-
Title
-
Michel Leiris - nota biograficzna / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2007 t.61 z.3-4
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2007 t.61 z.3-4 ; s.23-25
-
Creator
-
Szerszeń, Tomasz (oprac.)
-
Date
-
2007
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:5962
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6389
-
Rights
-
Licencja PIA
-
Subject
-
Leiris, Michel (1901-1990) - biogram
-
Type
-
czas.
-
Text
-
1901
Michel Leiris przychodzi na świat 20 kwietnia,
w XVI dzielnicy Paryża.
Michel Leiris
- nota biograficzna
1912
W teatrze Antoine ogląda wystawienie Impressions
d’Afrique (na widowni był m.in. Apollinaire, Duchamp
i Picabia) Raymonda Roussela, który był przyjacielem
ojca Leirisa.
1918
Leiris odkrywa jazz. Robi maturę z filozofii. Zaczy
na interesować się okultyzmem i alchemią.
1919
Odkrywa dzieło Fernanda Legera - pierwsze zain
teresowanie sztuką współczesną. Początek dwuletnie
go związku z Daisy S. („Kay” z Wieku męskiego).
1921
Śmierć ojca. Poznaje Erika Satie, Maurice’a Ravela i poetę M axa Jacoba, który staje się jego pierwszym
„mistrzem”. Blaise Cendrars wydaje Anthologie negre —
„to więcej niż książka, to akt” - powie później Leiris.
1922
Rozpoczyna pisać swój dziennik. Poznaje Antoni
na Artauda. Poznaje i zaprzyjaźnia się z André Massonem, którego odwiedza często w jego pracowni na rue
Blomet 45. Zaczyna interesować się dziełem Raymon
da Roussela. W tym okresie Leiris czyta m.in. dzieła
okultystów, Blake’a, Sade’a, Nervala, Dostojewskiego,
Lautremounta, Rimbauda, Mallarmégo, Marcela
Schwoba... Opublikowana zostaje Umysłowość prymi
tywna Lévy-Bruhla. Śmierć Marcela Prousta. Leiris
przyzna po latach, że W poszukiwaniu straconego czasu
wywarło olbrzymi wpływ na La Règle du jeu.
rêves, zaś w nr. 3 pojawia się pierwszy glosariusz zawie
rający „gry językowe” (Glossaire j ’y serre mes glosses).
Galeria Simon wydaje pierwszy tomik jego wierszy (Si
mulacre), ilustrowany litografiami André Massona. N a
bankiecie zorganizowanym przez surrealistów wykrzy
kuje (przez okno) antyfrancuskie hasła i zostaje prawie
zlinczowany przez wściekły tłum.
1926
Ogląda (wraz Picassem) po raz pierwszy w życiu
corridę. Ślub z Louise Godon („Zette”...). Leiris dołą
cza do rodziny Kahnweilerów. Francuski etnolog i mu
zykolog André Schaeffner pisze Jazz —pierwsze etnolo
giczne studium poświęcone czarnej muzyce jazzowej.
1927
Wraz z innymi surrealistami zapisuje się do francu
skiej partii komunistycznej. Rezygnuje po sześciu mie
siącach, uzasadniając, że interesuje go literatura, a nie
polityka. Jest to powodem konfliktu z Bretonem, Ara
gonem i Eluardem i rozluźnienia stosunków z surreali
stami. Publikuje tomik wierszy Point cardinal. Podróżu
je do Grecji i do Egiptu, gdzie po raz pierwszy zaczyna
rozważać poświęcenie się nowej profesji: reportażysty.
Pisze powieść Aurora.
1923
Poznaje i zaprzyjaźnia się z Picassem. Bywa na nie
dzielnych obiadach u Daniela-Henry Kahnweilera marszanda sztuki nowoczesnej. N a obiadach bywa
m.in. Artaud, Le Corbusier, Tristan Tzara, Erik Satie,
Max Jacob, André Malraux.
1928
Przechodzi kryzys twórczy. Coraz więcej uwagi za
czyna poświęcać zapiskom autobiograficznym.
1929
1924
Leiris, Bataille, Desnos, Boiffard, Queneau, M as
son i Prévert zostają wykluczeni z ruchu surreali
stycznego za niezgodę na podporządkowanie swej
twórczości tezom głoszonym przez Bretona i partię
komunistyczną.
Georges Henri Rivière, Carl Einstein i Georges Ba
taille zakładają pismo „Documents” („doktryny, arche
ologia, sztuka, etnografia”), które przetrwa niecałe 2 la
ta. Bataille zostaje redaktorem naczelnym, zaś Leiris
sekretarzem redakcji. Sponsorem pisma jest marszand
Georges Wildenstein.
Pierwsza publikacja wiersza Leirisa w piśmie „Intentions”. Poznaje Georges Bataille’a i André Breto
na. Przyłącza się do ruchu surrealistycznego.
1925
Planuje stworzenie orficko-nietzscheańskiego se
kretnego stowarzyszenia Judas. Jest wyznaczony do
stworzenia surrealistycznego „glosariusza niezwykłości”
(do czego jednak nigdy nie dochodzi). W „La Révolu
tion surréaliste” (nr 2) publikuje wiersz Le Pays des mes
23
MICHEL LEIRIS - NOTA BIOGRAFICZNA
1938
Leiris poddaje się psychoanalizie u doktora Adriena Borela.
Otrzymuje dyplom etnologiczno-religioznawczy
w École Pratique Des Hautes Études za pracę Sekret
ny język Dogonów z Sanga. Wygłasza wykład pt. Sa
crum w życiu codziennym. Ukazuje się Lustro tauromachii, z ilustracjami Massona. Pisze wiersze o corridzie
(Abacanico para los toros). Poznaje wybitnego znawcę
walk byków André Castela, z którym prowadzić będzie
przez przeszło 20 lat ożywioną korespondencję. Mu
zeum Człowieka (Musée de l’Homme) w Paryżu inau
guruje swą działalność.
1930
Pisuje o jazzie. Odkrywa dyptyk Cranacha Starsze
go Lukrecja i Judyta. Uczestniczy w zajęciach Marcela
Maussa.
1931
Marcel Griaule i Georges Henri Rivière z Muzeum
Etnograficznego na Trocadéro wybierają Leirisa na sekretarza-archiwistę misji Dakar - Dżibuti. Szefem mi
sji został Griaule, inni uczestnicy to m.in. Schaeffner,
Deborah Lifchitz, Marcel Larget, Eric Lutten i malarz
Gaston-Louis Roux. Misja trwa od 19 maja 1931 do
16 lutego 1933 roku. Sponsoruje ją m.in. Muzeum Et
nograficzne na Trocadéro, ale także wiele osób pry
watnych - Raymond Roussel, Al Brown (bokser,
mistrz świata wagi koguciej), Georges Wildenstein
(marszand i wydawca „Documents”), hrabia Charles
de Noailles (sponsor awangardowej sztuki, finansował
m.in. realizację filmów Buüuela i Dalego). W Paryżu
otwarcie antykolonialnej wystawy surrealistów Praw
da o koloniach.
1939
Wydany zostaje Wiek męski i Glossaire: j ’y serre mes
gloses. Poznaje poetę René Chara i kompozytora René
Leibowitza. Zostaje zmobilizowany i wysłany na służbę
do Afryki.
1940-1941
Antyfaszystowska działalność etnologów z Muzeum
Człowieka. Powstaje Galerie Louise Leiris prowadzona
przez żonę Leirisa. Jej trzon stanowiła kolekcja Kahnweilerów.
1942
1932
Zaprzyjaźnia się z Sartre’em.
Hemingway pisze Śmierć po południu.
1943
1933
Publikuje zbiór wiersze Haut Mal.
Pojawia się drugi numer pisma Minotaure, zredago
wany przez Leirisa i poświęcony w całości misji Dakar Dżibuti. Śmierć Raymonda Roussela w Palermo. Leiris
odwiedza go 3 miesiące przed śmiercią.
1944
Śmierć Maxa Jacoba. Leiris gra główną rolę w kon
spiracyjnej (domowej) sztuce reżyserowanej przez A l
berta Camusa.
1934
1945
L ’Afrique Fantôme zostaje opublikowane przez Gallimarda w serii Les Documents bleus. Griaule, Mauss
i Paul Rivet uznają książkę za prowokację. Leiris po
znaje etnologa Alfreda Métraux, z którym łączyć będą
zainteresowanie kultami opętania (afrykańskie zâr
i haitańskie wudu).
Badania etnograficzne na Wybrzeżu Kości Słonio
wej i na terenie dzisiejszej Ghany.
1946
Publikacja eseju Literatura jako tauromachia (De
la literature considérée comme une tauromachie) w pi
śmie „Les Temps modernes”. Publikacja powieści
Aurora.
1935
Zajmuje się spuścizną Roussela. Bierze udział w se
minarium etnologa Maurice’a Leenhardta. Poznaje
Colette Peignot i Francisa Ponge’a.
1947
Publikacja zbioru esejów o André Massonie André
Masson et son univers. Leiris współtworzy pismo afrykanistyczne „Présence africaine”.
1936
Koniec psychoanalizy. Otrzymuje dyplom z zakresu
historii religii („religie prymitywne”) i socjologii. Mu
zeum Etnograficzne na Trocadero kończy swą działal
ność. Bataille zakłada sekretne stowarzyszenie Acéphale.
1948
Publikuje Biffures, pierwszy tom cyklu autobiogra
ficznego La Règle du jeu. Publikuje etnograficzne stu
dium La Langue secrète des Dogons des Sanga. Poznaje
Claude’a Lévi-Straussa. Zaprzyjaźnia się z antylskim
pisarzem Aimé Cesaire’em.
1937
Leiris, Bataille i Roger Caillois tworzą Kolegium
Socjologiczne (Collège de Sociologie).
24
MICHEL LEIRIS - NOTA BIOGRAFICZNA
1950
1967
Wykład pt. L ’Ethnographe devant le colonialisme,
będący pierwszą próbą ukazania dwuznacznej sytuacji
etnografa w rzeczywistości kolonialnej. Śmierć Marce
la Maussa.
Publikuje książkę o sztuce Czarnej Afryki (Afrique
Noire: la création plastique). Jest kuratorem wystawy
Arts primitifs dans les ateliers d’artists w Musée de
l’Homme.
1951
1968
Realizacja filmu o corridzie (La Course de taureaux,
reż. Pierre Braunberger), z komentarzami Leirisa. N a
zlecenie Unesco pisze rozprawę Race et civilisation. Bie
rze udział w konferencji organizowanej przez José Bergamina.
Bierze udział w wydarzeniach Maja ’68. Jest kurato
rem wystawy Passages à l’âge d’homme w Musée de
l’Homme.
1971
Zostaje kierownikiem działu Czarnej Afryki
w Musée de l’Homme.
1952
Badania na Antylach.
1973
1955
Śmierć Picassa.
Publikacja drugiego tomu La Règle du jeu, pt. Four
bis. Publikacja wyników badań etnograficznych z Mar
tyniki i Gwadelupy. Podróż do Chin.
1977
Wielka paryska wystawa Francisa Bacona; katalog
ze wstępem Leirisa.
1956
1980
Publikacja zbioru wierszy Bagatelles Végétales z ilu
stracjami Joana Miró. Śmierć Marcela Griaule’a.
Otrzymuje prestiżową nagrodę literacką „Grand
Prix national des Lettres”. Pisze wstęp do Musique et la
transe Gilberta Rougeta. Śmierć Sartre’a, Sonii Or
well, Schaeffnera i Daniela-Henry Kahnweilera.
1957
Próba samobójcza. Alberto Giacometti portretuje
leżącego w szpitalu Leirisa.
1981
1958
Publikuje Ruban au cou d’Olympia.
Publikacja La Possession et ses aspects théâtraux chez
les Éthiopiens de Gondar
1983
Publikuje Francis Bacon, face et profil.
1959
1984
Zaczyna redagować fiszki nt. opery (Operratiques).
Przekazuje swoją olbrzymią kolekcję sztuki do
Centre Georges-Pompidou.
1960
Bierze udział w tworzeniu pisma afrykanistycznego
„Cahiers d’études africaines”.
1985
Publikuje Langage tangage.
1961
1986
Zostaje profesorem w CNRS. Publikuje Nuits sans
nuit et quelques jours sans jour - opisy swoich snów.
Wraz z Jean Jaminem zakłada pismo „Gradhiva,
revue d’histoire et d’archives de l’anthropologie”.
1962
1987
Śmierć Georges’a Bataille’a.
Publikuje zbiór tekstów o R. Rousselu (Roussel
l’ingénu). Śmierć André Massona.
1964
Publikuje Grand fuite de neige. Podróżuje po Ja
ponii.
1988
Umiera Louise, żona Leirisa.
1966
1990
Publikuje 3. tom La Règle du jeu pt. Fibrilles i zbiór
esejów Brisées. Zaprzyjaźnia się z Francisem Baconem
i z Sonią Orwell, wdową po George’u Orwellu. Śmierć
Alberto Giacomettiego i André Bretona.
30 września umiera.
Opracował Tom asz Szerszeń
25
