-
Title
-
Recenzje / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1953 t.7 z.2
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa 1953 t.7 z.1; s.131- 132
-
Date
-
1953
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:3669
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Państwowy Instytut Sztuki
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3918
-
Text
-
R
E
C
E
N
Z
J
E
„Oczerki russkogo narodnopoeticzeskogo tworczestwa sowietskoi epochi".
(„Zarys rosyjskiej ludowej twórczości poetyckiej epoki radzieckiej").
Książkę
opracował
zgrupowanych
(Dom
w
W y d a w n i c t w o A k a d e m i i N a u k Z S R R . M o s k w a - L e n i n g r a d 1952 s.
537.
zespół
„...Na
folklorystów
radzieckich,
Literatury
Rosyjskie:
Instytucie
Puszkinowski) Akademii Nauk Z S R R ,
pod
re
wszystkich
nie
narodów
tylko
ZSRR.
n a mnie,
mnie,
wstrząsające
i wiem,
wrażenie
że
wywarł
aszug (poeta l u d o w y , bard), S u l e j m a n S t a l s k i . W i d z i a
d a k c j ą — A . M . Astachowej, I. P. D m i t r a k o w a , A . N.
łem
Łozanowa.
c o ś do siebie t w o r z ą c swe w i e r s z e ; a potem ten H o m e r
Jak
informuje
omawiana
króciutka,
p r a c a jest
4-stronicowa
próbą
przedmowa,
usystematyzowania
dru
j a k ten
starzec, n i e p i ś m i e n n y
mędrzec...
X X w. w c u d o w n y s p o s ó b je o d c z y t a ł . "
na T W s z e c h z w i ą z k o w y m
kowanych i archiwalnych materiałów, dotyczących za
Dalej
autorzy
(Przemówienie
Zjeździe Pisarzy w
stwierdzają,
szeptał
że twórczość
1934 r.).
ludowa
w
g a d n i e n i a oraz p e r i o d y z a c j i h i s t o r i i r a d z i e c k i e j t w ó r
epoce r a d z i e c k i e j o k a z u j e s p e ł n i e n i e s i ę n a d z i e i i o d
czości
wiecznych m a r z e ń ludu, przedstawia realistycznie życie'
ludowej.
K s i ą ż k a s k ł a d a s i ę z w s t ę p u teoretycznego w o p r a
współczesne,
ściśle
c o w a n i u A . M . A s t a c h o w e j i I . P . D m i t r a k o w a , 5 roz
Współczesna
twórczość
działów omawiających
dalszego r o z w o j u ż y c i a n a r o d u radzieckiego. M a r z e n i e ,
twórczości ludowej
mowującego
Autorzy
poszczególne
etapy
radzieckiej
i z krótkiego zakończenia,
podsu
wstępu
podkreślają,
że
zasadniczą
cechą
r a d z i e c k i e j t w ó r c z o ś c i l u d o w e j jest ta j e j w ł a ś c i w o ś ć ,
iż jest to t w ó r c z o ś ć w y z w o l o n y c h n a r o d ó w . S t ą d
nika
które
jej treść, jak też specyfika
form
wy
jej artystycz
rozważaniach
prawdy
historycznej.
podaje
perspektywy
przedrewolucyjnym
zdrowej
psychiki
było
ludu,
nie
wyrazem
dającej
się
p r z e c i w n o ś c i o m ' i m ę c e ż y c i a , teraz s t a ł o się.
lud
w
swej
poezji
opiewa
zbliżającą
się epokę
ko
munizmu
wyniku zwycięstwa
socjalizmu i zlikwidowania
akcentują
wielką
klas w y z y s k u j ą c y c h
w a g ę , j a k ą do t w ó r c z o ś c i l u d o w e j p r z y w i ą z u j e
Partia.
s o w a , k t ó r a o d d z i e l a ł a t w ó r c z o ś ć l u d o w ą od l i t e r a t u r y .
Tylko
swoich
ludowa
a f i r m a c j ą r z e c z y w i s t o ś c i r a d z i e c k i e j . W c h w i l i obecnej
W
w
okresie
zgnębić
nego w y r a z u .
Autorzy
w
optymizmu,
wyniki pracy
przestrzega
d z i ę k i pomocy i opiece P a r t i i i o s o b i ś c i e
Stalina — twórczość
mogła osiągnąć
ludowa w
tak wysoki
Tow,
Związku Radzieckim
poziom.
na
rozwój
twórczości
ludowej.
Wielki
pisarz
wzajemnie,
na
znaczenie
pieśni
dokumentu
epoki,
poznajemy
historię
ludowej
jako
dokumentu,
uwagę
pierwszorzędnego
na podstawie
l u d u , jego i d e a ł y
którego
się
zawada w
swej
pamięci
30 000
z r o z u m i a ł a to lepiej n i ż w i e l u b a r d z o
-
Fiedowierszy,
wykształconych
ludzi'*. (M. G o r k i : Z w y s t a w y w s z e c h r o s y j s k i e j . „ O d e s s k i j e N o w o s t i " n r 3660, 14.VI.1896).
rewolucyjną,
stwierdzają,
odzwierciedla
lecz
pomaga
pracujących,
nowy
może
wpłynąć
na
przeobrażenie
świata.
Autorzy
ko
która
również
wpaja
stosunek
„Folklor
że twórczość
wielkie
do
naszych
ludowa, nie
osiągnięcia
podnosić
nowe
naszego
poziom
poglądy
i
—
starożytnego,
mas
oni
swych
n a siebie.
stało
się
możność
nowych
zaczął
malnego procesu
kształcenia
kwalifikacji.
utworów
o bardziej skomplikowanej
również
bohatera
folklorem
Wielu
zawodowymi
się poniekąd
powstawania
ludowych,
formie
zbliżać
utworu
lub
noległe
procesy
twórczość
twórcze:
rów
literatura zawodowa
indywidualnego
te
do nor
literackiego.
autora i t w ó r c z o ś ć
jako
ludowa
— rezultat pracy t w ó r c z e j mas, kolektywu. T a w ł a ś n i e
masowość,
powstawanie
utworu
poetyckiego
wśród
g r u p y , u d o s k o n a l a n i e go p r z e z k o l e k t y w — jest j e d n ą
n a j b a r d z i e j z a s a d n i c z y c h cech
czości
współczesnej
twór
ludowej.
W t a k i to s p o s ó b p o w s t a ł o w i e l e p i e ś n i l u d o w y c h
w
okresie drugiej wojny ś w i a t o w e j — ś w i ę t e j wojny
w
obronie
ojczyzny.
Niejedna
pieśń
żołnierska,
utwór
poety zawodowego, u l e g ł a p r z e r ó b c e i a d a p t a c j i p r z e z
masę
żołnierską
wznióst
twórczości
i w
tej dopiero
formie
zdobyła
Gorki
—
równego
bohatera
po
Prometeu
ludowej
wymieniano
ustne
(pamięciowe)
p r z e k a z y w a n i e . J a s n ą jest r z e c z ą , ż e w o b e c n y c h c z a
sach
cecha
ta
traci
swe
dotychczasowe
znaczenie.
T e n s p o s ó b p r z e k a z y w a n i a zostaje z a c h o w a n y
nad
kla
N i e g d y ś j a k o j e d n ą z n a j b a r d z i e j z a s a d n i c z y c h cech
mówił
tych w s k a z a n i a c h o p i e r a s i ę w s p ó ł c z e s n a p r a c a
badawcza
matyce,
pularność.
szowi".
Na
otrzymali
podnoszenia
etyczne,
pracy.
dni
W ł o d z i m i e r z a L e n i n a do p o z i o m u mitycznego
świata
tyl
kraju,
kultury
normy
gdyż
się, zachodzą
ludowych
Proces powstawania
z
G o r k i u w a ż a ł , ż e t w ó r c z o ś ć l u d o w a jest p o t ę ż n ą s i ł ą
oblicza
przegroda
N i e m n i e j j e d n a k trzeba u z n a ć , ż e i s t n i e j ą d w a
„Pielęgnujcie starą pieśń rosyjską... P i e ś ń rosyjska
sowa, k t ó r a
i
krzyżują
piewców
zwłaszcza
i marzenia.
to h i s t o r i a r o s y j s k a , i n i e p i ś m i e n n a b a b u l e ń k a
i
literatami,
z a s ł u g u j e w pełni n a miano t w ó r c y radzieckiej nauki
o l u d o w e j t w ó r c z o ś c i p o e t y c k i e j . O n to z w r ó c i ł
zniesiona
O b i e te dziedziny t w ó r c z o ś c i p o e t y c k i e j p r z e n i k a j ą s i ę
bajarzy
N a s t ę p n i e autorzy o m a w i a j ą w i e l k i w p ł y w M . G o r
kiego
została
gdzie
tego
wymaga
rodzaj
utworu
jedynie
(np.
baśń,
p r z y s ł o w i e , c z a s t u s z k a itp.).
radzieckim.
Gorki podkreślał również obowiązek
tam,
ścisłej selekcji
m a t e r i a ł u , aby n i e w p r o w a d z a ć chaosu, n i e
zaśmiecać
Autorzy
twórczości
ludowej
uwagę,
że
wypełnione
nową
Nawet
jest n a d a l k o n t y n u o w a n y (czasem pod n a z w ą „ n o w i n " ) .
w
twórczości
ludowej
rodzaj u t w o r ó w ,
rodzaje
tematyką.
j ę z y k a itp. P o z a t y m z w r a c a ł u w a g ę b a d a c z y n a n i e
zawarte
specyficzny
wszystkie
są
zmierzone
bogactwa
tak
zwracają
j a k byliny,
131
1
I
Radziecką
ludową
twórczość
dzielić na następujące
I okres
—
(1917—1920).
poetycką
można
po
etapy:
początek
rewolucji
i 'wojna
domowa
C h a r a k t e r y s t y c z n e dla tego o k r e s u s ą c z a -
s t u s z k i , p i e ś n i , a f o r y z m y , h a s ł a it-p. W s z y s t k i e
utwory
tego o k r e s u s ą p e ł n e patosu w a l k i o w y z w o l e n i e
niezłomnej
wiary
w
zwycięstwo
w epoce k o m u n i z m u .
staje s i ę o r ę ż e m
i
jasną
ludu,
przyszłość
T w ó r c z o ś ć l u d o w a tego okresu
rewolucji, z w y c i ę s k ą
bronią
walczą
s i ę temat — S t a l i n , j a k o s y m b o l nowego ż y c i a , S t a l i n
chorąży
pokoju
Pod
wpływem
o tematyce
nia
Centralną
postacią
utworów
ludowych
jest W ł o d z i m i e r z L e n i n , n a t c h n i o n y
tego
okresu
organizator
rewo
Jednocześnie
twa
(1921—1934).
gospodarki
narodo
k r a j u i kolektywizacji rolnic
zanika dawna
z ł e j doli. Z a n i k a j ą
wstają
natomiast
Zasadnicza tematyka
nabierają
filozofią
wyrzecze
nagrody
na
obrzędowa
twórczości
tych c z a s ó w
cy, to z a ż a r t a w a l k a k l a s o w a n a w s i , to
nawet
Znamienny
—
—
to
wyzwolenie
łość
i wielka
rola Partii
socjalizmu. Postacie
W epoce c i ę ż k i c h
komunistycznej
Lenina
i Stalina
w
nabie
radziecki w
nowej
jego b o h a t e r s k a
z wrogami
doświadczeń
wartości.
światowej
Wielkie było
— d z i e ł a te
znaczenie
i któremu
przewodzą.
c z a s t u s z k a n a tematy
Najczęś
propagandowa
aktualne — a n t y k u ł a c k a
opiewająca
nowe
życie.
i an-
Czastuszka
ludu
pieśni
ludowa
pieśń-satyra
o
tematyce
mię
to n i e t y l k o
Śmierć Lenina,
która okryła żałobą
twórczość
cały naród r a
ludową nową
tematyką.
żywy
„...jest
głos
Lenina,
które
nie
Stalin.
okres (1935—1941) — to k o ń c o w y
etap
s o c j a l i z m u , etap u w i e ń c z o n y K o n s t y t u c j ą
Charakterystyczny rodzaj t w ó r c z o ś c i
budowy
Stalinowską.
tej e p o k i to l u
spo ecz¬
rosyjską
twórczość
tak o k r e ś l i ł
odgłos
teraźniejszości.
przeszłości,
a
to
znaczyłoby
Gdybyśmy
jednocześnie
sprowa
tei roli
dzieła
to
za
ł
stosunków
dawnych
dziejów»...
i
p r z e s z ł o ś c i , lecz
chcieli
P o e z j a tego o k r e s u w y r a ż a smutek i b ó l , p o d k r e ś l a j ą c
idei
afo
dzić folklor tylko do « w c i ą ż ż y w e g o o b r a z u
zarazem
nieśmiertelność
dziedzictwo
obraz w s p ó ł c z e s n y c h
nych. J . M . S o k o ł ó w
ludową:
dziecki, z a p ł o d n i ł a
nowe p r z y s ł o w i a ,
radzieckiego.
razem ż y w y
rewolucyjna
ludo
żołnierza
Autorzy podkreślają, że przedrewolucyjna t w ó r c z o ś ć
gom k l a s o w y m . N i e m n i e j r o z p o w s z e c h n i o n y m
dzynarodowej.
w
nabrały
r y z m y , p o w i e d z e n i a , k t ó r e w e s z ł y do s k a r b n i c y j ę z y k a
tego o k r e s u to o s t r a b r o ń w y m i e r z o n a p r z e c i w k o w r o
rodza
przez
a potem
w b ó j . N a froncie p o w s t a w a ł y
kierują
ciej s p o t y k a n y w t y m okresie rodzaj to
przesz
przeżywanych
okresie w o j n y d o m o w e j ,
dem,
III
te
jest
Ojczyzny.
w e j n a froncie. P i e ś ń ta p r o w a d z i ł a za s o b ą
kontynuuje
zmiany,
utraciiy znaczenia
r a j ą n o w e j mocy, s t a p i a j ą s i ę w j e d n ą c a ł o ś ć z n a r o
jest
obrzę
charakteru.
obrazujące
ż e nie
i heroiczna w a l k a
czasie d r u g i e j w o j n y
jem
Po
wsi.
patriotyzm ludu rosyjskiego,
dziernikowej
oraz
we
taneczne
funkcje
odświętnego
sztuki ludowe,
j e s t fakt,
pieśń
weselne,
poprzednie
które z a s z ł y w ż y c i u nowej
lud
tyreligijna
tamtym
czekającej młodą mę
pieśni
nowego,
kobiety, to m i ę d z y n a r o d o w e z n a c z e n i e R e w o l u c j i P a ź
którym
za
opowieści
rodzaje t w ó r c z o ś c i ludowej, w k t ó r y c h pokazany
p r a c a w y z w o l o n e g o c z ł o w i e k a i n o w e metody tej p r a
budowie
zupełnie
p ł a c z e pogrzebowe itp.
nowe
itd., k t ó r e u t r a c i w s z y swe
Powstają
o k r e s — to okres o d b u d o w y
r e l i g i j n e j , przepojone
selna, p e ł n a s m u t k u z p o w o d u
Stalina.
uprzemysłowienia
prawie
r o d z a j u g u s ł a , zabobony,
świecie.
dowe,
II
świecie.
życia
s i ę i pokory, z p e r s p e k t y w ą
l u c j i i nowego u s t r o j u . O b o k niego z j a w i a s i ę p o s t a ć
wej,
całym
nowego
n i k n ę ł y wszelkiego
żatkę
cych.
na
to,
że
przechodzimy
k t ó r a P e ł n i f o l k l o r obecnie
uświadamiamy
łecznej
folkloru".
Uczpiedgiz"
sobie
(J
dostatecznie
M. S o k o ł ó w :
Moskwa
1938 s
obok
to z n a c z y ł o b y
funkcji
Russkij
że
spo
folklor.
14).
W l u d o w e j poezji r a d z i e c k i e j o d z w i e r c i e d l a s i ę z w y
d o w y epos b o h a t e r s k i , to b a ś ń i b a j k a , to p i e ś n i histo
cięski marsz ludzi radzieckich k u komunizmowi.
Hi
ryczne i poematy p o ś w i ę c o n e
storia
jest
Stalinowi. L u d opiewa
swoje o s i ą g n i ę c i a , nadal w a l c z ą c z wrogami
wszelkiego
rodzaju.
w obronie
froncie,
ojczyzny. Bohaterska w a l k a z wrogiem
ofiarna
wszystko
epickim
zarazem
radzieckiej
historią
rozwoju
twórczości
p r a c a 'w
znajduje
lub
fabryce
swój
czastuszce
wyraz
i
kołchozie
w
tego o k r e s u .
—
na
Po
to
nicze
pieśni,
utworze
Wiele
utworów
p o ś w i ę c o n o bohaterskiej walce p a r t y z a n t ó w ń a t y ł a c h
wroga. P o w s t a j e
ośmieszających
Ciekawym
t a k ż e szereg
utworów
znienawidzonego
objawem
jest
satyrycznych,
wroga.
fakt,
że
szy
etap r o z w o j u
ogólnym
tezy
rozdziałów;
okresy
ludowej
duchowego
kich, wznoszenia się wielkiego
o k r e s (1941—1945) — to c z a s y h e r o i c z n e j w a l k i
IV
rozwoju
ludzi
radziec
narodu na nowy,
wstępie
pokrótce
autorzy
radzieckiej
teoretycznym,
zreferowałam,
analizują
w
twórczości
którego
zasad
następuje
nich
pięć
poszczególne
ludowej.
T r u d n o jest w r a m a c h r e c e n z j i o m ó w i ć c a ł y bogaty
m a t e r i a ł p r z y k ł a d o w y , k t ó r y został przez a u t o r ó w
twórczość
tego
opracowana
pod
względem
metodycznym,
zebrany
m a t e r i a ł posegregowano i u ł o ż o n o s y s t e m a t y c z n i e ,
haterskiej
kład
twory
poświęcone
ludu
Aleksandrowi
z o w o w i i i n n y m bohaterom
Jednocześnie
utworów
Stalinowi,
jest
wszystkich
dziedzinach
V
okres
—
powrotu
radzieckie
Partia
to
okres
Newskiemu,
odbudowy
komunizm,
i
Związku
jej
rola
we
Radzieckiego.
zniszczeń
życia.
walczy
Wiele
zwycięstwa.
wojen
Społeczeństwo
o
pokój.
t e m a t y k a tego o k r e s u . N a p i e r w s z y z a ś p l a n
132
u¬
Kutu-
liryczna.
twórcy
bolszewicka
życia
do n o r m a l n e g o
buduje
Powstają
historycznym.
rozwija się tematyka
poświęcono
Opiewana
nych,
rosyjskiego.
ze
b r a n y i przytoczony w p u b l i k a c j i . K s i ą ż k a jest dobrze
o k r e s u s i ę g a c h ę t n i e do t e m a t y k i h i s t o r y c z n e j , do bo
przeszłości
wyż
artystycznego.
Oto
wysuwa
odznacza
się przejrzystością
i
S ą d z ę , ż e k s i ą ż k a ta m o ż e d a ć w i e l e p o l s k i e m u
daczowi,
gdyż
zwłaszcza
zawiera
ze
bardzo
względu
istotne
na
wy
jasnością.
metodykę
wskazówki
i
ba
pracy,
wytyczne
w tym kierunku.
Należałoby
kryteria
kiego,
też zwrócić
uwagę
na przyjęte
periodyzacji w s p ó ł c z e s n e g o
które
periodyzacji
niewątpliwie
polskiego
mogą
w
niej
folkloru radziec
b y ć pomocne
przy
folkloru.
Maria
Grzeszczak
