Christo Vakarelski a etnografia bułgarska / LUD 1981 t.65

Title

Description

LUD 1981 t.65, s.197-204

Creator

Adamczewski, Jerzy

Date

1981

Format

application/pdf

Identifier

oai:cyfrowaetnografia.pl:1678

Language

pol

Publisher

Polskie Towarzystwo Ludoznawcze

Relation

oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1811

Subject

Bułgaria - etnografia

Text

ISSN
Lud,

0076-1435

t.

6:5, 1981

JERZY ADAMCZEWSKI
CHRLSTO WAKARELSKI A ETNOGRAFIA BUŁGARSKA
W ikwłetniu 1980 rotlm zmarł w So!fii prof. Chris,to WakareLry,cznejoraz jej 'pó1miejszego rozwoju jako /przejawu kolejnych ietapów 'w rozwoju ludu bułgarskiego.
Pr'awie wszyscy ibohaterowie ibułigarSkiejepiki ludOlwej są post:aciami his'torycznymi, a pieśni doty,czą s~cz,ególnieokresu po pojawieniu
się Turków na półwyStpie Bał1kańskim w XIV wieku i późnliej.
Zainteresowania Ch. W,akaTlel61kiego
skierowane były i na h 'is t o r i ę
e t n o g r a f i i bułgarsikiej i 'jej c:zołowych przedJsuawłcielii.Już w 1929
roku napiJsał artykuł omawiający dorobek współcześnie mu pracujących
etnografów i fo,l'klorystów, 'POPrzedzony hiJstorią za'iinteresQwań etnogra£i,czmych w Bułgarii. Pó~niejsze prace do,tyczące ,znanych badatOzy,
!lip.: hra,ci Miiladinowych,K. Szalpkarewa, G. S. Rakowskiego, I. SziJsznnanowa, zawierały dane o ich pra'cy nauilmwej i wlkładzie w 'etno'gTafię
bułgarską. Kon:talktyz etnografami '~eski:mi :i słowackimi datujące się
od 1937 roku dały asumpt do krótkiego zarysu Zasługi na widni czeszki
i słowaszki
uczeni za rozwinieto na byłgarskata etnografija do 1945 r ..
(Sb. "Spravy Oblastniho Muzea Jihovychodni Moravy v Gottvaldovie"
1966, t. 4 - 5, s. 147 - 155).
Na uwagę JZalSłUlguj1e
rómnież p o p u l a r y :za Ito r s k a działatlność
WakaTelslkiego w 'zaikresie wiedzy etnografIcznej, !ponieważ do popularyzaClji przywiązy~ ał on zawsze dużą wagę. Był więc WakarelLSikiautorem wielu aTtykuł6w .nakmślający,ch celIe i zadania e.lmogra!fiiijako nauki
oraz przedsuawiających Tolę i miejlS'ce !kultury ludowej w rozwo'ju społeczeństwa. W swoich artylkU:łalchW,aikarelslkistarał 'Się wychodzić 'poza
ramy etnografii, aby pr:zyibhżyć j'ej ,z,nac:lieniejako składnika bułgarSkiej
kultury narodowej.
Badając zagadnienia tradycyjnej kultury ludowej wychodził z zało-

Christo WakareLski'a etnograjiabutga.rska

201

żeń deltermini:ZlIIlugeogra.fkznego, jak równie'i: niektórych :twierozeń ewolucjonistów. Wakail'elski ibył :na grtlJnaie nauki bułgarsJdej prelk.ursorem
klasyiiJka'cjiwy,t;worów kUIHury ,ludowej. Dał prymarne rw etnograd:ii bułgarski.ej typologie odzieży, iIlarzędzi rolni:czy;ch, warsztatów tkackich. Stosowane typologie pozwoliły okr,eśEć obszary różnych grup etnograficznych w Bułgarii: Szopów, Polja;filców, Rupców, Dabrudżanców, Bał'kan,ców, Til'alkijców,M:akedotnców.
W zalkreS'iekultury materialnej !był r6rwnieiŻzwolennikiem opracowania wyników ~loracji
terenowYich metodą 'kartografii etnografioznej
na tle porównawczym - południowosłowiańskim, 'Czy jeszcze sz'erzej słowiańSkitrn, wychodząc z załOlŻenia, iiŻkartografowanie zjawisk kulturowych jest koniecznym etapem opracowamia ma,teriałów empirycznych.
Wakar€'l:ski wrzeczywistnił ideę M. ATnaudowa o przydaitności kartografowaniJa zjawiSk etnogra,ficzny.ch, wylkonując pierwsze etnograbcme mapy Bułgarii .
.w oikresie powojennym .pojawiły się w Bułgarii pierWlSizeprace syntety;c1JIlei pierwsze ,zarysy hilStorY'C'mlo-.e:tnogralficzne.
Wśród nich niewątpliwie na pierwszym miejLScuwymienić należy dzieło Wakarelski-ego
Etnograjia Bułgarii. Praca ta ukazała się w Polsce w 1965 roku. Jest
ona podręczmikiean etnografii (bułgarSkiej. NapilSanazootała IWr'ezultacie
wieloletniej pracy lterenowej autora. Jest Ito,praWldziwekompendium wiedzy,zaw.ierające opis tradycyjne'j kultwry ludowej do 1944 roku. Ma,teriał jest w dU!żej mierze stypologizowany, a Większa jego część skartografowana. AutoT określił etnografię 1alkonaukę o !powstaniu ludów, jego
życiu i ,:formaah tradycyjnej kultU!I'Y.Ma'teriał etnograficzny został podzielony lIla C7ltery .działy: kulturę mateil"iaJną (łącznie zilIlStrumentami
muzycznymi), kul,turę społeC7iI1ą('tytpy rodzin, I(jbyczaj.e Toozinme i ikalendar:zowe), kulturę duchową '(w~edza lU1dlOwaomz wieTzenia religijne) oraz sztukę artystyczną (podania, 'Pr1zyslowia, zagadki, folklor, muzytkę, pieśni, taniec i teatr ludowy). Dzieło io jest pr,zepojo'ne ideą ocalenia od .zapomnienia /bogatych ,tirteścidawnej !kultury ludowej, jej słowiańskiegocharakteru
i specy!filki Ibułgail"skichcoch z:anika,jących 'Coraz
bardziej w proce:sie szylbkich przeo:bra'żeń, jakim ,podleg.a współczesna kultura. Dodać ,należy, że Ibułgarslkie wydani'e Etnograjija na Byłgarija uikazało się w Sofii dopiero w 1974 il'dku. Było 'on{) macznie !pOSZeTzone,liczyło ponad 800 stron i zawierało 'W pierwszej ,części zarys historii etnografii ,bułgarskiej, czego brak jest w polSkim wydaJniu.
Wielolkrotni'e spotkać mOQ:JnawiliJteraturze prz,ed!miotu określen'ie, że
Wakarelski jest nzeczywis1tym JtWÓ1'lcą
W\51półczesnejetnografii bułgarnk.i-ej.
I jest to zgodne :zprawdą, żaden !bowiem etnograf nie Wniósł tyl1e nowego co Wakar,eltslki.Badał a'ktuallny stan ibułgarstkiej iku,1tury ludowej takie .było bowi'em jego główne :zało,żenie .badawcze. Z:a:znaczyć jednak

Jm.zy

202

ADA1MCZEWSKtI

trzeba, Ż€ 'PUlbUkowanemateriały z 'bardań terenowych Iza!wszebyły poszerzone o g'enezę, .etymologię czy typologię badanych wytworów kulturowych, z'w!aszcza z dziedziny IkuHury materi:allnej. Stosowa,na metoda
porównawcza pozwalała na ukazanie zjawisk dyferencjacji etnicznej, jak
również iillipalkty !kultur lUJdówsąlSiadujących z Bułg.arami, czy wresrwie
relikty kuQtur różnych kompo.nentóweitnolSu hułgarrs1uego.
rWakarelski nie 'zaJnie!dlbY'wał
nigdy popularyzacji wiedzy etnograficznej. Był ido:slwnałym propagatorem bułgarskiej kuJ/tury za graJnicą. Wielopłias2Jozyzno'wa, pełna inwencji i zaangażowalIl'ia praca naukowo-ibadawczaprzyniooła !IDU uznanie IW:kraju ,i po'za jego grankami, Iczegonaj1epszym dowodem było powołam.ie go na honorow€lgoczło.rrka s,zeregu
europejskich towarzystw etnograficznych i instytutów, m. in. Towarzystwa Anitropologicznego W Wiedniu, Węgierskiego TOIW:arz)'l,'itwa
Etmograficznego w Budapeszcie, Ugrofińskiego Tow.arzystwa E

Cyfrowa Etnografia

Item

New Tags