-
Title
-
Wystawa sztuki ludowej Pogórzan Gorlickich/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1960 t.14 z.3
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa 1960 t.14 z.3, s. 179-184
-
Creator
-
Mulkiewicz, Olga
-
Date
-
1960
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:3525
-
Language
-
pol.
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3753
-
Subject
-
sztuka ludowa - wystawy
-
Text
-
Olga
Midkiewicz
WYSTAWA
Pogórzanie,
północnego
do
SZTUKI
których
podnóża
niedawna
siedziby
Beskidu
się
grup
ubieg
organizował
chodniej
części
Seweryn
Udziela,
wany
czekały
się
waną,
i
jeszcze
cały
książka
staraniem
przed
A.
założyciel
po
Ziem
drugiej
etnograficznej
Muzeum
F.
w
Kotuli,
dowego
styki
szy
Rzeszowie
w
Sanoku,
Ludowej
od
roku
obszar
Pierwszą
druko
przez nich
obszar,
wydana
bezpośrednio
1
światowej .
do
Pogórza,
rozpoczęło
kierownictwem
organizowała
na
Badania
tym
Pogórza
próbą
od
Sanoka
pokazania
od
przez
doskonałe
i
zdobnictwa
wnętrza
interesującymi
plastycznie
meblami),
wszystkie
występujące
na
tym
obszarze
mało
zwią
zaną z obrzędami
gorlicka
dorocznymi i rodzinnymi.
obejmowała
wykonywaną
zarówno
jak i dawną,
sztukę
której
przykłady
to,
że
sposób
wspomnianych
wystawa
należyty
wyżej
trzech
E k s p o n a t ó w było stosunkowo
dzin
ludowej
twórczości
jasielska
dorobku
wiele
czy s z t u k i z w i ą z a n e j
przedmiotów
cjalistów
mało
znanych
ba
grup
—
stwo czy k o w a l s t w o , b ą d ź w
ogóle nie
związana
W
z
w
meblar
(np. sztu
2
obrzędami) .
przeciwieństwie
nizowana
dzie
uwzględniono,
bądź pokazano w sposób nie wystarczający
ka
repre
etnograficznych.
plastycznej, j a k np.
lutym
do
wyżej
1960 r .
wspomnianej,
przez miejscowy
zorga
Referat
K u l t u r y P R N w y s t a w a w Gorlicach ograniczona
w
i
swym
terenowym
środkowej
wysiłek
części
zasięgu
powiatu
organizatorów
jedynie
Gorlice,
poszedł
w
do
natomiast
t w ó r c z o ś ć l u d o w ą tego niezbyt w i e l k i e g o obszaru
kazać w
jej p e ł n y m
równoczesnym
nomiernego
bogactwie i zróżnicowaniu,
utrzymaniu możliwie najbardziej
rozrzutu
reprezentowanych
na
była
żą
frekwencję,
istnienia
jak
i
żywe
stanowiła
odkrycie
zainteresowanie
publicz
Przygotowanie
o
szerokim
ludowej
bliskiej
na
szczeblu
wachlarzu,
plastyki,
współpracy
powiatowym
obejmującym
stało
wystawy
wszystkie
się
bezpośrednich
udostępniła
Sztuki
PAN
zgromadzone
prowadzonych
na
w
tym
w
interesujących
właścicieli
i
twórców,
która
archiwum wyniki
badań
dostarczyła
nawet
Nie umniejsza
czym osiągnięć komisarza
kowskiej,
która
dzięki
mal
scenariusz
przez prof. d r a
częściach
pracy
go
wystawy
a nawet
nowymi
w
niektórych
ukazał
na
często
po
parę
Trzecią instytucją,
przy
wystawy
rów
Wypożyczyło
wystawie
w
Pogórzan,
gorlickiej,
ono
dziś
wystawy,
ze
a
t y g o d n i po
która
było
brała
już zupełnie
w
1 A . W ó j c i k , Strój
Pogórzan,
K r a k ó w 1939.
2 O . M u l k i e w i c z , Wystawa
sztuki
ludowej
Pogó
rzan, Dolinian
i Łemków,
„ P o l s k a Sztuka L u d o w a " ,
1959, n r 1—2, s. 89.
zbiory o cały dział ludowej sztuki.
komplet eksponatów,
Ekspozycja
wystawy
w
opracowana
to
realizacji
PTTK.
ubiory
zakupiło
wzbogacając
jak
likwidacji.
dawne
terenie
zakończeniu
Muzeum
—
Jej
który
Muzeum
zbiorów
miejscowości.
wystawy
nie
jej
udział w
miejscowe
swych
nie
eksponatami.
aby
otwarcie
zapa
(przygotowany
cały
się
Kłap
zrealizować
było punktualne w y d a n i e katalogu,
bywa —
wysta
olbrzymiemu
potrafiła
R. Reinfussa),
rozszerzyć
poprzez
materiału
w y s t a w y Ob. W a n d y
w
całości
adresami
to o c z y w i ś c i e w n i
swemu
łowi i ofiarności
w
wykazu
z
pomogła
swych p r a c o w n i k ó w w gromadzeniu
wowego z terenu.
Plastyki L u
eksponatów
a
wy
naukowo-
Krakowie,
terenie,
najbardziej
dzięki
realizatorów
stawy z Pow. Rady Narodowej z p l a c ó w k ą
Instytutu
dzie
możliwe
też zasługą
północnej
tym kierunku,
spe
szerokiego
ności.
dziny
plastycznego
niewiele, pewnych
wśród
Dla
do
których
wystawa
dzie
obrzędami)
nawet
z dziedziny sztuki ludowej.
zwiedzających
z
du
które
nie
wśród
z a b y t k ó w s z t u k i t r a d y c y j n e j z n a l a z ł o s i ę (np. w
badawczą, a mianowicie Sekcją Badania
na
spotyka
się do dziś w n i e k t ó r y c h wioskach. Szczególnie
dowej
w
Wystawa
współcześnie
oraz
się
dziedziny
z tego t e r e n u z n a n ą , a n i e z w y k l e b o g a t ą s z t u k ę
Zbyt
zentowała
wielu
poprzez
zdobnictwa, j a k r ó w n i e ż rzeźbę, m a l a r s t w o oraz
1958 r .
złożyły
(z
tychczas sprawy. T y m zapewne n a l e ż y t ł u m a c z y ć
począw
penetracja terenu — to c z y n n i k i ,
wgląd
począwszy
Pla
plastycznego
Jaśle w
pełny
Pogórza,
(reprezentowanej
urządzenia
bardzo
dając
części
d u ż y obszar, j a k i s t a r a l i s i ę o b j ą ć organizatorzy,
zbyt pobieżna
w
architektury
zdjęcia),
tej
nie zdawano sobie
P o g ó r z a n oraz i c h s ą s i a d ó w — D o l i n i a n i Ł e m k ó w
była wystawa zorganizowana
różnorodnością,
plastyczną
wyróż
powiatowych
wartości, z
Grybów.
dorobku
kulturę
gorlicka
wystaw
grona
obejmujące
po
spotykaną
w
wystawa
przeciętnych
Lu
terenie
obozowe,
założeniom
się spośród
nie
i n d y w i d u a l n e i g r u p o w e , w 1959 r .
badania
tym
GORLICKICH
doc.
Budownictwa
Sekcja
Dzięki
niała
dzinie meblarstwa,
systematycznej
którą
Muzeum
a następnie
jednomiesięczne
rozległy
do
Pogórzan
Instytutu Sztuki P A N , która
1946
dania penetracyjne
zaś
nie
Pogórzan",
wojny
pod
kontynuowało
wyniki
pracą
Górskich
Et
zatytuło
kulturze
Dopiero po w o j n i e p r z y s t ą p i o n o
penetracji
jednak
Jedyną
„Strój
za
Muzeum
dzisiejszy
zamieszkiwany
w
Gorlice,
rękopis
dzień
jest
Wójcika
wybuchem
niestety
publikacji.
Związku
powiatu
trzytomowy
poświęcona
uwzględnia
jest
w
Biecka",
która
terenie
Krakowie,
ujęte
„Ziemia
prace badawcze
na
późniejszy
w
badań,
swe
Pogórza,
nograficznego
tych
najmniej
POGÓRZAN
wzdłuż
stanowili
przebadanych
wieku
z
ciągną
Środkowego,
e t n o g r a f i c z n y c h w Polsce. W p r a w d z i e w k o ń c u
łego
jedną
LUDOWEJ
zaginione.
cały
ten s p o s ó b
przez art.
Po
niemal
swe
piast.
Jerzego M a j e w s k i e g o z Rzeszowa b y ł a p o p r a w n a ,
ale
179
II. 1. „Żyrafa",
rzeźba w drzewie, malowana
w brą
zowe cętki, wys. 18 cm. Wyk. Bronisław
Sandecki.
Binarowa,
pow. Gorlice.
I I . 2. „Osiołek",
rzeźba w
drzewie, malowana, wys. 15 cm. Wyk. Paweł
Czocher.
Klęczany,
pow. Gorlice.
II. 3. Pieczywo
obrzędowe.
Wyk. Anna Migacz.
Gródek,
pow. Gorlice.
II. 4.
„Śmierć",
figurka
z szopki,
kora
polichromowana,
wys. 13 cm. Wyk. Marian Górski i Jan Kulka.
Ropa,
pow. Gorlice.
I I . 5. „Koniki"-gwizdki,
ceramika
zdo
biona pobiałką glazurowaną,
wys. 7,7—10 cm.
Wyk.
Jan Zaprzałka.
Rzepiennik
Biskupi,
pow.
Gorlice.
II.
6.
„Wielbłąd",
rzeźba
w
drzewie
polichr.
23 X 23 cm. Wyk. Paweł
Czocher.
Klęczany,
pow.
Gorlice.
mało twórcza.
Ograniczył się on do estetycznego
i zgodnego ze scenariuszem rozmieszczenia materiału
wystawowego, nie sięgając jednak do bogatego za
sobu stojących do dyspozycji plastyka środków, które
podkreślają w a l o r y plastyczne eksponatów i nadają
całości w y g l ą d bardziej interesujący.
Przechodząc do szczegółowego omówienia w y s t a w y
zacznę od meblarstwa jako jednego z najbardziej
interesujących działów ekspozycji. Na uwagę zasłu
guje przede wszystkim fragment izby, w której stół,
zbliżony w formie do starych stołów występujących
na Podhalu czy w Beskidzie Śląskim, j a k również
krzesła z pięknie w y c i n a n y m i zapieckami i ława
z przerzucanym oparciem, wskazują na wyraźne
wpływy meblarstwa renesansowego. Interesująca była
również jedna z pięciu skrzyń malowanych, zdobiona
na ścianie licowej dwiema rozetami przypominają
cymi w rysunku te, które zdobią renesansowe stalle
w kościele f a r n y m w Bieczu.
»
Zdobnictwo wnętrza reprezentowało k i l k a p a j ą
ków. Występują t u f o r m y starsze, j a k kuliste „ ś w i a
t y " ( i l . 8), i nowsze pająki żyrandolowe czy krysta
liczne. Rozpowszechniające się obecnie malarstwo na
papierze zostało zilustrowane przy pomocy szeregu
eksponatów, w postaci malowanych na papierze „dy
wanów". Dadzą się one ująć w d w i e grupy. Do
pierwszej należą d y w a n y o pospolitej kompozycji
k w i a t o w e j , do drugiej zaś dywany o tematyce f i g u
ralnej. W tej ostatniej grupie spotykamy parę inte
resujących obrazów, j a k np. praca Stanisławy Duran
z Rożnowie przedstawiająca szopkę betlejemską oraz
świetny w kolorze obraz Agnieszki K ł a p a c z z G r ó d k a
(il. 13), ma którym w i d z i m y pasące się k r o w y w cieka
w y m układzie r y t m i c z n y m . Niestety, całość kompo
zycji została t u zepsuta nieudolnie narysowaną s y l
wetką górala.
W dziale zdobnictwa w drzewie na wyróżnienie
zasługują rzadko już obecnie spotykane na wsi przed
mioty zdobione przy pomocy wypalania. Zebrano je
na terenie G r ó d k a , gdzie prawdopodobnie technika
ta była stosowana dawniej przez wiejskich bedna
rzy i wytwórców narzędzi do obróbki l n u . Na w y
stawie pokazano zdobioną w y p a l o n y m ornamentem
beczkę na zboże, cebrzyk oraz szczotkę do czesania
l n u . W dziale zabawek zdobione były tą techniką
f u j a r k i oraz grzechotki dla dzieci, które w y k o n a l i
na
konkurs według
„starej
mody"
zabawkarze
z Leszczyn, leżących na terenie Łemkowszczyzny.
Zdobnictwo snycerskie reprezentował drewniany
zamek kłodowy do d r z w i , rzeźbione kózki na osełki
do kosy, ryzowany sąsiek na zboże (z Gródka) oraz
podobna do niego pod względem k o n s t r u k c y j n y m
181
II. 7. Ekspozycja
wystawy
sztuki
ludowej
Pogórzan
w Gorlicach.
II. 8. Pająk
kuli
sty. Wyk. Stanisława
Bochenek.
Racławi
ce, pow.
Gorlice.
II. 9. Miarka
pleciona
z korzeni,
wys. 23 cm, średn.
22 cm.
Łuż
na, pow.
Gorlice.
11. 10. Rózga
weselna.
Bystra,
pow.
Gorlice.
II. 11.
„Światy".
Wyk.
z kolorowych
opłatków
A.
Zawi
ślak.
Łużna,
pow.
Gorlice.
II.
skrzynka
W
na
ubrania
znaleziona
12.
w
dekoracji snycerskiej w y s t ę p u j ą c e j
o
urozmaiconych
tych
przed
ornament
układach
geo
rytmicznych
(skrzynka z Rożnowie). Zdobnictwo o motywach
linnych
występowało
Jedyny
przykład
skiej
motywów
wiła
kobylica
z Gródka,
ludzkiej
o tematyce
do
twarzy
Rozwijający
rek
na
głowica
(il. na
się
kózkach
w
na
i grzechotek —
do
dekoracji
gontów
rzeźbiona
roś
osełek.
snycer
antropomorficznej
strugania
ilustrowały
kółkach,
na
zastosowania
której
bawkarski
jedynie
Wyk.
Rożnowicach.
na
miotach s p o t y k a m y przede w s z y s t k i m
metryczny
„Szopka".
stano
pochodząca
była
w
kształcie
okładce).
terenie
—
bąki,
dowych
Górski
powiatu
świeżo
odkryci
w
w
barwnie malowane
karuzele itp., wyrabiane
w
oraz
związku
jednej
bezpośrednich
figurek
bardzo pod
należały
bardziej
wzorów
z a ś p o p r a w n e , ale
na
figurek
odpustowych.
dostarczone
figurki
do
ludność
jest starannie w y k o ń c z o n a
łemkowską.
ływanie
w
barwnie
Nowsze
typy
malowanych,
wpływów
innych
zabawek,
wskazują
ośrodków
szczegól
na
oddzia
zabawkarskich,
szczególności zaś Brzozy Stadnickiej
w
pow.
Jaro
sław.
Dosyć
była
na
niespodziewanym
obfitość
wyrobów
terenie p o w i a t u
nawet
i
jest,
silnie
rozwinięte.
zwiedzających
wyroby
plecione
z
wystawie
a
się,
że
częściowo
Największe
budziły
jeszcze t u i ó w d z i e p o w s i a c h p o w .
wykonane
na
Okazało
plecionkarstwo było,
dosyć
zainteresowanie
zjawiskiem
plecionych.
spotykane
-
Gorlice doskonale
korzeni
drzew
( i l . 9),
niejednokrotnie
lub
Do
o
natomiast zagadnienie proporcji
polichro
ekspona
tem
kolorach
pastelowych.
M . Górskiego
liczny
zespół
i J.
Kulkę
figurek
bianych
formach
spłaszczonych
z
schematycznie
wiła
prace
figuralna
rzeźba
wszystkich
w
znanych
drzewie.
bogato,
Znalazły
poprzednio
w
słomy."
wykonania
blokowych,
przodu
i
ciętych
z
czasem
tyłu
twarzach
stano
nili
się
rzeźbiarzy
tu
lu
duże
doskonałym
paru
lat,
i
jakie
wznoszący
się
do
lotu,
kory),
odzienia
zupełnie
pry
ludowej.
Nie
upłynęły
obydwaj
„rozwinęli
kanciastych,
i fałdach
od
chwili
autorzy
poczy
się"
artystycznym. Najnowsze ich prace, j a k
jastrząb
świer
(grubość
przykładem
szopki i figurek,
„postępy"
zaopatrzona
korze
o prostych, z grubsza obra
ciągu
dość
były
w
stety,
drzewnych oraz
4),
z Ropy,
rzeźbionych
k o w e j ( i l . 12). F i g u r k i te,
o
Cennym
w tej g r u p i e r z e ź b y b y ł a i n n a szopka, w y k o n a n a
przez
w
w
wystawę
reprezentowany
twarzy
mowane,
j u ż u ż y w a n y . W ś r ó d w y r o b ó w plecionych na
koszyczki z w i ó r
rysy
dokładnością,
t r a k t o w a n e jest przez
dziecięco naiwnej twórczości
Osobny dział,
ludz
rzeźby
autora z d u ż ą s w o b o d ą . R z e ź b y Czochera s ą
(il.
dominowały
charaktery
i wygładzona,
czy z a r o s t z a z n a c z o n e s ą z d r o b i a z g o w ą
mitywnej,
jest
grupy
Czochera
powagi. Bryła
nie
stosowanych
prace
naśladow
Pawła
splotów.
się różnorodnością
drugiej
pierwszej
W e w s p ó ł c z e s n y m koszykarstwie m a t e r i a ł ten
odznaczające
Do
na
( i l . 2, 6)
nadaje w y r a z hieratycznej
od
dewocjo-
s y l w e t k a c h , co p o s t a c i o m
kim
tych
z
indywidualne
przez
szopki
stycznie w y d ł u ż o n y c h
wyko
niezależny
np.
realizm
zaliczyć
Klęczan
eks
dwie
interesujące.
można
z
zgromadzonych
i dlatego
formy
nictwo
motyle
zostali
pracami
d a ł y się w y r ó ż n i ć
czerpanych
się
którzy
prace p r y m i t y w n e ,
za-
Leszczynach,
tych,
Gorlice.
najnowszymi
zarazem m a ł o
silących
pow.
samodzielny,
gipsowych
względem
Ropa,
wśród
K u n k o w e j i P s t r ą ż n y m — wsiach z a m i e s z k a ł y c h przez
nie
z
fuja
przemysł
wspomnianych
Gorlice
Ogólnie
sposób
nalnych
Kulka.
dziedzinie r z e ź b y
grupy. Do
nane
i Jan
w
penetracyjnymi.
ponatów
rzeźbiarzy
powiatu
prócz
Marian
pod
względem
np. orzeł
dorównują
już
czy
cał-
183
II. 13. Malowanka
na
papierze,
70X190 cm. Wyk. Agnieszka
Klapacz. Gródek,
pow.
Gorlice.
kowicie poziomem wykonania orłom i jeleniom z kio
zarówno
sków
z w y k o p a l i s k k a f l e renesansowe i późniejsze. Z w s p ó ł
pamiątkarskich
z Krynicy
M a r i a n a Szury z Szalowej,
żniwiarz,
kobieta
Szury
z
należą
j u ż do
nych
w
(drwal,
drugiej
rzeźb
Jaśle.
te
do
nie
tych
rzeźb
dziegciarz)
—
zary
traktowania
poziom
wystawianych
z
(np.
Marcina
o wyraźnie
ponad
Wszołek
Prace
świeckiej
prace
realistycznego
wyszły
artystów,
Andrzej
oraz
szklarz,
grupy
tendencjach
Prace
o tematyce
chuście),
Wyskitnej
sowanych
formy.
w
i Zakopanem.
Rożnowie
przecięt
poprzednio
. Gorlic
czesnych
zaś
czerwone,
oraz
przedmiotów
ceramicznej,
tek,
wystawę
przedstawił
jak
koników
Jan
niczu drobnej
we
ptaszki
Artysta
w
mieszczając
do
ubrania.
i zabawkarstwa
należą
przyjemny
A.
sposób
gałązkach
ludowe
produkcji
na
pokazał
małego
terenie
płótna
i
Więcka
Wyrobów
ptaszki,
które
Pogórza
było
wały
się różne
biała
sukmana
jącym
na
wpływy
męska,
plecy
liczne analogie
która
czy
Słowacji,
występowała
Sporo
tzw. „cuwa",
miejsca
tu
z
obok
o
tym
(mająca
Węgrzech),
małopolskiej
płótnianki,
poświęcono
na
magierki.
wystawie
ludowym
chustki na g ł o w ę
oraz
b i e l i z n ę k o b i e c ą . S ą to hafty r o ś l i n n e , z ł o ż o n e z d r o b
nych
listków
i
kwiatów,
wykonane
białym
ściegiem
a t ł a s k o w y m , z b l i ż o n e w t y p i e do b i a ł y c h h a f t ó w
tykanych
haftów
w
K r a k o w s k i e m czy
znalazły
się
klockowe
przez S p ó ł d z i e l n i ę „ K o r o n k a "
roby
niewątpliwie
Rzeszowskiem.
bardzo
w
dobre
koronki
należności
sadnione
do k u l t u r y
ludowej
spo
Obok
wyrabiane
B o b o w e j . S ą to w y
pod względem
nicznym i ornamentalnym, jednakże sprawa
budzi
od
tech
ich przy
dawna
uza
wątpliwości.
Garncarstwo
historycznym.
pokazano
O
dawnych
na
wystawie
tradycjach
w
rozwoju
garncarskich
II. 14. „Drab"
ze słomy,
1960 r. Wyk.
weł Migacz.
Gródek,
pow.
Gorlice.
184
rzemiosła
wystawiono
z
pobiałki
G.
Tokarską
zakresu
naczynia
z
tzw.
formie małych
( i l . 5), k t ó r e
z Rzepiennika
zwierzą
nadesłał
w
z reguły
sposób
twórczości
pomijane,
tu
wystarczający
artystycznej.
kowali,
a
nadesłał
W
dla
śnie
Pa
sztuki
zostało
zaak-'
dziedziny
wystawie
mianowicie:
fragment
na
Biskupiego.
r o l i tej m a ł o dotychczas znanej
który
Gorlic,
galanterii
A.
do
wzięło
Gryboś
wozu
w o z d o b n e o k u c i a , J. M a t u s z c z y k z R o
— p a r ę ozdobnych
pierścieni
do w o z u i M . P t a
szek z Ł u ż n e j — z a w i a s y d o d r z w i , k l a m k ę d o
było
i
k t ó r e z d o b i ł y zapaski,
py
w
pochodzące
żelazie, k t ó r e na wystawach
niemal
trzech
Gródka,
spada
kołnierzem
Krakowskiego
z
krzyżo
z dużym
Morawach
udział
zaginęły
Pogórzu
kulturowe. Świadczy
kwadratowym
na
importowanej
haftom,
na
ludowej
męskie
nie
że
wskazują,
centowania
wypożyczyć
gdyż w terenie
zupełnie,
białych
na
już
bywa
z
piesków
Zaprzałka
Zdobnictwo w
zaopatrzonych
ograniczało
wzorzystych,
trzeba
roz
drzewka.
z gorlickiego muzeum P T T K ,
one
koloro
Łużnej.
jednokolorowych
barwnych,
Stroje,
Jaśle.
pogra
z
tkanin wełnianych używanych
zupełnie.
w
się na
przez
je na
lub szarych
tutaj
rzeźby
wystawiał
znajdującej
wyrabiane
Tkactwo
się
poprzednio
przez
gwizdki
lub
wyeksponowane
które
twórczości
tego
wykonane
szereg
świadczą
wzorami
glazurowane
szych
rodzaju
Biecza
wyrobów
ludowej
o d prac,
i
zdobione
kilka płaskorzeźb wykonanych dość nieudolnie i słab
Do
jak
zamku
zapadkowego,
wozu.
W
jak
obrazowało
z
okolic
nie
również
sumie
tych
nieźle
Gorlic.
zdobył
się
zdobione
kilka
poziom
Szkoda
na
kowalstwa
jedynie,
wykonanie
w z g l ę d n i e samego k o g u t k a ,
rych
kapliczkach
teresujące
że żaden
który
świadczące
o
wiejskich
Akcentem
zamykającym
wystawę
żywotność.
nych
na
plastycznej
t y m terenie
Prócz
w
bów"
( i l . 14)
sąsiedniej
rzyły
Pieczywo
nymi
z
po
obrzędami,
kar
Kolekcja
obrzędowych
była
figurek
gwiazdy
kurek itp., dochodzących
tu
różne
da
„dziadów",
„dra
przypominające
zaskakiwały
na
wystawie
ciekawsza,
że
z
Wśród
rodzinną
wykonane
na
plan
rózgi
pierwszy
weselne
selne w y s t ę p o w a ł y
strowała
w
z
wota
Kończąc
przegląd
oraz
dwóch
rózga z Bystrej w
I
S
T
Y
POGÓRZANIE
CZY
Rózgi
we
wego
Jedną
ilu
regionu
drzewka
dawne
Migacz
świnek,
12 c m ,
o kopu-
że
znalazła
Należy
miejscowe
pokazania
i
w
stanowiła
zabawki
nie
ograniczą
społeczeństwu
przyszłości
będą
gliniane
zabytków,
ona
bardzo
( i l . 3),
Kurpiów.
udaną,
szczególnie
przyjemny
że
które
Gorlicach,
imprezę
społeczeństwa,
przypuszczać,
posia
formy
przez
ważniejszych
miejscowego
chłopskiego,
oddźwięk.
pieczywo.
i
żywy
zachęcone
się do
sztuki ludowej
również
tym
jednorazo
swego
organizowały
podobne wystawy.
Jan Swiderski.
D O
PODGÓRZANIE
Do Redakcji
„Polskiej Sztuki
stwierdzić,
wśród
odmianach.
Fot.
L
która
czynniki
postaci
A.
do w y s o k o ś c i
wykonywane
do
zespół
piesków,
należy
etno
obrzędowością
się
przez
postaci
ko
pie
służące
terenu
pomysłowo
wybijały
„szyszki")
reprezentował
potraktowane
kształtem
czy w o s k o w e
zaś
związanych
syntetycznie
w
i
Drobne
z n a l a z ł y s i ę na w y s t a w i e sztuki l u d o w e j w
eksponowane.
przedmiotów
to
plecio
ustawiono
mężczyzny
masz
P o g ó r z a n n i e b y ł y one dotychczas na w y s t a w a c h
graficznych
proste,
tzw.
wykonanych
Pieczywo
Siedliska).
ozdobiony
postacie
rózg
two
rogalach
(Gródek,
nowożeńców.
(czyli
do
odmianę
rosochatych
weselników
zwierzęcych
Gródka.
zaś
k o ł a c z ; na n i m
parę
z
które
Drugą
z ciasta
obrzędowe
laskowych
materiale
reprezentował
znaczną
„turoni",
tym
obrzędowe
ulepione
i
czy p i ó r k a m i
symbolizujące
czywo
orzeszków
drewnianych
widywa
jak
z
formie
pospolicie
muzeach,
przedstawionych
na
zielenią
obdarowywania
widza z a r ó w n o r ó ż n o r o d n o ś c i ą f o r m jak i i c h archaiz
mem.
w
z ciasta d e k o r a c j a m i
również
część
wykonanej
Sądeczyzny.
rózgi
ubieranych
biety
była
przebierańców:
„kobyłek",
in
z
koronie
10), n a w i ą z u j ą c a
kowali.
kolędnicze, szopki l u b pisanki, zgromadzono
ubiory obrzędowych
sta
nieraz
(il.
jeszcze d o ś ć
przedmiotów
czy
kowali
lastej
nieprzeciętnych
związanej
wykazują
wystawach
z
kogutkiem,
szczególnie na
plastycznych
k t ó r e na
z
przybierał
uzdolnieniach
ś w i ę c o n a ^sztuce
do
żelaznych
artystycznego
krzyża
przydrożnych
formy,
pierścienie
przedmiotów
Ludowej"
W z w i ą z k u z p o w t a r z a j ą c y m i się nieporozumie
niami z n a z e w n i c t w e m n i e k t ó r y c h r e g i o n ó w etnogra
ficznych, p r o s z ę o zamieszczenie na ł a m a c h P S L mego
listu, k t ó r y t r a k t u j ę jako „ w y z w a n i e " do dyskusji;
w i e r z ę , ż e p o m o ż e ona w u p o r z ą d k o w a n i u
nomen
k l a t u r i raz na zawsze usunie nieporozumienia.
Chodzi t u o g r u p ę z a m i e s z k u j ą c ą znaczny obszar
terenu w o j . rzeszowskiego
— jego część
wyżynną,
na p ó ł n o c od K a r p a t i n a p o ł u d n i e o d o b n i ż e n i a
terenowego zwanego dawniej „ R y n n ą P o d k a r p a c k ą " ,
a b ę d ą c y m faktycznie — w e d ł u g rozeznania
prof.
W . Szafera — k o r y t e m P r a w i s ł y . G r u p a , o k t ó r e j m o
w a , n i e w y t w o r z y ł a s a m a d l a siebie n a z w y , t e d y
nazwa u ż y w a n a przez e t n o g r a f ó w nie jest etnonim e m , a l e w c a ł y m tego s ł o w a z n a c z e n i u
terminem
roboczym.
N a terenie w o j . rzeszowskiego znajduje s i ę inna,
podobna — jeśli chodzi o w i e l k o ś ć — grupa etno
graficzna, k t ó r a n a z y w a się o d w i e k ó w L a s o w i a k a m i
czy L e s i a k a m i . N a z w a g r u p y i r e g i o n u p o c h o d z i w i ę c
od t e r m i n u fizjograficznego.
R
E
D
A
K
C
J
I
D l a i n t e r e s u j ą c e j nas t u g r u p y n a z w ę u r o b i o n o
r ó w n i e ż o d t e r m i n u fizjograficznego. I oto c a ł a rzecz
w tym, jak powinna brzmieć poprawnie nazwa tak
r e g i o n u fizjograficznego, j a k i , z k o l e i , r e g i o n u etno
graficznego. Chodzi o w y ż y n ę na p o ł u d n i e o d K a r p a t ,
którą jedni nazywają
„Pogórze", inni
„Podgórze";
z kolei n a z w ę dla grupy etnograficznej,
dominującej
na t y m t e r m i n i e , j e d n i u r a b i a j ą na
„Pogórzanie",
d r u d z y na „ P o d g ó r z a n i e " ; s t ą d — sztuka
Pogórzan
lub sztuka
Podgórzan.
Nie w c h o d z ą c w
rozważania
f i z j o g r a f i c z n e czy
geograficzne,
o p r ę się jedynie na ź r ó d ł a c h i t r a
dycji. I tak:
1) B i b l . Ossol. r k p . 2 0 9 2 / V I . k . 1 - j e s t t o opis n a
padu T a t a r ó w , p o d a n y przez ó w c z e s n e g o
pisarza
miejskiego w Łańcucie, Szymona Gbaura:
„Roku
P a ń s k i e g o 1624 d n i a 11 c z e r w c a w e
wtorkowy
dzień,
w
tern
tygodniu
octawi Bożego
Ciała,
w p a d l i T a t a r o w i e na P o d g ó r z e a ż po K r o s n o [...]".
Czyli, w rozeznaniu Gbaura, a n i e w ą t p l i w i e na
podstawie ogólnej
opinii, teren
od Ł a ń c u t a
aż
po K r o s n o to P o d g ó r z e .
2) W X V I I I w . n a m a ł o p o l s k i c h r y n k a c h t o c z y ł a s i ę
walka konkurencyjna między „płótnem
przeworskim" i „płótnem podgórskim" (I. Kołaczkowski,
Wiadomości
tyczące
s i ę przemysłu
i sztuki w
daw-
185
