-
Title
-
Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1975 t.19 z.2
-
Description
-
ETNOGRAFIA POLSKA 1975 t.19 z.2, s.221-228
-
Date
-
1975
-
Format
-
application/pdf
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:794
-
Language
-
pol.
-
Publisher
-
Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:863
-
Text
-
„Etnografia Polska", t. X I X z. 2
V ETNOGRAFICZNE SEMINARIUM AMERYKANISTYCZNE
P O Z N A Ń 19-20 I V 1974 R O K
Podjęte szereg lat temu w ośrodku poznańskim prace z zakresu amerykanistyki
etnograficznej znalazły ostatnio swój wyraz w obradach kolejnego, V Etnograficznego
Seminarium Amerykanistycznego. Seminarium to odbyło się w Poznaniu w dniach
od 19 do 20 kwietnia 1974 r„ a zorganizowane zostało przez Zarząd Sekcji Amerykanistycznej P T L i Pracownię Etnografii I H K M P A N w Poznaniu przy w s p ó ł
udziale Oddziału Poznańskiego P T L . W obradach uczestniczyli przedstawiciele
licznych ośrodków etnograficznych w kraju, a także reprezentanci innych pokrew
nych dyscyplin, głównie historii, archeologii, socjologii i historii sztuki.
Podobnie jak poprzednie konferencje, V Etnograficzne Seminarium Amerykanistyczne poświęcone było względnie jednorodnej tematyce, która obejmowała —
w pierwszym dniu obrad — zagadnienia z zakresu kształtowania się ośrodków
urbanistycznych w Ameryce prekolumbijskiej, w drugim dniu — problemy for
mowania się autorytetów świeckich i sakralnych w społeczeństwach indiańskich
i murzyńskich obu Ameryk.
Obrady zapoczątkował referat prof, dr M. Frankowskiej (Poznań) pt. Elementy
świeckie
i sakralne i ich rola w kształtowaniu
się ośrodków
urbanistycznych
na
terenie Mezoameryki. Autorka w swym wystąpieniu, omawiając szerzej zagad
nienia kształtowania się i rozwoju wczesnych form państwowości oraz ośrodków
urbanistycznych na obszarze Mezoameryki, przeciwstawiła się spotykanym często
w literaturze przedmiotu poglądom uznającym te ośrodki za centra religijne, a nie
za w ł a ś c i w e miasta. Zdaniem prof. Frankowskiej taka jednostronna ocena roli
miast prekolumbijskich nie odpowiada istocie rzeczy. Miasta te, mając n i e w ą t p l i w i e
duże znaczenie jako centra religijne, pełniły także i inne funkcje, tj. administracyjne,
polityczne, handlowe, mieszkalne, a w i ę c były miastami w dzisiejszym rozumieniu
tego słowa. Istniejące w i ę c poglądy na temat kształtowania się miast na obszarze
Mezoameryki winny być poddane dokładnej weryfikacji na podstawie najnowszych
b a d a ń wykopaliskowych.
Następny referat, pt. Społeczna
rola olmeckich ośrodków
budownictwa
monu
mentalnego, w y g ł o s i ł mgr P. Brykczyński (Warszawa), stwierdzając, iż pierwszą
znaną kulturą Mezoameryki, w której obok ośrodków wiejskich w y s t ę p o w a ł y ośrodki
budownictwa monumentalnego, była właśnie kultura olmecka. Autor, w oparciu
o istniejące dość skąpe materiały archeologiczne i analogie z różnych ośrodków
kulturowych Nowego i Starego Świata, omówił społeczną rolę tych ośrodków za
strzegając się wszakże, że są to hipotezy, które należy traktować z dużą ostroż
nością.
Mgr Brykczyński omówił funkcje olmeckich ośrodków budownictwa monumen
talnego; były one zarówno rezydencjami elity polityczno-religijnej, jak i ośrodkami
rozwijającej się szybko produkcji rzemieślniczo-artystycznej. W zakończeniu wy
sunął przypuszczenie, iż ośrodki te stanowiły centra odrębnych jednostek poli
tycznych o charakterze pośrednim między strukturą plemienną i państwową.
222
KRONIKA
Z kolei mgr A. Macierewicz (Warszawa) w y g ł o s i ł referat pt. Miasto
inkaskie
jako ośrodek
władzy,
w którym o m ó w i ł powstanie i ewolucją miast inkaskich,
począwszy od budowy rezydencji ze świątynią słońca, aż do ukształtowania się
miast o silnej władzy. Z biegiem czasu nabierały one znaczenia administracyjnego
i militarnego, zwiększała się ich rola gospodarcza i znaczenie w stosunku do oko
licznych terenów. Zaczęły p o w s t a w a ć regiony o jednostronnym systemie w ł a d z y
i gospodarki, a ich centrum' stanowiło miasto. Zdaniem mgr Macierewicza w okre
sie panowania ostatniego niezależnego' w ł a d c y Inków Wayna Qhapaq (koniec X V
i pocz. X V I w.) miasta stały się rzeczywistymi ośrodkami władzy, i to nie tylko
w stosunku do okolicznych terytoriów, ale w całokształcie struktury p a ń s t w o w e j
Inków.
Pierwszy dzień obrad V Etnograficznego Seminarium Amerykanistycznego za
kończył komunikat red. J . Klimowicz-Osmańczyk (Warszawa) —
Eksterminacja
ludności Mapuche na południu
Chile. B y ł o to sprawozdanie z I posiedzenia M i ę
dzynarodowej Komisji do spraw badania zbrodni dokonywanych przez chilijską
juntę w o j s k o w ą , które odbyło się w dniach od 21 do 24 marca br. w Helsinkach.
Red. Klimowicz brała udział w tych posiedzeniach, a przedstawiony materiał oparła
na dokumentach opublikowanych w czasie trwania obrad Komisji oraz na zezna
niach świadków. Międzynarodowa Komisja stwierdziła, iż w Chile odbywa s i ę
obecnie planowe wymordowywanie ludności indiańskiej i Cyganów.
Drugi dzień obrad V Etnograficznego Seminarium Amerykanistycznego za
początkował referat dr M. Paradowskiej (Poznań) pt. Rola czynników
zewnętrz
nych w kształtowaniu
się instytucji wodzostwa u Araukanów
(Mapucze). W refe
racie omówiono sytuację w e w n ę t r z n ą Araukanów przed przybyciem Hiszpanów
oraz rozpoczynający się w X V I w. hiszpański podbój ziem chilijskich. Opór, jaki
w ó w c z a s stawiali Araukanie w obronie swej niezależności, a dalej — przeszło
300 lat trwające boje, stanowią w y j ą t k o w y przypadek w dziejach Ameryki Ł a
cińskiej.
Nieustanne walki i pogotowie zbrojne musiały znaleźć swoje odbicie w zmienia
jącej się z biegiem lat, na skutek tych czynników, całej organizacji społecznej
Araukanów. W ramach tych przemian do najbardziej istotnych należało w y k s z t a ł
cenie się silnej instytucji przywódcy wojennego. T a nowa forma wodzostwa roz
w i n ę ł a się ze w z o r ó w przywództwa plemiennego, które w okresie prekolumbij
skim miało charakter dziedziczny. Indianie zaczęli w y b i e r a ć jednego wodza dla
wszystkich plemion araukańskich, wodza o znacznej władzy i uprawnieniach w y
łącznie na okres walk; po ich zakończeniu wygasała też władza przywódcy wojen
nego. Zagrożenie zewnętrzne było w i ę c decydującym czynnikiem powstania i ukształ
towania się silnej instytucji wodzostwa u Araukanów, acz n i e w ą t p l i w i e p e w n ą
rolę odegrały tu również czynniki w e w n ę t r z n e , wynikające z procesu rozpadu
ustroju rodowego i tworzenia się nowych plemiennych układów społecznych.
Następnie wygłoszony został referat mgr M. Posern-Zielińskiej i dr A. Posern-Zielińskiego (Poznań) pt. Przywódca
charyzmatyczny w indiańskich
ruchach społeczno-religijnych
Ameryki Północnej
i Południowej,
w którym autorzy przedsta
wili etnograficzną analizę przywództwa charyzmatycznego w ruchach społeczno-religijnych Indian obu Ameryk w okresie od X V I do X X w. W referacie o m ó w i o
no mechanizmy, na skutek których powstają i funkcjonują ruchy społeczno-religijne, uwzględniając w ramach tych m e c h a n i z m ó w trzy ściśle ze sobą powiązane
czynniki, tj. kryzysową sytuację społeczno-kulturową i ekonomiczno-demograficzną,
powodującą niezadowolenie społeczne, następnie — pojawienie się przywódcy cha
ryzmatycznego (mesjasza, proroka, wodza), który potrafi wykorzystać tę atmosferę
KRONIKA
223
i skupić w o k ó ł siebie z w o l e n n i k ó w głoszonego przez siebie programu, i wreszcie —
mit, który może posłużyć przywódcy do sformułowania programu, mającego dopro
wadzić do przezwyciężenia odczuwanych trudności.
Autorzy zaprezentowali takie ujęcie, które pozwoliło im na skonfrontowanie
materiału p o ł u d n i o w o - i północnoamerykańskiego, umożliwiło charakterystykę spe
cyfiki indiańskiego przywództwa charyzmatycznego i doprowadziło do wysunięcia
sugestii odnośnie do korelacji między typem przywódcy a typem ruchu, przy
uwzględnieniu sytuacji kontekstu kulturowego i historycznego.
Z kolei dr B. Walendowska (Poznań) przedstawiła referat pt. Przywódca
sa
kralny i jego społeczna rola w kręgu antylskim. Ze w z g l ę d u na różnorodność auto
rytetów religijnych funkcjonujących w antylskich religiach synkretycznych ko
niecznością było ustalenie ich hierarchii oraz zakresu w p ł y w ó w i sposobów ich od
działywania na grupę kultową. Decydujący w p ł y w na to zróżnicowanie miał przede
wszystkim autorytet określonego przywódcy religijnego. Autorka rozpatrzyła cechy
tego przywódcy, jego doświadczenie, zasób wiadomości, inicjatywę, przenikliwość,
zdolności organizacyjne oraz podstawowe kryterium wydzielenia autorytetu, tj.
charyzmat religijny przywódcy, będący oznaką szczególnej siły, z a r ó w n o rodzącej,
jak i egzekwującej autorytet u innych.
Dr Walendowska za podstawę materiałową dla swych rozważań przyjęła haitański kult vodu, uzupełniając go do celów porównawczych analogicznymi przy
kładami z innych antylskich religii synkretycznych.
Obrady przedpołudniowe zakończył komunikat dr E . Nowickiej (Warszawa)
pt. Rola Marcusa Garveya w kształtowaniu
się świadomości
rasowej
Murzynów
Ameryki
Północnej
i Środkowej,
w którym Autorka przedstawiając działalność
Murzyna M. Garveya dała przykład jeszcze jednego typu przywódcy o charakterze
społeczno-politycznym. Działał on od 1914 r. na Jamajce, w 1917 r. przeniósł się
do Nowego Yorku gromadząc w o k ó ł siebie wielu z w o l e n n i k ó w głoszonej idei.
Twierdził on mianowicie, że Afryka jest ojczyzną wszystkich Murzynów, którzy
w dążeniu do poprawy swego losu winni przede wszystkim w y z w o l i ć ojczyznę.
Deportowany w 1928 r. na Jamajkę, M. Garvey zmarł tam w 1940 r.
Obrady popołudniowe drugiego dnia V Etnograficznego Seminarium Amerykanistycznego zapoczątkował komunikat dr M. K u l i (Warszawa) — Antonio
Guiteras, przywódca
rewolucyjny,
omawiający 2-letnią działalność rewolucjonisty k u b a ń
skiego, który zamordowany został w maju 1935 r. przez wojska Batisty. Guiteras
głosił idee antyimperialistyczne, przeciwstawiając się dominacji S t a n ó w Zjedno
czonych nad Kubą.
Następnie mgr J . Szemiński (Warszawa) wygłosił referat pt. Tupac Amaru —
ostatni władca Inków i pierwszy przywódca
chłopów, Z uwagi na brak materiałów,
na podstawie których można by opracować s y l w e t k ę Tupac Amaru jako przywódcy,,
referent g ł ó w n ą u w a g ę skoncentrował na kwestii ostatniego powstania Inków lub —
jak może je określić — pierwszego powstania chłopów peruwiańskich z k o ń c a
X V I I I w. pod wodzą tegoż przywódcy. Program powstania oraz jego przywódców
miał tylko jedną wspólną cechę z dawnymi, XVI-wiecznymi ruchami a n t y h i s z p a ń skimi, a mianowicie — odwołanie się do dawnej niepodległości, lepszych czasów
i prawowitości w ł a d z y Inków. W powstaniu tym po raz ostatni Inkowie wystąpili
jako zwarta grupa, tak jak i reszta szlachty indiańskiej, w czasie bowiem jego
trwania grupa ta została zniszczona bezpowrotnie. W toku powstania doszło do
identyfikacji tego co chłopskie, z tym co indiańskie, oraz tego co hiszpańskie, z tym
co oligarchiczne.
224
KRONIKA
Ostatni referat — Radykalny przywódca
chłopski we współczesne}
Ameryce
Ła
cińskiej,
w y g ł o s i ł mgr Z. M. Kowalewski. Zamierzeniem autora było scharaktery
zowanie podstawowych w a r u n k ó w społecznych, które doprowadzają do ukonstytu
owania się rozmaitych typów przywódców chłopskich we współczesnych formacjach
społecznych na terenie Ameryki Łacińskiej. Chodziło o typy przywództwa tradycjonalistycznego, reformistycznego, zredukalizowanego i rewolucyjnego. Mgr K o
walewski omówił te cztery typy przywództwa i stwierdził, iż w ruchu chłopskim,
w którym hegemoniczną pozycję uzyskuje chłopska armia powstańcza, powstaje kom
pleksowa struktura przywództwa, przy dominującej roli przywództwa rewolucyjnego,
skupionego w partyzantce.
W czasie obrad w y w i ą z a ł a się ożywiona dyskusja, w której poruszono szereg pro
b l e m ó w związanych z w y g ł o s z o n y m i referatami. Przedstawienie w pierwszej grupie
referatów społecznej funkcji ośrodków urbanistycznych w prekolumbijskich re
gionach wysokich cywilizacji włączyło uczestników Seminarium w toczącą się od
lat dyskusję nad genezą i funkcją indiańskich „miast". Są one często traktowane
jako odbiegający od „typowości" przypadek, który zakłóca harmonijne schematy
rozwoju społecznego i skłania do rewizji poglądów na temat formowania się p a ń
stwa i jego ośrodków dyspozycyjnych.
Wielu dyskutantów w y p o w i e d z i a ł o się na temat problemów zawartych w dru
giej grupie referatów, poświęconych analizie mechanizmu kształtowania się i funk
cjonowania różnych typów przywódców kierujących grupami społecznymi, które
znajdują się w stadium walki o prawa i przywileje — społeczne, polityczne, et
niczne, religijne, kulturowe i gospodarcze. Poszczególne opracowania — charakte
ryzujące przywódcę sakralnego stojącego na czele synkretycznej sekty, przywódcę
charyzmatycznego sterującego ruchem społeczno-religijnym, przywódcę militarnego
kierującego zorganizowaną w a l k ą antykolonialną, indiańskiego przywódcę peru
wiańskiego ruchu wyzwoleńczego, radykalnego przywódcę we współczesnych r u
chach chłopskich Ameryki Łacińskiej — umożliwiły zarówno pełniejsze zrozumienie
społecznej roli wybitnej jednostki w procesie przemian tradycyjnych struktur
społecznych w Ameryce Indiańskiej i Łacińskiej, jak i bardziej wszechstronną
dyskusję.
W czasie obrad odbyło się zebranie wyborcze członków Sekcji Amerykanistycznej P T L . W skład Zarządu Sekcji weszli przedstawiciele szeregu dyscyplin huma
nistycznych z różnych ośrodków naukowych w Polsce, a prezesem ponownie wy
brana została prof, dr M. Frankowska, która też zamknęła obrady podsumowując
całość konferencji i podkreślając jej znaczenie dla dalszego rozwoju polskiej amerykanistyki.
Wobec tragicznych w y d a r z e ń w Chile uczestnicy V Etnograficznego Semina
rium Amerykanistycznego podjęli u c h w a ł ę o wystosowaniu do wszystkich amerykanistów świata apelu następującej treści:
„W związku z tragicznymi wydarzeniami, jakie mają miejsce w Chile od dnia
11 września 1973 г., uczestnicy V Etnograficznego Seminarium Amerykanistycznego
w Poznaniu wyrażają swój protest przeciwko polityce barbarzyńskiej represji antynarodowej i rasistowskiej junty wojskowej, której charakter ujawnia się szczegól
nie wyraźnie na południu Chile w ludobójczej eksterminacji Indian Mapuche,
będących dziedzicami najstarszych tradycji w o l n o ś c i o w y c h na kontynencie amery
kańskim.
Zwracamy się do amerykanistów całego świata o kierowanie protestów w tej
sprawie na ręce Sekretarza Generalnego pana Kurta Waldheima, aby swoim auto
rytetem, przy użyciu wszystkich dostępnych środków, położył kres ludobójstwu,
którego dokonuje junta wojskowa w Chile.
225
KRONIKA
Zwracamy się do amerykanistów całego świata o wykorzystanie wiedzy nau
kowej i podjęcie wszelkich możliwych działań w obronie ludu chilijskiego, w obro
nie Indian Mapuche".
*
Apel ten przesłany został m. in. także do czasopism „America Indígena" i „Current Antropology".
Maria
WIELOASPEKTOWE
VI
UJĘCIE P R O B L E M A T Y K I
Paradowska
GMINY
seminarium Ośrodka Badań Naukowych im. W. Kętrzyńskiego w Olsztynie
w dniach 6-8 czerwca 1974 roku w ośrodku Z H P w Waszecie
Seminarium przygotowane przez Komisję Etnograficzno-Socjologiczną OBN-u
miało na celu ukazanie najważniejszych spraw wsi związanych z organizacją i fun
kcjonowaniem gminy po reformie administracyjnej. W wygłoszonych referatach
i komunikatach (socjologicznych, ekonomicznych, demograficznych, etnograficznych)
ujmujących problematykę gminy z różnych punktów widzenia można było zaobser
w o w a ć dwa nurty: nurt rozważań modelowych oraz rozważań empirycznych. Zasy
gnalizowanie wielu problemów świadczy o ż y w y m zainteresowaniu ludzi nauki
aktualnymi problemami wsi polskiej. Nie minęły jeszcze dwa lata od momentu
wprowadzenia w życie reformy administracyjnej na wsi, a już przeprowadzono
wstępne badania nad nowo utworzonymi gminami. Na seminarium omawiano spo
łeczne i gospodarcze funkcje gminy, problemy demograficzne oraz sprawy związane
z kulturą i oświatą w gminie. Opierano się na charakterystycznych cechach robo
czego modelu gminy, który służył za punkt wyjścia do porównań z rzeczywistymi
cechami gminy. Z mechanizmem działania gminy można jednak zapoznać się do
kładnie dopiero po konfrontacji danych z różnych okresów. Uzyskane wyniki mają
doprowadzić do stworzenia takich modeli gminy, które umożliwią wprowadzenie
korzystnych zmian w jej funkcjonowaniu.
Referaty i komunikaty miały charakter informacyjny i postulatywny, zabrakło
referatów poświęconych wyjaśnieniu prawnych aspektów ustawy. Różnymi drogami
próbowano dojść do jednego celu: do utworzenia w przyszłości realnych i pożytecz
nych w a r i a n t ó w modelu gminy uwzględniających warunki lokalne. V/ niektórych
referatach przedstawiono wyniki konfrontacji rzeczywistości z modelem roboczym,
w innych z kolei wyniki analizy rzeczywistej organizacji i funkcjonowania gminy.
Gmina była traktowana jako społeczność ponadlokalna grupująca wsie — spo
łeczności lokalne. Gmina posiada status prawny, tworzy system organizacyjny
władzy. Powinna być organizatorem życia gospodarczego i kulturalnego zgrupowa
nych w jej ramach wsi oraz stanowić zwarty system, w którym podstawowe funkcje
realizowane byłyby przy pomocy miejscowego aktywu. Działanie zaś instytucji
i organizacji w gminie winno być skierowane na zaspokojenie miejscowych potrzeb.
Doc. dr hab W a c ł a w Piotrowski w referacie pt. Procesy kształtowania
się
ponadlokalnej społeczności
gminy scharakteryzował w i e ś jako kategorię socjologicz
ną. Ukazał zasady organizacji gromady. Przedstawił zmiany zachodzące w społecz
nościach wioskowych. Stwierdził, że tradycyjne społeczności wiejskie jako takie
zanikają. Wieś jako suma indywidualnych gospodarstw włączona została w makrostrukturę. Gospodarstwa wiejskie są ściśle powiązane z instytucjami i organizacjami
lokalnymi, które są agendami instytucji i organizacji ponadlokalnych i centralnych.
Podporządkowanie gospodarstw społeczności globalnej spowodowało zanik „ w i e j 15 — E t n o g r a f i a P o l b k a , X I X / 2
226
KRONIKA
skości". Autor w swoich rozważaniach zastanawiał się, czy w ramach innych ukła
dów, tzn. nowo utworzonych gmin, może nastąpić integracja? W swoich rozważa
niach doszedł do wniosku, że realizacja podstawowych funkcji gminy powinna
odbywać się w oparciu o miejscowy aktyw. Działanie gminy powinno być skierowa
ne na zaspokojenie miejscowych potrzeb. W tym celu należy zwrócić szczególną
u w a g ę na integrację działań w układzie poziomym, a nie jak do tej pory w układzie
pionowym.
Uzupełnieniem teoretycznych rozważań doc. dr hab. W. Piotrowskiego były
komunikaty przedstawiające wyniki wstępnych badań nad niektórymi problemami
gmin woj. łódzkiego. Omówiono miejsce i rolę wsi gminnej w układzie osadniczym
gminy (mgr Jan Jogusiak), przedstawiono integracyjne funkcje bieżących planów
społeczno-gospodarczych w gminie (mgr P a w e ł Starosta) oraz organizacyjne i spo
łeczne problemy wdrażania gminnego systemu władzy i administracji (mgr Andrzej
Pilichowski).
Koncepcję badań nad gminami Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa P A N przed
stawił prof, dr Dyzma Gałaj. Badania nad gminami stanowią fragment badań
0 charakterze interdyscyplinarnym do tematu: „Podstawy technicznej i społeczno-ekonomicznej rekonstrukcji wsi i rolnictwa w Polsce". Zebrany materiał ma za
zadanie ukazać przeobrażenia zachodzące w strukturze społecznej wsi i w rolnictwie
na tle zmian w siłach wytwórczych i w ustroju agrarnym w Polsce oraz przeobra
żenia w świadomości i postawach ludności wiejskiej i miejskiej. Badania nad
gminami mają na celu uzyskanie danych empirycznych o konkretyzacji i stopniu
realizacji ogólnych założeń programowych państwa w dziedzinie socjalistycznej
przebudowy wsi i rolnictwa na szczeblu gminy. Szukają odpowiedzi na pytanie,
w jakim stopniu naczelnicy gmin oraz urzędy, organizacje i instytucje kierują
procesami rekonstrukcji rolnictwa w Polsce. Zebrany materiał będzie służył poznaniu
ich udziału w przybliżaniu do socjalistycznych wzorów. Przedstawiane będą okre
sowe oceny sytuacji oraz tendencji zmian. K o ń c o w y m efektem stanie się opracowa
nie monografii gminy w Polsce.
W badaniach gmina będzie traktowana z jednej strony jako przedmiot, z drugiej
zaś jako teren badawczy dla różnych grup tematycznych wchodzących w skład
problemu w ę z ł o w e g o I R W i R - u . Gminy jako forma administracji p a ń s t w o w e j na
określonym terenie obejmują względnie jednorodne zbiorowości ukształtowane przez
tradycję. Istota organizacji wszystkich gmin jest taka sama, jednak różnią je takie
cechy, jak warunki geograficzne, wydarzenia historyczne, cechy
demograficzne
1 ekonomiczne. Badania nad wybranymi gminami pozwolą na uchwycenie podstawo
wych procesów zachodzących we wszystkich gminach w Polsce. Uzyska się dane
do utworzenia modeli gmin. Opracowana w przyszłości monografia gmin w Polsce
będzie obejmowała:
— plan społeczno-gospodarczego rozwoju gminy jako czynnik induktorekonstrukcji wsi,
— strukturę organizacyjną państwa na szczeblu gminy,
— poglądy ludności wiejskiej na temat funkcjonowania urzędu gminnego, instytucji
i organizacji,
— treść i formy współpracy naczelnika urzędu z organizacjami i instytucjami na
terenie gminy,
— kształtowanie się przestrzennego, społeczno-gospodarczego i kulturalnego obrazu
gminy na podstawie prognozy do 1999 r.
Efektem w s t ę p n y c h badań b y ł referat dr Eugenii Jagiełło-Łysiowej na temat
koncepcji gminnego ośrodka kultury oraz komunikat mgr Marii Halamskiej oma-
227
KRONIKA
wiający trudności napotykane przez naczelnika gminy podczas jego pracy. Referat
dr E . Łysiowej zawierał wiele cennych myśli inspirujących program pracy gminnego
ośrodka kultury, który powinien być ściśle związany ze środowiskiem. Działalność
jego powinna opierać się na inwencji przedstawicieli społeczności oraz być zaakcep
towana przez odbiorcę. W programowaniu działalności ośrodka kultury należałoby
uwzględnić charakterystyczne cechy regionu.
Dopełnieniem obrazu gminy w Polsce były referaty i komunikaty omawiające
problemy gmin w woj. olsztyńskim. Omówiono społeczne i gospodarcze funkcje
ośrodków gminnych (dr Henryk Dąbrowski) oraz ich perspektywy ze szczególnym
zwróceniem uwagi na udział gospodarki uspołecznionej w nowej organizacji wsi
(dr Jerzy Suchta). Z sytuacją demograficzną mieszkańców gmin woj. olsztyńskiego
zapoznał doc. dr Mikołaj Latuch. Doc. dr Anna Szyfer przedstawiła na podstawie
w y n i k ó w badań terenowych w gminie Ryn sprawę integracji kulturowej poprzez
uczestnictwo jednostek w życiu społecznym.
Na seminarium poruszono wiele problemów, jednak mało uwagi poświęcono
kulturze w gminie. Jest to wyraźną w s k a z ó w k ą dla etnografów, aby czynnie włączyli
się do badań nad kulturą w gminie oraz wykorzystując istniejące dane pomagali
w organizowaniu życia kulturalnego na wsi.
Małgorzata
ETNOGRAFIA W PRACACH
I N F O R M A C J I N A U K SPOŁECZNYCH
INSTYTUTU
AN
Orlewicz
ZSRR
1
Działalność Instytutu winna wzbudzić zainteresowanie w związku z przygo
towaną tam informacją bibliograficzną i poszerzoną informacją o treści publikacji
naukowych. Pragnę zwrócić uwagę, że jest to informacja nie tylko o pracach nauko
wych publikowanych w Z S R R i pozostałych krajach obozu socjalizmu, ale również
w innych państwach świata. Korzystający z wydawnictw Instytutu otrzymuje zatem
stosunkowo pełny, uporządkowany przegląd światowej literatury z interesującej
go dziedziny wiedzy .
Instytut Informacji Nauk Społecznych A N Z S R R (Institut Informacji
po
Obszczestwiennym Naukam, Moskwa, ul. Frunze 11) utworzony został w roku 1969'
na podstawie zbiorów i zespołu pracowników działającego od roku 1918 Biblioteki
2
1
Notatkę przygotowano dzięki informacjom uzyskanym w Instytucie Informacji
Nauk Społecznych A N Z S R R w czasie pobytu naukowego w Z S R R w 1974 roku.
Przy okazji warto w s p o m n i e ć o informacji dotyczącej prac nieopublikowanych:
sprawozdań z zakończonych prac badawczych, opracowaniach analityczno-syntetycznych i obronionych pracach doktorskich oraz habilitacyjnych z krajów należących
do Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, przygotowywanej przez Międzynarodowe
Centrum Informacji Naukowej i Technicznej (Mieżdunarodnyj Centr Naucznoj
i Tiechniczeskoj Informacii, Moskwa, ul. Kuusinena 21b). Ośrodek ten zbiera dane
za pośrednictwem centrów informacji naukowej w poszczególnych krajach człon
kowskich R W P G i publikuje w „Sprawozdaniach z Prac Naukowo-Badawczych"
(Riefieratiwnyj sbornik nauczno—issliedowatielskich rabot), otrzymywany przez nie
które biblioteki i ośrodki informacji naukowej w Polsce. Dane o pracach etnogra
ficznych zamieszczane są w serii I „Sprawozdań
wydawanej od roku 1972 i z a
wierającej ponadto informacje o działalności badawczej w zakresie historii, filozofii,
socjologii, psychologii i innych nauk społecznych.
2
228
KRONIKA
Podstawowej Nauk Społecznych (Fundamientalnaja Błbliotieka po Obszczestwiennym Naukam). Obecnie obok biblioteki, chroniącej ponad piąć milionów w o l u m i n ó w ,
w strukturze Instytutu pracują oddziały informacji i dokumentacji naukowej wy
specjalizowane w poszczególnych dziedzinach wiedzy lub terytoriach: historii,
filozofii i socjologii, komunizmu naukowego, ekonomii, państwa i prawa, literaturo
znawstwa, językoznawstwa, naukoznawstwa, krajów socjalistycznych oraz Azji
i Afryki.
Niezwykle pożytecznymi a jednocześnie g ł ó w n y m i wydawnictwami Instytutu są
biuletyny bibliograficzne z poszczególnych dziedzin wiedzy — „Nowaja ... litieratura
po
wychodzące co miesiąc, oraz sprawozdania z o m ó w i e n i a m i treści publikacji
naukowych: „Riefieratiwnyje żurnały", ukazujące się jako kwartalniki. Zarówno
biuletyny, jak i sprawozdania wydawane są -w dwóch seriach. Pierwsza z nich
poświęcona jest literaturze radzieckiej, druga literaturze pozaradzieckiej. Informacje
0 literaturze etnograficznej zawarte są w sprawozdaniach i biuletynach bibliogra
ficznych poświęconych naukom historycznym: „Riefieratiwnyj żurnał. Obszczestwiennyje nauki w SSSR. Sierija V. Istorija", „Riefieratiwnyj żurnał. Obszcziestwiennyje
nauki za rubieżom. Sierija V. Istorija", „Nowaja sowieckaja litieratura po istorii,
archieołogii i etnografii" oraz „Nowaja inostrannaja litieratura po istorii, a r chieołogii i etnografii". Etnografów mogą oczywiście zainteresować także niektóre
inne serie biuletynów i sprawozdań, m. in. filozofia i socjologia, orientalistyka
1 afrykanistyka. Instytut wydaje ponadto bibliografie tematyczne i tematyczne
zbiory sprawozdań z literatury (Riefieratiwnyje tiematiczeskije sborniki).
Biuletyny bibliograficzne „Nowaja ... litieratura po istorii, archieołogii i etno
grafii" dostarczają bieżących informacji o książkach i artykułach i zawierają, obok
podstawowych danych bibliograficznych, kilkuzdaniowe adnotacje o treści pracy.
Każdy z b i u l e t y n ó w serii poświęconej naukom historycznym przynosi co miesiąc
informację o kilkudziesięciu pracach etnograficznych, uporządkowanych w działach
tematycznych i geograficznych. Przygotowywane są one na podstawie kwerendy
literatury w bibliotece Instytutu oraz w innych bibliotekach naukowych Moskwy
i informują o wszystkich nowo ukazujących się pracach radzieckich i dużej części
zagranicznych.
Sprawozdania „Riefieratiwnyje żurnały. Sierija V . Istorija" wychodzą od
roku 1972 i zawierają w każdym z k w a r t a l n i k ó w kilka dwu-, trzystronicowych
o m ó w i e ń książek z zakresu etnografii. Możliwość przekazania o m ó w i e ń tylko ok. 5%
publikacji pomieszczonych w biuletynach zmusza do selekcji — wyboru do sprawo*
zdań prac uznanych przez specjalistów za w a ż n e i posiadających walor dyskusyj
ności. Autorami sprawozdań z literatury są pracownicy Instytutu oraz referenci
z zewnątrz, niekiedy autorzy omawianych prac. Współpracuje ich z Instytutem
ponad trzystu.
Biuletyny bibliograficzne Instytutu docierają do niektórych naszych w a ż n i e j
szych bibliotek naukowych, przy czym są to biuletyny z serii poświęconej literaturze
radzieckiej. „Riefieratiwnyje żurnały", również wyłącznie dotyczące nauk społecz
nych w Z S R R , przysyłane są, jak dotąd, tylko do trzech bibliotek polskich: Biblio
teki Narodowej, Biblioteki P A N oraz Ośrodka Dokumentacji i Informacji Nauko
wej P A N . Duża przydatność, wręcz niezbędność wydawnictw Instytutu w warsztacie
naukowym wymaga, aby obie serie b i u l e t y n ó w i sprawozdań, zarówno radziecka,
jak i pozaradziecka, sprowadzane były do wszystkich naszych w i ę k s z y c h bibliotek
naukowych i ośrodków dokumentacji i informacji naukowej.
Zbigniew
Jasiewicz
