-
Title
-
Polskie zainteresowanie etnografią Syberii i Kaukazu w XVIII wieku / LUD 1979 t.63
-
Description
-
LUD 1979 t.63, s.159-186
-
Creator
-
Kuczyński, Antoni
-
Date
-
1979
-
Format
-
application/pdf
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:1639
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1770
-
Subject
-
Syberia - badacze polscy
-
Kaukaz- badacze polscy
-
Text
-
ANTONI KUCZYŃSKI
Lud, t. 63, 1979'
POLSKIE ZAINTERESOWANIA ETNOGRAFIĄ SYBERII I KAUKAZU
W XVIII WIEKU
W dziejach rosyjskich wypraw geograficznych na obszary leżące za
Uralem występują dwojakiego rodzaju przedsięwzięcia: odkrywcze i badawcze. Odkrywanie Syberii łączyło się z jej kolonizacją przez Rosjan.
Przyjmując we władanie coraz nowe ziemie leżące za Uralem, podejmowali oni różnego rodzaju zabiegi administracyjne, np. przymusowe osadnictwo, mające dostarczyć mieszkańców rozległej Syberii. Historia odkryć
tego obszaru Azji związana jest przede wszystkim z dziejami narodu
rosyjskiego, chociaż w pewnym stopniu zaznacza się w niej udział Polaków, którzy począwszy od wojen Batorego z Moskwą zsyłani byli
w głąb Rosji. Ludzie ci, służąc w oddziałach kozackich, wędrowali wraz.
z nimi na podbój nowych ziem, leżących za skalistym progiem Uralu.
Na Syberii zaś niektórzy z nich pełnili różne funkcje administracyjne
i wojskowe, byli poborcami podatku, dowodzili oddziałami kozackimi,
pracowali w urzędach gubernialnych itp., bądź w inny sposób związani
byli z dziejami poznawania tych obszarów. W formie zorganizowanej
wyprawy przeszli Rosjanie za Ural w 1483 r., kiedy to Fiodor Kurbski
i Iwan Trawin Sałtyk, dowodząc niewielkim oddziałem, posuwając się
wzdłuż Tury i Irtyszu, dopłynęli do Obu i jego biegiem aż do ujścia.
Później podobną drogą dotarło tutaj parę innych wypraw rosyjskich,
które nie odważyły się jednak zapuszczać dalej w nieznane strony "latem pełne błota, zimą mroźne i zasypane śniegiem". Dopiero zwycięski
pochód Timofiejewicza Jermaka do zachodniej Syberii w latach 1581- 1584 i pokonanie przez niego miejscowych władców otworzył drogę
dalszym pochodom w głąb Syberii. W 1607 r. Rosjanie znaleźli się w okohcach środkowego biegu Jeniseju, później opanowali obszary leżące przy
jego ujściu, a następnie (1620) dopłynęli do wybrzeży Półwyspu Tajmyr
oraz wzdłuż Dolnej Tunguski dotarli do Leny.
Tak więc w początkach XVII stulecia wytyczyli oni szlaki dla innych
przybyszów, ciągnących z Rosji za Ural. Wiodły one początkowo wzdłuż
Jeniseju i górnej Leny, a strefa wpływów rosyjskich zaczęła się rozszerzać coraz dalej ku wschodowi. Założono szereg nowych miast Ketsk (1602), Jenisejsk (1619), Krasnojarsk (1628), Ilimsk (1630), Jakuck
(1632), Zygańsk (1632) i inne - zasiedlanych w początkowym okresie
przez oddziały kozackie i ludzi żądnych zysku. Południowe obszary Syberii leżące nad górnym Jenisejem, zasiedlone przez Kirgizów, oraz zie-
160
ANTONI KUCZYŃSKI
mie nadbajkalskie,
stanowiące
krainę
wojowniczych
Buriatów,
oparły
się w początkach
XVII stulecia rosyjskiemu
władztwu.
Opór plemion
tubylczych
skłonił do ekspansji w kierunku wschodnim, nad rzekę Lenę,
gdzie w 1632 r. P. Bekietow założył na polecenie wojewody jenisejskiego
miasto Jakuck. Z ośrodka w Jakucku wyruszali rosyjscy kupcy i żołnierze
"'le wszystkie
strony Syberii. Wkrótce przeprawili
się oni przez Góry
Stanowe i dotarli do Amuru - wyprawa W. Pojarkowa
(1643 - 1645) Fotem zaś odkryto na północnym wschodzie rzekę Indygirkę i Kołymę,
.a w roku 1646 weszli Rosjanie na teren kraju Czukczów. W dwa lata
później (1648) garstka
śmiałków
pod dowództwem
S. Dieżniewa 1 dotarła na,d Kołymę i Morze WschodniosyberyjskJie,
a płynąc w~dłuż północnych wybrzeży Azji przedostała
się przez cieśninę oddzielającą kontynent azjatycki
(nazwaną później Cieśniną Beringa) do Ameryki. Wyprawa ta, jakkolwiek
poniosła wielkie straty w ludziach i sprzęcie, doprowadziła
jednak do zbadania północno-wschodniego
krańca Azji. RówD0cześnie z penetracjami
na obszarach
północnych
rozwijała
się ekspansja w kierunku
wschodnim
i południowym.
W latach trzydziestych
XVII stulecia oddziały rosyjskich zdobywców dotarły do wybrzeży Morza
Ochockiego,
gdzie u ujścia rzeki Ochoty wybudowano
stanicę ochocką
(1647), którą w latach sześćdziesiątych
XVII wieku zarządzał
Polak
B. Onochowski.
Była ona głównym
punktem
dalszej ekspansji
rosyjskiej na nie zajęte jeszcze obszary Syberii i Kamczatkę, której włączenie
Vi skład
państwa rosyjskiego
związane jest z W. Atłasowem,
dowódcą
rosyjskiej
twierdzy Anadyrsk
(1649)' na Półwyspie
Czukockim 2.
1
wieku
W pol9kiej
Dyaryusz
litera-turzepierwszym
więzienia
moskiewskiego
opisem
miast
Syberii
i miejsc
jest
pochodzący
spisany
przez
z XVII
Adama
Ka-
wydany w POZll1:aniuw 1874 roku. Opis'owi temu poświqcono ostatnio
parę artykułów w ]:o1ski,ej i radz:i'ock,iej lit'eraJturze. Radziecki bioQ,graftej posta'ci,
E. P. Polewoj z Leningmdu,
