-
Title
-
List do redakcji / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1968 t.22 z.3
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa 1968 t.22 z.3 ; s.163
-
Date
-
1968
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:4545
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4899
-
Text
-
Samokow, Gabrowo) b y ł y n i e z w y k l e o k a z a ł e , zdobione
w s p a n i a ł ą s n y c e r k ą , k t ó r e j najbogatsze p r z y k ł a d y sta
n o w i ą d r e w n i a n e stropy, t z w . t a w a n y . Tego r o d z a j u do
m o s t w a b y ł y o c z y w i ś c i e w ł a s n o ś c i ą l u d z i b o g a t y c h , ale
w o m a w i a n y m okresie z a m o ż n o ś ć nawet
mieszkańców
w s i b y ł a taka, że znalazła ona w y r a z w charakterze
zabudowy c a ł y c h osiedli (Smdlian, Rajkowo, Arbanasi
i innych). K o ż u c h a r o w daje liczne ilustracje zdobnictwa
d o m ó w b u ł g a r s k i c h , ale szerzej n i e z a j m u j e s i ę t y m
p r o b l e m e m , i n t e r e s u j ą go p r z e d e w s z y s t k i m z a g a d n i e n i a
typologiczne i rozwój d o m u bułgarskiego.
P r z y j m u j ą c jako p o d s t a w ę systematyki wzajemne usy
tuowanie pięciu g ł ó w n y c h części s k ł a d o w y c h d o m u b u ł
garskiego, a m i a n o w i c i e i z b y z o g n i s k i e m (kaszta), sieni
(prust), k o m o r y (kiler), izby
z piecem
ogrzewalnym
(soba) o r a z w e r a n d y ( c z a r d a k ) , w y r ó ż n i a a u t o r d w a z a
sadnicze t y p y . Jeden s t a n o w i dom, k t ó r e g o p l a n r o z w i j a
się d o k o ł a czardaka jako p u n k t u centralnego,
obejmu
j ą c y s w y m z a s i ę g i e m p o ł u d n i o w ą część B u ł g a r i i po r z e k ę
M a r i c e na p ó ł n o c y , i d r u g i t y p , k t ó r y r o z w i j a się w o k ó ł
izby z o g n i s k i e m (kaszta), w y s t ę p u j ą c y na p o z o s t a ł y c h
obszarach k r a j u z w y j ą t k i e m okolic g ó r S t r a n ż a . P o
dział n a b u d o w n i c t w o części p ó ł n o c n e j i p o ł u d n i o w e j
m a r ó w n i e ż swe uzasadnienie jeśli chodzi o zagadnienie
u r z ą d z e ń ogniowych. W części p ó ł n o c n e j w o b r ę b i e do
m u jest jedno t y l k o pomieszczenie p o s i a d a j ą c e ognisko
do g o t o w a n i e , p o d c z a s g d y w c z ę ś c i p o ł u d n i o w e j u r z ą
dzenia t a k i e z n a j d u j ą się w k a ż d y m w n ę t r z u m i e s z k a l
nym. D o m y b u ł g a r s k i e z a r ó w n o w części północnej, jak
i p o ł u d n i o w e j s ą w zasadzie s z e r o k o f r o n t o w e . T y p b u
downictwa wąskofrontowego
z szeregiem
wnętrz
w
amfiladzie, z w e j ś c i e m w węższej ścianie b u d y n k u , w y
stępuje w rejonie gór S t r a n ż a i w z d ł u ż w y b r z e ż a Morza
Czarnego a ż poza Burgas n a p ó ł n o c y . D a w n i e j p o d o b n y
u k ł a d (obok szerokofrontowego) s t o s o w a n y b y ł w c h a ł u
pach t y p u ziemiankowego, k t ó r e w y s t ę p o w a ł y w szero
k i m pasie c i ą g n ą c y m się w z d ł u ż D u n a j u . N a t l e p o d
stawowego
zróżnicowania
wyodrębniło
się w
2.poł.
X I X w . .szereg o d m i a n l o k a l n y c h , k t ó r e a u t o r o m a w i a
w sposób szczegółowy, przedstawiając k a ż d o r a z o w o ich
rozwój
w
postaci
bardzo
interesujących
schematów.
Tekst uzupełniają mapy ilustrujące zasięgi w y s t ę p o w a
nia p o s z c z e g ó l n y c h t y p ó w i odmian w p a r u przekrojach
czasowych.
Jak j u ż wspomniano w y ż e j , w d a w n y m budownictwie
b u ł g a r s k i m u ż y w a n y b y w a ł budulec
drewniany. W y
s t ę p o w a ł on przede w s z y s t k i m na terenach g ó r s k i c h ,
L
I
S
SZANOWNA
Przesyłam
sują. W
zówka
T
Rss.
D O
W a m 2 zdjęcia,
1967
pow. Nowy
Skupień.
Pyzówce,
k t ó r e może Was
r. b y ł e m
na
Targ. Poznałem
biarza kapliczek S t a n i s ł a w a
samej
Praca K o ż u c h a r o w a dzięki przejrzystości
konstrukcji,
zgromadzeniu
sporego m a t e r i a ł u faktograficznego,
in
teresującym
rekonstrukcjom naświetlającym
problemy
genetyczne i rozwojowe p o s z c z e g ó l n y c h t y p ó w a r c h i t e k
tonicznych m a d u ż ą w a r t o ś ć n a u k o w ą . Jest ona j e d n ą
z n a j w a ż n i e j s z y c h pozycji dla p r z y s z ł y c h prac w dzie
dzinie b a d a ń nad l u d o w y m b u d o w n i c t w e m w
rejonie
k a r p a c k o - b a ł k a ń s k i m . Z pracy tej w y n i k a jednak, że
budownictwo Bułgarii wykazuje wiele analogii z budow
nictwem południowej i południowo-wschodniej Rumunii.
Wiąże je z n i m dawne w y s t ę p o w a n i e b u d o w n i c t w a zie
m i a n k o w e g o po o b u s t r o n a c h D u n a j u , d o m ó w p i ę t r o w y c h
z pomieszczeniami gospodarczymi w części
parterowej
a m i e s z k a l n y m i i c z a r d a k i e m na p i ę t r z e . A n a l o g i e te,
k t ó r y c h s z c z e g ó ł o w y rejestr m o ż n a by znacznie rozsze
rzyć, kańczą się u podnóża Karpat p o ł u d n i o w y c h . B u
downictwo Siedmiogrodu w sposób w y r a ź n y odcina się
o d tego, co s p o t y k a m y n a t e r e n i e B u ł g a r i i i p o ł u d n i o w e j
R u m u n i i . T r u d n o b y ł o b y d o s z u k a ć s i ę p o d o b i e ń s t w a czy
bardziej czytelnych z w i ą z k ó w p o m i ę d z y b u d o w n i c t w e m
b u ł g a r s k i m a t y m , k t ó r e w y s t ę p u j e na terenach K a r p a t ,
szczególnie zaś wschodnich i zachodnich.
R
E
D
A
K
C
J
I
REDAKCJO
sierpniu
wiskiem
p o d c z a s -gdy w d o l i n a c h s t o s o w a n y b y ł t z w . p a j a n t , t j .
konstrukcja ramowa w y p e ł n i o n a plecionką z chrustu
polepionego gliną. Dziś k o n s t r u k c j a p a j a n t o w a
panuje
już w całej Bułgarii, zaś chałupy budowane z drewna
n a w ę g i e ł czy s u m i k i ł ą t k ę n a l e ż ą do b a r d z o r z a d k i c h
zabytków.
Z b u d o w n i c t w a wiejskiego w y w o d z ą się genetycznie
budowle miejskie, których
najwspanialsze
przykłady
stanowią domy bogatych k u p c ó w w starej dzielnicy
Plowdiwu.
Po u z y s k a n i u n i e p o d l e g ł o ś c i w z w i ą z k u z k o n i e c z n o ś
cią b u d o w y reprezentacyjnych g m a c h ó w dla w ł a d z a d m i
n i s t r a c y j n y c h , s z k o l n i c t w a etc. p o j a w i a s i ę w m i a s t a c h
bułagarskich architektura typu
zachodnioeuropejskiego.
Wprawdzie z początkiem X X w. architekci bułgarscy p r ó
b o w a l i w s w y c h p r o j e k t a c h n a w i ą z y w a ć do l o k a l n y c h
tradycji, jednak nie u d a ł o i m się z a h a m o w a ć
naporu
kosmopolitycznych w z o r ó w , k t ó r e ostatecznie zadecydo
w a ł y o obliczu większości miast b u ł g a r s k i c h . Bardziej
konserwatywna o k a z a ł a się natomiast w i e ś , k t ó r a m i m o
przemian gospodarczych i s p o ł e c z n y c h , j a k i e zaszły po
I I wojnie światowej, nawet w s w y m najnowszym,
w
dużej mierze zmodernizowanym b u d o w n i c t w i e nie z r y w a
całkowicie więzów z przeszłością.
Kilka
przy
urlopie we
tam
zaintere-.
m o g ł e m s i ę d o w i e d z i e ć , czy w i n n y c h w s i a c h s ą
wsi
jego
ludowego
kapliczek
znajduje
drodze,
jedna
przy
stacji
kobieta,
której
syn
zginął
Skupień kapliczki
rzeź
swoje m a l u j e i złoci. F i g u r e k
kich
się
pelii. Żalił się nawet,
w
kolejo
również
kapliczki.
przez
Szeligę, znanego pod
jego
Py
nie rzeźbi. K a p l i c z e k
że b y l i u niego
i n a m a w i a l i go, a b y r z e ź b i ł
ludz
żadnej
jacyś
„ r ó ż n e t a k i e pajace", ale
jego
d w a rodzaje: jeden — „ p o l n e " , stosunkowo m a ł e i proste,
równię?
w
sąsiedniej
wsi
Sieniawie.
Nie
a
inne
przeznaczone
do
jego
wnętrz,
można
podzielić
on
m i e j s c u p o d p o c i ą g i e m ) . P o z a t y m r o z p o z n a ł e m 2—3
kapliczki
Kapliczki
Ce
z Krakowa
na
ją
przystał.
w
tym
(ufundowała
nie
sprzedaje
w
wej
to
nie
precyzyjnie
na
rzeźbione,
163
bogato m a l o w a n e , d o c h o d z ą c e
prawie
do
wysokości
metra, w formie przypominające barokowy ołtarz.
P ó ł r o k u t e m u r z e ź b i a r z a p o r a z i ł p i o r u n . O d tej p o r y
b a r d z o ź l e w i d z i i j u ż n i e r z e ź b i . G d y go n a m a w i a ł e m ,
powiedział, że s p r ó b u j e , m o ż e w i ę k s z e kapliczki będzie
Również
w
kapliczka
stojąca
Warszawie. Moja
II.
K
R
!.
fi?c:bmr?
Adres
Szeligi:
poczta
Pyzówka
O
Z
Szeliga
ze
N
sicoimi
96,
pow.
znajduje
się
na
kolor
Nowy
Targ
poważaniem
Janusz
( w y s o k o ś ć 48 c m ) .
Stanisław
strony
jest b e j c o w a n a
orzecha i złocona.
m ó g ł r z e ź b i ć . O k u l a r ó w nie nosi i nie m o g ł e m się do
w i e d z i e ć , czy b y ł u o k u l i s t y . K a p l i c z k a w i d o c z n a w ś r o d
k u ( i l . 1) j e s t o b e c n i e m o j ą w ł a s n o ś c i ą
z lewej
kapliczka
kapliczkami.
I
Fot.
Janus:
K
Eysymont
Ej/sj/mowt.
A
za okres IV - VI 1968
Dnia 2 czerwca z m a r ł
śmiercią
t r a g i c z n ą dr Franciszek K l o n o w s k i ,
kustosz
i wicedyrektor
Muzeum
M a z u r s k i e g o w O l s z t y n i e . Jego za
sługą było zorganizowanie
działu
etnografii w muzeum jak również
dokonanie
pełnej
inwentaryzacji
b u d o w n i c t w a d r e w n i a n e g o na t e r e
nie W a r m i i i Mazur. N i e m a ł e
za
sługi o d d a ł dr K l o n o w s k i przy orga
n i z o w a n i u jednego z najciekawszych
m u z e ó w s k a n s e n o w s k i c h w Polsce
164
— p a r k u etnograficznego w Olsz
tynku. Problematyce kultury
ludo
wej regionu w a r m i ń s k o - m a z u r s k i e g o
p o ś w i ę c i ł szereg a r t y k u ł ó w n a u k o
wych i prac popularnonaukowych.
Za z a s ł u g i na p o l u b a d a ń n a u k o
w y c h odznaczony b y ł Z ł o t y m K r z y
żem Zasługi, odznaką ministra k u l
tury i sztuki „Zasłużony
Działacz
K u l t u r y " oraz złotą o d z n a k ą
,,Za
s ł u ż o n y dla W a r m i i i M a z u r " .
Konferencje,
muzeów
zjazdy,
działalność
W d n i a c h 27—28 m a j a w s a l a c h
lubelskiego Z a m k u t o c z y ł y się ob
rady Ogólnopolskiego Zjazdu T w ó r
c ó w L u d o w y c h . W zjeździe uczest
n i c z y l i poeci, pisarze oraz t w ó r c y
sztuki ludowej — rzeźbiarze,
ko
wale, wycinankarki,
tkaczki.
Na
obrady
przybyli
przedstawiciele
władz
województwa,
ZSL
oraz
