-
Title
-
Dwadzieścia pięć konkursów szopek krakowskich / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1968 t.22 z.3
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa 1968 t.22 z.3 ; s.150-156
-
Creator
-
Fryś-Pietraszkowa, Ewa
-
Date
-
1968
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:4542
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4896
-
Rights
-
Licencja PIA
-
Subject
-
szopka krakowska - konkursy
-
Text
-
1
Ewa
Fryś-Pietraszkowa
DWADZIEŚCIA
8
grudnia
Rynku
1967
r.
krakowskim
PIĘĆ
pod
KONKURSÓW
pomnikiem
stanęło
100
Mickiewicza
szopkarzy
ze
swymi
d z i e ł a m i do k o l e j n e g o , X X V , a w i ę c j u b i l e u s z o w e g o
kursu.
Trzydzieści
lat
upłynęło
od
dorocznych, przerwanych tylko w
kursów,
cych
dr
których
już
celem
wówczas
tradycji
Jerzy Dobrzycki,
gandy
przy
dyrektor,
a
głównym
kolędniczych.
kierownik
Miejskim,
obecnie
rozpoczęcia
okresie okupacji
podtrzymanie
ówczesny
Zarządzie
kustosz
m. Krakowa, wybitny
pozostał
było
Inicjator
działu
organizatorem
549
otrzymało
2
nienia . Liczba
konkursach
nia
1937
r.
nagrody,
zgłaszanych
dość
wysoka
a
—
dziś
akcji .
szopek b y ł a
(np.
przedstawiono
86
na
na
szopek),
szopkarzy
tj.
54,5%)
osób
wyróż
pierwszych
gdyż
21
grud
niektórzy
statystycznych
brała
udział
ponad
tylko
w
dwukrotnie,
dalsze
9 razy. Ł ą c z n i e
szopkarzy. Na
stanowi
wyróżnienie
to
1948—1960 l i c z b a s z o p e k
tem
się
zaczęła
na
nie
przekraczała
stopniowo w z r a s t a ć
poziomie
około
100
i od
1963
50
r-
W
latach
sztuk,
po
utrzymuje
szopek.
występujące
told
150
indywidualnych
(w t y m
45 k o b i e t )
i 10
zespołów
pominięte.
osoby,
konkursie,
osoby
70
(15%)
—
96%
ogólnej
Głuch,
na
listach nagród. Należą
Zbigniew
liczby
najwytrwalsi,
Grzech, Wojciech
tym
wielokrot
do
nich
Igła, Jan
Wi
Prze
w o r s k i i F e r d y n a n d S a d o w s k i ( u c z e s t n i c y 10 k o n k u r s ó w ) ,
Władysław
Owsiński,
Aleksander Kudłek
worski
w
(14), J a n
Tadeusz
Ruta
rekwizytor
7 nagród
konkursów),
Michał
Prze
J ę d r s z c z y k , Franciszek T a r n a w s k i i A n
(16),
Wacław
Zdzisław Dudzik
Dla uzyskania pełniejszej
dodać
(11
(12), K a z i m i e r z D u d z i k ,
Wojciechowski
konkursach
ców
W 23 k o n k u r s a c h p o w o j e n n y c h b r a ł o u d z i a ł 426 u c z e s t
ników
w
dalszych
(232
bardziej, że w ś r ó d nich znajdziemy nazwiska,
toni
sprzedaży.
64
zasługują
P r z e w o r s k i (20). N a j c z ę ś c i e j , b o p o
masowej
zło
3 l u b 4 r a z y , 30 o s ó b (7%) 5 do 6 r a z y , a 13 o s ó b (3,1%)
znaczonych
do
one
połowa
jednym
t w ó r c y d o s t a r c z a l i d u ż e serie i d e n t y c z n y c h szopek, p r z e
później
zespoły,
jednorazowo
zostały
indywidualnych
(16,4%) —
— 7 do
nie
pierwszym
tylko
Z
propa
510 —
Wszystkie
występowały
rozważaniach
Historycznego
dalszych
młodzieży,
tych
D o 25 k o n k u r s ó w z g ł o s z o n o ł ą c z n i e 1399 s z o p e k , z k t ó
rych
z
większych .
kon
1
tej
żone
3
lub
k o n k u r s a c h , nie z d o b y w a j ą c ż a d n y c h n a g r ó d ; w
wieloletni
z n a w c a i m i ł o ś n i k m i a s t a , do
dwuosobowych
KRAKOWSKICH
kon
zamierają
późniejszy
Muzeum
na
SZOPEK
i po
i
Marian
uczestniczyli
i Władysław
Dudzik,
Turski.
48-letni
„Rozmaitości", uzyskał
pierwszych
(17)
21 r a z y
charakterystyki tych
warto, że Z d z i s ł a w
teatru
Morys
4
drugie
i
za s w e
trzecie
twór
obecnie
szopki
nagrody.
3
äff
¿¡-A
™ .
w
X
W y k . T a d e u s z G i U e r t , u>ys. 165 c m .
5
.
;
e
¿
-
«
7
a
8
równy
Turski,
raz
mu
ilością
63-letni
pierwszą
względem
startów
pracownik
nagrodę,
ilości
w
ale
Wśród
ścisłej
czołówki
2— III
nagrody),
nagród
nych.
Na
ogół
stażem
Witold
Grzech,
rzadko
Sadowski
zdarza
krótko
się, aby
2 drugie
2 pierwsze
2 drugie
ale
ten
wartości
spotykamy
w
nagrody
na
względów
grupę
zawodowej
nie
ostatnim,
małą
wzbudzała
(ił.
szopkarzy
stwierdzamy,
to u c z n i o w i e s z k ó ł p o d s t a w o w y c h ,
że
rzadziej
trwały,
dwukrotnie,
choć
przystępują
Zbigniew
Kłysik,
w
konkursach,
stanowi
niektórzy
Jerzy
Janusz
Kruk)
element
młodzi
do k o n k u r s ó w
Godyń,
(Jan
ogół
i w
naszych
reprezentowanej
składa
s i ę ze
110
wykształceniem
rze
technicz
osiągają
z
niezłe
kształceniem
6 osób
spod
ny
bez
Na
z wyodrębnionych
Niedostatki
ściślejsze
zauważyć
Inni,
samodzielności
fizyczni
a
13%
dalsze
składa
i emerytów,
trudno
je
1
zawód
się
rolnik
zanotowa
włączyć
w
którąś
5
na
nie
terenie
na
razie
Poza
oczywistym
wizualnej można
pewne
na
rozprzestrzeniania
miasta.
i propagandy
także
pozwalają
mechanizmu
interesujące
tu
jed
zależności.
W k o n k u r s a c h b i o r ą np. u d z i a ł g r u p y c h ł o p c ó w — kole-,
g ó w z jednej klasy, z jednej
Maciej
pracownicy
pozostałe
dokumentacji
prasy
ry
grup .
przebadanie
szopkarstwa
nak
i
jak
mechaników
(52 osoby, w t y m 7 z w y
29 r e n c i s t ó w
niedokładnie
mu
Ponadto
zawodowych,
K r a k o w a , o r a z 19 o s ó b , k t ó r y c h
został
ślusarzy.
specjalności,
stanowią
wyższym).
zawodu,
zanotowano
pokojowych,
kwalifikacji
także
szkol
to n a d a l po o s i ą g n i ę c i u
szopkarzy
i bez
11
innych
malarzy
nie
Nuckowscy,
braćmi,
elektryków,
raz,
systematycznie
i Krzysztof
Stobiecki
12
najwięcej
szopek k r a k o w s k i c h —
12% — p r a c o w n i c y u m y s ł o w i
się
mło
jeden
rzemieślników
przedstawicieli
8°/o o g ó ł u
wpływem
zawodo
najbardziej
chłopcy
itp.
dalej
kwalifikowani
pod
wyniki.
152
obecnie
grupa
wykonawców
kaletników,
33%
k t ó r z y z a c z y n a l i b u d o w a ć s z o p k i jeszcze w w i e k u
nym, kontynuują
i
na
18).
(22),
marzy,
technicznych,
miała
426
Gra
uzyskał
tylko
butelce, k t ó r a
ze
(ostat
Zygmunt
Niestety
in
konkursach.
konkursach
artystycznej
omawianą
uczestnicząca
do
i o s ó b ze ś r e d n i m
(26%). W ś r ó d
4—II,
i kilku
i ś r e d n i c h , a d a l s z e 7% — s t u d e n c i . W ł a ś n i e
dzież,
są
co do w i e l k o ś c i
tradycyjnych
(2 — - I ,
wyższe
czy
do
rarzy
przedstawił
w płaskiej
struktury
uczestników
wych
nagrody.
szopkarz
Rozpatrując
względem
nagrody),
zainteresowanie
większej
Druga
mieślników
2 — II,
Janusz K a c z o r o w s k i
k o l e j n y c h czterech
wprawdzie
M e j , K a z i m i e r z Pysz)
zaliczani
zawodowej.
(3 — I ,
Moszew
uczestniczący
w
szopkę zmontowaną
grupy
dru
konkursów
Głuch
barski, który
konkursie
Janusz
rozważaniach
nym
Maciej
takich należy
i
wysuwa
Tarnowski, zdobywca
nie 2 konkursy,
XXV
czoło
uczestników
Ferdynand
twórcy
Do w y j ą t k ó w
na
Pod
nagród .
weszli:
Zbigniew
zdobywali
i 8 trzecich.
(inż. Grzech, i n ż . Tadeusz G i l l e r t , J a n P r z e w o r s k i , M i c h a ł
Przeworski,
4
i 9 drugich
młodszych
2 — III),
otrzymał
W a c ł a w M o r y s (9 p i e r w s z y c h i 4
gie) o r a z d a w n y m u r a r z F r a n c i s z e k
8 pierwszych
Władysław
„Wawel",
6 drugich
pierwszych
się zdecydowanie
konkursach
fabryki
grupy
nego t y p u
u l i c y czy n a w e t
towarzysko-sąsiedzkie
kręgi
wybitnego twórcy,
szopkarzy
np. k i l k u
grupują
osób
kamienicy,
dorosłych.
się w o k ó ł
pracowników
teatru
m a i t o ś c i " zaczęło b u d o w a ć szopki pod w p ł y w e m
wa
In
jednego
„Roz
Zdzisła
D u d z i k a . Ł a t w i e j s z e do u c h w y c e n i a s ą k l a n y r o d z i n
ne, w ś r ó d k t ó r y c h na p i e r w s z y p l a n w y s u w a s i ę r o d z i n a
Przeworskich.
M a r i a n P r z e w o r s k i , jego b r a c i a
i
bratan-
10
Szopki
z konkursu
1967 r.: 11. 7. Wyk.
Bronisław
Janusz Kaczorowski,
wys. 45 cm. 11. 9. Wyk. Maciej
Wyk. Kazimierz
Gadek, wys. 126 cm.
Piączik,
Moszew,
Wys.
wys.
145 cm.
138 cm.
11. 8. Wyk
II. 10. 11
12
13
kowie, oraz synowie, M i c h a ł , Jan
na
krakowskich
że
Przeworscy
karską"
W
w
są
z
wyników
się
towarzyszący
„szop-
w
rok
w
ze
konkursów
już
6
tej
imprezie .
szopki,
zakresie a r c h i t e k t u r y
szopki,
rok
nowej
nastrój
funkcji
zamkniętej
trudności
kursowe
znaną
inną
podkreślał
uznano m . i n . brak
których
także
trzeba,
powojennych
r. recenzent
istotnych przemian
między
Dodać
Wojciechowskich.
beznadziejności,
wytworzenie
a
spokrewnieni
1955
jej wyraz
brak
szopki.
rodziną
pewnej
Za
62
podsumowaniu
dokonanym
i Mieczysław, wystawili
konkursach
niemal
dzielona
znalezieniem
eksponaty. N i e k t ó r e
jest
mistrzów,
pula
nagród,
na
7
sów . Warto
8
kursu .
marginesie
konkursie
poprzednich
konkur
z ostatniego
Głucha
motyw
( i l . 1—2).
Głuch
wprowadził
jako
wytrzymującym
Nieliczni
rytmów
twórcy
królewskie.
odchodzą
architektonicznych
rozwijając
il.
nagrobki
filigranowe
6). P r a c e
ich
nie
od
realizmu
zdobnictwo
znajdują
Trzecia
kierunku
wreszcie
architektury,
skupia
cyjnej,
w
stąd
niewielkich
poszukując
( B r o n i s ł a w P i ą c z i k , i l . 7)
(Tadeusz
uznania
(„to m a
u
być
zwolenników
upraszczając
nieco
się na
opracowaniu
części
szopkach
nieruchomych
występuje
laleczek,
charakterystyczne
bardziej
tyczne, a t a k ż e s p o t y k a n e n a w e t w s p ó ł c z e ś n i e na
harmonijnym
różnorodnych
zabytkach,
celniejszy
chwytują
Niektórzy
lub
szopkarze
t y w y . Zdarza
np.
stępnej
w
z
na
na
który
szopki
archi
krakowskich
kopiowanych.
Każdy
zakresie
wkrótce
powtarzają
inni
się szperaczami,
postanowił
neogotyckie
„polują"
po
mo
poszukiwań,
wprowadzić
wieże
pod
twórcy.
nie opatrzone dotychczas
s i ę c z a s e m , ż e g u b i ą sens t y c h
twórca,
swej
stają
Starówce
elementów
ogół
nich
tym
i w i e l o k r o t n i e nieraz
krakowskiej
jak
dosłownie
„wynalazek"
na
do
na
podgórskiego
kościoła.
Przykłady
Zaliczyć
szopek
„architektonicznych"
wykazujących
staranie
o
charakterze
o wierność
de
tu
można
( i l . 10—11), J a n a M a l i k a
skiego
ilość
postacie
szopki
historyczne,
Kazimierza
( i l . 12) czy J a n u s z a
mi
ulicach
Gadka
Kaczorow
( i l . 8).
Powyższe
różnice
wszystkim
w
gdyż
przy
budowie
które
od k i l k u
konieczne
tetyczny
małych
się
i
oczywiście
średnich
swojej
dobrze
i
Syn
scenograficzny,
Maciej
stanowi
istotę
szopek,
konkursach,
uproszczeń.
nadawania
oddają
na
projekt
szopce t a k ż e
zainteresowania
przede
rozmiarów,
miniaturowych
dużych
przypominający
mechanizacji
( i l . 9). B a r d z o
i
zastosowanie
ośrodek
rozbudowa
dużych
l a t znacznie p r z e w a ż a j ą
jest
w
zarysowują
szopkach
skrót,
zastosował
którego
dokumentarnym,
154
miasta.
narra
przedstawiających
klasycz
wzorowanych
sprawy
duża
od
krakowskie
szop
K.G.).
grupa,
wielu
lub
Gillert.
krakowska
typu, stała się mniej lub
splotem
cen
ujęciu
p o r ó w n a n i a z d o b r ą r z e ź b ą W d o w ą , obok
wkomponował
nego ezenekierowskiego
tektonicznych,
się już dawno
kon
Morysa
Witolda
t r a l n y f r o n t o n u m i n i a t u r ę o ł t a r z a W i t a Stwosza w
ka — ta k a t e d r a Notre Dame?" —
roz
wykonane
oraz
stra
typo
szopki
( i i . 4), R u d o l f a K o z i n y , J a n a N u c k o w s k i e g o
zagadnień nie
je u z u p e ł n i ć m a t e r i a ł e m
Szopka, o d e r w a w s z y
ostatnim
S a d o w s k i e g o ( i l . 5), W a c ł a w a
realistycznego
lat. Kwestie zmian
dwóch
na
kon
logicznych i f o r m a l n y c h szopki, a t a k ż e jej f u n k c j i
patrywano
stanowiły
przez F e r d y n a n d a
na
odbiorców
z tych
ciły a k t u a l n o ś c i m i m o u p ł y w u
grupy
talu,
Moszew,
j u ż od
ruchu
dla
dawna
figurkom
krakowskiej
szopki
15
Szopki
z konkursu
1967 r.: 11. 12. Wyk. Jan Malik, wys, 90 cm. II. 13. Wyk. Rudolf
Kozina,
wys. 90 cm. II. 14. Wyk. Stanisław
Paczyński,
wys. 114 cm. II. 15. Wyk. Janusz
Nuckowski,
wys. 44 cm. II. 16. Wyk. Anna i Iwona Sawickie,
wys. 50 cm.
155
II. 17. Szopka,
wys.
36 cm,
Zygmunt
Grabowski.
także
niektóre
szopki
wyk.
1967
r.
wykonywane
Piotr
Chornikowski.
przez
dzieci
II.
18.
Szopka
(il.
w
butelce,
wys.
15 cm,
wyk.
1967
r.
P R Z Y P I S Y
16—17).
W starym i tradycyjnym
historia
konkursów
konkursy
imprez
te
i
o tym
trwale
weszły
wzbudzają
z jednej
Krakowie
szopek to o k r e s
do
duże
30-letnia zaledwie
niewielki,
kalendarza
licznych
twórców,
miejskich
zainteresowanie.
strony fakt
omawiany na
k o n s t r u o w a n i e szopek s t a ł o s i ę c z y m ś w
dla
niemniej
których
nie
Świadczy
początku,
rodzaju
zrażają
kłopoty
s p r z e d a ż ą s w y c h dzieł, a ponadto stale p r z y c i ą g a
tantów. Z
drugiej
s t r o n y •— k o n k u r s y
w i d z ó w , począws-zy
pomnika
na
w
dniu
od
konkursu,
pokonkursowych
1966
r.
co
aż
do
liczbą
wielokrotnie
na
ogromnej
33.613 o s ó b ,
a
setki
stopnie
frekwencji
Zamknęła
przewyższa
się
w
ona
w
r.
—
1967
liczbę
publiczności
na i n n y c h w y s t a w a c h a r t y s t y c z n y c h , u r z ą d z a n y c h w
kowie.
I
chyba
trzebowaniu
te
społecznym
przede w s z y s t k i m
szej j e j
właśnie
za
czynniki,
na
mówiące
konkursy,
sensem
imprezy i
o
Kra
zapo
przemawiają
celowością
dal
kontynuacji.
Trzeba d o d a ć t a k ż e , że szopki k r a k o w s k i e
ły w w i e l u m i ę d z y n a r o d o w y c h
sztuki ludowej,
a ostatnio w
wano w Madrycie
kursu
ze
debiu
przyciągają
napierającego
wystawach.
imponującą
30.613,
tłumu,
że
hobby
z okazji
Belenistycznego,
gdzie
występowa
konkursach i
1967
wystawach
r . 10 s z o p e k
ekspono
V I Międzynarodowego
zyskały
duże
Kon
uznanie.
Fot.
Jan
1 T . W r o ń s k i , Konkursy
krakowskich
K r a k o w a " n r 287 z d n . 7.12.1967.
2
szopek,
„Echo
Tamże.
3 O b l i c z e ń dokonano na p o d s t a w i e k a r t o t e k i ,
pro
wadzonej w Pracowni Badania Sztuki Ludowej Insty
tutu Sztuki PAN.
4 Obliczenia te m o g ą nie b y ć p e ł n e , g d y ż w proto
k o ł a c h k o n k u r s ó w ;z p i e r w s z y c h l a t p o w o j n i e
częściej
notowano wysokość pieniężną nagród
lub ich
jakość
( n p . b u t e l k a w i n a , s t r u c l a ) z a m i a s t p r z y z n a n e g o szopce
miejsca.
5 R o z p a t r u j ą c p o w y ż s z e zagadnienia trzeba u w z g l ę d
n i ć poza p e w n y m i n i e ś c i s ł o ś c i a m i zapisu t a k ż e m o ż l i
w o ś ć f i r m o w a n i a szopek przez osoby podstawione przez
t w ó r c ó w dla z w i ę k s z e n i a szansy o t r z y m a n i a nagrody.
W zasadzie b o w i e m na k o n k u r s i e n a g r a d z a się t y l k o
j e d n ą s z o p k ę danego autora.
6 Z . B . G ł o w a , X Powojenny
konkurs
szopek
w
kowie,
„ P o l . Szt. L u d . " , 1956, n r 1, s. 62 i dalsze.
7 E . S n i e ż y ń s k a - S t o l o t , Drogi
rozwoju
kowskiej
na
podstawie
dwóch
ostatnich
XXIII
i XXIV,
„ P o l . Szt. L u d . " 1967, n r
Kra
szopki
kra
konkursów:
2, s. 113—116.
8 W X X V konkursie przyznano 4 pierwsze nagrody,
które otrzymali:
Tadeusz Gillert, B r o n i s ł a w
Piączik,
Maciej Moszew i Witold Głuch; 5 drugich
nagród:
W a c ł a w Morys, Aleksander Urbanik, Ferdynand Sadow
s k i , K a z i m i e r z Gadek i J a n u s z K a c z o r o w s k i ; o r a z 5 t r z e
cich i 7 czwartych n a g r ó d .
Swiderski
