-
Title
-
Sprawozdania / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1952 t.6 z.6
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa 1952 t.6 z.6;s.347-355
-
Date
-
1952
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:3653
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Państwowy Instytut Sztuki
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3899
-
Text
-
Z P O K O N K U R S O W E J W Y S T A W Y PRZEMYSŁU L U D O W E G O W WĘGROWIE
ROMAN
Staraniem miejscowej Spółdzielni Przemyślu Ludo
wego, stanowiącej placówkę terytorialną
Centrali
Przemysłu Ludowego i Artystycznego, otwarto w
pierwszych dniach września 1952 r. w Węgrowie wy
stawę, której celem był przegląd w y r o b ó w Spółdziel
ni i zestawienie ich z materiałami
wykonywanymi
przez lud na własne potrzeby. W obszernej sali zgro
madzono wiele eksponatów, wśród których na pierw
szy plan wybijał się swoją liczebnością dział tkactwa
i w y r o b ó w siatkowych, a następnie dział wycinanek,
Inne dziedziny ludowej twórczości artystycznej, jak
pisankarstwo, wyroby z drzewa czy ciasta, reprezen
towane były, niejako symbolicznie, kilkoma zaledwie
okazami.
Z punktu widzenia etnograficznego najciekawszy
był niewątpliwie zespół tkanin zebranych przez orga
nizatorów wystawy z terenu wsi. Występują tu g ł ó w
nie pasiaki i tkaniny przetykane.
Wśród pasiaków
istnieje duża rozmaitość w zależności od przeznacze
nia tkaniny. Mamy w i ę c tzw. „plachty" łączone z
dwóch szerokości materiału, u ż y w a n e do nakrywania
łóżek i zawieszania w drzwiach jako zasłony, jako
Ryc. 1. Dywan
tkany w 1923
zielonego lnu i białej
bawełny
przez M. Orzeszek.
Jartypory.
RE1NFVSS
zapaski (fartuchy), płachty siewne i chodniki. P ł a c h
ty wykonane są najczęściej z lnu, jakkolwiek w y j ą t
kowo zdarzają się również tkane w e ł n i a n y m w ą t k i e m
na lnianej, czy bawełnianej osnowie (noszą w ó w c z a s
nazwę „dywanów"). Wykonane są one bądź splotem
rypsu płóciennego, bądź splotem rządkowym. Wiązki
barwne, złożone z pasów szerokości 1/2 — 7 cm, mają
najczęściej układ asymetryczny, choć zdarzają się też
wiązki o kompozycji symetrycznej. W zestawieniach
barwnych, mimo używania kolorów ostrych, przebija
się tendencja przygaszenia ich jaskrawości przez od
powiednie kombinowanie barw i operowanie różnymi
szerokościami pasów. Raporty kolorystyczne mają nie
kiedy dużą skalę barw. Przykład takiego raportu znaj
dujemy na grubym pasiaku lnianym, tzw. „parcia
nym", wykonanym przez Annę
Śladowską z Woli
Orzeszowskiej. Raport tego pasiaka o stałym układzie
asymetrycznym składał się z barw: ciemnozielonej
(3 cm), żółtej (3 cm), czarnej (1 cm), niebieskiej (1 cm),
czarnej (1 cm), „malinowej" (2 cm), czarnej (1 cm),
żółtej (1 cm), ciemnozielonej (3 cm), żółtej (2 cm), czar
nej (Va cm), żółtej (V* cm), niebieskiej (2 cm), „mali-
Ryc. 2.
Dywan z wełny
czerwonej.
nowej" (2 cm), czarnej (1 cm), różowej (1 nitka), ciem
nozielonej (3 cm), niebieskiej (1 cm), czarnej (6 cm),
niebieskiej (7 cm).
Wśród płacht pasiastych wystawiono również k i l
ka pasiaków ozdobionych przetykaną
„kostką". W
grupie tej zwracała u w a g ę tkanina w kolorze ciem
nozielonym w przetykane białe pasy (ryc. 1), wykona
na przez Mariannę Grzeszek z Jartyporów.
Inny zupełnie charakter mają pasiaki przeznaczo
ne na zapaski i płachty siewne. Na wystawie pokazano
kilka odmian takich zapasek. Jedną stanowią bardzo
interesujące pod w z g l ę d e m kolorystycznym zapaski
„smolne" używane do pracy codziennej, tkane w drob
ne paseczki o przewadze koloru czarnego, łączonego
z czerwonym i ciemnozielonym lub żółtym. Na ogół
w y w o ł u j ą one wrażenie ciemnych. Druga odmiana —
to zapaski „gurowe" o białym zasadniczo tle w czer
wone paseczki lub prążki, tkane czerwoną bawełną
kupną, czyli tzw. ,gurem". Wśród zapasek gurowych
spotyka się również bogate wzory przetykane. Trzecia
odmiana zapasek wykonana jest z pasiaka o w ą s k i m
układzie pasków tkanych w kolorach białym, czerwo
nym i szaroniebieskim. W sumie paski te dają z pew
nej odległości wrażenie szaropopielatych. Podobne do
nich są pasiaki używane na płachty siewne.
Кус. 3. Dywan z lnu czerwonego i białej
wełny
w „mętliki" lub „migotki" wyk. przez Marian
nę Kuśmierczyk
(lat 48) w 1952 r.
Pasiaki-chodniki wykonane są z grubego partu lub
z tzw. „szmaciaka".
Pasiaki parciane mają niekiedy bardzo piękne ze
stawienia kolorystyczne, na które składają s i ę ciepłe,
intensywne barwy, jak czerwona, pomarańczowa, żół
ta, z ciemniejszymi wstawkami użytymi dla stonowa
nia całości.
Osobną grupę stanowiły na wystawie tkaniny prze
tykane, przeważnie dwukolorowe, o wzorach kompo
nowanych na zasadzie kraty (ryc. 2) lub w "kręgi"
(ryc. 3). Dzięki umiejętnej selekcji materiału, prze
prowadzonej przez organizatorów wystawy, w dziale
tym słusznie nie pokazano bardzo rozpowszechnionych
na Podlasiu „dywanów" o wzorach zwierzęcych (je
lenie, indyki itp.) lub naśladujących fabryczne kapy.
Wśród tkanin bieliźnianych wystawiono
obrusy
i ręczniki, które dzięki ogromnej biegłości technicznej
podlaskich tkaczek zadziwiają widza bogatą fakturą
lub ciekawym wzorem.
Ryc. 4. Dywan biało-czarny
w jodełkę
(swo
bodna przeróbka
ze starego dywanu) rivyk.
