-
Title
-
Żydzi i judaizm w chrześcijańskich scenariuszach końca świata/ Barbarzyńca 2005 (10)
-
Description
-
Barbarzyńca - pismo antropologiczne, 2005 nr (10), s.8-12
-
Creator
-
Gow, Andrew
-
Date
-
2005
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:5164
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Stowarzyszenie Antropologiczne „Archipelagi Kultury”
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5554
-
Rights
-
Licencja PIA
-
Text
-
A n d r e w
G o w
Ż Y D Z I I J U D A I Z M W CHRZEŚCIJAŃSKICH
S C E N A R I U S Z A C H K O Ń C A ŚWIATA:
Z A P I E K Ł A NIENAWIŚĆ
CZY IRENICZNE ITINERARIA?
Jeśli ktokolwiek wątpiłby w ogromną popularność dyspensacjonalistycznego premillenaryzmu w Stanach Zjed
noczonych, d o w ó d na jej wniknięcie d o serca ewangelikalnej", a przede wszystkim fundamentalistycznej Ameryki może
obecnie bez trudu znaleźć na listach bestsellerów. Badacze
zajmujący się religią popularną nie spieszą się z uznaniem
rosnącego wpływu tego rodzaju idei, częściowo zapewne
dlatego, że naukowcy rzadko podzielają tradycjonalistyczną wizję świata i jednoznaczną wiarę w Boże autorstwo Pi
sma Świeteao które charaktervzuia orotestanckich funda
mentalistów i dlateoo sa niechętni nadawaniu im rozołosu.
Ale czas na wstydliwe odwracanie wzroku minął, bowiem
milionv Amervkanow zaczvtuia sip kolpinvmi częściami dvs1
1
D e n s a c i o n a l i s t v c z n e i s a a i nt LeftBehind
Na stronie w w w le
ftbehind.com można m.in. znaleźć takie oto informacje'
Autorzy cyklu Left Behind, Tim LaHaye i Jerry B. Jenkins,
są klasyfikowani na 42. miejscu na ogłoszonej przez pi
smo „Entertainment Weekly" liście 51 najbardziej wpły
wowych twórców. [...]
„Entertainment Weekly" uznał za
trudną do przeoczenia na swojej li
ście, gdzie ewangelikalni pisarze
nie pojawiają się zbyt często, serię
sukcesów LeftBehind, której sprze
daż przekroczyła 50 milionów eg
zemplarzy.
' H \
- Zabawne, nie czuję się ani trochę
bardziej wpływowy teraz niż wcze
śniej - mówi Jerry. - Ale moim ma
rzeniem pozostaje uczyć i bawić
przez fabuły w formie powieści i fil
mów, które biorą udział w e współ
zawodnictwie na rynku idei.
- Nigdy nie przewidywaliśmy, że nasze książki wzbudzą tak
powszechne zainteresowanie - dodaje Tim. - Jesteśmy za
szczyceni i zadowoleni, że tak wielu ludzi okazuje tak żywe
zainteresowanie tym, co przyszłość niesie ludzkości.
Jedna z książek z cvklu Left Behind Desecration oszoło
miła obserwatorów branży, gdy „Publishers Weekly"' ogło
sił Ż P bvła o n a nailpnipi s n r z p d a i a r v m cip h/tułpm w twar
dei oorawiP w k a h n o r i l
l o h n a Grishama Z
fikria"
J
ktnm
W d S t a Z Z w n r a Ł
V
^
Z
y
^
! L J l I I
^
^
^
w roku 2001 - s t r a r a i a r
7
a
i
m
n
w
J n r i K W d roku
wS n ^ T l
r
^
M
^
1:1» n r w -
Hnra u r w n a
ooecnego zain-
T
Dziesiąta książka z serii LeftBehind
również utrzymywała
się przez 4 tygodnie na 1. pozycji [...] i zajmowała pozy-
8
cję 7. na liście niedzielnej. To czwarty tytuł z serii Left Be
hind, który debiutował na 1. pozycji list bestsellerów „New
York Timesa", „USA Today," „Wall Street Journal", „Publi
shers Weekly" i CBA.
Dziękujemy za wasze ciągłe wsparcie. Odgrywacie waż
ną rolę w sukcesie serii i wpływie, jaki ma ona na życie
wielu ludzi.
3
Recenzję jednej z pozycji z serii
Left Behind, The Remnant,
pióra
Gershoma Gorenberga w „The Ame
rican Prospect" czyta się jak dresz
czowiec. Widać, że kwestia popar
cia dla Izraela przez część ewangelikalnych chrześcijan jako sposobu
wspierania wypełnienia się proroctw
na temat k o ń c a świata, w k o ń c u
przyciągnęła uwagę mainstreamowych mediów. W „U.S. News & World
Report" Jeffrey L. Sheller ujawnił
sedno dyspensacjonalistycznej po
stawy wobec Izraela i Żydów:
4
DliSr.CRATlON
5
...wielu ewangelikalnych chrześcijan uważa powstanie
Izraela w 1948 za pierwsze w łańcuchu wyznaczonych
w Biblii wydarzeń, które zakończą się powrotem na Zie
mię Jezusa i końcem historii — scenariusz ten został spo
pularyzowany w bestsellerowej serii powieściowej Left Be
hind. Część tego scenariusza, oparta na gorąco dyskuto
wanej interpretacji fragmentów Objawienia św. Jana oraz
ksiąg Daniela i Ezechiela, dotyczy niszczycielskiej „bitwy
Armagedonu" — nuklearnej zagłady zatrzymywanej
w kulminacyjnym punkcie przez przybycie Jezusa, który
pokonuje siły zła i ustanawia erę pokoju. Ale miliony Ży
dów giną w trakcie bitwy, a ci, którzy ocaleli, uznają Jezu
sa za ich Mesjasza.
Ten artykuł został opublikowany bez komentarza na stro
nie internetowej leftbehind.com. Poparcie dla Izraela ze strony
ewangelikalnych chrześcijan (np. w formie niedawnej dota
cji w kwocie 2 milionów dolarów na wsparcie osadnictwa
amerykańskich Żydów) wynika z ich chęci „przyspieszenia"
końca świata. Poparcie to ma umożliwić wypełnienie się głów
nego elementu scenariusza zbawienia dyspensacjonalistycz
nej teologii, a mianowicie o d b u d o w ę Świątyni Jerozolimskiej,
p o to, by mogła być ona sprofanowana
(tak jak w nowym
bestsellerze z serii Left Behind) przez Antychrysta - przeciw
nika Jezusa w eschatologicznej bitwie Czasów Ostatecznych.
Wszystko to nie ma większego sensu, o ile nie zna się
historii chrześcijańskiej teologii i eschatologii. Choć chrze
ścijanie zawsze różnili się co d o tego, jak Pismo powinno
Numer 10/2005
być interpretowane, to jednak tradycyjne gałęzie chrześci
jaństwa co najmniej d o dwudziestego wieku zwykle odrzu
cały interpretacje oferowane obecnie przez autorów Left
Behind, Tima La Haye i Jerry'ego Jenkinsa. Prezentowany
przez nich scenariusz był owszem rozpowszechniony, ale
nie w uczonej, katolickiej i protestanckiej teologii, lecz w roz
maitych popularyzatorskich, nie-teologicznych, tworzonych
w miejscowych językach budujących tekstach religijnych.
Zarówno katoliccy iak i orotestanccy eazeaeci zdecydowa¬
nie go odrzucali, w czym znaczącą rolę odegrało niewątpli
wie to iż wvmaaa on bardzo zawiłei lekturv Pisma wsDieranei orzez mase wysoce interesujących ale teoloaicznie bardz ei niż nodeirzanych leaendowych 'i literackich tradycii
właczaiac w to tvburtvńskie o s e u d o - s v b i l l i ń s k i e ororoctwa
7 r h r z e ś c i i a ń s k i P C i o Rzvmu Roman* o Aleksandrze i szPrPO
ków niezbędnych do odbudowy
Żydowskiej Świątyni w Jerozolimie.
Nie była ona możliwa ani pod pano
waniem rzymskim po roku 70 n.e.,
ani w okresie bizantyńskim i w koń
cu całkowicie już po zajęciu Jero
zolimy przez muzułmanów i wznie
sieniu przez nich na Wzgórzu Świą
tynnym meczetów Umara i Al-Aksa.
Jednak Daństwo żydowskie Świąty
ni nie odbudowało I nie iest to iedvnie rezultat oalestyńskieoo arabs k i e o o czv m u z u ł m a ń s k i e g o n i e n r z P i P d n a n i a b o w i P m duża c z e ś ć
n a w n ń ł u r z ^
tJnnPnn i
na^wriPiPd^
rH I P H P n H n w P n i P r i / A n t ^
możliwościidotonania tego przez ludzi
I w tym właśnie momencie zaczynają się kłopoty: w nie
zliczonych legendowych tekstach średniowiecznych ocze
kiwany przez Żydów Mesjasz, który m a o d b u d o w a ć Świąty
nię, był utożsamiany z literalnym, o s o b o w y m Antychrystem.
Ich autorom wydawało się to konkluzją z analogii: my, chrze
ścijanie, oczekujemy nadejścia Antychrysta, a oni, Żydzi,
oczekują nadejścia ich Mesjasza - więc nasz Antychryst
i ich Mesjasz muszą być jednym i tym s a m y m . Utożsamienie
to było oparte na Mt 24, 5: „Wielu bowiem przyjdzie pod
moim imieniem i będą mówić: Ja jestem Mesjaszem. I wielu
w błąd wprowadzą" Ułatwiła je także popularna chrześci
jańska wersiateao Droroctwa ałoszaca że Żvdzi beda Dierwszvmi którzy beda oarnać sie do Antychrysta i służyć mu jak gdyby był on Mesjaslem
zrodłaztego okresu w językach narodowych lub nawet mniej
poważane komentarze pisane przez d u c h o w n y c h (np.
Haimo, Libellus de Antichnsto opata Adso, Raoula Glabera
i wielu innych) o d n a ezc w nich można scenariusz łudząco
przypominający ten, którym posłużyli się autorzy Left Behind.
Centralnym w nim p u n k t e m jest żydowskie
pochodzenie
Antychrysta, a Żydzi generalnie odgrywają niebagatelną rolę
w eschatologicznych wydarzeniach. Przekonanie, ze żydow
skie wojska - utożsamiane z Gogiem i Magogiem, zaginione
dziesięć plemion Izraela czy nieczyste narody odgrodzone
przez Aleksandra za Górami Kaspijskimi, albo wszystko to
pod legendowym pojęciem „czerwonych Zydow" - „zosta
ną wypuszczone" na kraje chrześcijańskie, by siać zniszcze
nie przy końcu czasów, była zawsze
krytycznym składnikiem w struktu
rze, która czyni Antychrysta Ż y d e m .
Takie rozumienie Antychrysta idzie
zawsze w parze z wiarą, że Żydzi
będą się garnąć d o niego i służyć
mu podczas apokaliptycznej kampa
nii odpłaty i unicestwienia.
6
Scenariusz końca świata, które
go zwolennikami są obecnie premillenarystyczni d y s p e n s a c j o n a l i ś c i ,
był obecny w okresie wczesnej nowożytności w wierzeniach szeregu
ruchów sekciarskich, w tym radykal
nych protestantów czy tzw. Purytanów, i dotarł d o Ameryki
bardzo szybko. W końcu XIX wieku powstanie i rozwój krytyczno-historycznej metody czytania i analizowania Pisma
wzbudziły równie ooteżny antvmodernistvcznv antynaukowy ruch w amerykańskich kręgach ewangelikalnych, który
znalazł s w o i a k u l m i n a c i e w Doaladach Drezentowanych
w The Fundamentals"' i orawym skrzydle Południowych BaDtvstów w oierwszych dekadach XX wieku Jeśli analiza krvtyczno-historvczna dążyła do oodważenia boskieoo autor
stwa" rodzący sie wtedy fundamentalizm"unierał sie orzv
nim tJm barriziPi n w a ł t n w n i e c o donrowariziło d o takich wi
dowisk jak Małpi Proces Scopesa'
żwriowskiPi t r a d v r i i rezerwut r p k n n s e k r a c i e W z n ó r z a Świa
Trzeba zauważyć, że cykl Left Behind, przynajmniej o ile
wiem, nie utożsamia jasno Antychrysta z Mesjaszem oczeki
wanym przez Żydów - autorzy wierzą raczej, że większość
Żydów będzie jego zwolennikami i tylko „Reszta Izraela" roz
pozna jego prawdziwą tożsamość i nawróci się na chrześci
jaństwo - wypełniając tym samym inne proroctwo - o koń
c o w y m nawróceniu Żydów, zgodnie z odpowiednią interpre
tacją Rz 11 (choć wers 26 mówi, że „cały Izrael będzie zba
wiony").
Role wyznaczone Żydom w tej eschatologii nie tylko są
nie do pomyślenia dla samych Żydów, ale także wyrażają
wrogość wobec nich i judaizmu. Nasza kultura posiada praw
ne i etyczne kategorie dla języka przesyconego nienawiścią,
np. podżeganie czy m o w a nienawiści. Za przyczyną różnych
skomplikowanych czynników, które mają związek z przewa
żającym obecnie postrzeganiem miejsca, gdzie ulokowana
jest niesprawiedliwość (tzn. w sferach: świeckiej, społecznej
i prawnej), nie posiadamy kategorii dla podżegania do wie
rzeń Drzeóełnionych nienawiścią - choć sie to wolno i zło
wieszczo zmienia DO 11 września
2001 Modernistyczni historycy od
dzielała antysemityzm" - nowocze
sna oseudonaukowa doktrynę r a s o WPOO i P t n i r z n P n o odróżniania OPW
nPi n m r w l u d z i n d a n t y h r r i a i z m u
rPMnHnpi
dla ' m n r i P r n K ^ r h
MA|JS
KTKP
n P hinra n n
n n H M w L t P n n i l t l dvZ I n n
mJnw «a » n h ' n f c t n L , n k .
