Kronika / LUD 1987 t.71

Title

Description

LUD 1987 t.71, s.373-448

Date

1987

Format

application/pdf

Identifier

oai:cyfrowaetnografia.pl:1803

Language

pol

Publisher

Polskie Towarzystwo Ludoznawcze

Relation

oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1942

Rights

Licencja PIA

Text

Lud, t. 71, 1987

IV. KRONIKA
KONFERENCJA

"METODOLOGICZNE
PROBLEMY
WSPÓŁCZESNYCH
BADAŃ NAD KULTURĄ I TRADYCJĄ"

W dniach 2'2- 24 maja 1986 roku w Toruniu odbyła się ogólnopolska
konferencja naukowa poświęcona współczesnym problemom teoretyczno-metodologicznym etnologii. Organizatorami
sesji byli: Zakład Etnografii Instytutu
Archeologii
i Etnografii UMK i Komisja Metodologiczna Komitetu Nauk Etnologicznych PAN.
Podczas sesji wygłoszono dwanaście referatów, których treść objęła niezwykle
szeroką problematykę,
daleko wykraczającą
poza tradycyjnie
rozumianą
etnografię; wielokrotnie były więc to rozważania nowatorskie.
Jako że całosć materiałów
z tej konferencji ukaże się drukim w ramach wydawnictwa
Uniwersytetu
M. Kopernika w Toruniu, w naszym sprawozdaniu
traktujemy
poszczególne wystąpienia
w telegraficznym skrócie:
Czesław Robotycki (Kraków) podważył pokutujący
w polskiej etnologii paradygmat "chłopskiej kultury
tradycyjnej",
wykazując
jego zmityzowaną
naukowo
postać. Krzysztof Piątkowski
(Toruń) w szkicu Tradycja
a racjonalność
dokonał
konfrontacji obu tych pojęć i zaproponował własne ich rozumienie i wykorzystanie
w refleksji etnologicznej.
Natomiast
Wojciech Burszta (Poznań) w wystąpieniu
Kontrowersja:
relatywizm
"obiektywizm"
w badaniach
nad kulturą
zanalizował
różne odcienie relatywizmu
kulturowego
i pokazał ich zobiektywizowane
zaplecze
epistemologiczne, niezbędne do podjęcia jakichkolwiek
badań nad kulturą. Podobną problematykę
podjął Michał Buchowski (Poznań), który omówił proces historycznego krystalizowania
się ograniczeń
poznania w antropologii,
wyznaczonych
pojęciami: europocentryzm
- etnocentryzm - scjentocentryzm.
Stanisław Węglarz
(Nowy Sącz) w referacie Etnologiczne
i etnograficzne
rozumienie
kategorii
"kultllra"
zaprezentował
własną koncepcję dwóch sposobów opisu rzeczywistości
kult'Jrowej. zwolenników
których obrazowo określił mianem "etnografia-portrecisty"
! .etnologia
- karykaturzysty".
Z kolei Katarzyna
Kaniowska
(Łódź) zajęła się
mało u nus znanym probłemem wpływu surrealizmu
na kształtowanie
się założeń
teoretycznych francuskiej
etnologii. Z perspektywy
archeologa głos zabrał Andrzej
Bokinicc (TorUJl), zastanawiając
się nad wykorzystaniem
dorobku amerykarlskiej
antropologii kulturowej do rekonstrukcji
systemów kultur prahistorycznych.
Marcin
Piotrowski (Łódź) w referacie Metodologia a metodyka w badaniach etnorJraficznych
poruszył zagadnienie wzajemnego stosunku założeń teoretycznych
badacza do ich
realizacji w trakcie badań terenowych. Zbigniew Libera i Adum Paluch (Wrocław)
ukaz::lli w tekście Kłopoty z barwinkiem,
czyli refleksje
nad metodą w etnobotanice
przydatność procedury semiotycznej dla analizowania
symbolicznego wymiaru klasyfiku·cji ludowych. Równi>Ciżdo 'semiotyki isięgnęła Gabriela AU'g'usty:nowicz (Warszawa) przedstawiając
spojrzenie na współczesną kulturę poprzez pryzmat modelu
transformacji
wewnątrztekstowej,
wypracowanego
przez najnowszą
semiotykę radziecką. Ewa Sroczyńska (Łódź) w swoim Szkicu do "właściwej"
antropologii
filmu
zasygna lizowała ten zakres refleksji z kręgu teorii filmu, który może być przydatny dla etnologii. Na zakończenie Hanna Burszta (Poznań) podjęła próbę zasto-

374

RECENZJE

sowania założeń społeczno-regulacyjnej
teorii kultury
J. Kroity do badań nad
światopoglądem
typu ludowego i związanych
z nim wartości moralnych.
Treść wygłoszonych referatów i reakcja kilkudziesięciu uczestników konferencji
z calej Polski wykazała niezbicie potrzebę samowiedzy naszej dyscypliny, szczególnie w obliczu zmieniającej się rzeczywistości, która zmusza badaczy do krytycznej
refleksji nad przedmiotem
dociekań etnologii współczesnej.
Wydaje się, że etnografia z tradycyjnie
określonym
polem badań należy już do przeszlo~ci i najbliższe lata powinny zaowocować pracami,
w których odzwierciedlone
zostaną
obecne tendencje i poszukiwania.
Hanna

SESJA

POPULARNONAUKOWA

POSWIĘCONA
(1&86- 1986)

i Wojc;ech

JĘDRZEJOWI

Bursz/owie

CIERNIAKOWI

Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (woj. Komitet w Tarnowie) i Zakład Historii
Ruchu Ludowego w Krakowie
zorganizowały
w dniu 17 maja 1986 roku, tj.
w przeddzień Swięta Ludowego, interesującą
sesję popularnonaukową
poświęconą
działainości i pamięci Jędrzeja Cierniaka, wybitnego działacza ruchu kulturalnego
wsi, zamordowanego
przez hitlerowców
w Palmirach
w 1'94.2 roku. Sesja odbyła
się w rodzinnej wsi Cierniaka, w Zaborowie (dawny powiat brzeski) tak rozsławionym nie tylko przez jego działalność, ale także dzięki - powszechnie znanej
wśród etnografów - pracy K. Zaw;stowicz"'Adamskiej
Społeczność
wiejska.
Sesja, która odbywała się w zbudowanym
w latach trzydziestych
Domu Ludowym, będącym ideowym dziełem Jędrzeja Cierniaka, zbudowanym
ze składek
Zaborowian-emigrantów,
żyjących i pracujących
w Chicago i dzięki pracy miejscowych chłopów, zgromadziła szerokie grono działaczy-ludowców
z województwa
tarnowskiego,
w tym także dawnych towarzyszy pracy Ciernika oraz spcre grono badaczy, zajmujących
się fenomenem, jakim był Jędrzej Cierni ak. Nie brakło
także mieszkańców
wsi Zaborów i innych miejscowości
okolicznych,
dumnych
z faktu, iż tak wybitna postać ukształtowała
się w ich okolicy, na nizinnych, nadwiślańskich, ubogich terenach.
Na wstępie sesji, poprzedzonej występem miejscowego zespołu tanecznego, doc.
dr hab. Kazimierz Przyboś przedstawił
dzieje Zaborowa, rodzimej wsi Jędrzeja
Cierniaka, liczącej dziś już co najmniej siedem i pół stulecia istnienia, przechodzącej
zmienne koleje losu. Historia Zaborowa była pasją Cierniaka, absolwenta filologii
polskiej Uniwersytetu
Jagiellońskiego,
nauczyciela,
zainteresowanego
od dzieciństwa dziejami rodzinnych stron.
Z kolei doc. dr hab. Maria Wieruszewska-Adamczyk
(Akademia Nauk - Warszawa) przedstawiła
referat nt. Myśl Jędrzeja Cierniaka
o rodzimej
kulturze
lltdowej. Referat ten w bezpośredniej
formie, adresowanej
do wszystkich uczestników
spotkania, podkreślał niezmiernie istotną rolę myśli działacza, któremu sesja była
poświęcona, w kształtowaniu
nowoczesnego myślenia o ludowej kulturze, jej roli
w kształtowaniu
kultury narodowej.
Myśli Cieniaka, szczególnie dziś, w okresie
postępującej
dezintegracji
zbiorowości
lokalnych,
zdają się odżywać; przynosz'i
nadzieje na przyszłość, ukazują logiczny i pragmatyczny
związek przeszlości i te-

375

RECENZJE

raźmejszoscI, stanowią źródło, z którego powinni czerpać działacze i myśliciele
współcześni, wierzący w moc źródła - ludowej tradycji.
Następny referat przedstawił dr Emil Orzechowski (Uniwersytet Jagielloński).
Treścią jego wystąpienia była próba ukazania działalności Jędrzeja Cierniaka propagatora nowoczesnego, ideowo bogatego, teatru ludowego, na tle działalności
teatrów amatorskich,
chłopskich i robotniczych w Małopolsce. Uznając wyraźną
orygir.alność koncepcji Ciernika, autor ubolewał, iź nie została ona w istocie' wprowadzona w życie i wciąż pozostaje mało poznanym źródłem inspiracji kulturowej.
Wedle jego przekonania, źródło to jednak zachowuje wciąż świeźość i może stanowić odskocznię dla inspiracji na przyszłość.
Na zakończenie sesji doc. dr hab. Ryszard Kantor (Uniwersytet Jagielloński)
przedstawił referat nL Organizacje
Zaborowian
w Chicago
a dzialal.ność Jędrzeja
Cierniaka.
Jf';clrzej Cicrniak bowiem, choć nigdy w Stanach Zjednoczonych nie
przebywał, odegrał ogromną ideow

Cyfrowa Etnografia

Item

New Tags