się. B r a ł
spiracyjnej n i e p o d l e g ł o ś c i o w e j
w
Warszawie,
a po
7
niaka
u k r y w a ł s i ę na p r o w i n c j i . W K o m a r ó w c e
niem
był
tajne
nauczanie
kierownikiem
i
czynny udział w
prace
szkoły
powszechnej,
wojskowe
w
y
udział w pracy
aresztowaniu
Podlaskiej pod
prowadząc
Batalionach
się
kon
Cier-
Radzy
jednocześnie
Chłopskich.
u w a l n i a n i u L u b e l s z c z y z n y od o k u p a n t a . P o
Brał
weryfika
cji z w o l n i o n y z o s t a ł z w o j s k a w stopniu m a j o r a .
P o uzyskaniu niepod
ległości
Oświatową
rówce
założył
pierwszą
w
Polsce
Podlaskiej, tj. G i m n a z j u m
p r z y g o t o w a w c z e dla
kierował, W
wionym
roku
Ludowym
Spółdzielnię
nauczycieli szkół powszechnych i
1945 p o w o ł a n y
Instytucie
w
Koma
Wiejskie, Uniwersytet Ludowy,
tymi
z o s t a ł do W a r s z a w y , gdzie w e
Oświaty
i
Kultury
objął
kursy
zakładami
Wydział
wzno
Mu-
662
zyczny.
Współpracował
z
Towarzystwem
Teatru
i
B y ł c z ł o n k i e m Komitetu redakcyjnego m i e s i ę c z n i k a
redaktorem
działu
muzycznego
w
((Teatrze
i Orkiestr
Tow.
Teatru
((Repertuaru C h ó r ó w
Wycieńczony
terialnymi,
przewlekłą
uzyskał
miejsce
chorobą
w
Muzyki
Oświatowa)),
Ludowym»,
redaktorem
i Muzyki
nerek
gdzie
od
m ł o d s z e g o p o k o l e n i a i z a k o ń c z y ł go w p o ł o w i e
drogi.
Na
podkreślenie
zasługuje
nym
warunkami
próbował
s i ę k u r a c j i . T u t a j r o z p o c z ą ł s w ó j start ż y c i o w y
lubelskiego, p o ś w i ę c o n a
Ludowej».
i złymi
Busku-Zdroju,
Ludowej.
«Ргаса
ma
poddać
wychowywania
działalność regionalna
Batki
z
naj
okresu
gromadzeniu pieśni i melodii ludowych o
z n a c z e n i u d l a t e a t r u l u d o w e g o i etnografii L u b e l s z c z y z n y .
waż
Wszyst
kie w o l n e c h w i l e od p r a c y s z k o l n e j : niedziele i ś w i ę t a , w a k a c j e —
ś w i ę c a ł pracy terenowej, zbierając
miała
w
początkowo
stałą
został
charakter
i systematyczną,
odciążony
od
od
pracy
duży materiał
dorywczy,
czasu
gdy
szkolnej.
później
jako
W
pieśniarski.
przekształciła
pracownik
zbieraniu
po
Praca
ta
się
Kuratorium,
melodii
posługiwał
się w y ł ą c z n i e s ł u c h e m , z d o b y w a j ą c w tym k i e r u n k u olbrzymie d o ś w i a d
czenie, k t ó r e w p r z y s z ł o ś c i s p o ż y t k o w a ł . Obok prof. T a d e u s z a
Prejznera
z Katowic,
Walerian
Batko
brał
który
należy
on
do
w pow.
łukowskim
głównych
materiały
muzykologów
pieśni,
folklorystyki
lu
do
wystawienia
z
scenicznego
terenu
Ze
po
później
weselne
lubelskiej.
belskiego, a z w ł a s z c z a w K r z c z o n o w i e , G a l ę z o w i e i Ś w i d n i k u , k t ó r e
mu
obrzędowe
kilkaset
powiatu
służyły
tekstowe
zebrał
«Wesela
lubelskiego))
w i n s c e n i z a c j i B r o n i s ł a w a N y c z a . B a t k o z e b r a ł r ó w n i e ż m a t e r i a ł y etno
graficzne do « k ą p a l v ) ) — u r o c z y s t o ś c i s o b ó t k o w y c h p a l e n i a ognia, k t ó r e
w Lubelszczyźnic
kuratoryjny
swoim
Obok
p r a w i c j u ż z a g i n ę ł y . Z e b r a n y plon B a t k i
instruktor
nazwiskiem
umiejętnie
stycznej
muzyki
dwie
i śpiewu
prace
prowadzonej
Józef
poświęcone
akcji
i organizacyjnej ogłaszał
Chmura,
lubelskiej
społecznej,
wykorzystał
wydając
pieśni
wychowawczej,
Szkolnego
Pozaszkolna)),
które
artykuły
Oświatowa.
1—2);
sela
la»
Lugelskicgoo,
((Teatr
jego:
1947,
nr
Lndowy»,
«Tcmaty
1):
((śpiew
w
«Ргаса
prac
«Muzyka
Szkole»,
Oświatowa»
dla
zapisujących
Ludowa»
(Teatr
lubelskiego)) ( T e a t r
obrzęd
sobótkowy
Ludowy,
1947.
nr
1—2),
(tamże,
1933,
nr
8,
nr 5); « D y n g u s — Ś m i g u s a ( W i c i . 1947, nr
i
(z
światoń
nierz
(z
portretem), « Р г а с а
,1, —
Oświata
inne.
Oto
melodie»
1917,
«Z
«Kompa!ka»,
Praca
«Teatr
1946,
13).
Oświatowa)),
Ludo\v\»,
nr
we
«кара-
Oświatowa.
1947,
nr
1
Walerian; ,
10—11, str.
380—88;
Walerian Batko, muzyk, w y c h o w a w c a , społecznik
portretem).
nie
(Praca
str. 131):
O W a l e r i a n i e Ba Ice p i s a l i : L u b i c z - N y c z B . — P a m i ę c i
Batki
pieśni
Kuratorium
«Polska
Ludowy,
« L u b e l s k a p i e ś ń l u d o w a » ( P i e ś ń w Szkole, 1930.
—
arty
d r u k i e m z e b r a n e przez siebie
oraz r ó ż n e a r t y k u ł y w c z a s o p i s m a c h : ((Dziennik U r z ę d o w y
Okręgu
pod
ludowej.
1917,
nr
11—12,
str.
i
żoł
511—43;
663
S z u b z d a W ł a d y s ł a w — W a l e r i a n B a t k o (14. 4. 1906—23.
radnik
«Głos
Muzyczny)), 1947,
Nauczycielski)),
n r 8—9, str. 4—6;
1947,
10. 1947), « P o -
Т. K . — W a l e r i a n Batko,
n r 20, str. 313;
J . D. —
W a l e r i a n Batko,
« W i c i » , 1947, n r 48, str. 3.
Henryk
L U B OR
Niełatwo
będzie
ocenić
Zwolakiewicz
NIEDERLE
działalność
naukową
Lubora
Niederlego,
g d y ż t r z e b a by p o s i a d a ć r ó w n ą m u w s z e c h s t r o n n o ś ć , r o z l e g ł o ś ć i g ł ę b i e
wiedzy. B y i bowiem
uczonym, p r a c u j ą c y m
nie n a u k i . P r e h i s t o r i a , etnografia,
znawstwo,
oto
dyscypliny, k t ó r e
nie
w j e d n e j tylko
antropologia,
uprawiał,
dziedzi
historia, a nawet
których
znawcą
ś l e d n i m . Ale n a u k i te u p r a w i a ł N i e d e r l e p r z e z c a ł e s w e ż y c i e w
ściśle
określonym
przede
kierunku.
wszystkim
Wszystkie
one
służyły
jednego
i języka.
Przy
Lubora
poznania
Niederlego okre
s 1 o w i a n o z n a w с a, g d y ż b y i
jednym z najlepszych z n a w c ó w
kultury
pewnym
r
jednym s ł o w e m
tym,
Słowian,
choć
ich typu
główne
niepo
dla
celu, dla j a k n a j b a r d z i e j w s z e c h s t r o n n e g o
S ł o w i a ń s z c z y z n y . T o też działalność n a u k o w ą
ślić m o ż n a
mu
języ-
byi
naprawdę
fizycznego,
historii,
jego zainteresowania
doty
c z y ł y p r z e s z ł o ś c i , nie obce b y ł y m u z a g a d n i e n i a S ł o w i a ń s z c z y z n y
czesnej, w s p r a w i e k t ó r e j n i e j e d n o k r o t n i e
Urodzony
filolog
20
klasyczny
i
września
1865 r o k u
antropolog,
już w
glos
w
zabierał.
Klatovach. z
pierwszej
wykształcenia
swojej
drukowanej
p r a c y «О potfebe oddleni
anthropologiekego p i i noye Muse u
cćasopis
Ćeskeho»,
wał
Musea K r a l o s t v i
kierunek, w jakim
pójdą
LXIII,
Ui z a z n a c z y ć , ż e a n t r o p o l o g i ę r o z u m i a ł
Ceskem»,
1889, str. 275—285,
jego b a d a n i a
współ
wskazy
i zainteresowania.
Niederle
nie tylko w
Należy
znaczeniu
f i z y c z n y m , ale tak, j a k u p r a w i a n o j ą w t y m o k r e s i e c z a s u , to jest, j a k o
naukę, obejmującą
o p r ó c z s t r o n y fizycznej
c z ł o w i e k a , jego k u l t u r ę , h i
storię i prehistorię.
W r o k u 1893 w y s z ł a
w P r a d z e p i e r w s z a p r a c a Niederlego,
która
i m i ę jego u c z y n i ł a z n a n y m w s z e r o k i m ś w i e c i e u c z o n y c h E u r o p y .
to « L i d s t v o у d o b ę pi'edhistorycke. se z v l a s t n i m zretelem
va,nske».
Książkę
przetłumaczono
na
język
rosyjski,
a
Byio
na zenie
slo-
języku
pol
w
s k i m u k a z a ł o s i ę obszerne streszczenie p i ó r a K s a w e r e g o C h a m c a
w rocz
nika ch o ,Ś w i a l o w it a ».
Odtąd
ściej
to
przeszłości
studia
Lubora
Słowian.
Niederlego
Trudno byłoby
poświęcone
omawiać
te
były
coraz
rozliczne
czę
prace
i p r z y c z y n k i , g d y ż s a m tylko spis i c h o b j ą ć by m u s i a ł stron k i l k a . W y
niki swoich
skim
w
niezmordowanych
różnych
gałęziach
poszukiwań
nauki zamknął
nad z a g a d n i e n i e m
Niederle
w
słowiań
wielkim
syntc-
664
t y c z n y m dziele « S I o v a n s k ć
S t a r o ż i t n o s t h ) . D z i d o to
w dwóch
częściach
r ó w n o c z e ś n i e u k a z u j ą c y c h się, objęto w całości 7 d u ż y c h t o m ó w . W czę
ści historycznej
(4 t o m y ,
Piraga
1902—1924)
przedstawia
Niederle
c z ą t k i S ł o w i a n j a k o c a ł o ś c i ( t o m I ) , n a s t ę p n i e losy S ł o w i a n
(tom
II), południowych
(tom
III) i
wschodnich
(tom
po
zachodnich
IV) w
oparciu
o krytycznie r o z t r z ą s a n e ogromne m a t e r i a ł y prehistoryczne, historyczne,
etnograficzne,
Slovanu»
na
.antropologiczne
( t r z y tomy,
przestrzeni
ogromem
wieków.
włożonej
materiałów
Praga
To
w nie
i językowe.
1911—1925)
wielkie
druga «Źivot
starych
daje p r z e g l ą d k u l t u r y
Część
Słowian
dzieło
Niederlego,
pracy i erudycją, stanowi
i zagadnień, dotyczących Słowiańszczyzny
jest n i e o d z o w n y m i p o d s t a w o w y m
k o l w i e k tematem
związanym
ze
zdumiewające
świetny
i z tego
przegląd
powodu
d l a k a ż d e g o , fcto z a j m u j e s i ę j a k i m
Słowiańszczyzną.
R z e c z o c z y w i s t a b a d a n i a n a u k o w e stale p o s t ę p u j ą n a p r z ó d i w i e l e
z a g a d n i e ń p o r u s z a n y c h w dziele N i e d e r l e g o — d o t y c z y to z w ł a s z c z a z a
g a d n i e n i a p r a o j c z y z n y S ł o w i a n , co do k t ó r e g o
kilka razy zresztą
zmie
niał Niederle p o g l ą d y — dzisiaj musi j u ż b y ć inaczej n a ś w i e t l a n e .
Jed
«Slovanske S t a r o ż i t n o s ł b ) w b a d a n i a c h n a d p r z e s z ł o ś c i ą S ł o w i a ń
s z c z y z n y b y ł y wydarzeniem j e d y n y m w s w o i m r o d z a j u i j a k dotychczas,
nakże
w
z
całości
nich
niczym
niezastąpionym.
nauce europejskiej s t r e s z c z a j ą c
skim
I przez
długie
jeszcze
lata,
korzystać będzie musiał. Wielkie swoje dzieło udostępnił
l'antiquite
(((Manuel de
je w
dwóch
Slave»,
tom
łomach
I.
w języku
«L'histoire»,
192(5). M a m y t a k ż e i w j ę z y k u
uprzystępnioną,
drobną
niestety
Przy
tomu
okazji
tylko
część
I.) w p r z e k ł a d z i e
wspomnieć
tu n a l e ż y
((Starożytności
Ks. Chamca
o dwóch
francu
Paris
t o m I I . « L a civilisation)), P a r i s
skich)) (2 zeszyty
każdy
Niederle
1923,
polskim
Słowiań
(190(5—1910).
j e s z c z e p r a c a c h Nie
derlego w j ę z y k u p o l s k i m w y d a n y c h , n a p i s a n y c h dla ( ( E n c y k l o p e d i i P o l
skiej)), w y d .
Akad.
Um.
w
Krakowie
d l a tomu
przeszłości
Słowian (Kraków
wiańskiej))
( s i r . 1—17)
i ((Najdawniejszy p o d z i a ł
szereg p r a c
Niederlego
IV-tego
1912). S ą to p r a c e ( ( P o c z ą t k i
Słowian
poświęconego
kultury sło
na
szczepy»
(18—30).
Cały
powstał
na m a r g i n e s i e
((Starożytno
ści S ł o w i a ń s k i c h ) ) . Z w a ż n i e j s z y c h w y m i e n i ć n a l e ż y takie j a k : « A n t o v e » , .
«Vpady
Slovanu n a Balkan
cheologie)),
«Ein
z a v l a d y J u s t i n i a n o v y » , ((Pfihod Ć e h u a a r
Beitrag zur Geschichte der sudslavischen W a n d e r u n -
g e n » , « О p u v o d u k u l t u r y l u ż i c k e » , «K s l o v a n s k e k o l o n i s a c e v M a ł e A s i e
a Syrie v V I I — X
Studia
nad
stoletb).
prehistorią
w osobnej k s i ą ż c e « R u k o v ć t
tym
jest
także
autorem
!
Słowiańszczyzny
slovanske
podręcznika
przedstawił
archeologie))
archeologii
Niederle
( P r a g a 1931). P o z a
Czech
opracowanego
w s p ó l n i e z K . B u c h t e l ą « R u k o v e l ć e s k e archeologie)) ( P r a g a 1910), w k t ó -
665
rym
dał zarys
stępnych
pradziejów
w tej
Czech,
stanowiący
Wielkie są także
do
prac
zasługi Niederlego jako organizatora w
sie n a u k o w y c h b a d a ń a r c h e o l o g i c z n y c h
w
Czechach. B y ł on
lem i p i e r w s z y m dyrektorem P a ń s t w o w e g o
(Statni A r c h e o l o g i c k y
Praehistoryckyo)
Ustav) w
i «Pamatky
tutu S ł o w i a ń s k i e g o .
na
Instytutu
zakre
założycie
Archeologicznego
Pradze, redaktorem czasopism
archeologicke»,
wreszcie
«Obzor
prezesem
Insty
N i e m a ł e także zasługi położył jako długoletni
fesor K a r o l o w eg o U n i w e r s y t e t u
na
podstawę
dziedzinie.
emeryturę), kształcąc
w
szereg
P r a d z e (1904—1928 k i e d y
wybitnych
badaczy
nie
pro
przeszedł
tylko
czecho
słowackich.
Wcabe p o k a ź n y
skiej
i
jest dorobek
słowiańskiej.
Pomijając
Niederlego na polu
badania
etnografii
etnograficzne
cze
wykorzystane
w ( ( S t a r o ż y t n o ś c i a c h S ł o w i a ń s k i c h ) ) n a p i s a ł c a ł y szereg p r a c z w i ą z a n y c h
ściśle z etnografią
«Byt ludu vesn,ickeho», «Chalupa t v r d o ń s k a » ,
«Кега-
mika v C e c h a c h , na Morave a u h e r s k e m S l o v a n s k u » , « C h a l u p a K o p a ń i ćarska»,
((Slovenska
vinna
buda»,
«Das
bóhinisehe
Dorfhaus
in
der
Ausstellung)). I . « D e r b i s h e r i g e S t a n d u n s e r e r F o r s o h u n g » . I I . « Z u r Methode der F o r s c h u n g »
ficzną
i inne, z w ł a s z c z a
związane
z wystawą
etnogra
w P r a d z e w 1895 r o k u , k t ó r e j b y ł o r g a n i z a t o r e m . W s p ó l n i e z E .
Albertem
napisał
dla
wyd.
«Die
in W o r t u n d B i l d » , « V o l k s k u n d e
fenheit
ósłerreichisch-ungarische
Bóhrncns»,
der B e v ó l k e r u n g » . B y ł w r e s z c i e
«Der
Niederle
Monarchie
physischer
jednym
z
Beschafzałożycieli
Muzeum Etnograficznego w Pradze.
Zmarł jako s ę d z i w y
wając
żałobą
7 9 - c i o ł e t n i s t a r z e c 14 c z e r w c a 1944 г., o k r y
cala n a u k ę s ł o w i a ń s k ą .
Żyć jednak będzie
wiańskiej, gdyż swą pracą, swymi dziełami wzniósł
w
nauce
sobie p o m n i k
sło
aere
perennius.
Stefan Nosek
V. .1. M A N S I K K A
20 m a r c a 1917 z m a r ł w H e l s i n k a c h z n a n y f i ń s k i
Johannes
1884,
w
Mansikka.
Urodził
r. 1903 u z y s k a ł
folklorysta
się Mansikka w Wyborgu 7
w tamtejszym
r o k u z a p i s a ł s i ę na u n i w e r s y t e t
w
liceum
maturę
i tegoż
w
r. 1909 z o s t a ł l i c e n c j a t e m , a w
roku
W
tym samym
doktorem
roku został
docentem f o l k l o r y s t y k i s ł o w i a ń s k i e j
profesorem
n a d z w y c z a j n y m folklorystyki
Mansikka
kres
filozofii.
wiedzy
w
pogłębił
czasie
swe
samego
H e l s i n k a c h . W r . 1905 u z y s k a ł
p i e ń k a n d y d a t a filozofii,
wany
naukowe
sto
następnym
Mansikka miano
i porównawczej
a w r . 1927
porównawczej.
przygotowanie
licznych p o d r ó ż y
Viljo
października
i rozszerzył
zagranicznych.
Jeszcze
za
jako
666
V. J . M a n s i k k a
student, w l a t a c h 1 9 0 0 — 0 9 , z w i e d z i ł on R o s j e , A u s t r i ę i N i e m c y
1910 o d b y ł d ł u ż s z ą p o d r ó ż do Austriii. W p ó ź n i e j s z y c h
badania
stwach
w
Rumunii,
Bułgarii,
Danii,
Jugosławii,
latach
Grecji, Polsce
Ulubionym
przedmiotom
który
Mansikki
studiował
w
pod
czasie
oraz natchnionego nauczyciela i przewodnika*,
w y r a ż a ł . M a n s i k k a p r z y s w o i ł sobie w y t y c z n e
stępnie przeszczepić
da) n i e m a l
studiów
na teren
uniwersy
słowiańskiej
jak się o
Rozległa
nim
później
s z k o ł y K r o h n a , by je n a
folklorystyki, której
i gruntowna
s i ę od
z n a j o m o ś ć obcych j ę z y k ó w o t w o r z y ł a
w
archiwach
i
różnojęzycznych
s k a r b y w i e d z y , w k t ó r y c h tylko n i e l i c z n i f i ń s c y
pierwszej
obiecującej
rozprawie
Ogoi und I l o v a t i t s a » , c z y t a n e j p o p r z e d n i o
uczeni umieli
z r. 1900 pt. « D a s
korzystać.
Lied
kompozycji
ciekawe
pieśni
tą p i e ś n i ą
ludowej,
a rosyjską
później pracy « Z izućeniju
zaprezentował
ustalając
poezją
von
w Seminariom Folklorystycz
nej
fińskiej
przed
dziełach
nym w Helsinkach, Mansikka zajął się w y j a ś n i e n i e m
gicznej.
pro
wychowawcy
całkowicie.
bogate, z g r o m a d z o n e
między
pań
kierunkiem ó w c z e s n e g o
fesora f o l k l o r y s t y k i f i ń s k i e j K a a r l e K r o h n a , ((szlachetnego
W
i
bałtyckich.
t e c k i c h b y ł folklor,
nim
a w r.
prowadził
jednocześnie
ludową.
W
wydanej
w
pew
paralele
dwa
lata
z.agovo;rov» ( I Z Y . Otd. r u s s k . j a z . i tdow, 1 3 )
się Mansikka jako
dobry
znawca
r o s y j s k i e j poezji
ma
667
Z a g a d n i e n i u c z a r ó w i z a m a w i a l i p o ś w i ę c o n a jest r ó w n i e ż o b s z e r n a
rozprawa
doktorska
rucksichtigung
m.
in.
o
Biot-
niezwykle
Szczególnie
okazał
dzieło
Mansikki
się
cjalnie ż y w y m
Bardzo
pt.
się
pogaństwa
znawca
(1919),
omawianego
legend i
mit
materiału.
jego dalszych
zaintere
apokryficznych
zagranicznych
pism.
uczonych
przyczynkiem
itd.).
w
Rosji,
Również
do
Ostslaven.
na p i e r w s z e j
badań
mitologii
ludów
przeto jest
części dzieło
i krytyką
(1922). T o
zajmuje
źródeł
postanowienia
tu
się
doniosłe
znaczenie
również
dla
że
badaczy
obcych
jako
się
na
Dalszym w a ż n y m
przyczynkiem
w
eLitauische Zauberspruche»
praca
w
i
Wreszcie
pracy
z r.
1914
tekst».
dorobku n a u k o w y m
Mansikki
(1923), o w o c ż m u d n y c h
l e t n i c h b a d a ń . A u t o r w p i ę k n y s p o s ó b u z u p e ł n i a tu
ludów
posiada
fińskiego.
Mansikka
Nevskago. Razboc redakcij
źródeł
wiadomo,
wierzeniach
wymieniona
po
doskonały
i g r u n t o w n a ocena
folkloru
problemy porusza
Ałaksandra
jest p r a c a
odbił
zrozumiałą,
zresztą
archeologiczne,
opisy
autor
jest
obszerne,
się, j a k
(nauki
kościelne,
zaprezentował
słowiańskich
rzeczą
historyczne i j ę z y k o w e
«żytie
spe
religioznawczych
I. Q u e l ł e n »
l i t e r a t u r y p r z e d m i o t u . Jego k r y t y k a
lińskich,
pt.
To
ze
spotkała się z niemal powszechnym uznaniem. P o n i e w a ż , jak
wpływ
Be-
świadcząca
zainteresowaniem.
ważnym
«Die Religion der
dróżników
znajomości
wśród
z samego t y t u ł u , o c e n ą
dzieje
Zauberformetn
i w y t y c z n y m dla
rosyjskich
spotikalo
russische
Verre.nkumgssegen»
gruntownej
świat
niestety p r z e r w a n e
wynika
«Uber
und
bliskim autorowi
sowań
praca
Mansikki
der
i długo
zbiory i w y n i k i
ba
d a ń f i ń s k i e g o uczonego p r o f e s o r a A. l\. N i e m i na polu f o l k l o r y s t y k i
po
r ó w na w c z e j .
W czasie s w y c h n a u k o w y c h p o d r ó ż y
sikka
również
zbieraniem próbek
do R o s j i z a j m o w a ł s i ę
rosyjskiej t w ó r c z o ś c i
ludowej,
Man
głów
nie z p ó ł n o c n e j R o s j i . C z e ś ć t y c h z b i o r ó w - o p u b l i k o w a ł n a s t ę p n i e w' p r a c y
«Zago\0'i-\
Praha
P u d o ż s k a go
u ć z d a O l e n e c k o j g u b e r n i i» ( S b o r n i k
192(i). R o s y j s k i e j
senkurskago
uezda»
filologii
(1912),
są
«Govor
poświęcone
Grjazoveckago
Zainet.ki o govoro N i k o l ' s k a g o u e z d a » (1911). Nie
rosyjska literatura piękna, o czym ś w i a d c z ą
pedii
oraz
chowa)). W
odczyt
«0
osobowości
śmiercią
Z roku
folklor.
na
Zwłaszcza
encyklo
Antoniego
Mansikka
pierwsza część została
rok
zwracał
mocno
go
Mansikka
pociągała
coraz
więcej
dziedzina
Cze
nad
dzie
ukończona
analogie
z
uwagi
czarów
i
tuż
na
folklorem
słowiańskim
Niektóre
rzuciły
fiński
zamawiali.
liczne s t u d i a , u m i e s z c z a n e w p i s m a c h
i «Yiritta ja» o r a z w r o c z n i k u T o w a r z y s t w a K a l e w a l i .
autora
oraz
w r e s z c i e obca
liczne a r t y k u ł y do
światopoglądzie
govorr
(1912)
autora.
Z tego z a k r e s u p o c h o d z ą
przez
«0
uezda»
była mu
o s t a t n i c h l a t a c h swego ż y c i a p r a c o w a ł
jami literatury rosyjskiej, k t ó r y c h
przed
i
Filologicky,
rozprawy:
dużo
«Suonń»
wykryte
nowego
668
ś w i a t ł a na p r o b l e m y f i ń s k i e . S p o ś r ó d p r a c o f i ń s k i m f o l k l o r z e n a
wysuwa
kach,
się
«lnke.rin
liekkulauluista»
1932), n a w i ą z u j ą c a
do
(O
ingermanlandzkich
prastarych
kołysanek
z
czoło
kołysan
innych
terenów
etnicznych.
W
kraju pracował
Mansikka
z oddaniem się w
w y c h s t o w a r z y s z e n i a c h , m. i n . b y ł c z ł o n k i e m
jętności,
w
Akademii
z
parę
i
finnische
śmiercią
Fellows
został
wybrany
Communications)),
współpracownikiem
Yołkskunde».
k l ó r c go p o w o ł a ł y
lektyczny
przed
((Folklore
założycieli
fur
lat
pisma
Spośród
różnych
nauko
Fińskiej Akademii
Umie
redaktorem
serii
ponadto
był
jednym
((MiMeilungen
des
Vereins
obcych
towarzystw
naukowych,
na s w e g o c z ł o n k a , n a l e ż y tu w y m i e n i ć O d d z i a ł
Leningradzkiej
Akademii
Umiejętności,
moskiewskie
dia
Obśće-
stvo ljuhitelej •antropologii i etnografia, Riusskoe g e o g r a f i ć e s k o ' obScestvo,
A r c h a n g c T s k o e oibscestvo, w r e s z c i e p r a s k i
Przebywając
często
osobiste k o n t a k t y
kola
o
za
naukowe,
naukowych
granicą
lecz
osiągnięciach
S l o v a n s k y tistav.
Mansikka
również
swego
nie
tylko
informował
kraju.
nawiązywał
zainteresowane
Dodajmy
ponadto,
b r a l on u d z i a ł w Z j e ź d z i e W s c h o d n i o e u r o p e j s k i c h H i s t o r y k ó w w
s z a w i e w r . 1927,
h i s t o r i q u e s en
na k t ó r y m w y g ł o s i ł o d c z y t «L'etat aetuel des
7
etudes
Finłandew.
Najlepsze prace
ków
że
War
Mansikki
pochodzą
z pierwszych
paru
dziesiąt
jego n a u k o w e j d z i a ł a l n o ś c i . W p ó ź n i e j s z y m okresie z powodu nad
wyrężonego
zdrowia
tych
prac,
m.
oraz
licznych
in.
nie
był
ogłoszenia
przyczynków
on
w
stanie
drukiem
do
dokończyć
estońskich
historii
literatury.
wielu
formułek
Jeśli
rozpoczę
zamawia ń
zważymy,
że
k a ż d e takie r o z p o c z ę t e s t u d i u m b y ł o u M a n s i k k i p o p r z e d z o n e d ł u g o t r w a
łymi
i żmudnymi
p r a c a m i p r z y g o t o w a w c z y m i , to stanie s i ę j a s n y m ,
p r z e d w c z e s n a ś m i e r ć M a n s i k k i s t a n o w i dla f i ń s k i e j n a u k i
Mansikka
nym
byl c z ł o w i e k i e m ż y w y m , e n e r g i c z n y m , w ż y c i u
cechowało
go
w e s o ł e usposobienie i o p t y m i z m . W
że
wielką stratę.
codzien
stosunkach
to
w a r z y s k i c h , od k t ó r y c h b y n a j m n i e j nie s t r o n i ł , b y ł on l u b i a n y dla s w e g o
b e z p o ś r e d n i e g o i szczerego h u m o r u , a jako naukowiec u c h o d z i ł za
wnoważonego'
tkliwą
stratą
i obdarzonego g ł ę b o k ą
nie
tylko
dla
wiedzą.
uniwersytetu
w
Zgon M a n s i k k i
Helsinkach,
lecz
jest
zró
do
również
dla s ł o w i a ń s k i e j f o l k l o r y s t y k i , p o n i e w a ż nie ł a t w o b ę d z i e z a p e ł n i ć m i e j
sce, o p r ó ż n i o n e p r z e z M a n s i k k e .
Sulo Haltsone.n,
Helsinki.
