Cyfrowa Etnografia

Kronika / LUD 1992 t.75

Item

Title

Kronika / LUD 1992 t.75

Description

LUD 1992 t.75, s.285-348

Date

1992

Format

application/pdf

Identifier

oai:cyfrowaetnografia.pl:1907

Language

pol

Publisher

Polskie Towarzystwo Ludoznawcze

Relation

oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2054

Text

Lud, t. 75, 1992

IV. KRONIKA

Z DZIAŁALNOŚCI
ZA OKRES

SPRA WOZDANIE
ZARZĄDU GŁÓWNEGO
POLSKIEGO
TOWARZYSTWA
LUDOZNA WCZEGO
OD WRZEŚNIA 1990 DO WRZEŚNIA 1991 ROKU

I. Sprawy organizacyjne
Na 65 Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL, odbytym 15.09.1989 r. w Opolu, dokonano
wyboru Zarządu Głównego Towarzystwa, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Do
Zarządu Głównego wybrano: dr. Tadeusza Baraniuka, mgr. Adama Bartosza, dr. Janusza
Bohdanowieza, dr. Stanisława Chmielowskiego, mgr. Jana Cieś1aka, prof. dr. Zbigniewa Jasiewicza,
mgr Zofię Jeż-Jarecką, mgr Krystynę Kaczko, mgr. Jana Kapłona, dr. Zygmunta Kłodnickiego, dr
Annę Kowalską-Lewicką, doc. dr Jadwigę Kucharską, mgr. Jana Łuczkowskiego, dr Janinę
Nijakowską, dr Ewę Sadowską, dr Teresę Smolińską, mgr. Zbigniewa Torońskiego, mgr. Romana
Tubaję i mgr. Stanisława Żurowskiego. Po ukonstytuowaniu się Zarządu w skład jego Prezydium
weszli: dr Janina Nijakowska - prezes, dr Zygmunt Kłodnicki - wiceprezes, mgr Roman Tubaja
- wiceprezes, mgr Krystyna Kaczko - sekretarz generalny, dr Ewa Sadowska - zastępca
sekretarza generalnego, mgr Zbigniew Toroński - skarbnik, dr Janusz Bohdanowicz - zastępca
skarbnika i mgr Stanisław Żurowski - członek Prezydium. Przewodniczącą Głównej Komisji
Rewizyjnej została mgr Teresa Lasowa, jej członkami mgr Magdalena Kopacz i dr Kazimiera
Wołos, zaś przewodniczącą Sądu Koleżeńskiego - mgr Irena Wronkowska, a członkami dr Ewa
Fryś-Pietraszkowa, dr Janusz Kamocki i dr Barbara Kołodziejska. W ubiegłym roku na Zjeżdzie
na Orawie nastąpiła zmiana na stanowisku prezesa Towarzystwa. Wobec rezygnacji dr Janiny
Nijakowskiej, funkcję prezesa przejął dr Zygmunt Kłodnicki, a dr J. Nijakowska została
wiceprezesem. WZD na Orawie nadało godność członka honorowego:
prof. dr Jadwidze
Klimaszewskiej, mgr Zofii Cieśli-Reinfussowej, dr Wandzie Jostowej, dr. Witoldowi Paryskiemu
i mgr Jadwidze Kleczkowskiej.
Od września 1990 r. Prezydium odbyło cztery posiedzenia (17.11.90, 2.02.91, 19.04.91,
19.09.91), na których omawiano i zatwierdzano sprawy bieżące, związane z funkcjonowaniem
Towarzystwa i jego agend. Ponadto odbyto dwa zebrania plenarne Zarządu Głównego (20.04.91
i 19.09.91), posiedzenie Rady Wydawniczej PTL oraz dwa posiedzenia Głównej Komisji Rewizyjnej.
Przedstawiciele Prezydium i Zarządu Głównego kontynuowali starania w Polskiej Akademii
Nauk o pozyskanie środków finansowych na działałność statutową Towarzystwa. W tym celu
prezes PTL dr Zygmunt Kłodnicki odbył trzykrotne rozmowy w Wydziale I Nauk Społecznych
PAN, a o finanse na wydawnictwa PTL zabiegali w PAN, MKiS i urzędach wojewódzkich - prof.
dr Czesław Hernas, prof. dr Bronisław Kopczyńska-Jaworska,
prof. dr Zbigniew Jasiewicz
i członkowie prezydium. Prof. dr B. Kopczyńska-Jaworska
reprezentując także Towarzystwo
nawiązała współpracę z Fundacją im. Stefana Batorego. Realizując uchwałę 65 WZD w Opolu, po

286
paru nieudanych próbach, udało się nawiązać współpracę z Ministerstwem Edukacji Narodowej.
Towarzystwo będzie konsultować programy kształcenia ogólnego w szkołach podstawowych
i średnich. Po rozmowach w Departamencie Kształcenia Ogólnego MEN, przeprowadzonych
przez prof. dr hab. B. Bazielich i dr. Z. Kłodnickiego, rysuje się perspektywa współpracy ze
szkołami na wzór idei "Orlego Lotu" L. Węgrzynowicza, urządzanie obozów krajoznawczych ze
szczególnym nastawieniem na zainteresowanie kulturą ludową. Ministerstwo byłoby zainteresowane przeszkoleniem nauczycieli, którzy mogliby prowadzić w szkołach średnich zajęcia fakultatywne
o charakterze etnograficznym. Nie udało się natomiast uzyskać funduszy na opracowanie
i publikację materiałów pomocniczych dla uczniów i nauczycieli.
Obok starań o popularyzację wiedzy o kulturze ludowej w wydawnictwach oraz prób
usprawnienia dystrybucji wydawnictw PTL, prace Prezydium, Zarządu Gl., a szczególnie prezesa
dr. Zygmunta Kłodnickiego, koncentrowały się na rozwiązaniu trudnej sytuacji lokalowej biura,
biblioteki i archiwum. W maju br. uzyskaliśmy stały lokal na biuro Zarządu Głównego, również
przy ul. Szewskiej 36, II p. oraz dodatkowe pomieszczenia o powierzchni 99 m2 dla archiwum
naukowego i biblioteki PTL. Umożliwi to prawidłowe gromadzenie i udostępnianie czytelnikom
księgozbioru oraz archiwaliów, gdyż od lat agendy te borykały się z trudnościami wynikającymi
z ogromnej ciasnoty lokalowej. W chwili oddania sprawozdania do druku remont pomieszczeń
został już wykonany i zainstalowano w nich nowe regały.
Ważną pozycję w pracach Zarządu Głównego zajmowały także sprawy związane z problemami przygotowania Zjazdu Towarzystwa w Gdańsku oraz obchodów J()()-lecia PTL, które
przypadną na 1995 rok. Kierownictwo naukowe rocznicowej sesji przyjął prof. dr Zbigniew
Jasiewicz, który zaproponował, by hasłem tej sesji była etnografia w nauce i kulturze polskiej.
W ramach Towarzystwa działa aktualnie 19 oddziałów terenowych. W kwietniu br. został
rozwiązany oddział PTL w Lesznie, z którego 2 członków przeniosło się do oddziału w Poznaniu.
Przy niektórych oddziałach PTL działają Koła Zainteresowań
Kulturą Ormian, Łużyczan,
Asyryjczyków. łstnieje także Koło Zainteresowań Kulturą Robotniczą w Łodzi oraz Koło Filmu
Etnograficznego. Przy Towarzystwie działa Pracownia Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga
w Poznaniu kierowana przez prof. dr hab. B. Linette oraz Ośrodek Dokumentacji i Informacji
Etnograficznej w Łodzi kierowany przez prof. dr hab. Bronisławę Kopczyńską-Jaworską.
W końcu 1990 r. Towarzystwo skupiało 1307 członków, a tym 3 członków prawnych,
9 członków honorowych zagranicznych i 5 członków zwyczajnych zagranicznych (SNS w Bratysławie). Zaległości z tytułu niepłacenia składek członkowskich według stanu na dzień 31.12.1990
roku wynosiły: za lata ubiegłe - 78.900 zł oraz za rok 1990 - 691.250, - zł przy rocznej składce
za 1990 rok - 1.500 zł, zniżkowej - 750 zł. Składka członkowska od 1991 r. wynosi 7.000 zł,
zniżkowa - 3.500 zł i jeśli oddziały nadal będą tak mało zainteresowane bieżącym zbieraniem
składek, zaległości z tego tytułu wzrosną niepomiernie.
Na koniec 1990 roku raportów finansowych, koniecznych do bilansu PTL, nie nadesłały
oddziały: w Kaliszu, Opolu, Rzeszowie, Zakopanem oraz Zielonej Górze, natomiast za l półrocze
1991 roku obok wymienionych oddziałów raportów finansowych nie dostarczyły także oddziały
w Łallcucie, Szczecinie i Wrocławiu. Ponadto sprawozdań ze statutowej działalności za okres od
września 1990 do czerwca 1991 roku nie nadesłały oddziały w Kaliszu, Lublinie, Opolu, Rzeszowie,
Toruniu, Zakopanem. W związku z tym Zarząd Główny apeluje do zarządów oddziałów
o ożywienie działalności statutowej i organizacyjnej, i nadesłanie bieżących informacji do
Wrocławia. Informujemy także, że do członków prawnych Towarzystwa: muzeów w Sieradzu
i Toruniu zostały w lutym br. wystosowane z Zarządu Głównego pisma o zwiększenie dotychczasowej symbolicznej składki oraz o bieżące jej opłacenie i nadal czekamy na odpowiedź.
Jak wynika z analizy sprawozdań tych oddziałów, które nadesłały je do lipca br. w aktualnej.
niezmiernie trudnej dla kultury sytuacji finansowej, członkowie Towarzystwa swą wiedzą i umiejętnościami wspierają poczynania, służące kulturze ludowej i przyczyniające się do jej zachowania
i upowszechnienia poprzez prace w komisjach kwalifikacyjnych, udział w organizowaniu oraz jury

287
przeglądów folklorystycznych, udzielaniu konsultacji a także poprzez szeroko pojętą popularyzację
wiedzy o kulturze ludowej. Szczegółowe sprawozdania złożą WZD przedstawiciele oddziałów.
Zarząd Główny pragnie podkreślić aktywność oddziałów w Gdańsku, Koszalinie, Krakowie,
Mszanie Dolnej, Opocznie, Poznaniu i Bytomiu.
W ramach współpracy naukowej ze Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym w Bratysławie, która datuje się od roku 1973, udział w tegorocznym Zjeździe PTL w Gdańsku weźmie
dwóch przedstawicieli SNS.
2. Sprawy

wydawnicze

W okresie sprawozdawczym działalność wydawnicza nie napotykała na większe trudności.
Wpłynęły na to wieloletnie doświadczenia, dzięki którym prace poszczególnych redakcji zarówno
w zakresie tytułów jak i finansowego zabezpieczenia płatności honorariów autorskich, redakcyjnych,
prac plastycznych, pomocniczych prac redakcyjnych i opłat druku były realnie zaplanowane
i uzgadniane z Radą Wydawniczą i Prezydium Zarządu Głównego. Większość prac redakcyjnych
wykonywana jest w ramach obowiązków etatowych osób odpowiedzialnych za prowadzenie
działalności wydawniczej Towarzystwa. Jedynie w wypadku "Biblioteki Zesłańca", "Łódzkich
Studiów Etnograficznych" i rocznika "Lud", część środków przeznaczona jest na prace redakcyjne
wykonywane w ramach zleceń zewnętrznych. Środki te pochodzą z dotacji Polskiej Akademii
Nauk, Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Kultury i Sztuki, a także - jak
w wypadku nowej serii wydawniczej "Biblioteki Zesłańca" od sponsorów prywatnych. Na potrzeby
tej serii Towarzystwo uzyskało teź jednorazową dotację w kwocie 40 milionów złotych od
Prezydenta Miasta Wrocławia p. Bogdana Zdrojewskiego. Niewielką kwotę pozyskano także za
działalność oferowaną na łamach "Literatury Ludowej", a ponadto ze sprzedaży bieżącej produkcji
wydawniczej, jak również podjętych działań akwizycyjnych, związanych ze sprzedażą książek
wydanych w latach ubiegłych. I tu niezwykle ważną sprawą jest włączenie się poszczególnych
oddziałów w sprzedaż wydawnictw Towarzystwa, o co Zarząd Główny apelował wiełokrotnie.
W okresie sprawozdawczym ukazał się kolejny, 73 tom rocznika "Lud" za lata 1989/90, który
od tego roku stał się czasopismem zarówno PTL jak i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Ta
forma edytorska pozwala na pełne pokrycie kosztów druku pisma ze specjalnych środków PAN.
Kolejny tom "Ludu" jest w opracowaniu redakcyjnym i w IV kwartale br. przekazany zostanie do
druku. Posiadamy pcłne zabezpieczenie finansowe na koszty związane z przygotowaniem tomu.
Redaktorem naczelnym "Ludu" jest prof. dr Zbigniew Jasiewicz.
Ukazał się także kolejny rocznik "Literatury Ludowej" t. XXXIV, z. 1-6/90, stanowiący pracę
P. Kowalskiego pl. W.~pólczesny lolklor i lolkiorystyka. O przedmiocie poznania w dzisiejszych
badaniach Iolklorystycznych,
Wrocław 1990. Na rok 1991 planowane jest również wydanie
zbiorczego zeszytu pisma nr 1-6/9 ł, które ukaże się w IV kwartale 1991 roku. Począwszy od tego
rocznika "Literatura Ludowa" wydzieliła w obrębie swej treści dział "Pamiętniki i relacje",
poświęcony wspomnieniom Polaków z pobytu na zesłaniu na Syberii, w Kazachstanie, na Dalekim
Wschodzie i w innych rejonach ZSRR, w latach 1939-1956. Materiał do tego działu stanowi
pokłosie konkursu na wspomnienia, zorganizowanego przez ZG PTL i dwumiesięcznik "Literatura
Ludowa". Pismo posiada pełne pokrycie środków finansowych na jego realizację, pochodzące
z dotacji MKiS i PAN, pozyskanych dzięki staraniom jego redaktora, prof. dr. Czesława Hemasa.
Stan tek redakcyjnych jest zadowalający, a rytm pracy redakcyjnej nie budzi obaw o powstanie
zaległości. Przewiduje się przekazanie w IV kwartale br. trzech zeszytów pisma za 1992 rok do
drukarni. Novum w praktyce redakcyjnej pisma jest wykonanie w formie nadbitek tekstów
syberyjskich, co obniży koszty druku całości. W bieżącym roku ukażą się w tej formie cztery
wspomnienia pod tytułem Wspólny los. Pamiętniki dzieci z zeslania.
Redakcja "Atlasu Polskich Strojów Ludowych" pod kierunkiem prof. dr Barbary Bazielich nie
posiada materiałów do wydania. Postanowiono wznowić w formie reprintu zeszyt "Strój krakowia-

288
ków wschodnich", autorstwa T. Seweryna. Zeszyt ukaże się w IV kwartale br., a na jego druk
uzyskano dotację z MKiS. Apelujemy do etnografów, zajmujących się strojami ludowymi,
o podjęcie opracowań kolejnych zeszytów tej serii.
W ramach "Biblioteki Popularnonaukowej"
ukazała się książka Dobrosławy Wężowicz-Ziółkowskiej Mi/ość ludowa. Analiza mi/o.ki widniaczej ... , Wrocław 1991. Zadbano
o szeroką promocję książki, której nakład w wysokości 10.000 egzemplarzy powinien przynieść
zysk około 60 mln zł. Byłoby wskazane, aby oddziały podjęły się także rozpropagowania tej książki
we własnych środowiskach. Redaktorem naczelnym serii jest dr Anna Kowalska-Lewicka.
W serii "Archiwum Etnograficzne" w opracowaniu redakcyjnym przez dr Krystynę Kwaśniewicz znajdują się dalsze tomy pracy Jana Świętka Brzozowa i okolica Zakliczyna. Na
posiedzeniu Rady Wydawniczej postanowiono nie rezygnować z druku dalszych części tej pracy,
mimo iż jest ona deficytowa. Aby obniżyć koszty wydawnicze i zapewnić jednolity kształt edytorski
dzieła, postanowiono wydać dalsze tomy po zakończeniu opracowania redakcyjnego całości.
W okresie sprawozdawczym zakończone zostalo opracowanie przez Paulinę Suchecką Bibliografii
konkursu na wspomnienia syberyjskie. Po wykonaniu prac redakcyjnych, pozyskaniu środków
finansowych i opinii Rady Wydawniczej, praca zostanie skierowana do druku. Redaktorem
naczelnym serii jest dr Janusz Kamocki.
"Prace i Materialy Etnograficzne" czekają na propozycje autorskie. Planowane wydanie II
edycji pracy dr K. Pudło Łemkowie, według opinii redaktora tej serii prof. dr. Edwarda Pietraszka,
jest niecelowe.
Nowa seria wydawnicza pt. "Biblioteka Zesłańca" realizowana jest przy współpracy z Wrocławską Drukarnią Naukową na zasadzie spółki przedmiotowej. W serii wydawane będą monografie problemowe, wspomnienia i zbiory antologiczne, poświęcone dziejom Polaków na Syberii.
Zapewniono szeroką promocję tytułów. Ministerstwo Obrony Narodowej podjęło decyzję nabywania części nakładu każdej książki z tej serii, co zapewni stały zbyt. Mamy też kontrahenta
z Kanady, który jest zainteresowany sprzedażą książek z tej serii. Negocjacje dotyczące warunków
zbytu są w toku. Aktualnie w ramach serii drukowane są następujące publikacje: Michała Janika
Dzieje Polaków na Syberii, reprint książki wydanej w 1928 roku; Z. Librowicza Polacy w Syberii,
reprint książki wydanej w 1884 roku; Z. Orłowskiej Tajgo, pamiętna tajgo; Sto Dakiniewicza
Więzień P-303. Wspomnienia lagiernika.
Inne prace w przygotowaniu. Pierwsze tytuły tej serii ukażą się w IV kwartale br.
W "Łódzkich Studiach Etnograficznych", pod red. prof. dr Jadwigi Kucharskiej, w br. ukazał
się t. 30, natomiast tom 31 poświęcony w całości życiu codziennemu i świątecznemu robotników
łódzkich został złożony do wydawnictwa. Wydawanie ŁSE finansowane jest w całości przez Polską
Akademię Nauk.
Rada Wydawnicza PTL postanowiła, że poza seriami PTL wyda książkę Leszka Dzięgla
Lwów nie każdemu zdrów. Tom znajduje się w druku i ukaże się w IV kwartale br. Planowany
nakład w wysokości 5000 egz. pokryje koszt druku i przyniesie zysk ok. 30000 000 zł. Rozpoczęto
promocję książki wśród członków Towarzystwa Miłośników Lwowa i w innych środowiskach.
3. Biblioteka Naukowa i Archiwum PTL.
Biblioteka Naukowa im. Jana Czekanowskiego we Wrocławiu gromadzi książki z zakresu
etnografii i etnologii oraz ważniejsze opracowania z historii, archeologii, socjologii i językoznawstwa. W okresie sprawozdawczym biblioteka wzbogaciła zbiory o 475 tytułów. Księgozbiór liczy
obecnie 35.730 woluminów, w tym 17.661 wol. dzieł zwartych, 16.566 wol. czasopism i serii oraz
1.503 jednostek inwentaryzacyjnych z zakresu kartografii. W ostatnim roku zakupiono 111 wol. za
kwotę 2.957.300. - zł, drogą darów otrzymano 21 wol. oraz 6 wol. pochodzi z produkcji
wydawniczej Towarzystwa. Ponadto, jak co roku, poważny zasób książek uzyskano z wymiany,
w tym 45 wol. otrzymaliśmy z wymiany krajowej, a 292 wol. z zagranicznej, która jest głównym

289
źródłem pozyskiwania cennych etnograficznych czasopism i wydawnictw seryjnych. Wymianę
prowadzimy ze 181 instytucjami w 35 krajach. Są to biblioteki uniwersyteckie, instytuty akademii
nauk, muzea, towarzystwa naukowe i ośrodki kultury. W ostatnim czasie Biblioteka Naukowa
PTL nawiązała nowe kontakty z następującymi instytucjami: Institut fUr Deutsche und Vergleichende Volkskunde, Miinchen (RFN), Centar ze etnolosku kartografij u, Zagreb (Chorwacja),
Savaria Muzeum - Szombathely (Węgry), Kamchatka Regional Muzeum - Pietropawłowsk Kamczacki (Rosja). W zamian za otrzymane ksiąźki wysłano do kontrahentów "Lud", t. 73,
ostatnio wydane numery "Literatury Ludowej", "Prace Etnologiczne" t. 13 oraz inne wydawnictwa
z zapasów magazynowych.
Z księgozbioru korzystali przede wszystkim pracownicy naukowi Katedry Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Pracowni Polskiego Atlasu Etnograficznego, natomiast studenci tylko
w ograniczonym zakresie z powodu nieczynnej czytelni, w której zostały czasowo złożone
materiały archiwalne.
W ramach wypożyczeń międzybibliotecznych wypożyczono bibliotekom krajowym 24 woluminy. Dla Centralnego Katalogu Zagranicznych Wydawnictw Ciągłych Biblioteki Narodowej
zaktualizowano wykaz czasopism zagranicznych, które wpłynęły do biblioteki w 1990 r.
W Archiwum Naukowym PTL opracowano zbiór materiałów, będących pokłosiem konkursu
na wspomnienia sybirackie. Założono osobny inwentarz dla tego zbioru, do którego wpisano 348
pozycji. Materiały te stanowią niezwykle cenny zbiór archiwaliów, dotyczących polskich zesłańców
do ZSRR.
Sekretarz Generalny
Krystyna Kaczko

Z DZIAŁALNOŚCI

SPRA WOZDANIE
ZARZĄDU GŁÓWNEGO
POLSKIEGO
LUDOZNA WCZEGO
ZA OKRES OD IX.1989 DO IX.1992

TOWARZYSTWA

1. Sprawy organizacyjne.
W skład Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, wybranego na 65
Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL w Opolu - 15 września 1989 roku weszli: dr Tadeusz
Baraniuk, mgr Adam Bartosz, dr Janusz Bohdanowicz, dr Stanisław Chmielowski, mgr Jan Cicślak,
prof. dr Zbigniew Jasiewicz, mgr Zofia Jeż-Jarecka, mgr Krystyna Kaczko, mgr Jan Kapłon,
dr Zygmunt Kłodnicki, dr Anna Kowalska-Lewicka,
prof. dr Jadwiga Kucharska, dr Jan
Łuczkowski, dr Janina Nijakowska, dr Ewa Sadowska, dr Teresa Smolińska, mgr Zbigniew
Toroński, mgr Roman Tubaja i mgr Stanisław Żurowski. Członkowie Zarządu Głównego wybrali
następujące Prezydium: dr Janina Nijakowska - prezes, dr Zygmunt Kłodnicki - wiceprezes,
mgr Roman Tubaja - wiceprezes, mgr Krystyna Kaczko - sekretarz generalny, dr Ewa
Sadowska - zastępca sekretarza generalnego, mgr Zbigniew Toroński - skarbnik, dr Janusz
Bohdanowicz - zastępca skarbnika i mgr Stanisław Żurowski - członek Prezydium.
Na posiedzeniu Zarządu Głównego 21.09.1990 roku złożyła rezygnację z funkcji prezesa
dr Janina Nijakowska. Zarząd powołał, a 66 WZD w Jabłonce zatwierdziło na to stanowisko dra
Zygmunta Kłodnickiego, powierzając dr Janinie Nijakowskiej funkcję wiceprezesa. Główna Komisja
Rewizyjna zgodnie z wyborem na WZD w Opolu pracowała w składzie: mgr Teresa Lasowa przewodnicząca, mgr Magdalena Kopacz i dr Kazimiera Wołos - członkowie, a Sąd Koleżeński
19 -

Lud t. LXXV

290
stanowili: mgr Irena Wronkowska
- przewodnicząca, dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, dr Janusz
Kamocki i dr Barbara Kołodziejska - członkowie.
W czasie omawianej kadencji Walne Zgromadzenie Delegatów nadało godność członka
honorowego: mgr Marii Bytnar-Suboczowej (w Opolu), prof. dr. Jadwidze Klimaszewskiej, mgr
Zofii Cieśla-Reinfussowej, dr Wandzie Jostowej, dr. Witoldowi Paryskiemu i dr Jadwidze
Kleczkowskiej (w Jabłonce na Orawie) oraz mgr. Wojciechowi Błaszkowskiemu, dr Annie
Kowalskiej-Lewickiej, dr. Januszowi Kamockiemu, dr Jadwidze Pawłowskiej i prof. dr Bronisławie
Kopczyńskiej-Jaworskiej
(w Gdańsku).
W latach 1989-1992, t.zn. od Walnego Zgromadzenia
Delegatów w Opolu do WZD
w Szamotułach odbyło się 15 posiedzeń Prezydium, poświęconych realizacji zadań statutowych
i istotnym problemom, związanym z działalnością wszystkich agend Towarzystwa. Ponadto
odbyły się 4 posiedzenia Zarządu Głównego oraz 3 posiedzenia Rady Wydawniczej. Sprawy
bieżące, nie wymagające zwoływania Prezydium załatwiali jego członkowie zamieszkali we
Wrocławiu, a mianowicie dr Janusz Bohdanowicz i dr Zygmunt Kłodnicki, którym aktywnie
pomagał mgr Zbigniew Toroński.
Ograniczenie ilości posiedzeń Zarządu i Rady Wydawniczej wynikało z trudnej sytuacji
finansowej Towarzystwa, dotowanego dotąd przez Polską Akademię Nauk, która z początkiem
1992 roku przestała finansować działalność statutową towarzystw naukowych. Dzięki staraniom
Prezydium ZG PTL o dotacje, które to starania wspierali tacy wybitni etnologowie i folkloryści
jak: prof. dr Zbigniew Jasiewicz, prof. dr Bronisława Kopczyńska-Jaworska,
prof. dr Bogusław
Linette, prof. dr Czesław Hernas oraz poseł na Sejm mgr Stanisław Żurowski, udało się uzyskać
z Polskiej Akademii Nauk, Ministerstwa Kultury i Sztuki oraz Komitetu Badań Naukowych
środki finansowe na pokrycie najpilniejszych potrzeb Towarzystwa i jego agend, to znaczy
DWOK, ODiIE, Biblioteki Naukowej i Archiwum oraz na najważniejsze serie wydawnicze. Te
ostatnie dotowali także sponsorzy, których wymienimy przy omawianiu spraw wydawniczych.
O staraniach o pozyskanie środków finansowych informowano szczegółowo w sprawozdaniach, przedstawianych na WZD w Jabłonce i Gdańsku. W ostatnim roku kadencji Zarządu
Głównego kontynuowano intensywne wysiłki o uzyskanie dotacji. Ministerstwo Kultury i Sztuki
dofinansowało "Literaturę Ludową" i "Atlas Polskich Strojów Ludowych", przeznaczyło także
kwotę 25 milionów zł na działalność ogólnotechniczną
Towarzystwa oraz wsparło Zjazd
w Szamotułach kwotą blisko 15 mln zł. W czerwcu 1992 r. Komitet Badań Naukowych
w Warszawie podpisał z PTL umowę na finansowanie działalności agend Towarzystwa tzn.
Biblioteki i Archiwum, ODiIE, DWOK oraz czasopisma "Literatura Ludowa". KBN przeznaczył
na te cele 385 milionów złotych. Natomiast Polska Akademia Nauk nadal pokrywa koszty druku
"Ludu" i "Łódzkich Studiów Etnograficznych" jako czasopism współwydawanych przez PTL
i Komitet Nauk Etnologicznych.
O spotkaniach, posiedzeniach i udziale w etnologicznych konferencjach krajowych i zagranicznych pisaliśmy w sprawozdaniach
za lata 1989-1990 oraz 1990-1991. Ich celem bylo
zapewnienie rozwoju naszej dyscypliny, poszerzenie wiedzy i starania o właściwą opiekę instytucjonalną nad kulturą ludową. Realizując postulaty zgłoszone na WZD w Opolu po dwuletnich
zabiegach w Ministerstwie Edukacji Narodowej udało się wprowadzić do programu kształcenia
ogólnego od klasy IV do VIII szkoły podstawowej oraz w szkołach średnich parę istotnych zmian
w nauczaniu historii. We wstępie opracowania napisano: "Rozumne poznawanie przeszłości
!Jowinno rozwijać w uczniach postawy:
poszanowania dorobku ludzkości, szczególnie w zakresie kultury i cywilizacji;
- łączności z dziedzictwem poprzednich pokoleń;
- poszanowania i tolerancji dła innych kultur i narodów ... "
W opracowaniu tym wielki udział miała prof. dr Barbara Bazielich, recenzująca dokładnie
wszystkie programy indywidualne oraz dr Zygmunt Kłodnicki, zabiegający o wprowadzenie tych
treści do programów szkolnych. Równolegle prof. dr Anna Szyfer brała udział w opracowaniu

291
programu geografii, a mgr Hanna Żurowska - wychowania plastycznego. Na następnym etapie
do prac tych włączyły się prof. dr Bronisława Kopczyńska-Jaworska
i Anna Kowalska-Lewicka.
Dr Zygmunt Kłodnicki podejmował także próby nawiązania współpracy z mass mediami: Radiem
i Telewizją Polską oraz z redakcją "Nowej Wsi", przygotowując całoroczny konkurs dla młodzieży
szkół wiejskich pod nazwą "Rok na wsi".
W przygotowaniu jest także nowa seria wydawnicza: "Regiony: tradycja i współczesność".
Mają to być materiały pomocnicze dla szkół do nauki historii regionu. Jej założenia opracowali
prof. dr Barbara Bazielich i dr Zygmunt Kłodnicki, którzy także rozpoczęli prace nad pierwszym
tomem tej serii pl. "Dolny Śląsk". Istnieje szansa, że Ministerstwo Kultury i Sztuki dofinansuje tę
serię wydawniczą. W opracowaniu jest także "Słownik Biograficzny Etnografów Polskich" pod
redakcją dr Anny Kowalskiej-Lewickiej, który mamy nadzieję wydać dzięki dotacji Komitetu
Badań Naukowych, podobnie jak Bibliografię etnografii polskiej za lata 1986-1990; którą
przygotowuje mgr Maria Niewiadomska w ODiIE.
W ramach Towarzystwa działa aktualnie 19 oddziałów terenowych, skupiających około I 200
członków, w tym 3 członków prawnych i 5 członków zwyczajnych zagranicznych. Mamy ponadto
9 członków honorowych zagranicznych. Udział w tegorocznym Walnym Zgromadzeniu Delegatów
zgłosił prof. dr Wiktor Gusiew z Sankt-Petersburga. Slovenską Narodopisną Spolecnost w Brat yslavie repezentować będzie Olga Danglova.
Przy niektórych oddziałach istnieją koła zainteresowań kulturą ludową Ormian, Łużyczan
i Asyryjczyków oraz Koło Folkloru Opoczyńskiego, natomiast zakończyło swą działalność Koło
Zainteresowań Kulturą Robotniczą Łodzi. Do Zarządu Głównego PTL wpłynął wniosek
z Zamościa o utworzenie oddziału PTL w tym mieście, z siedzibą w Muzeum Okręgowym.
Zgodnie ze statutem PTL Zarząd Główny zatwierdził ten wniosek na ostatnim posiedzeniu.
Omawiając pracę oddziałów zmuszeni jesteśmy stwierdzić, że w ciągu trzyletniej kadencji
ustępującego Zarządu nie otrzymaliśmy przed kolejnymi Zjazdami rocznych sprawozdań i raportów finansowych oddziałów: w Kaliszu, Lublinie, Opolu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie,
Wrocławiu. Zakopanem i Zielonej Górze, a w tym roku także z oddziału w Łańcucie.
Uniemożliwia to podanie Walnemu Zgromadzeniu Delegatów aktualnego stanu liczbowego
członków Towarzystwa i dokonanie bardziej wnikliwej oceny pracy wszystkich jego oddziałów.
Zwracamy się do Zarządów tych oddziałów z apelem o terminowe nadsyłanie sprawozdań, a do
wszystkich członków Towarzystwa o wypełnianie podstawowego obowiązku statutowego, jakim
jest opłacanie rocznych składek członkowskich. Ze sprawozdań nadesłanych w bieżącym roku
przez oddziały: w Gdańsku, Katowicach, Koszalinie, Krakowie, Łodzi, Mszanie Dolnej, Poznaniu
i Toruniu wynika, że praca ich koncentrowała się na popularyzacji wiedzy o kulturze ludowej,
opiece nad twórczością ludową i folklorem oraz aktywnym udziale członków oddziałów w komisjach kwalifikacyjnych, pracach organizacyjnych i jury konkursów i przeglądów. Część oddziałów
prowadzi badania etnograficzne swojego regionu i publikuje ich wyniki.
Na szczególne podkreślenie zasługują prace Krakowskiego Oddziału nad przygotowaniem na
jubileusz lOO-lecia PTL w 1995 roku pierwszego zeszytu "Słownika Biograficznego Etnografów Polskich", obejmującego biogramy osób nieżyjących oraz opieka tego oddziału nad
grobami zasłużonych ludoznawców Żegoty Paulego i Oskara Kolberga na Cmentarzu Rakowieckim, kontynuacja wydawania Łódzkich Studiów Etnograficznych przez Oddział w Łodzi,
a także starania Oddziału w Koszalinie o realizację budowy Parku Etnograficznego w Kłosie.

2. Sprawy

wydawnicze

Znaczne ożywienie działalności wydawniczej Towarzystwa w latach osiemdziesiątych obligowało nowo wybrany Zarząd do podjęcia starań o pozyskiwanie funduszy na tę działalność.
Na posiedzeniu Rady Wydawniczej 18.xU989
roku na jej przewodniczącego
wybrano

292
prof. dr. Czesława Hernasa, a sekretarzem Rady został Antoni Kuczyński. Rada Wydawnicza
postanowiła, iż mimo trudności finansowych należy kontynuować działalność edytorską, podejmując intensywne zabiegi o dotacje, zapewniające dalsze ukazywanie się wszystkich serii
i czasopism. W pierwszych latach kadencji uzyskano środki finansowe z Polskiej Akademii Nauk
oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki, natomiast od połowy 1991 roku, gdy zaczęła ukazywać się
nowa seria pod nazwą "Biblioteka Zesłańca", zdołano zgromadzić fundusze na jej realizację
z Urzędów Wojewódzkich w Tarnowie, Gdańsku i Łodzi, Rad Miejskich we Wrocławiu, Tarnowie,
Gdańsku i Łodzi oraz z Kurii Biskupiej w Tarnowie. Stosunkowo niewielkie, lecz znaczące dla
skromnego budżetu PTL są także dary indywidualnych sponsorów z kraju i zagranicy.
Od 1991 roku Polska Akademia Nauk ograniczyła finansowanie działalności wydawniczej
PTL, przeznaczając jedynie określone sumy na druk rocznika "Lud" i na "Łódzkie Studia
Etnograficzne". Pozostałe tytuły, z wyjątkiem "Biblioteki Zesłańca" dotowane są doraźnie przez
Komitet Badań Naukowych oraz Ministerstwo Kultury i Sztuki. Pozyskujemy także środki ze
sprzedaży wydawnictw własnych, w tym głównie "Biblioteki Zesłańca", w pełni samofinansującej
się dzięki korzystnej umowie, zawartej z Wrocławską Drukarnią Naukową. Kwoty otrzymane ze
sprzedaży książek tej serii zasilają w znacznym stopniu budżet Towarzystwa i przeznaczone są na
cele wydawnicze, administracyjne i osobowe. W okresie minionej kadencji ukazały się następujące
tytuły: R. Vorbricha, Górale północnego Kamerunu, Wrocław 1990, seria "Prace Etnologiczne";
J. Świętka, Brzozowa i okolice Zakliczyna, pod red. K. Kwaśniewicz, t. l, Wrocław 1991, seria
"Archiwum Etnograficzne"; D. Wężowicz-Ziółkowskiej,
Miłość ludowa, Wrocław 1991, seria
"Biblioteka Popularnonaukowa";
T. Seweryna, Strój Krakowiaków Wschodnich (reprint), Wrocław
1991, APSL, dwa tomy "Ludu", który od 1990 roku jest organem nie tylko PTL, lecz także
Komitetu Nauk Etnologicznych (t. 73 za lata 1989-90 i t. 74 za 1990 rok), tomy 30 i 31 "Łódzkich
Studiów Etnograficznych", kolejne roczniki "Literatury Ludowej" (nr 4-6/89, 1-6/90 i 1-6/91),
cztery tytuły w serii "Biblioteka Zesłańca" oraz książka L. Dzięgla, Lwów nie każdemu zdrów,
Wrocław 1991.
Plany wydawnicze Towarzystwa zakładają kontynuowanie wszystkich serii i czasopism, gdyż
poczyniono już starania o dotacje w Ministerstwie Kultury i Sztuki oraz Komitecie Badań
Naukowych. Mamy zapewnienie Akademii, iż nadal będzie dotować druk "Ludu" i "Łódzkich
Studiów Etnograficznych". Poważnym problemem jest dystrybucja wydawnictw, jednak dzięki
różnym zabiegom akwizycyjnym udaje się wprowadzić w obieg księgarski ukazujące się pozycje.
Pomoc w tym zakresie wykazują niektóre jednostki upowszechniania kultury. Mając na uwadze
sytuację na rynku księgarskim, obniżono nakład czasopisma "Lud" do 500 egzemplarzy,
a "Literatury Ludowej" do 800 egzemplarzy. Książki z serii "Biblioteka Zesłańca" ukazują się
w nakładzie 3 000 egzemplarzy, co w pełni zaspokaja potrzeby rynku i zapewnia opłacalność ich
wydawania. Seria ta uzyskała powszechne uznanie w środowiskach opiniotwórczych w kraju i za
granicą np. nagrody Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce. Ukazało się na jej temat wiele
publikacji prasowych, propagowało ją radio i telewizja. Jedna z książek tej serii, autorstwa
Z. Orłowskiej, Tajgo, pamiętna tajgo, wydana w 1991 roku, otrzymała w br. nagrodę tygodnika
"Polityka". Świadczy to o potrzebie kontynuowania
tej serii wydawniczej tym bardziej, że
przyczynia się ona do pozyskiwania nowych materiałów o zesłaniach i deportacjach Polaków
w głąb byłego Związku Radzieckiego. Materiały te włączane są do Archiwum Naukowego PTL.
3. Biblioteka Naukowa

im. Jana Czekanowskiego

i Archiwum PTL

Biblioteka gromadzi książki głównie z zakresu etnografii, etnologii, antropologii kulturowej
oraz ważniejsze publikacje z historii, archeologii, socjologii i językoznawstwa.
W okresie od ostatniego WZD Biblioteka powiększyła swoje zbiory o 408 woluminów, w całej
zaś kadencji 1989-1992 księgozbiór zwiększył się o 1263 woluminy i liczy obecnie 36730
woluminów, w tym: 17849 woluminów dzieł zwartych, 16785 roczników czasopism i wydawnictw
seryjnych, 1504 jednostek inwentarzowych kartografii. Głównym źródłem pozyskiwania książek

293
i czasopism jest prowadzona od lat wymiana. W okresie ostatniej kadencji otrzymaliśmy 880
woluminów, w tym 750 z zagranicy, a 130 z instytucji krajowych.
Wymiana prowadzona ze 180 instytucjami zagranicznymi zapewnia bibliotece regularny
dopływ najnowszej literatury etnograficznej z 35 krajów, a równocześnie dorobek polskich
etnografów dociera do najważniejszych ośrodków naukowych, muzeów i towarzystw zagranicznych. Czasopisma zagraniczne, które wpływają do naszej biblioteki są rejestrowane w Centralnym
Katalogu Zagranicznych Wydawnictw Ciągłych w Bibliotekach Polskich, znajdującym się w Bibliotece Narodowej, są więc dostępne dla wszystkich zainteresowanych osób i instytucji w całym
kraju.
Na zakup 276 woluminów wydano ponad 6 mln zł. Wpłynęło też 80 woluminów jako dary
oraz 27 woluminów z produkcji własnej Towarzystwa. Z księgozbioru korzystają przede wszystkim
członkowie Towarzystwa, pracownicy naukowi i studenci Katedry Etnografii Uniwersytetu
Wrocławskiego oraz innych kierunków jak archeologia, kułturoznawstwo, historia, filologia polska
i słowiańska oraz geografia. Realizowane są również wypożyczenia międzybiblioteczne.
Po wielu latach starań biblioteka uzyskała dodatkowe pomieszczenie na swoje zbiory, co
przyczyni się niewątpliwie do jej lepszego funkcjonowania, gdyż dotychczasowa ciasnota niezmiernie utrudniała prace. Przeprowadzono remont pomieszczeń i zamontowano pozyskane nieodpłatnie regały, przeniesiono część księgozbioru, głównie czasopisma zagraniczne.
Do nowego magazynu przeniesiono również materiały archiwałne, które przechowywano
dotąd w biurze PTL oraz w magazynie wydawnictw. Założona została księga inwentarzowa dla
zbioru, będącego pokłosiem konkursu, ogłoszonego przez Zarząd PTL i redakcję "Literatury
Ludowej". Był to konkurs na wspomnienia i materiały dotyczące pobytu Polaków na Syberii,
Dalekim Wschodzie, w Kazachstanie oraz innych terenach byłego Związku Radzieckiego w latach
1939-1956. Zbiór ten liczy obecnie około 400 pozycji archiwalnych. Archiwum wzbogaciło również
swe zasoby o materiały dotyczące budownictwa ludowego Wielkopolski po śp. Andrzeju Gólskim
- wieloletnim członku Towarzystwa.
W ostatnim roku kadencji przeniesiono także magazyn wydawnictw PTL z peryferyjnej
dzielnicy Wrocławia do nowego lokalu w pobliżu siedziby Zarządu Głównego. Z zasobów
magazynowych przekazano nieodpłatnie dla 6 muzeów oraz Kuratorium Okręgu Szkolnego we
Wrocławiu wydawnictwa Towarzystwa z lat 1960.
Sekretarz Generalny PIL
mgr Krystyna Kaczko

67 WALNE ZGROMADZENIE

DELEGATÓW

PTL

GDAŃSK

20.09.1991

Prezes Z. Kłodnicki serdecznie powitał zgromadzonych na 67 WZD PTL delegatów, gości
krajowych i zagranicznych (w osobach prof. W. Gusiewa z Sankt Petersburga i dr. J. tukana
z Bratysławy) oraz organizatorów i gospodarzy: Wojewodę Gdańskiego, pracowników Oddziału
Etnografii Muzeum Narodowego i Wojewódzkiego Ośrodka Kultury, a także pracowników
Muzeum Historii Miasta Gdańska i Parku Etnograficznego we Wdzydzach. Prezes podziękował
również za listy, które nadesłali prof. A. Wyczański Sekretarz Wydziału I PAN i prof.
B. Kopczyńska-Jaworska
Prezes Oddziału Łódzkiego i Kierownik ODiIE PTL.
Prezes poprosił o przewodniczenie obradom Walnego Zgromadzenia Delegatów T. Lasową Prezesa Oddziału Gdańskiego i dyrektora Parku Etnograficznego we Wdzydzach. Przewodnicząca
dziękując za zaszczyt powitała jednocześnie zebranych w imieniu Oddziału, będącego gospodarzem zjazdu.

294
Przedstawiła następnie porządek obrad:
Otwarcie
Wybór przewodniczącego obrad
Powolanie protokolantek
Wybór Komisji Wnioskowej
Wspomnienie o zmarłych
Sprawozdanie Sekretarza Generalnego
Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga
Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej
Sprawozdanie finansowe
Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej
Sprawozdania oddzialów
Nadanie godności honorowego członkostwa PTL
inne sprawy
Zebrani jednogłośnie zaaprobowali przedstawiony porządek obrad.
ad 4. Do Komisji Wnioskowej zaproponowano i jednogłośnie zatwierdzono: Z. Torońskiego,
A. Kwaśniewską, S. Chmielowskiego.
ad 5. Zebrani minutą ciszy uczcili pamięć zmarłych - z Oddziału Śląskiego J. Taciny;
z Mszany Dolnej A. Szendery, M. Olchawy, Z. SzylIer, W. Gawrona; z Opoczna - J. Ksyty;
z Gdańska - A. Górskiego; z Poznania F. Wokroja oraz z Łodzi - 1. Lechowej, Z. Kuchowicza,
D. Mądrzak, K. Wecela.
ad 6. Pod nieobecność K. Kaczko, Prezes Z. Klodnicki odczytał sprawozdanie Sekretarza
Generalnego.
ad 7. Redaktor DWOK B. Linette przedstawił sprawozdanie z działalności Redakcji.
ad 8. M. Niewiadomska zreferowała sprawozdanie ODiIE.
ad 9. Skarbnik Z. Toroński przedstawił sytuację finansową PTL.
ad 10. T. Lasowa odczytała sprawozdanie GKR.
ad 11. Następnie odczytano sprawozdania oddziałów w następującej kolejności: Gdańsk,
Kraków, Lublin, Łańcut, Łódź, Mszana Dolna, Opoczno, Poznań, o. Śląski, Warszawa, Wrocław,
Zielona Góra.
W tym punkcie porządku obrad Oddział Krakowski wystąpił z apelem o zbieranie składek na
opiekę nad grobem Kolberga, zebrani poparli apel postulując zbiórkę pieniędzy niezależnie od
zbiórki przeprowadzanej w oddziałach.
ad 12. Odnośnie przyznania godności członka honorowego PTL na WZD wpłynęły następujące wnioski:
z Oddziału Gdańskiego dla Wojciecha Błaszkowskiego,
z Oddziału Krakowskiego dla Anny Kowalskiej-Lewickiej i dla Janusza Kamockiego,
z Oddziału Łódzkiego dla Bronislawy Kopczyńskiej-Jaworskiej,
z Oddziału Wrocławskiego dla Jadwigi Pawłowskiej.
Po przedstawieniu kandydatur odbyło się głosowanie, w którym zebrani jednogłośnie zaakceptowali przyznanie godności członków honorowych.
ad 13. Ostatnim punktem posiedzenia była dyskusja.
Zobowiązany przez ZG do przedstawienia dalszej działalności PTL wystąpił R. Tubaja. Poinformowalon delegatów o klopotach finansowych spowodowanych przez cięcia budżetowe, wymuszające zmiany organizacji pracy w nauce i kulturze. Zmiana sposobu i organizacji pracy w Towarzystwie spowoduje redukcję etatów (w Biurze do 4 i 1/2). W przypadku dalszego pogorszenia się
kondycji finansowej PTL, może dojść do przejścia na pracę społeczną.
Prezes Z. Kłodnicki przedstawił listy od Chorwackiego Towarzystwa Etnologicznego i Ruchu
Kroackich Kobiet Intelektualistek, które to instytucje w związku z wojną w Chorwacji zwróciły się
do PTL z apelem o pomoc moralną w zaistniałej sytuacji. W odpowiedzi na ów apel
I.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
1I.
12.
13.

295
A. Kowalska-Lewicka odczytała list Towarzystwa z prośbą o przyjęcie takich rozstrzygnięć, które
doprowadziłyby do przerwania działań wojennych, skierowany do autorów apelu, Ministerstwa
Spraw Zagranicznych, Amnesty International, Rady Europy. Uwzględniono też uwagę M. Parnowskiej o skierowaniu listu również do ONZ. List zostanie opublikowany w prasie - Gazecie
Wyborczej i lokalnej gdańskiej. W dyskusji, w której wzięli udział B. Mienicka, B. Linette,
M. Parnowska i Z. Jasiewicz stwierdzono, że w sytuacji trwania konfliktu, gdy brak pełnych danych,
mamy prawo do apelowania o pokój, lecz bez oceniania stron biorących udział w walce. Toteż pismo
powinno zostać skierowane do obu walczących stron oraz do Parlamentu i Rządu Jugosławii.
Kolejnym dyskutowanym zagadnieniem było zwolnienie z opłat podatkowych i ubezpieczeniowych zabytkowych budynków na wsi. W dyskusji udział wzięli Z. Kłodnicki, A. Kowalska-Lewicka,
Z. Toroński, R. Tubaja. W sytuacji gdy właściciel zabytkowego (a jeszcze nie uznanego za taki przez
Konserwatora Zabytków budynku) zamiast wnosić opłaty (są to obecnie poważne wydatki) woli
dokonać rozbiórki, może ulec zniszczeniu duża liczba starych wiejskich budowli. Prezes Z. Kłodnicki,
dla ratowania ginącego budownictwa, postulował wystąpienie do właściwych organów - samorządów lokalnych, zarządów gmin o zwolnienie od opłat lub przyznanie ulg ich właścicielom. Sam
problem nie podlegał dyskusji, rozbieżności powstały przy ustaleniu o jakie opłaty chodzi: o podatek
za obiekty gospodarcze, mieszkalne, podatek gruntowy czy ubezpieczenia.
J. Cieślak wystąpił z inicjatywą wystosowania apelu dotyczącego losu Polaków na Litwie. Zebrani podzielili się co do słuszności występowania przez PTL z takim apelem. W dyskusji, w której
uczestniczyli Z. Kłodnicki, A. Kowalska-Lewicka, M. Parnowska, J. Kamoch, T. Lasowa, J. Cieślak,
obok głosów popierających inicjatywę, zwracano uwagę na możliwość zaszkodzenia społeczności
polskiej poprzez niewczesną ingerencję w wewnętrzne sprawy Litwy. Ustalono, że A. Kowalska-Lewicka i J. Cieślak przygotują tekst pisma na najbliższe posiedzenie Zarządu Głównego PTL.
J. Kamocki nawiązując do sprawozdania skarbnika zaproponował aby w obecnej sytuacji
zrezygnować z płacenia przez Towarzystwo diet delegacyjnych, poprzestając na zwracaniu kosztów
przejazdu i noclegu. Z. Kamocki i T. Lasowa zasugerowali, aby pomimo trudności finansowych PTL
propozycję tę potraktować jako apel a nie jako wymóg formalny.
Podjęto następnie sprawę wysokości składek członkowskich. Rozważając możliwość podniesienia wysokości składek do 50 tys. zł (emeryci 10 tys. zł) lub pozostając na ostatnio ustalonym
poziomie równowartości 10 znaczków pocztowych zdecydowano przyjąć wariant drugi, zaś
ewentualne podwyższenie składki pozostawiono do kompetencji oddziałów.
Prezes Z. Kłodnicki na zakończenie dyskusji przypomniał o udziale Towarzystwa w pracach
Ministerstwa Edukacji Narodowej. Zainteresowanych udziałem w tych pracach poprosił o zwracanie
się do ZG lub do niego osobiście.
Poinformował także zebranych o postanowieniu Zarządu Głównego aby wydawnictwa PTL
wydane przed 2 laty rozdawane były oddziałom gratis, z tym aby zainteresowani pokryli koszty
transportu (przesyłki lub przewozu).
Z ostatnim wnioskiem wystąpiła A. Kowalska-Lewicka. Zaproponowała ustalenie nagrody
honorowej PTL dla osób szczególnie aktywnych w ochronie dóbr kultury ludowej. Byłaby to
nagroda prestiżowa dla zasłużonych a nie będących członkami Towarzystwa. Informacja o nagrodzie
byłaby jednocześnie reklamą dla PTL. Zebrani przez aklamację zobowiązali ZG do przygotowania
formy takiej nagrody.
67 WZD PTL towarzyszyła Sesja Naukowa poświęcona prezentacji aktualnych wyników badań
nad kulturą ludową Pomorza Wschodniego.
Przed rozpoczęciem Sesji wręczono dyplomy członków honorowych
J. Pawłowskiej,
A. Kowalskiej-Lewickiej, J. Kamockiemu i przekazano dyplom dla B. Kopczyńskiej-Jaworskiej.
Głos zabrali również - członek honorowy PTL prof. W. Gusiew w imieniu rosyjskich
etnografów i folklorystów, oraz gość ze Slovenskiej Narodopisnej Spolocnosti dr J. Cukano
Jolanta Kościeiska
Maria Niewiadomska

296
PROTOKÓŁ
Z SESJI NAUKOWEJ TOWARZYSZĄCEJ
LXVII WALNEMU
ZGROMADZENIU
DELEGATÓW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO
POŚWIĘCONEJ
PODSUMOWANIU
WYNIKÓW BADAŃ NAD KULTURĄ LUDOWĄ
POMORZA WSCHODNIEGO.
GDAŃSK, 20 WRZEŚNIA 1991 ROKU

Sesja rozpoczęła się w sali Ratusza Staromiejskiego w Gdańsku. Otwarcia dokonał prezes
PTL dr Zygmunt Kłodnicki. Powitał gości przybyłych na sesję: wicewojewodę gdańskiego - prof.
dra hab. Józefa Borzyszkowskiego, który przyjął honorowy patronat nad sesją. mgra Wojciecha
Bonisławskiego
- dyrektora Wydziału Kultury, Nauki i Sportu Urzędu Wojewódzkiego
w Gdańsku, mgra Tomasza Bedyńskiego - dyrektora Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Gdańsku oraz z zaprzyjaźnionych towarzystw naukowych - prof. Wiktora Gusiewa z SL Petersburga
(członka honorowego PTL) oraz dra Jarosława Cukana ze Słowackiego Towarzystwa Etnograficznego.
Życzenia owocnych obrad nadesłali: sekretarz Wydziału Społecznego PAN prof. A. Wyczański, prof. B. Kopczyńska-Jaworska, dr Adam Bartosz, a obszerny list (członek honorowy PTL prof.
Milovan Gavazzi z Zagrzebia). Przystąpiono do wręczenia tegorocznych, uchwalonych na WZD
dyplomów honorowym członkom Towarzystwa. Otrzymali je: dr Jadwiga Pawłowska, dr Anna
Kowalska-Lewicka,
dr Janusz Kamocki oraz prof. B. Kopczyńska-Jaworska,
mgr Wojciech
B1aszkowski (nieobecny na uroczystości). Prezes wręczając dyplomy złożył w imieniu członków Towarzystwa wszystkim wyróżnionym serdeczne życzenia dalszej pomyślnej działalności na
niwie etnograficznej oraz w życiu osobistym. Nastąpiły krótkie wystąpienia gości: prof. Gusiewa
(zawierające syntezę działalności O. Kolberga i badań folklorystycznych polsko-rosyjskich,
w tym badań kaszubskich) oraz dra tukana (o działalności Słowackiego Towarzystwa), z podziękowaniami za zaproszenie na sesję. Kończąc część oficjalną sesji dr Kłodnicki zaproponował aby poświęcić ją pamięci wielkich badaczy Pomorza - ks. W. Łęgi, ks. B. Sychty
oraz dra L. Malickiego. Przewodnictwo pierwszej części sesji objęła prof. dr hab. J. Klimaszewska.
Wygłoszono referaty: prof. dr hab. Józef Borzyszkowski - "Pomorze kraj pogranicza. Dzieje
i kultura jego mieszkańców". Odczytanie referatu poprzedziło krótkie wystąpienie z podziękowaniami za zaproszenie na niniejszą sesję oraz powitanie zgromadzonych w imieniu Zrzeszenia
Kaszubsko- Pomorskiego.
Następny referat - prof. dr. hab. Brunona Synaka - "Kaszubów wizerunek własny" został
odczytany przez 1. Kuniewskiego (nieobecność profesora spowodowana została ważnymi sprawami służbowymi).
Ostatni referat w tej części sesji wygłosił dr Jerzy Samp - "Literatura kaszubska jako forma
dialogu kultur".
Przebieg dyskusji:
Doc. A. Zbierski z PA N, zabrał głos w bardzo istotnej dla mIejscowego środowiska
sprawie - a mianowicie konieczności powołania, w miarę istniejących możliwości, właściwej
komórki PAN lub katedry etnografii na Uniwersytecie Gdańskim. Dotychczas prowadzone
badania naukowe na tym polu (między innymi przez ośrodek toruński z prof. J. Klimaszewską,
ośrodek łódzki z prof. J. Kucharską oraz dorywczo przez wielu innych; podejmowane obecnie
interdyscyplinarne programy badań, młoda kadra pracująca w muzeach) wymagają większej uwagi
i koordynacji działań. Brak placówek naukowych w zakresie etnografii powoduje brak trwałego
oparcia w miejscowym środowisku naukowym, dalsze rozpraszanie sił i środków. Przykładem
możliwości pozytywnego i właściwego działania są zainicjowane przed kilku laty badania
socjologiczne pod kierunkiem prof. Latoszka z Uniwersytetu Gdańskiego.

297
Odczuwa się również brak kontaktów międzynarodowych. Etnologia niemiecka wykazuje
stałe zainteresowanie Pomorzem, prowadzi badania, publikuje.
Mobilizacja wysiłków i wspólne działanie ze Zrzeszeniem Kaszubsko-Pomorskim,
Gdańskim
Towarzystwem Naukowym mogłoby przynieść korzystny i tak oczekiwany przez środowisko efekt
kulturotwórczy.
Prof. J. Borzyszkowski z Uniwersytetu Gdańskiego, uzupełniając swoje wystąpienie wskazał
na problemy i oczekiwania Pomorzan w zakresie badań i zainteresowań etnografów kaszubszczyzną i Pomorzem. Podsumowanie różnorakich i wielostronnych dążeń różnych środowisk wypada
bardzo nierównomiernie, brak badań archiwalnych i poszukiwań, które rozwiązałyby i ukazały
całokształt kultury i wzajemnych powiązań etnicznych na Pomorzu. Również nikłe są kontakty
międzynarodowe. Konieczne jest podjęcie badań interdyscyplinarnych,
łączenie się humanistów
w szersze programy badawcze aby uchwycić wszystkie aspekty badanych problemów, społeczności
i struktur. Od kilku lat na Uniwersytecie Gdańskim organizowane są z takim zamysłem seminaria
pod nazwą Antropologia Kaszub i Pomorza - przełamujące stereotypy badawcze. Liczne już
środowisko gdańskich etnografów nie ma bliskiego wsparcia w instytucjonalnych kontaktach
naukowych. Bogata i zróżnicowana kultura ludowa Pomorza czeka więc na swoje lepsze dni,
nowoczesne i wielostronne badania naukowe.
Prof. Klimaszewska zamykając tę część sesji podziękowała referentom i uczestnikom dyskusji
za cenne uwagi na temat programów i zamierzeń badawczych, inicjowania i rozwijania kontaktów
naukowych i współpracy różnych środowisk.
2 l września -

ciąg dalszy sesji.

Po przywitaniu uczestników i komunikatach organizacyjnych prezes Oddziału Gdańskiego
mgr T. Lasowa poprosiła
o przewodniczenie
przedpołudniowej
części obrad
prof. dr. hab. Z. Jasiewicza.
Wygłoszono referaty:
Prod. dr hab. Teresa Karwicka - "Stan badań etnograficznych na Pomorzu Wschodnim".
Jako dodatkowy, uzupełniający punkt programu wprowadzono wystąpienie prof. dr hab.
1. Klimaszewskiej na temat postępu prac nad Atlasem etnograficznym Pomorza. Obok omówienia
organizacji i celu takich badań, referentka zapoznała zgromadzonych z wynikami badań i na
przykładach gotowych kartogramów wyjaśniła złożoną problematykę kultury ludowej Pomorza,
zasięgi zjawisk, wspólne i różne elementy kultury sąsiadujących regionów, na ogólnym tle
Słowiańszczyzny. Prof. Z. Jasiewicz dziękując prof. J. Klimaszewskiej za prezentację niepublikowanego jeszcze, a więc tym bardziej cennego materiału, przypomniał o dotychczasowych
badaniach atlasowych pani profesor i współpracy z prof. Moszyńskim.
Mgr T. Lasowa, mgr R. Tubaja "Muzealnictwo etnograficzne na Pomorzu Wschodnim" (ze
względu na brak czasu i jednocześnie bardzo obfity materiał, autorzy zaprezentowali pierwszą
część powstałego opracowania z cezurą czasową do 1939 r.).
Dr T. Sadkowski, "Specyfika wschodniopomorskiego
drewnianego budownictwa sakralnego.
Szkic porównawczy".
Ze względu na nieobecność autora nie wygłoszono planowanego
komunikatu
dra
A. Błachowskiego, "Najnowsze badania nad kaszubskim łudowym drzeworytem i malarstwem na
szkle".
Dyskusja:
Mgr E. Arszańska podniosła sprawę polsko-niemieckich kontaktów naukowych - ich braku
przy specyficznej "fobii" niemieckiej. Nie znamy stanu badań niemieckich na Pomorzu po II
wojnie. Kontakty takie istnieją ale na bazie badań językoznawczych (opracowany słownik języka
pomorskiego, który powinien zawierać również tak interesujące nas połonizmy). Brak referatu

298
dotyczącego spraw językoznawczych na Pomorzu. Dyskutantka apeluje też o szerszą wymianę
międzynarodową
(tu uwaga na temat nieznajomości języka niemieckiego pośród etnografów
badających Pomorze). Zauważa się też zbyt małe wykorzystanie badań archiwalnych. Materiały
z badań terenowych zawierają duży stopień obcych naleciałości, zmian trudnych do uchwycenia
w czasie, co przy braku określenia strefy wpływów bardzo utrudnia prawidłowy zapis i interpretację zjawisk. Na temat postulowanego w dniu poprzednim powołania nowej placówki naukowej
związanej z etnografią w środowisku gdańskim, proponuje reaktywowanie etnografii na Uniwersytecie Toruńskim, która ma lepsze zaplecze naukowe, archiwalne i biblioteczne oraz czynną
Katedrę Etnografii (obecnie bez studiów stacjonarnych).
Nawiązując do tego głosu prof. Z. Jasiewicz stwierdził, iż ideałem byłoby powołanie dwóch
dobrze działających katedr - w Toruniu i Gdańsku.
Prof. J. Klimaszewska zabrała głos w kwestii wpływów niemieckich. Jej zdaniem wyniki
dotychczasowych badań atlasowych przyniosły wynik określający niewielki stopień wpływów
niemieckich na rodzimą kulturę. Należałoby jeszcze potwierdzić drogą badań uzupełniających.
Mgr R. Tubaja - głos w sprawie niemieckiej - rozróżniania niemieckich wpływów
politycznych w różnych latach (antypolskich czasów bismarkowskich czy lat 30.). Obiektywnie
trzeba przyznać, że nauka polska wykazywała podobne tendencje. Stąd wypływa problem zbiorów
niemieckich w muzeach polskich (przykład z ofertą sprzedaży malowanej szafy niemieckiej,
z 1803 r. odrzucaną przez szereg muzeów Polski zachodniej, a kupioną do zbiorów Muzeum
Etnograficznego w Toruniu). Obecnie zauważa się zjawisko poszukiwania korzeni przez ludność
wysiedloną z tego terenu - objawia się to zjawiskiem wywozu obiektów etnograficznych
z Pomorza do Niemiec. Na wzajemnych stosunkach zaważyło ostatnie 45 lat; należy to zmienić
i stopniowo ten trudny problem łagodzić.
Prof. B. Bazielich - w nawiązaniu do casusu szafy wyjaśnia, iż muzea śląskie mytom ze
zbiorami przedwojennymi z Katowic), Wrocław i inne posiadają bogate zbiory zarównu tzw.
"poniemieckie" jak i rodzime. Wykorzystane są bez względu na cechy narodowe na ekspozycjach
stałych. Kończy wypowiedź uwagą na temat powołania katedry, iż sesja naukowa winna
w podsumowaniu zawierać wnioski stricte naukowe. Problemy organizacyjne powoływania katedr
itp. powinny znaleźć miejsce na Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL lub obradach Zarządu
Głównego PTL.
Podsumowanie obrad tej części sesji prof. Z. Jasiewicz zawarł w następujących punktach:
istnieją złoźone związki między obiektem kulturowym, a jego etnicznością,
regiony zawierają w sobie tradycję wieloetniczną,
prace niemieckie - powinna tu nastąpić szersza współpraca. Kontakty zostały już nawiązane.
W Poznaniu odbędzie się niebawem spotkanie etnografów polskich i niemieckich w celu ustalenia
współpracy.
Mgr Cieślak, ad vocem - zgłasza problem poruszenia w naukowym gronie sprawy oceny
pseudonaukowych materiałów rozprowadzanych w towarzystwach niemieckich na Śląsku Opolskim.
Po komunikatach organizacyjnych nastąpiła przerwa obiadowa.
Obrady popołudniowej części sesji poprowadziła prof. dr hab. Teresa Karwicka. Wygłoszono
komunikaty: prof. dr hab. J. Kucharska, "Rola dziedzictwa kulturowego w określeniu tożsamości
etnicznej Kaszubów (refleksje i niektóre wyniki badań etnograficznych prowadzonych w Polsce
i Kanadzie"); mgr A. Kwaśniewska, "Z badań nad życiem i kulturą .dawnych mieszkańców Żuław";
mgr W. Blacharska, "Obszar Borów Tucholskich w świetle badań etnograficznych"; mgr
J. Kuniewski, "Antropologia kowalstwa wiejskiego Kaszub i Kociewia w XX w."
Podsumowanie

obrad:

Skrócenie czasu trwania sesji ze względów niezależnych od organizatorów spowodowało
ograniczenie czasu na szerszą dyskusję do zapytań do referentów i odpowiedzi: dotyczyło to
spraw związanych z Żuławami i współczesnych problemów Kaszubów kanadyjskich (zapytania
dr A. Kowalskiej-Lewickiej).

299
Przed podsumowaniem naukowej części Zjazdu prof. Karwicka poddała pod uzupełniającą
dyskusję wniosek doc. A. Zbierskiego w sprawie powołania placówki naukowej o profilu etnologii
w Gdańsku. Po krótkiej wymianie zdań i ustaleniach formalnych z prezesem PTL oraz
zgromadzonymi na sali, ustalono iż PTL popiera podjęcie starań o powołanie takiej placówki,
istnienie silnego ośrodka badawczego na terenie Pomorza jest niezwykle ważne dla dalszych
badań. Zarząd Towarzystwa na swoim najbliższym posiedzeniu zadecyduje o formalnej stronie
tego wniosku.
Podsumowując naukową część sesji prof. T. Karwicka ujęła problematykę zawartą w referatach i komunikatach w następujących aspektach:
1. stan badań i historii muzealnictwa i zbieractwa etnograficznego,
2. opis wybranych faktów kulturowych w zróżnicowanych etnicznie regionach Pomorza,
3. badania nad problemami stereotypu kulturowego i tożsamości etnicznej.
Ten ostatni temat zdaniem prof. T. Karwickiej staje się w obecnych czasach najistotniejszy dla
dalszych badań. Obecnie etnografia winna zmierzać do obiektywnego rozpatrzenia sytuacji
różnych grup etnicznych w jednoczącej się i jednocześnie ujednolicającej się kulturowo Europie.
Uznanie praw różnych grup do samookreślenia staje się faktem. W naszym wymiarze na szczęście
nie grożą nam towarzyszące nieraz temu zjawisku konflikty zbrojne jak np. obecnie w Jugosławii.
Podkreślanie odrębności jako elementu wzbogacającego kulturę ogólnonarodową,
poczucie
łączności i przynależności obywatelskiej i politycznej do narodu polskiego, staje się głównym
aspektem i motorem aktywności tych grup.
Badania interdyscyplinarne Uęzykoznawców, socjologów, historyków i etnografów) stanowią
o przyszłości tak potrzebnych kompleksowych badań nad kulturą Pomorza.
Zakończenie

sesji:

Prezes PTL, dr. Z. Kłodnicki, poinformował zebranych o rozmowie z prof. J. Borzyszkowskim
na temat wydania materiałów z niniejszej sesji (uzupełnionych o inne niepublikowne dotąd referaty
i materiały z Pomorza z ostatnich lat oraz poprzedniej sesji) - w formie tomu pomorskiego.
Prezes złożył podziękowania referentom, profesorom prowadzącym sesję .naukową oraz
organizatorom zjazdu. Poinformował również, iż następny, przyszłoroczny Zjazd Towarzystwa
odbędzie się w Poznaniu. Jako temat zaproponowano: "Polska kultura tradycyjna połowy XIX
wieku w opracowaniach Kolberga i jemu współczesnych".
Informacje organizacyjne dot. wyjazdu na wycieczkę zakończyły Zjazd.
Protokół opracowała na podstawie notatek oraz nagrań magnetofonowych (w posiadaniu
oddziału gdańskiego) - mgr Teresa Lasowa.
Gdańsk, pażdziernik

1991 rok

68 WALNE ZGROMADZENIE
DELEGATÓW
POLSKIEGO
TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO
W SZAMOTUŁACH
18 WRZEŚNIA 1992 R.
WZD otworzył Prezes PTL Z. Kłodnicki witając zebranych członków Towarzystwa oraz
gości w osobie prof. dr W. Gusiewa z Sankt Petersburga. Na wstępie przypomniał o zmarłych
w ostatnim roku kolegach: Marii Suboczowej i Romualdzie Nachtmiller z Oddziału Śląskiego,
Janie Bujaku z Oddziału krakowskiego, Karolu Kozerawskim i Janinie Szczulskiej z Oddziału
opoczyńskiego, Danucie Stańko z Oddziału w Zielonej Górze. Zebrani uczcili zmarłych minutą
ciszy.

300
Następnie Prezes przekazał życzenia owocnych obrad od członków, którzy usprawiedliwili
swą nieobecność: T. Baraniuka, A. Bartosza, B. Kopczyńskiej-Jaworskiej,
T. Smolińskiej,
S. Żurawskiego.
Na Przewodniczącego obrad został powołany J. Heidenreich, który o pomoc w prowadzeniu
WZD poprosił K. Kaczko, Sekretarza Generalnego PTL. Na sekretarza obrad, przy jednym głosie
wstrzymującym się, wybrano M. Niewiadomską.
Zgodnie z porządkiem obrad, protokół z 67 WZD PTL w Gdańsku odczytała M. Niewiadom ska.
Następnie jednogłośnie wybrano składy komisji w osobach:
Komisja Matka: M. Antos, M. Parnowska, J. Koszutska
Komisja Wnioskowa: A. Kowalska-Lewicka,
B. Turno, J. Łuczkowski
Komisja Skrutacyjna: M. Trojan, M. Abdalla, A. Twardowska
W dalszym porządku obrad sprawozdanie Sekretarza Generalnego w kadencji 1989-1992
odczytała K. Kaczko.
Prezes Kłodnicki poinformował zebranych, że najważniejszym sponsorem WZD jest Ministerstwo Kultury i Sztuki i korzystając z obecności Pełnomocnika d/s twórczości ludowej mgr.
Zdzisława Potkańskiego, złożył podziękowania na jego ręce. Z. Potkański dziękując za zaproszenie
na zjazd równocześnie naświetlił nową strukturę organizacyjną MKiS. Powołana rada konsultacyjna ma udział w kształtowaniu polityki kulturalnej państwa, nastąpiło zainteresowanie
obszarami twórczości ludowej, co znalazło odbicie w przyznanych funduszach na publikacje
i potrzeby Towarzystwa. Z. Potkański poinformował również o projektowanym centralnym banku
informacji o rzemiosłach ludowych.
Zgodnie z porządkiem obrad odczytano kolejne sprawozdania. Skarbnik PTL Z. Toroński
przedstawił sprawozdanie finansowe, sprawozdanie z prac Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara
Kolberga przedstawił B. Linette zaś M. Niewiadomska odczytała sprawozdanie z działalności
Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej.
Następnie przez aklamację wprowadzono zmianę do porządku obrad aby sprawozdania
oddziałów odczytywać po przerwie.
Po przedstawieniu przez T. Lasową sprawozdania Głównej Komisji Rewizyjnej odbyło się
głosowanie nad wnioskiem GKR o udzielenie absolutorium
ustępującemu zarządowi. Absolutorium udzielono przy 2 głosach wstrzymujących się.
W dalszej kolejności przystąpiono do wyborów nowych władz PTL. M. Parnowska
przedstawiła i krótko scharakteryzowała sylwetki kandydatów do Zarządu Głównego, Głównej
Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Do ZG: T. Baraniuk, A. Bartosz, E. Bączyńska,
E. Berendt, 1. Bohdanowicz, J. Cieślak, Z. Jasiewicz, 1. Heidenreich, K. Kaczko, Z. Kłodnicki,
E. Kłosek, B. Kopczyńska-Jaworska,
A. Kowalska-Lewicka,
A. Kwaśniewska, T. Lasowa,
M. Parnowska, A. Rataj, M. Rostworowska, Z. Toroński, R. Tubaja, B. Turno.
(Z uwagi na propozycję kandydatury do ZG M. Parnowskiej, jej funkcję w Komisji Matce
przejął B. Linette).
Do GKR: J. Adamczewski, J. Łuczkowski, W. Sadowski, I. Soppa, I. Wronkowska.
Do Sądu Koleżeńskiego: S. Chmielowski, F. Czyżewski, K. Wołos.
W ramach dyskusji w której udział wzięły: K. Wołos, A. Kowalska-Lewicka, T. Lasowa
wyjaśniono kwestie zgodności ze statutem liczby kandydatów do GKR.
Po przerwie odczytane zostały sprawozdania następujących Oddziałów: Gdańsk, Katowice,
Koszalin, Kraków, Lublin, Łódź, Łańcut, Mszana Dolna, Opole, Szczecin, Toruń, Warszawa,
Wrocław, Zielona Góra.
Wybory. Przewodniczący Komisji Matki, B. Linette rozdał kartki z nazwiskami kandydatów
i wyjaśnił tryb głosowania. Następnie głosy zostały zebrane przez Komisję Skrutacyjną, która
przystąpiła do prac nad ich obliczeniem.
Ustępujący Prezes Z. Kłodnicki zabrał głos, aby krótko podsumować działalność oraz aby

301
podziękować osobom i instytucjom, które w ostatniej kadencji wspomogły Zarząd, głównie
w poszukiwaniu funduszy. Wystąpił jednocześnie z wnioskiem do zobowiązania przyszłego
Zarządu o pisemne podziękowanie osobom spoza Towarzystwa za pomoc i życzliwość. Wniosek
przeszedł przez aklamacj~.
Następnie Przewodniczący obrad otworzył dyskusję z prośbą o konkretne wystąpienia.
Pierwsza zabrała głos A. Kowalska-Lewicka, serdecznie dziękując Z. Kłodnickiemu i Z. Torońskiemu za trud prowadzenia prac administracyjnych
oraz za pozyskanie pomieszczenia na
bibliotekę PTL (czego nie udało się załatwić w poprzednich kadencjach). Z. Jasiewicz zaproponował aby podstawą dalszej dyskusji stały się wnioski, które wpłynęły do Komisji
Wnioskowej.
Zgodnie z tym Przewodnicząca Komisji Wnioskowej A. Kowalska-Lewicka
przedstawiła
kolejne wnioski:
l. Wniosek Oddziału łódzkiego o rozważenie możliwości poszerzenia nazwy Polskiego Towarzystwaludoznawczego
o człon "Stowarzyszenie Etnologów, Folklorystów i Antropologów Kulturowych". B. Linette zauważył, że inny statut posiada Towarzystwo, a inny stowarzyszenie jako takie.
Z. Jasiewicz uzasadnił wniosek tym, że PTL ma dwie grupy członków - zainteresowanych kulturą
ludową ludoznawców oraz profesjonalistów z racji wykształcenia lub zatrudnienia. Wraz z postępującym procesem profesjonalizacji pojawiło się poczucie dystansu między tymi grupami.
Wniosek ma na celu zapobiec szkodliwym tendencjom do utworzenia nowego Towarzystwa
i przyciągnąć profesjonalistów. Z. Jasiewicz uważa że nazwę Towarzystwa należy zachować
dodając uzupełnienie "i Etnologiczne". Dodania drugiego członu jak we wniosku nie uważa za
najlepsze. 1. Cieślak stwierdził, że nazwa Towarzystwa (w statucie nazwanego stowarzyszeniem
naukowym) jest tak ogólna, że może skupiać wszystkich, tym bardziej, że Oddziały mogą mieć
ukierunkowaną działalność zgodną z zainteresowaniami członków. Proponuje pozostawić nazwę
bez zmiany. E. Piet raszek podając przykłady innych Towarzystw grupujących różnych rangą
specjalistów zauważył, że tendencje do tworzenia nowego towarzystwa wynikają z kompleksów
osób, które będąc antropologami kulturowymi uważają się za lepsze od ludoznawców. Z. Kłodnicki zaproponował przedyskutowanie tej kwestii w oddziałach, gdyż chodzi o stworzenie miejsca
dla tych, którzy dotąd nie znaleźli się w Towarzystwie. Decyzji takiej nie należy podejmować
pochopnie. A. Kowalska-Lewicka wystąpiła z przekonaniem, źe zmiana nazwy nie zmieni stosunku
do Towarzystwa. PTL ma luźną organizację i jest w nim miejsce dla wszystkich. Poza tym
propozycja zmiany nazwy (np. brak antropologów społecznych) pociąga za sobą zmianę statutu
i wykluczenie 50% członków, którzy nie są wymienieni w nazwie. Siła leży w tradycji. Postuluje nie
odkładanie decyzji do przyszłego zjazdu lecz natychmiastowe przegłosowanie wniosku. Z. Jasiewicz zaproponował jednak szeroką dyskusję w środowisku. Co do wypowiedzi E. Pietraszka
o innych towarzystwach zauważył, że w dyskusji chodzi nie o stopień profesjonalizacji lecz
o przedmiot zainteresowań. W tym przypadku przedmiotem zainteresowań jest kultura i chodzi
o poszerzenie zakresu badań oraz o upodobnienie nazwy do nazw światowych. M. Parnowska
wysunęła argumenty, że zmiana nazwy pociąga za sobą koszty oraz że zbliża się stulecie
Towarzystwa. M. Blacharska zauważyła, że Towarzystwo się starzeje, brak napływu młodych
członków związany jest być może z archaiczną nazwą i zmiana być może przyciągnie młodych
ludzi. O. Danglowa z Bratysławy stwierdziła, że również w Czecho-Słowacji są problemy paralelne,
czy pozostać przy starej nazwie czy ją unowocześnić. (W tym miejscu Przewodniczący obrad
przeprosił zebranych, że wcześniej nie powitał miłego zagranicznego gościa). 1. Heidenreich
podsumowując powyższe wypowiedzi poprosił o przełożenie zmian na później, gdyż sprawa ta
wymaga referendum wśród wszystkich członków. Jego zdaniem nazwa nie powinna ulec zmianie co
najmniej przez dwa najbliższe lata, do jubileuszu IDO-lecia PTL. Sformułował do przegłosowania
wniosek w następującym brzmieniu: "Wniosek o utrzymanie tradycyjnej nazwy Polskiego
Towarzystwa Ludoznawczego na okres do 1995 r. otwierając w międzyczasie możliwość szerokiej
dyskusji na temat ewentualnej zmiany nazwy". Wniosek przeszedł przy 25 głosach za, 1 głosie
przeciw, 3 głosach wstrzymujących się.

302
2. Wniosek Oddziału Śląskiego z zaproszeniem do Górnośląskiego Parku Etnograficznego na
kolejne 69 WZD. Wniosek, z którym wystąpił J. Heidenreich oferując dobre warunki pobytu oraz
chęć i wolę goszczenia delegatów został przyjęty przez aklamację. Do współpracy przy organizacji
zaproszono prof. B. Bazielich.
3. Wniosek Oddziału łódzkiego z propozycją organizacji 70 WZD w 1994 r. w Łodzi
z tematyką etnologicznych badań ikonosfery. Wniosek został przyjęty przez aklamację.
4. Wniosek A. Kuczyńskiego o powołanie w związku z jubileuszem PTL w 1995 r. Komitetu
Organizacyjnego obchodów lOO-lecia PTL. Komitet ów miałby opracować program obchodów
rocznicowych takich jak: sesje naukowe we Lwowie i Wrocławiu, opracowanie monografii PTL,
publikacje biogramów słynnych etnologów polskich, wydanie słownika etnografów polskich,
wybicie medalu pamiątkowego.
W dyskusji w której udział wzięli A. Kowalska-Lewicka,
Z. Jasiewicz, Z. Kłodnicki, J. Heidenreich, K. Wołos przypomniano, że już na jednym z zebrań
Zarządu Głównego PTL powołano Z. Jasiewicza na przewodniczącego Komitetu Obchodów
Jubileuszu lOO-lecia PTL. Obecnie należy jedynie sformułować wniosek o powołanie składu
uzupełniającego bez dyskusji nad proponowanym
przez A. Kuczyńskiego szczegółowym programem obchodów. Ułożenie programu należałoby do Komitetu, który rozważy propozycje
A. Kuczyńskiego. Wniosek o powołanie przez nowy ZG PTL uzupełniającego składu Komitetu
został przegłosowany jednogłośnie. l
5. J. Cieślak przedstawił wniosek o nadanie profesor Dorocie Simonides godności członka
honorowego PTL. Wniosek przeszedł przy 1 głosie wstrzymującym się.
Komisja Skrutacyjna przedstawiła protokół ze swego posiedzenia. Przy wątpliwościach co
decyduje o kolejności przy jednakowej ilości otrzymanych głosów, K. Kaczko przedstawiła
precedens, w którym zdecydował alfabet. Zgodnie z tym precedensem do ZG PTL wszedł
T. Baraniuk, A. Bartosz został zastępcą.
Następnie Zarząd ukonstytuował
się w następującym składzie: Prezes - Z. Kłodnicki,
Wiceprezesi - R. Tubaja, A. Kowalska-Lewicka, Sekretarz Generalny - M. Rostworowska; Z-ca
Sekretarza Generalnego
E. Berendt, Skarbnik - Z. Toroński, Z-ca skarbnika - J. Bohdanowicz, Członek ZG - T. Lasowa.
l Pełne brzmienie
wniosku przedłożonego przez Antoniego Kuczyńskiego podajemy poniżej gdyż zawiera on istotne dla
obchodów rocznicowych propozycje. We wniosku tym w całości przyjętym przez WZD czytamy:
W związku z przypadającym w roku 1995 Jubileuszem łOO-Iccia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego wnoszę o włączenie
do Uchwały Walnego Zgromadzenia Delegatów przedsięwzięcia dotyczącego powołania przez nowo wybrany Zarząd ,.KOMITETU ORGANIZACYJNEGO
OBCHODÓW
IOO·LECIA POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO".
który do 31
grudnia hr. opracuje program obchodów rocznicowych obejmujący między innymi następujące zagadnienia:
1. Zorganizowanie dwu imprez rocznicowych uwzględniających sesje naukowe we Lwowie i we Wrocławiu w porozumieniu
ze stosownymi środowiskami naukowymi Ukrainy i Polski. Przedmiotem lwowskiej sesji naukowej mogłaby być działalność
naukowa i społeczna ukraińskiego uczonego Iwana Franko, współzałożyciela Towarzystwa Ludoznawczego i jego działacza
w końcowych latach XIX stulecia, a także inspiracyjna rola Towarzystwa w badaniach etnograficznych na Ukrainie w XIX i XX
wieku (do czasu II wojny światowej). Materiały z tego zakresu znajdują się między innymi w zbiorach Archiwum Naukowego PTL
oraz Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Rozmowy sondażowe w tej sprawie przeprowadzone zostały
pod koniec 1991 roku przez rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. dr. hab. Wojciecha Wrzcsińskiego podczas podpisywania
umowy o współpracy między Uniwersytetem Lwowskim, a Uniwersytetem Wrocławskim.
2. Opracowanie
monografii pod nazwą "Polskie Towarzystwo Ludoznawcze IS95-1995".
3. Wydanie publikacji pt. "Sylwetki polskich etnografów" zawierającej szkice biograficzne wybitnych działaczy Polskiego
Towarzystwa Ludoznawczego, np. Antoni Kalina, Michał Janik, Jan Czekanowski, Józef Gajek, Stanisław Bąk, Józef Burszta. Listę
biogramów przedstawi komitet organizacyjny obchodów oraz komitet redakcyjny tej publikacji.
4. Wydanie "Słownika Etnografów Polskich" przygotowywanego
pod red. dr Anny Kowalskiej-Lewickiej. Koncepcja
"Słownika" winna być przedyskutowana
w ramach krajowego środowiska etnograficznego.
5. Publikowanie do roku 1995 cyklu artykułów na łamach czasopisma "Lud" omawiających różne aspekty działalności
Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w okresie lat minionych.
6. Wybicie medalu pamiątkowego
związanego ze IOO-leciem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Propozycje powyższe nie wyczerpują całości przedsięwzięć organizacyjno-edytorskich
możliwych do zrealizowania przy
racjonalnym potraktowaniu
obchodów rocznicowych i przyjęciu stosownego horyzontu czasowego umożliwiającego zdobycie
środków finansowych oraz właściwego do ragni zagadnienia terminarza.

303
Główna Komisja Rewizyjna ukonstytuowała się w składzie: Przewodniczący - J. Adamczewski, Z-ca Przewodniczącego
- I. Wronkowska, Członkowie - J. Łuczkowski, W. Sadowski,
I. Soppa.
Sąd Koleżeński ukonstytuował się w składzie: Przewodniczący - S. Chmielowski, Członkowie - K. Wołos, F. Czyżewski.
J. Heidenreich wystąpił z wnioskiem o przedłużenie kadencji obecnych władz o jeden rok, tj.
aby kolejne wybory odbyły się w 1996. Ze względu na jubileusz 100-lecia w 1995, program WZD
byłby zbyt przeładowany. Wniosek przeszedł przy 1 głosie wstrzymującym się.
Następnie Olga Danglowa ze Slovenskej Spolocnosti z Bratysławy przekazała pozdrowienia
od swych kolegów i przedstawiła obecną strukturę swej instytucji.
Na zakończenie J. Heidenreich
oddał głos Z. Kłodnickiemu,
który odczytał list
W. Błaszkowskiego. R. Tubaja naświetlił okoliczności powstania listu. List przyjęto do wiadomości.
Prezes Z. Kłodnicki podziękował delegatom i zapewnił, że w dalszym ciągu będzie odwoływał
się do osób, które do tej pory zaszczycały go swą pomocą.
Protok%wa/a
M. Niewiadomska

DZIAŁALNOŚĆ

OŚRODKA

DOKUMENTACJI
W KADENCJI

I INFORMACJI
1989-1992

ETNOGRAFICZNEJ

PTL

Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej z siedzibą w Łodzi prowadził działalność
zgodnie z rocznymi planami pracy, zatwierdzanymi przez Prezydium ZG PTL. Pod kierunkiem
Kierownika ODilE prof. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej prace prowadziła głównie M. Niewiadomska.
W 1989 odeszła z pracy w ODilE PTL I. Grzelakowska, od października 1990 zatrudniona jest
J. Kolińska (od kwietnia 1992 na urlopie macierzyńskim).
Prace bibliograficzne
W okresie sprawozdawczym, w Ośrodku opracowano bibliografię retrospektywną etnografii
polskiej za lata 1926-1933. Praca ta powstała przy pomocy studenta etnografii Artura Hlebowicza,
który uzupełnił posiadane przez Ośrodek materiały, a następnie wpisal je w ramach programu ISIS
do komputera. Bibliografia liczy 2710 pozycji. Przygotowanie bibliografii jako publikacji planujemy na rok 1993.
W sposób ciągły opracowywana jest bieżąca bibliografia etnografii polskiej za lata 1986-1992.
J. Kolińska gromadzi materiały, opracowuje i wpisuje do komputera w ramach programu ISIS. Do
chwili obecnej wpisanych zostało 1130 pozycji. Bibliografia za lata 1986-1990 planowana jest do
publikacji w rok u 1994.
Obie wymienione bibliografie są dostępne w siedzibie ODiIE w Łodzi w postaci baz danych.
Kontynuowano współpracę z redakcjami: Międzynarodowej Bibliografii nauk społecznych
wydawanej przez Comite Internationale
pour Documentation
des Sciences Sociales (łącznie
selektywna bibliografia etnografii polskiej za lata 1988-1991 obejmuje 370 pozycji), Internationale
Volkskundliche Bibliographie (łącznie selektywna bibliografia obejmuje 226 pozycji) oraz Redakcją
Demosu (łącznie w kadencji przekazano 50 abstraktów prac polskich).
Prace słownikowe
W ramach prac słownikowych przygotowano próbny zeszyt termmow do wyszukiwania
w komputerowych bazach danych, do tematu polska kultura materialna. Zeszyt został powielony
przy pomocy ZG PTL i rozesłany do instytucji etnograficznych w 1990 r.

304
Zostały również przygotowane słowniki słów kluczowych do innych zakresów tematycznych,
takich jak: kultura środowisk miejskich, religia, medycyna ludowa, etnomuzykologia, plastyka
ludowa, społeczne determinanty kultury.
Prace biograficzne
Na zamówienie The University of Chicago Library, Ośrodek opracował na podstawie
posiadanych materiałów 80 biogramów etnografów polskich urodzonych przed 1920 r. Z uwagi na
ograniczoną objętość International Dictionary of Anthropology, ustalono listę 30 nazwisk, które
weszły do wydawnictwa. Słownik został wydany przez Garland Publishing, New York w 1991 r.
Książka jest obecnie w posiadaniu ODiIE.
Ośrodek wykonywał również prace pomocnicze przy gromadzeniu materiałów do Słownika
Etnografów Polskich, zainicjowanego przez dr. J. P. Dekowskiego. Po śmierci dr. Dekowskiego
materiały biograficzne zostały przekazane czasowo do ODiIE, który przeprowadził wstępną
analizę materialów i wykonał zestawienie przedłożone Zarządowi Głównemu. W 1990 r. wszystkie
materiały zostały przekazane dr A. Kowalskiej-Lewickiej.
Prace dokumentacyjne
W zakresie dokumentowania etnograficznego ruchu naukowego prowadzono następujące prace;
- w sposób ciągły prowadzono
kartotekę osobową etnografów oraz prac magisterskich,
doktorskich i habilitacyjnych;
- aby zweryfikować powyższe dane uzyskaliśmy z Systemu Informacyjnego PESEL wydruki dotyczące personaliów 996 etnografów, którzy kończyli studia, lub uzyskiwali tytuły naukowe po 1975 r.
- uzupełniano na bieżąco kartotekę instytucji etnograficznych w kraju i za granicą;
W okresie sprawozdawczym pracownice ODilE, w związku z możliwością posługiwania się
komputerem odbywały przeszkolenie w zakresie programów baz danych i edytorskich. Nauka jest
kontynuowana.
W związku z otrzymaniem od UNESCO przez Katedrę Etnografii UŁ programu bibliograficznego ISIS, rozpoczęto prace nad dostosowaniem programu do potrzeb baz bibliograficznych i dokumentacyjnych.
Konferencje
Stałą pozycją w działalności ODiIE jest uczestnictwo i protokółowanie Walnych Zjazdów
Delegatów (w obecnej kadencji - WZD w Opolu, Jabłonce, Gdańsku).
W 1990 r. na zaproszenie redakcji IVB do RFN wyjechała B. Kopczyńska-Jaworska
na
pierwsze międzynarodowe zebranie współpracowników.
Przedstawiony tam referat o polskich
bibliografiach etnograficznych został opublikowany przez Redakcję IVB.
Następnie B. Jaworska i M. Niewiadomska
uczestniczyły w dwu międzynarodowych
konferencjach redakcyjnych IVB. W 1991 w Austrii i w 1992 w Szwajcarii. Na konferencję
w Szwajcarii został przygotowany referat poświęcony polskim pracom nad słownikami słów
kluczowych. Praca jest obecnie w druku w Redakcji IVB.
W 1990 M. Niewiadomska na zaproszenie redakcji Demos wyjechała do Drezna na zebranie
redakcyjne.
Inna działalność
Ośrodek pełni stałą działalność informacyjną na bazie posiadanych materiałów (głównie
bibliograficznych). Udzielono 52 informacji (głównie studentom Katedry Etnologii UŁ). W 1922
Ośrodek rozpoczął kolportaż wydawnictw PTL. Sprzedano książki na sumę 1118000,zł.
Powyższe sprawozdanie omawia ogólnie 7.akres działalności ODilE PTL w latach 1989-1992.
Szczegółowe informacje zawarte są w sprawozdaniach rocznych.
Bronisława

Kopczyńska-Jaworska

305

Z DZIAŁALNOŚCI

SPRA WOZDANIE
KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH
W LATACH 1991-1992*

PAN

Komitet Nauk Etnologicznych PAN w okresie sprawozdawczym nadal korzystal z siedziby
Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu dzięki uprzejmości władz
Uniwersytetu. Natomiast posiedzenia plenarne członków odbywały się w różnych pozapoznańskich placówkach akademickich, uniwersyteckich czy muzealnych.
Skład Komitetu ustalony w wyniku skomplikowanych, ogólnośrodowiskowych,
korespondencyjnych wyborów, obejmuje 31 przedstawicieli w zasadzie wszystkich najważniejszych
ośrodków badawczych i dyscyplin reprezentowanych w KNE. W toku kadencji nie kwestionowano
przyjętej procedury wyborów, jak i ich wyników, co pozwala przypuszczać, że zostanie ona
utrzymana podczas następnej elekcji, przewidzianej na wiosnę 1993 roku. W Prezydium Komitetu
zasiadali: Z. Jasiewicz - przewodniczący, B. Kopczyńska-Jaworska
- z-ca przewodniczącego,
A. Posern-Zieliński - sekretarz naukowy, A. Zambrzycka-Steczkowska
i W. Paprocka - członkinic. Skład zaś stanowili: J. Bartmiński, B. Baziclich, L. Bielawski, M. Biernacka, 1. Czajkowski, A. Czekanowska-Kuklińska,
M. Drozd-Piasecka,
L. Dzięgiel, M. Gładyszowa,
A. Iracka-K unczyńska, A. Jackowski, H. Kapełuś, T. Karwicka, J. Klimaszewska, Z. Kłodnicki, A. Kutrzeba-Pojnarowa
B. Linette, D. Markowska, E. Pietraszek, M. Pokropek,
D. Simonides, Z. Sokolewicz, 1. Stęszewski, S. Tabaczyński, A. Zadrożyńska i ks. H. Zimoń.
Dzięki możliwości powoływania komisji i zespołów, do których mogą wchodzić specjaliści
różnych dziedzin nie przynależący do KNE, w pracach Komitetu brało udział szersze grono
osób. W omawianym okresie istniało S takich zespołów: Komisja do Badania Kultury Ludowej
w Karpatach, pod kierownictwem doc. M. Gładyszowej, Komisja do Badań nad Współczesnością,
Komisja do Badań Amerykanistycznych
z prof. A. Posem-Zielińskim
na czele, Zespół ds.
Informacji i Dok umentacji Etnograficznej, kierowany przez prof. B. Kopczyńską-Jaworską
i Zespół do Badań Rybołówstwa Tradycyjnego i Ochrony jego Zabytków, prowadzony przez
prof. T. Karwicką. Różnorakie trudności spowodowały mniejszą aktywność w/w grup specjalistycznych w porównaniu do lat ubiegłych. Trzeba jednak wspomnieć o kontynuowaniu przez
Zespół ds. Informacji... prac bibliograficznych i zbieraniu materiałów do tezaurusa polskiej
ludowej kultury materialnej, o udziałe Komisji Amerykanistycznej w przygotowaniach i zorganizowaniu z okazji SOO-Ieciaodkrycia Ameryki konferencji "Ameryka Indiańska", o dalszych
staraniach o wydanie "Słownika rybołówstwa tradycyjnego w Polsce", o współdziałaniu Komisji
Karpackicj z badaczami krajów Europy południowo-wschodniej
celem przygotowania międzynarodowej syntezy kultury ludowej regionu Karpat, o współpracy Komisji do Badań nad
Współczesnością z Międzynarodowym Komitetem do Badań nad Współczesnością byłych krajów
"socjalistycznych".
Rozpoczęte w latach ubiegłych projekty badawcze finansowane za pośrednictwem Komitetu
były realizowane i finalizowane przez grupy robocze działające na Uniwersytetach: Jagiellońskim
i Łódzkim. Zespołem pracującym nad wybranymi dziedzinami kultury ludowej Karpat kierowała
prof. A. Zambrzycka-Steczkowska,
a grupie badającej pasterstwo w Karpatach Polskich (przeprowadzono kwerendę literatury ukraińskiej nt. gospodarki mlecznej, wykonano abstrakty
opracowań i reprodukcje ilustracji) przewodniczyła prof. B. Kopczyńska-Jaworska,
która zawiadywała takżc poczynaniami zespołu kontynuującego prace z zakresu organizacji informacji i dokumentacji w dziedzinie nauk etnologicznych (naniesiono poprawki i uzupełnienia do bazy danych
bibliograficznych za lata 1929-33, zweryfikowano klasyfikacje not bibliograficznych, natomiast

I

I

I

I,

• Informacja la bezpośrednio nawiązuje do sprawozdania z poczynań Komitetu w lalach 1987-1990 zamieszczonego
w ••Ludzie"

~o -

Lud

t.

t.

74,

1991.

LXXV

306
w pracach słownikowych uzupełniono synonimy i nazwy gwarowe do słownika słów kluczowych
kultury środowisk miejskich). Ze względu na konieczność dalszego prowadzenia prac, a niemożność finansowania ich ze środków PAN, zespół przygotowujący ilustrowany słownik rybołówstwa
zwrócił się do Komitetu Badań Naukowych o przyznanie grantu na zakończenie podjętych
wcześniej działań.
W omawianym okresie odbyła się tylko jedna sesja naukowa, której KNE był współorganizatorem (obok Polskiego Towarzystwa Studiów Latynoamerykańskich
i Muzeów: Etnograficznego i Instrumentów Muzycznych w Poznaniu). Komitetowi organizacyjnemu przewodniczył prof. A. Posem-Zieliński. Konferencja miała miejsce w Poznaniu w dniach 22-23.06.1992 L,
a jej roboczy tytuł brzmiał: "Ameryka Indiańska - wielkie spotkanie kultur". Sesja składała się
z czterech spotkań poświęconych następującym tematom: 1. konsekwencje spotkania dwóch
światów dla Ameryki Indiańskiej w perspektywie historycznej, wprowadzenie i kierowanie
dyskusją: prof. I. Rusinowa, dr hab. R. Tomicki; 2. współczesna sytuacja Ameryki łndiańskiej,
prowadzenie: dr M. Posem-Zielińska,
mgr M. Kairski; 3. konteksty badań nad Ameryką
Indiańską: od prahistorii do studiów nad współczesnością, prowadzenie: prof. A. Posem-Zieliński,
dr M. Ziółkowski; 4. dziedzictwo Ameryki Indiańskiej w świadomości społecznej mieszkańców
Starego i Nowego Świata, prowadzenie: prof. E. Nowicka-Rusek, prof. M. Paradowska. Uczestnikami konferencji było około 30 amerykanistów z różnych ośrodków polskich, dla których forum
to stanowiło okazję do wymiany myśli i doświadczeń, ale także przyczyniło się do integracji tego
środowiska. Organizatorzy zamierzają opublikować materiały pochodzące z sesji.
Posiedzenia plename odbywały się dwa razy w roku. Pierwsze w kadencji zebranie (18 ł 1991,
Warszawa) posłużyło przedstawieniu sprawozdania z wyborów do KNE, elekcji nowego Prezydium, dokooptowaniu do składu członków osób zaproponowanych przez Przewodniczącego oraz
zaprezentowaniu sprawozdania ustępującego Prezydium za kadencję 1988-90. Następne spotkania,
z jednej strony przeznaczone były na przedyskutowanie
bieżących spraw organizacyjnych
Komitetu, z drugiej - na odbycie posiedzeń naukowych. Wśród kwestii będących przedmiotem
zainteresowania członków KNE były m.in. powoływanie komisji i zespołów Komitetu oraz ich
przewodniczących, a także problem reaktywowania Komisji Muzealnictwa, wprowadzenie etnologii do programów kształcenia ogólnego w szkołach czy możliwości Komitetu wspierania
działań na rzecz czasopisma bibliograficznego "Demos". Zebranie specjalne (11 XII 1992,
Wrocław) zostało poświęcone Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu i jego związkom z etnologią polską w kontekście IDO-lecia PTL. W wystąpieniach wprowadzających
mówiono
o aktualnej sytuacji Towarzystwa (dr Z. Kłodnicki - Prezes PTL), o jego działalności
wydawniczej (mgr A. Kuczyński - Redaktor Naczelny), o PTL-u a współczesnych potrzebach
środowiska etnologicznego (prof. B. Kopczyńska-Jaworska), o jubileuszowym tomie "Ludu" (prof.
Z. Jasiewicz). Dyskuja oscylowała wokół dwóch zagadnień: 1. obchodów 1OD-leciaTowarzystwa.
2. kierunków i możliwości działania PTL. Wyrazem związków KNE i PTL było powołanie na
Walnym Zgromadzeniu Delegatów Towarzystwa w Szamotułach (18 X 1992) prof. J. Jasiewicza na
przewodniczącego Komitetu Obchodów IDO-lecia PTL.
W częściach naukowych zebrań zajmowano się następującymi kwestiami: I. w Łodzi (9 XII
1991) problematyką
i przebiegiem prac nad słownikiem wyrazów kluczowych dla potrzeb
archiwum fotograficznego Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL. Z tezami
dotyczącymi zagadnień terminologicznych
tematu "kultura środowisk miejskich" zapoznały
członków Komitetu dr G. E. Karpińska (Katedra Etnologii UŁ) i mgr M. Niewiadomska (ODIE).
W dyskusji wyrażono uznanie twórczyniom słownika za dotychczasową pracę, wysunięto szereg
propozycji zarówno metodologicznych, jak i konkretnych deskrypcyjnych; 2. na spotkaniu
otwartym w Warszawie (29 V 1992) miała miejsce polemika dotycząca zagadnienia "Etnologia
a antropologia. Teoretyczne i praktyczne problemy wzajemnych relacji". Wprowadzenie do
dyskusji przygotowali prof. A. Posem-Zielillski (PAN) i dr W. Burszta (UAM). Przedmiotem obrad
były podstawowe dła środowiska etnologów sprawy reakcji etnologii europejskiej na umacnianie
się w Polsce antropologii amerykańskiej i brytyjskiej.

307
Nalc7.y także wskazać na jedno z posiedzeń Prezydium KNE z udziałem zaproszonych
gości (27 IX 1991, Warszawa). Było ono poświęcone przede wszystkim sprawie wzbogacenia
programów szkolnych o wiedzę z zakresu etnografii. Powołana została na tym zebraniu
specjalna komisja (prof. B. Bazielich - UWrocł., prof. V. Krawczyk-Wasilewska
- UŁ, dr
z. Klodnicki - PTL) mająca za zadanie opracowanie odpowiedniego memoriału wraz z konkretnymi propozycjami dla Ministerstwa Edukacji Narodowej. Bezpośrednim efektem poczynań
tej komisji jest fakt, że zadbano o wprowadzenie treści etnograficznych do programu nauczania
historii.
W okresie sprawozdawczym Komitet uzyskał nowe możliwości aktywizowania kontaktów
i współpracy międzynarodowej. Prezydium PAN uchwałą z dn. 16 V 1991 r. powierzyło KNE
funkcję Komitetu Narodowego ds. Współpracy z Międzynarodową Unią Nauk Antropologicznych
i Etnologicznych i jednoczesne pełnienie przez przewodniczącego Komitetu Nauk Etnologicznych
funkcji przewodniczącego tegoż Komitetu Narodowego w latach 1990-92. Na stanowisko
sekretarza zaś powołany został dr hab. R. Tomicki. W tym miejscu należy także odnotować wybór
prof. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej na przewodniczącą zespołu do badania kultury przy Parlamencie
Europy z siedzibą w Strasbourgu. W dwóch posiedzeniach plenarnych Komitetu uczestniczyli
zaproszeni goście z Czechoslowacji i Irlandii.
Podobnie jak w latach poprzednich K NE przygotowywał dla władz naukowych pewne
oceny i ekspertyzy oraz działał na rzecz utrzymania i umocnienia etnologii w strukturze nauki
polskiej i świadomości społecznej. Do najważniejszych wystąpień z tego zakresu należały: l.
opracowanie raportu dla Komitetu Badali Naukowych zawierającego informacje dotyczące
pożądanych obszarów koncentracji badań w dyscyplinach objętych kompetencjami etnologii,
etnomuzykologii, folklorystyki i studiów nad sztuką ludową, a zasługujących na wsparcie
finansowe, oraz tematów badawczych, na których realizację należałoby ogłosić konkurs; 2.
przygotowanie dla K BN kolejnego raportu dotyczącego oceny głównych ośrodków badawczych
i zespołów naukowych tych dyscyplin, które wchodzą w ramy zainteresowań KNE; 3. sporządzenie listy rekomendowanych
przez Komitet kandydatów do zespołu recenzentów projektów
badawczych (tzw. grantów) w dziedzinach i dyscyplinach objętych zakresem działania KNE,
przesyłanych przez badaczy indywidualnych do KBN; 4. rozesłanie ankiety nt. statusu kultury
ludowej i preferowanych kicrunków jej badań adresowanej do środowiska etnologicznego
(uzyskane materiały opublikowane zostały w "Ludzie" t. 74, 1991; 5. zaprotestowanie,
przy
poparciu Wydziału I Nauk Społecznych PAN, przeciwko przekształceniu etnologicznych studiów
magisterskich w studia specjalizacyjne. W wyniku zmiany decyzji Rady Głównej Szkolnictwa
Wyższego uzyskano dla ctnologii status kierunku "unikatowego" (Uchwała Rady z dn. 23 IV
1992). Komitet włączył się ponadto do starań o przywrócenie etnologii w wykazie dyscyplin
naukowych, w zakresie których mogą być nadawane stopnie naukowe, zakończonych wpisaniem
etnologii do tego wykazu (Obwieszczenic Przewodniczącego Komisji z dn. 25 II 1992).
Działalność wydawniczą prowadził Komitet wspólnie z PTL. Dzięki tej współpracy udało
się utrzymać dwa czasopisma etnograficzne: "Lud" i "Łódzkie Studia Etnograficzne". Opublikowano tomy 73 i 74 "Ludu" oraz 30 i 31 "Łódzkich Studiów ... " Najstarsze czasopismo
etnograficzne w Polscc, symbol trwałości i ciągłości etnologii w kraju, "Lud", jest teraz organem
nie tylko PTL, ale takżc KNE.
Starania o utrzymanie wydawnictw oraz zabiegi wokół ustabilizowania etnologii jako
kierunku studiów magistcrskich i przywrócenia możliwości nadawania stopni naukowych z zakresu etnologii, a także inne działania, były pozytywnie odbierane przez środowisko etnologiczne,
co świadczy o tym, żc Komitet może stanowić forum do dyskutowania
ważnych spraw
dyscypliny.
Sekretarz KNE PAN
Irena Kabat

308
INFORMACJA
O DZIAŁALNOŚCI
KOŁA ZAINTERESOWAŃ
KULTURA ASYRYJSKA PRZY POZNAŃSKIM
ODDZIALE PTL
W OKRESIE OD MAJA 1990 ROKU OD PAŹDZIERNIKA
1992
Na wstępie chciałbym nawiązać do wystawy malarstwa i grafiki asyryjskiego artysty ze
Szwecji, Hanny al-Haeka, zorganizowanej w Biurze Wystaw Artystycznych w Poznaniu, o której
wspomniałem w poprzednim sprawozdaniu. Wystawione prace wzbudziły zainteresowanie innych
biur wystaw artystycznych w Polsce. Za zgodą autora zostały one wystawione kolejno w Lesznie,
Gnieźnie, Bydgoszczy, Ustce, Kołobrzegu. Na wernisażach bywali zwykle przedstawiciele miejscowych ośrodków kulturalnych, artyści, prasa, nieraz również radio i telewizja. Informacje
o wystawach oraz opinie krytyków sztuki zamieściła lokalna prasa i informatory kulturalne.
Powyższe wystawy pomogły autorowi w nawiązywaniu kontaktów pomiędzy polskimi
i szwedzkimi artystami, w czego wyniku doszło do wspólnych spotkań plenerowych (m.in. w Ustce)
oraz wystaw zbiorowych szwedzkich grafików (np. w Poznaniu). Warto nadmienić, żc szwedzka
prasa zwróciła uwagę na powodzenie jakim cieszyły się wystawy Hanny al-Haeka, będącego
członkiem Stowarzyszenia Artystów Szwedzkich. W obszernych komentarzach, zaopatrzonych
w fotografie, Hanna bardzo pozytywnie podsumował wrażenia z pobytu w Polsce, gdzie
w towarzystwie członków Koła zwiedził wiele miejsc historycznych w Wielkopolsce, Warszawie
i na Wybrzeżu. Niektóre reportaże prasa szwedzka zatytułowała wprost "Ambasador Sodertiilje
w Polsce", jako, że artysta mieszka w miejscowości Sodertiilje pod Sztokholmem, skupiającej
blisko 12 tysięcy emigrantów asyryjskich.
Urozmaicona
twórczość Hanny al-Haeka i różnorodne techniki wyrazu artystycznego,
którymi się posługuje, zainspirowały asyryjskiego grafika, Hanny Iszo Malek, doktoranta
w Instytucie Historii Sztuki UAM w Poznaniu, do intensywnej pracy w celu prezentowania swoich
obrazów w poznańskich galeriach. Pierwszą wystawę pl. "Sceny z życia codziennego Asyryjczyków
w Syrii" zorganizowano we wrześniu 1991 roku w Ośrodku Kultury "Wierzbak".
Omawiając działalność Koła w 1991 roku należy nadmienić jeszcze, że jego przewodniczący
został zaproszony w listopadzie w charakterze gościa na l Kongres Asyryjczyków w byłym
Związku Radzieckim.
W wyniku wieloletnich kontaktów przewodniczącego Koła z zarządem Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Poznaniu i wygłoszenia dla jego słuchaczy licznych wykładów na tematy związane
z kulturą narodów Bliskiego Wschodu, został on w dniu 27 listopada 1991 roku honorowym
członkiem tego towarzystwa.
Wracając do roku 1990 należy wspomnieć, że w okresie letnim przewodniczący Kola udał się
do Holandii na zaproszenie klubu "Mezopotamia" w mieście Enschede, by przygotować pracę na
temat działających tam restauracji. Zebrane w ciągu dwóch tygodni materiały zostały po powrocie
do Polski opracowane i przetłumaczone na język angielski. We wrześniu braI on udział w Oxford
Symposium on Food and Cockery z referatem na temat postów i świąt u Asyryjczyków na Bliskim
Wschodzie. W listopadzie, dzięki staraniom Koła, Ił program Polskiego Radia nadał godzinną
audycję, przy udziale kilku naukowców z ATCh, o chóralnym śpiewie kościelnym Asyryjczyków.
W roku 1992 w Kole przygotowano i wygłoszono pięć odczytów. Pierwszy z nich, pod
tytułem: "Asyryjczycy i ich kościoły na Bliskim Wschodzie" mial miejsce w dniu 22 kwietnia
w Gdańsku na zaproszenie tamtejszego oddziału PTL. Drugi, o postach i kuchni postnej
zaprezentowano
27 kwietnia w Institute of Toxicology and Nutrition w mieście Huddinge
w Szwecji. W oparciu o przedstawione dane szwedzka służba zdrowia zamierza sporządzić listę
okresów postnych i ich charakterystycznego jadłospisu m.in. dla asyryjskich pacjentów szwedzkich
szpitali. Trzeci wykład na temat kobiety na Bliskim Wschodzie został wygłoszony na UAM
w Poznaniu dla słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Czwarty z kolei, o ziołach w starożytnej
Mezopotamii, zaprezentowano na kolejnym Oxford Symposium on Food and Cockery w Oxfordzie. Ostatni zaś odczyt dotyczył ludowych form obchodzenia świąt kościelnych u Asyryjczyków
i został wygłoszony w Lublinie na międzynarodowej konferencji.

309
W celu popularyzowania kultury asyryjskiej główny nacisk kładzie Koło na udokumentowane
formy działalności w postaci publikacji. W okresie sprawozdawczym ukazało się ich kilkanaście
w różnych czasopismach krajowych i zagranicznych.
Michael Abdalla

KONFERENCJA

NAUKOWA

-

"EKOLOGIA

I FOLKLOR"

W dniach 9-12 września 1992 roku odbyła się w Łodzi międzynarodowa konferencja naukowa
"Ekologia i Folklor" ("Ecology and Folklore"). Została zorganizowana przez nowo utworzony
Zakład Folklorystyki Uniwersytetu Łódzkiego, jedyną tego rodzaju placówkę uniwersytecką
w kraju. Komisarzem Naukowym konferencji była prof. dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska
Kierownik Zakładu Folklorystyki i Katedry Wychowania Muzycznego, Sekretarzem Naukowym mgr Maria Łukowska.
Szeroko zakrojona problematyka konferencji koncentrowała się wokół trzech wiodących
tematów, które sformułowano następująco:
I. Relacja Człowiek - Natura w kulturze tradycyjnej i współczesnej.
2. Sytuacja folkloru wobec zmian społecznych, politycznych i kulturalnych.
3. Folklor wobec ekologicznych zagrożeń współczesnego świata.
Uroczystą inaugurację obrad, która odbyła się w Katedr;:" v' fchowania Muzycznego przy
ul. Smugowej zaszczycili goście honorowi, reprezentujący Urząd Miasta Łodzi oraz władze
uniwersyteckie z Jego Magnificencją Rektorem prof. dr habi!. Michałem Seweryńskim na czele.
Uczestników i gości konferencji powitała prof. dr habi!. Violetta Krawczyk-Wasilewska,
która
w swym wystąpieniu przedstawiła główne założenia i merytoryczny cel konferencji:
"Najnowsze pojęcia: ekologia społeczna czy ekologia kulturowa są wynikiem reakcji nauk
humanistyczno-społecznych
na niebezpieczeństwa współczesnej cywilizacji. Do niedawna, zwłaszcza w Europie Wschodniej, pojęcie ekologii utożsamiano z ochroną środowiska naturalnego przed
zagrożeniami cywilizacyjnymi i ich konsekwencjami dla życia i zdrowia człowieka. Nie dość
jednak wyraźnie uwypuklano aspekt kulturowy, moralny i psychologiczny zagrożeń cywilizacyjnych. Ich wynikiem jest między innymi rozpad tradycyjnych społeczności, w których jednostki
mogły odnaleźć swoją kulturową tożsamość i moralny punkt odniesienia wobec zagrożeń
współczesności. Każda bowiem grupa społeczna posiada swoją tożsamość, społeczne i kulturowe
korzenie, wierzenia, religię, obyczaje i rytuały, sposoby tradycyjnych zachowań oraz folklor zwany
również kulturą tradycyjną lub popularną. Folklor odzwierciedla społeczną i kulturową tożsamość
grupy; jest przekaźnikiem jej standardów i wartości poprzez przekaz słowny, naśladownictwo lub
inne środki. Istnieje więc w formie języka, literatury ustnej, muzyki, tańca, gier i zabaw, mitologii,
obrzędów i zwyczajów, wierzeń i przesądów, a także rękodzieła, architektury oraz innych faktów
artystycznych.
Dlatego też folklor - jako forma wyrazu kulturowego - musi podlegać ochronie na rzecz tych,
których tożsamość wyraża, ale także folklor powinien być chroniony przez samych zainteresowanych, a więc grupy polączone więzami rodzinnymi, zawodowymi, narodowymi, regionalnymi,
etnicznymi, religijnymi itp. Ten aspekt ochrony i obrony folkloru przed zniszczeniem i dewastacją,
a także nieuczciwą eksploatacją przybiera dziś wymiar międzynarodowy, czego wyrazem jest
dokument "Polecenie Ochrony Kultury Tradycyjnej i Folkloru" podpisany przez kilkadziesiąt
państw członkowskich UNESCO podczas 25. Konferencji Generalnej w Paryżu, w 1989 roku.
Tak więc z jednej strony mamy do czynienia we współczesnym świecie z uniformizacją kultury
i rozpadem społeczności tradycyjnych, a także ze zjawiskami nietolerancji kulturowej, z drugiej zaś
folklor tradycyjnych społeczności odzwierciedla ich lęki i niepokoje cywilizacyjne. Dlatego też
ekologiczne aspekty badań nad kulturą, tradycją i tożsamością mają dziś istotne znaczenie."

310
Uroczystość inauguracyjną wypełniły dwa referaty - Jana Diehla, dyrektora Wydziału
Ochrony Środowiska ("Report on the Environmental Protection Problems of Łódź") oraz dra
Konrada Waloszczyka z Katedry Ekofilozofii Politechniki Łódzkiej, który w swym wystąpieniu
("Biocentrism against Anthropocentrism: three eco-philosophical interpretations") jako przyczynę
postępującej w naszej cywilizacji degradacji środowiska naturalnego wskazał antropocentryczną
filozofię życia i przeciwstawił jej filozofię biocentryczną.
W trwających cztery dni obradach wzięli udział reprezentanci wielu wiodących ośrodków
naukowych, zarówno polskich jak i zagranicznych. Ci ostatni, reprezentujący różne dyscypliny
naukowe, przybyli m.in. z Chorwacji, Danii, Finlandii, Grecji, Izraela, Szwajcarii, Szwecji. Na
siedzibę obrad wybrano Ośrodek Wypoczynkowy w Dobieszkowie pod Łodzią, mieszczący się
w obrębie wspaniałej strefy klimatycznej rezerwatu przyrody "Struga Dobieszkowska". Usytuowanie obiektu w leśnym krajobrazie sprzyjało obradom i dobrze współgrało z ich tematyką.
Popołudniowa sesja pierwszego dnia obrad poświęcona była ekologicznym aspektom egzotycznych kultur. Obszerny wykład dotyczący tych właśnie problemów wygłosił prof. dr Juha
Pentikainen z Uniwersytetu w Helsinkach ("Shamanism as Ethnic Rcsponse to National and
Ecological Crisises: A Case of Khanty in Northern Russia"). Ten niezwykle interesujący wykład
ilustrowany był filmem i przeźroczami. Marjut Huuskonen z Uniwersytetu w Turku (Finlandia),
specjalizująca się w problematyce archaicznej i oryginalnej kultury tradycyjnej Laponii, przedstawiła referat pl. "Mythical Aspects in the River - Saami Tradition". W oparciu o materiały
dokumentacyjne pochodzące z badań w fińskiej części Laponii referentka przedstawiała niektóre
aspekty złożonej problematyki stosunku człowieka do innych istot, natury, świata nadzmysłowego,
przejawiające się w folklorze słownym. Kwestią wierzeń kosmologicznych wybranych plemion
zachodniej Amazonii zajęła się w swoim wystąpieniu dr Magdalena Śniadecka-Kotarska z Katedry
Etnologii UL. ("Ecological Aspects of Cosmology in Western Amazonian Tribes"). Wierzenia,
o których mówiła tworzą zwarty system magiczno-religijny, którcgo rdzenicm jest jakżc potrzebne
i w naszej cywilizacji przekonanie o potrzebie zachowywania równowagi ckologicznej.
Drugi dzień obrad rozpoczął referat prof. dr. Bengta af Klintberga z Uniwcrsytetu w Sztokholmie, specjalizującego się w problematyce ludowych legend szwedzkich, a także w zagadnieniach
związanych z folklorem współczesnym. Jego referat ("Modern Dangers and the Creation of
Legends") dotyczył obaw wyrażanych w podaniach związanych z rzeczywistymi czy wyimaginowanymi zagrożeniami współczesnego świata, takimi jak np. naruszenie norm, ale także z kataklizmami natury technologicznej jak Czarnobyl, czy niebezpieczeństwem AłDS. Punktem wyjścia
następnego referatu był również problem związany z poglądami na temat AIDS. Autorki referatu
pI. "Popular World-View on AIDS Problems in Poland" - prof. dr habil. Violetta Krawczyk-Wasilewska i mgr Maria Łukowska zarysowały antropologiczny model widzenia problemu
AIDS przez społeczność Rady Pabianickiej. Reakcje owej lokalnej społeczności na projekt
budowy domu dla chorych pozwoliły autorkom wysnuć wniosek o izolacji świadomościowej, tradycyjnym wciąż światopoglądzie i tworzeniu mitów (na wzór społeczności tradycyjnych) zastępujących źródłową wiedzę. Referat ilustrowany był filmem. Folkloru słownego, świadomości społeczności tradycyjnych dotyczyły również wystąpienia prof. dr. Dov Noya z Uniwersytetu w Jerozolimie ("Space in Jewish Folk Tales and Legends") oraz Michele Simonsen z Uniwersytetu w Kopenhadze ("Ecological Awarnees and Holistic World-View ofTraditional Societies in Denmark").
W kolejnym dniu debat zaprezentowano teksty poruszające problcmy ekologii z punktu
widzenia specjalistów różnych dziedzin. I tak, prof. dr Anna Papamichael dyrektor Hcllenistycznego Centrum Badań Folkloru w Atenach, w referacie pl. "Agricultural Tools and Machineryand
Their Economical and Ecological Parameters" zajęła się wpływem, jaki na środowisko naturalne
i gospodarkę lokalnych regionów wywiera użycie narzędzi i maszyn rolniczych. Mgr Violetta
Przerembska z Katedry Wychowania Muzycznego UŁ w referacic "New Tendencies to the
Traditional Folk-instruments Production in the Contemporary Polish Village" mówiła o zmianach
w budownictwie ludowych instrumentów muzycznych, wynikłych z proccsu przemian społeczno-kulturowych
wsi polskiej w ostatnich latach. Zagadnienie to, ściśle związane z ekologią
kulturową, uwidacznia tendencje destrukcyjne związane z degradacją tradycyjnego środowiska

311
kulturowego. Wystąpienie dr Marii Bjorkroth z Uniwersytetu w Uppsali ("Aehieving Future
through the Past: Cultural and Environmental
Recycling") wiązało się z rolą kulturowego
dziedzictwa i tradycji w rozwoju nowoczesnego, szwedzkiego społeczeństwa. Autorka ustosunkowała się do wpływów owej tradycji na infrastrukturalną technologię w społecznym i kulturowym
kontekście. Odrębny nurt zainteresowań zaprezentowała w swym tekście prof. dr habił. Maria
Ławrynowicz z Instytutu Biologii UŁ. ("Use of Hallucinogenic Mushrooms as a New Social
Problems in Poland"). Prof. dr habi!. Teresa Dunin-Karwicka z Uniwersytetu w Toruniu mówiła
o znaczeniu drzew w wierzeniach i kulcie, praktykach magicznych, pieśniach ludowych różnych
ludów ("Trees in Slavonic Folklore").
Ostatniego dnia konferencji wysłuchaliśmy trzech referatów. Doc. dr habił. Irena Bukowska-Floreńska z Uniwersytetu Śląskiego w referacie "Customs and Rites as a Value Stabilizing
Social Bonds in the Changing Circumstances of Contemporary Life" zwróciła uwagę, że istota
zwyczajów i obrzędów, zawarte w ich wartościach symbolicznych i powtarzającym się rytmie
realizowania przez następujące po sobie pokolenia, ma walor wartości stałej, ciągle społecznie
pożądanej i uważanej za wspólną dla różnych grup społecznych. Dwa kolejne referaty dotyczyły
tematyki muzycznej. Dr Zdenka Weber z Zagrzebia omówiła patriotyczne pieśni jako nowo
komponowany folklor w pozostającej w stanie wojny Chorwacji, Bośni i Hercegowinie ("Music
Cries for Peace and Freedom"). Wystąpienie dr. hab. Lucjana Cieślaka z Katedry Wychowania
Muzycznego UŁ dotyczyło natomiast problematyki polskiej muzyki ludowej ("Polish Folk Music
and 20th Century Civilization') Autor opierając się na dwóch źródłach - pieśni popularnej i folklorze z Kaszub - próbował dowieść, że folklor muzyczny jest wciąż żywy, chociaż ma inny kształt
i jest bardziej nowoczesny na skutek zapożyczenia pewnych elementów z muzyki artystycznej.
Bogata i zróżnicowana
tematyka prezentowanych
referatów prowokowała do licznych
1 ożywionych
dyskusji. Referaty zostały opublikowane w pokonferencyjnym wydawnictwie.
Warto też wspomnieć, iż w czasie trwania konferencji zorganizowana została wystawa książek
i publikacji, na której uczestnicy i zaproszeni goście mieli możliwość zaprezentowania
swego
dorobku.
Miłą atrakcją była też z pewnością wycieczka do gotyckiego zamku w Oporowie, gdzie
w stylowych, zabytkowych wnętrzach odbył się koncert muzyki dawnej w wykonaniu studentów
i wykładowców Katedry Wychowania Muzycznego UŁ. Z dużym uznaniem spotkał się również
występ Akademickiego Zespołu Pieśni i Tańca "Kujon", jaki miał miejsce pierwszego dnia
konferencji w Muzeum Historii Miasta Łodzi.
Konfcrencja "Ekologia i Folklor" była znaczącym wydarzeniem naukowym, o czym świadczą
m.in. opinie jej uczestników. Organizatorzy otrzymują obfitą korespondencję, w której podkreśla
się wysoki poziom merytoryczny obrad i sprawną organizację.
Wymieńmy na koniec głównych sponsorów, dzięki którym przedsięwzięcie mogło być
zrealizowane: Wydział Ochrony Środowiska Urzędu Miasta Łodzi, Ministerstwo Edukacji
Narodowej, Krajowe Centrum Edukacji Ekologicznej, "Papier Service", "Adaldan", "Dom-Mat".
Violetta Przerembska

KONFERENCJA

ETNOLOGICZNA

W UPPSALI

W dniach od 23 do 28 września 1991 roku odbyła się w Uppsali (Szwecja) międzynarodowa
konferencja etnologiczna zorganizowana
przez Instytut Etnologii Uniwersytetu w Uppsali.
Spotkanie w Uppsali zgromadziło kilkudziesięciu etnologów i folklorystów z następujących krajów
europejskich: Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Islandii, Polski, Niemiec i Estonii. Całością prac
podczas konferencji kierował prof. dr A. Gustavsson dyrektor Instytutu Etnologii Uniwersytetu
w Uppsali oraz pracownicy tegoż Instytutu, M. Greifender i S. Fiireby.
Konferencję otworzył 23 września A. Gustavsson, który przedstawił temat przewodni obrad:
niemieckojęzyczna etnologia i folklorystyka lat 80. w porównaniu ze stanem badań w Skandynawii

312
(tytuł konferencji brzmiał: "Tysksprakig etnologii och folkloristik under 1980 - talet i jiimforelse
med forskningsutvecklingen i Norden"). Oprócz spotkań plenarnych, na których wygłoszono 15
referatów, odbywały się prace w sekcjach. W trakcie tych spotkań ka~.dy z uczestników
prezentował własne badania oraz tendencje badawcze w etnologii poszczególnych krajów.
Uczestniczyłem w pracach trzeciej sekcji, którą reprezentowali
następujący badacze:
N. A. Bringeus (Szwecja), F. Hammersam, L. O. Andersen (Dania), B. Rogan, O. Reiakvam
(Norwegia), H. Strandberg (Finlandia).
Pierwszego dnia wygłoszono dwa referaty, których autorami byli Chr. Kock (Niemcy) oraz
J. Lehtonen (Finlandia). Pierwszy z badaczy zaprezentował materiał pl. "Olika vetenskapskulturer
i etnologi. En jiimfOrelse mellan Sverige och Tyskiand" ("Różne sposoby przedstawiania etnologii.
Próba porównania między Szwecją a Niemcami"). Autor na podstawie analizy szaty graficznej
literatury etnologicznej wydawanej w Szwecji i w Niemczcch ukazał różnicc wykorzystania sztuki
edytorskiej w publikacjach niemieckich i szwedzkich.
Badacz z Finlandii przedstawił referat pl. "Finsk etnologi och osteuropeisk forskning. Nagra
forbindelselinjer" ("Etnologia fińska i badania wschodnioeuropejskie. Kilka wzajemnych kontaktów"), w którym zwrócił uwagę na bliskie kontakty uczelni i badaczy fińskich z uczelniami
rosyjskimi, węgierskimi oraz niemieckimi.
W drugim dniu konferencji wygłoszono trzy referaty, których autorami byli: B. Rogan (Norwegia), Ch. Daxelmiiller (Niemcy) oraz S. Diirmeyer (Niemcy). Z tej grupy referatów na uwagę zasłużyły
dwa, a mianowicie - "Norsk etnologi i jamr6relse med forskningutvecklingen i Frankrike och
TyskIand" ("Etnologia norweska w porównaniu z rozwojem badań we Francji i w Niemczcch") autorstwa B. Rogana oraz S. Diirmeyer pl. "Tryska invandrare till Uddevala 1946-1968" ("Niemieccy
imigranci w Uddevala w latach 1946-1968"). B. Rogan podkrcślil duże zainteresowania etnologii
norweskiej kierunkami badawczymi obowiązującymi i preferowanymi we Francji oraz krajach
anglosaskich, wskazał na "socjologizm" etnologii norweskiej oraz odchodzenie od języka niemieckiego jako dominującego w publikacjach etnologicznych ukazujących się w tym kraju.
Drugi referat stanowił jakby wprowadzenie do szwedzkich badań nad mniejszościami
etnicznymi. Autorka, bazując na przeprowadzonych
wywiadach i dok umentacji archiwalnej
zwróciła uwagę na trudności rodzin niemieckich w procesach integracji i akulturacji ze społecznością szwedzką. S. Diirmeyer podkreśliła, że problematyka imigracji stanowi jeden z doniosłych
tematów współczesnych badal] etnologicznych w Szwecji.
W ciągu dwóch następnych
dni przedstawiono
5 referatów: S. Gottsch (Niemcy),
A. M. Astrom (Finlandia), T. Scholze (Niemcy) oraz O. Holzapfel (Niemcy).
W tej grupie referat A. M. Astrom pl. "Finsk etnologii mellan ost och viist" ("Etnologia fińska
pomiędzy wschodem i zachodem") należał do najciekawszych. Autorka omówiła badania prowadzone w Finlandii oraz podkreśliła możliwość zrekonstruowania,
za pomocą etnologicznych
metod badawczych (strukturalizm), fińskiego etosu pracy. A. M. Astrom podkreśliła znaczenie
kontaktów międzyuczelnianych w badaniach kultury obszaru nadbałtyckiego.
Ciekawym punktem konferencji w Uppsali było zwiedzenie i zapoznanie się z Centralnym
Archiwum Dialektu i Folkloru (ULMA). W trakcie pobytu w tej zasłużonej dla etnologii
szwedzkiej placówce naukowo-badawczej, pracownik jednego z działów wygłosił referat o historii
archiwum oraz wydawnictwach.
W ostatnich dwóch dniach konferencji referentami byli kolejno: D. K ramer (Niemcy),
F. Hammersam (Dania), N. A. Bringeus (Szwecja), O. Lofgren (Szwecja). Największe zainteresowanie wywołał referat O. Lofgrena pl. "Nationella siirarter i europiiisk etnologi. Reflektioner kring
forskarsamhiillets differientiering" ("Narodowe odmienności w europejskiej etnologii. Refleksje
wokół różnych podejść badawczych"). Autor podjął próbę scharakteryzowania
aktualnych
tendencji badawczych w etnologii poszczególnych krajów (Francja, W. Brytania, Niemcy,
Norwegia, Szwecja, Polska,' Węgry i Czechosłowacja). Zauważył, że obecnie odchodzi się
w publikowanych materiałach od języka niemieckiego jako "głównego" i "konferencyjnego".

313
W kontaktach instytucjonalnych, prywatnych dominuje język angielski i francuski, czasopisma
ukazują się przede wszystkim w języku angielskim, dokonania etnologii francuskiej i brytyjskiej
okazały si,

Item sets

Lud

Media

http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/1907.pdf