-
Title
-
Sztuka ludowa Podlasia Zachodniego / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1952 t.6 z.4-5
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa 1952 t.6 z.4-5; s.270-287
-
Creator
-
Reinfuss, Roman
-
Date
-
1952
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:3646
-
Publisher
-
Państwowyi Instytut Sztuki
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3892
-
Subject
-
sztuka ludowa
-
Podlasie - sztuka ludowa
-
Text
-
SZTUKA
L U D O W A
PODLASIA
(Z badań IV Obozu Naukowego P.I.S.
ZACHODNIEGO
w Bachorze,
pow.
Sokołów)
ROMAN
W kolejności prac terenowych podejmowanych przez
Zaklad Badania Plastyki, Architektury i Zdobnictwa
Ludowego P. I . S. na pierwsze miejsca wysuwane są
z reguły te tereny, które pod względem etnograficznym są dotychczas mało zbadane, a z punktu widzenia
naukowego stanowią ważne ogniwa do dalszych prac
wiodących w przyszłości do syntetycznego ujęcia zagadnienia polskiej sztuki ludowej.
Motywy te zadecydowały w 1950 r. o wyborze wideł
Wisły i Sanu jako terenu jednomiesięcznych badań obozowych, w 1951 r. przesądziły decyzję zorganizowania
badań w regionie kielecko-sandomierskim. W roku
Ryc. i. Mapa zbadanych miejscowości
w czasie trwania Obozu Naukowego PIS w Buchorzy,
Sokołów w 1952 r. oprać. Z. Cieśki-Rein/ussowa.
SPIS
1.
2.
3.
4.
5.
Gwizdały
Sadowne
Prostyń
Lipki
Stoczek
6. Drgycz
7. Borzychy
8. Wólka Okrąglik
9. Ceranów
10. Nur
11. Przybyszyn
12. Olszew
13. Sterdyń
14. S ero czyn
15. Szwejki
16
Zembrów
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
31.
Sabnie
Telaki
Wrotnów
Miedzna
Wola Orzeszkowska
Ząbków
Krzemień
Dzierzby
Toczyski
Jabłonna
Gródek
Łużkl
Czerwonka
Dolne Pole
Węże
32.
33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
REINFUSS
pow.
MIEJSCOWOŚCI
Sikory
Rozbity Kamień
Trebień
Kowiesy
Patrykozy
Swinary
Mokobody
Podniesno
Osiny
Kisielany
Suchożebry
Wola Suchożebrska
Kopcie
Kolonia C h o d ó w
Kamianka
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
54.
55.
56.
57.
58.
59.
60.
61.
Czekanów
Kanabród
Rogów
Skrzeszew
Czaple
Repki
Bory c h ó w
Kożuchówek
Wyrozęby
Skwierczyn
Nasilów
Hołubią
Paprotnia
Trębice
Korczew
62. Laskowice
63. Czolomyje
64. Mordy
65. Grabianów
66. Jaczew
67. Stara Wieś
68. Korytnica
69. Liw
70. Wierzbno
71. Polków Sagały
72. Grębków
73. Sinołęka
74. Żuków
75. Niwiski
76. W o l y ń c e
Ryc. 2. Jeden z domów murowanych budowanych dla chłopów przez T.
Patrykozy, pow. Sokołów.
Fot. R. Reiniuss.
bieżącym, jako teren badań obozowych, zaprojektowa
ne było Mazowsze Płockie lub Podlasie Zachodnie. Do
piero po wstępnych objazdach penetracyjnych, które
odbyły się w czerwcu br. (2—6 Podlasie Zachodnie
i 16—21 Mazowsze Płockie), zadecydowano ostatecz
nie, że badania prowadzone systemem obozowym obej
mą Podlasie Zachodnie, podczas gdy obszar Mazowsza
Płockiego, jako nie nadający się do eksploracji syste
mem obozowym, zostanie w przyszłości przebadany dro
gą badań indywidualnych.
Prócz normalnych przygotowań przedobozowych, obejrnujących zestawienie bibliografii i sporządzenie wy
ciągów z literatury dotyczących przeszłości, stosunków
ekonomicznych, społecznych i kulturalnych badanego
obszaru, przygotowano do użytku wywiadowców kom
plet świeżo opracowanych kwestionariuszy, ujmujących
w sposób wyczerpujący i zgodny z założeniami meto
dy marksistowskiej całokształt zagadnień związanych
z ludową twórczością plastyczną.
Zaplanowane badania objąć miały powiaty: w ę g r o w
ski, sokołowski oraz północną część siedleckiego.
Jako bazę Obozu, wybrano miejscowość Bachorze,
położoną o 4 km na wschód od Sokołowa Podlaskiego,
przy gościńcu łączącym Sokołów z Drohiczynem. W ma
łym klasycystycznym dworku z obszernym parkiem
oddanym do użytku P. I . S. przez Dyrekcję Warszaw
skiego Okręgu Lasów znalazła ekipa obozowa wygod
ne pomieszczenie, z a ś Władze Szkolne w Sokołowie
przyszły Kierownictwu Obozu z życzliwą pomocą, wy
pożyczając sprzęt do pracowni, sypialń, naczynia ku
chenne itp.
Zespół naukowy Obozu składał się z 21 osób, w tym
8 etnografów, 1 socjolog , 11 rysowników , 1 fotograf.
Z wyjątkiem Kierownictwa, uczestnicy Obozu rekruto
wali się głównie spośród studentów etnografii uniwer
sytetu krakowskiego i poznańskiego,
część z nich
przybyła do Bachorzy bezpośrednio z obozu szkolenio
wego, zorganizowanego w tym roku w Ostrołęce dla
studentów Studium Historii Kultury Materialnej.
W charakterze rysowników zatrudnieni byli głównie
studenci I i I I roku krakowskiej Akademii Sztuk P l a
stycznych, którzy mając dobrze opanowany rysunek
1
2
Szydłowskiego.
i zdany egzamin z zakresu sztuki ludowej bardzo do
brze radzili sobie w terenie. Dokumentację fotograficz
ną prowadził delegowany z "Warszawy fotograf P. I . S.
ob. Stefan Deptuszewski, poza tym jednak większość
wywiadowców fotografowała posługując się sprzętem
i materiałem dostarczonym przez P. I . S.
Wyjazdy terenowe przy pomocy samochodu, przy
dzielonego ekipie naukowej na cały czas trwania Obo
zu, odbywały się co drugi dzień, począwszy od 1 sierp
nia. W wyjazdach brali każdorazowo udział wszyscy
etnografowie (z wyjątkiem instruktorki mgr Zofii Rein.
fussowej), socjolog, fotograf i jedna z dwóch grup ry
sowników, zmieniających się kolejno, aby rysownicy
mieli więcej czasu na opracowywanie swych materia
łów na czysto.
Ogółem w ciągu trwania Obozu odbyto 14 wyjazdów
całodniowych i 1 półdniowy (odbyty w dniu bazowym)
oraz i całodniowe badania w miejscowości Repki, do
kąd skutkiem defektu samochodu uczestnicy ekipy udali się pieszo.
Zwykle w ciągu dnia badania terenowe koncentro
w a ł y się w jednej lub rzadziej w dwóch miejscowoś
ciach, w innych zaś, o ile na to pozwalał czas, ograni
czano się do krótkich penetracji sondażowych. W razie
potrzeby ekipę badawczą dzielono na mniejsze grupy,
które przeprowadzały badania w różnych niezbyt od
siebie odległych miejscowościach.
W czasie prac terenowych uwzględniano zarówno
wsie jak i małe miasteczka. Zwłaszcza w I I I dekadzie
w związku z intensywniejszymi badaniami ośrodków
ciesielskich, meblarskich, tkackich, garncarskich, prze
prowadzono liczne wywiady wśród
małomiasteczko
wych rzemieślników
(Węgrów, Sokołów, Mokobody,
Drohiczyn, Siemiatycze, Ciechanowiec, Nur, Kosów).
W dniach wyjazdowych po powrocie do bazy odbywała
się krótka odprawa, w czasie której wywiadowcy i ry
sownicy
referowali swe najważniejsze
spostrzeżenia
i dyskutowali wyłaniające się w toku pracy problemy.
Dni bazowe spędzali uczestnicy Obozu na opraco
wywaniu materiałów zebranych w terenie, oddane tek
sty wywiadów były czytane przez instrutorkę
mgr
Zofię Reinfussową i w obecności Kierownika Obozu
•
dyskutowane publicznie czy z poszczególnymi autora
mi. Bieżąco prowadzona kontrola oddawanego mate
riału, ciągłe instruowanie uczestników przyczyniły się
do tego, że wywiadowcj', którzy początkowo z nowymi
kwestionariuszami nie bardzo umieli sobie radzić, zaczęlj wdrażać się w pracę tak, że ilość niedociągnięć
wydatnie w czasie trwania Obozu zmalała.
Bardzo charakterystycznym zjawiskiem dla Obozu
w Bachorzy jest wytężony tok prac. których nasilenie
nie tylko nie
miało miejsce
rocznym), ale
je maksimum
słabło pod koniec trwania Obozu (jak to
w grupie etnografów na obozie zeszło
przeciwnie, wzmagało się, osiągając swo
w końcu trzeciej dekady.
Materia! zebrany w czasie badań, pochodzący z 76
miejscowości (ryc. 1), przewyższa materiały zebrane
w latach ubiegłych zarówno liczebnością jak i staran
nością wykonania materiału ilustracyjnego. W stosun
ku do ilości materiałów zebranych w roku ubiegłym
ilość oddanych w bieżącym roku wywiadów wzrosła
o 36
