Wieś i miasto w pracach Zakładu Etnografii Uniwersytetu Warszawskiego / ETNOGRAFIA POLSKA 1959 t.2

Title

Description

ETNOGRAFIA POLSKA 1958 t.2, s.288-290

Creator

Dynowski, Witold

Date

1959

Format

application/pdf

Identifier

oai:cyfrowaetnografia.pl:370

Language

pol.

Publisher

Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN

Relation

oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:409

Text

Prace

WITOLD

Uniwersytetu
Warszawskiego
W.
Dynowskiego

DYNOWSKI

WIES

1

Zakładu Etnografii
pod kierunkiem

I MIASTO W PRACACH ZAKŁADU ETNOGRAFII
UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO

Zakład E t n o g r a f i i U . W. j a k o stołeczna placówka naukowa z n a t u r y
rzeczy j a k najściślej wiązał i wiąże nadal swą działalność z całokształ
t e m spraw, które dotyczą organizacji życia naukowego i r u c h u etno
graficznego w skali państwowej. Stąd żywy udział Zakładu w odbudowie
etnografii polskiej po w o j n i e , w r e f o r m i e etnograficznych studiów u n i
w e r s y t e c k i c h i dostosowania i c h do potrzeb bieżących, j a k i w o r g a n i
zowaniu centralnej placówki naukowo-badawczej przy P A N . Łączenie
zainteresowań Zakładu E t n o g r a f i i U . W. z ogólnopolskim kręgiem p o
trzeb etnograficznych znalazło również swoje odbicie w dydaktycznonaukowej działalności Zakładu. Niezależnie od poszukiwania dróg, które
pozwoliłyby j a k najszybciej nadrobić zaniedbania w zakresie t e m a t y k i
i p r o b l e m a t y k i e t n o g r a f i i ogólnej w pracach Zakładu E t n o g r a f i i U . W.,
w całej pełni w y k o r z y s t a n o akcje szkoleniowe i badawcze pomyślane
w skali znacznie szerszej. Działalność naukową Zakładu połączono więc
przede w s z y s t k i m z coroczną akcją międzyuczelnianych obozów etno
graficznych oraz z planem badawczym Warszawskiego Zakładu E t n o
g r a f i i I H K M P A N . Toteż reprezentowany dziś przez Zakład E t n o
g r a f i i U . W. k i e r u n e k badań nie odbiega o d zasadniczej l i n i i działalności
i n n y c h placówek n a u k o w y c h w Polsce i od tego, co reprezentuje w za
kresie e t n o g r a f i i Polska A k a d e m i a Nauk. W oparciu więc o weryfikację
wcześniejszych opisów etnograficznych i o systematycznie
prowadzone
badania terenowe prace Zakładu dążą do w y d o b y c i a n o w y c h zasobów
źródłowych w celu możliwie pełnego naświetlenia h i s t o r i i r o z w o j u k u l
t u r y mas chłopskich. P r z y czym w metodzie pracy obejmuje się spoj
r z e n i e m badawczym zarówno dającą się w pełni udokumentować prze
szłość łącznie z zespołem czynników, które przekształciły ją w e współ-

WIES I MIASTO

289

czesność, j a k również i układy k u l t u r o w e występujące a k t u a l n i e . Stąd
też t e m a t y k a badawcza Zakładu nie ogranicza się wyłącznie do samej
wsi, lecz zahacza również o miasta i miasteczka, odsłaniając sieć powią
zań i w a r u n k i , które kształtowały zmienne oblicze k u l t u r y w i e j s k i e j .
N a t u r a l n y m zapleczem prac terenowych p r o w a d z o n y c h przez Zakład
E t n o g r a f i i U . W. jest stosunkowo mało zbadany obszar środkowego,
wschodniego i północno-wschodniego Mazowsza. W r a m a c h tego zaplecza
terenowego wybijają się prace prowadzone na obszarze dawnej Puszczy
Zielonej i Białej.
Prace na terenie Puszczy Zielonej, oparte na materiale o b o z o w y m
i i n d y w i d u a l n y c h badaniach studentów Zakładu, dały w efekcie c y k l
r o z p r a w magisterskich. Zostały one poświęcone r o z m a i t y m t e m a t o m :
r o l n i c t w u (we w s i P i a n k i ) , h i s t o r i i b u d o w n i c t w a puszczańskiego na ca
łym obszarze północnej Kurpiowszczyzny, j a k i w poszczególnych wsiach
(wieś Łyse i osada Kadzidło), z d o b n i c t w u w drzewie, s w o i s t y m f o r m o m
i f u n k c j o m ludowego u b i o r u z okolic Kadzidła oraz szerszemu zagadnie
n i u — malejącej z p r z y c z y n historycznych r o l i środowiska naturalnego
w życiu w s i k u r p i o w s k i e j .
C y k l prac badawczych prowadzonych przez Zakład E t n o g r a f i i U. W.
na obszarze dawnej Puszczy Zielonej zamyka specjalne s t u d i u m poświę
cone przeszłości i przyszłości Ostrołęki. W części dotyczącej przeszłości
miasta s t u d i u m zostało pomyślane jako zarys historyczny r o z w o j u p l a n u
i t y p u zabudowy m i e j s k i e j , naświetlony przede w s z y s t k i m od s t r o n y
powiązań Ostrołęki z zapleczem w i e j s k i m . Prace nad etnografią Puszczy
Zielonej, pod tą samą opieką naukową — docenta Zakładu E t n o g r a
f i i U . W. d r A n n y K u t r z e b a - P o j n a r o w e j , k o n t y n u u j e obecnie warszaw
s k i Zakład E t n o g r a f i i P A N ; tymczasowe w y n i k i badań tej placówki
zostały omówione w n i n i e j s z y m tomie „Etnografii P o l s k i e j " . Na wzór
prac t e r e n o w y c h w rejonie dawnej Puszczy Zielonej Zakład E t n o g r a
f i i U . W. wprowadził również badania na sąsiednim terenie d a w n y c h
posiadłości biskupów płockich (rejon tzw. Puszczy Białej), zamieszka
n y m w przeważnej mierze przez drobną szlachtę mazowiecką. J a k dotąd,
poza materiałami z e b r a n y m i przez instruktorów i uczestników między
uczelnianych obozów etnograficznych, wykończono w postaci prac m a
gisterskich k i l k a w y b r a n y c h tematów, co łącznie stanowi p e w i e n wkład
materiałowy do przyszłej m o n o g r a f i i tej części K u r p i o w s z c z y z n y . N i e
zależnie od badań prowadzonych na obszarze K u r p i o w s z c z y z n y p r a
cownicy i studenci Zakładu E t n o g r a f i i opracowali również szereg t e m a
tów etnograficznych z i n n y c h terenów Mazowsza. Między i n n y m i w y
konano dla Centralnego Urzędu K o n s e r w a c j i i Ochrony Zabytków s t u d i u m
do h i s t o r i i przestrzennego r o z w o j u Białej Podlaskiej, w którym po
dobnie j a k w w y p a d k u opracowania h i s t o r i i r o z w o j u przestrzennego
Etnografia Polska I I

19

WITOLD

290

DYNOWSKI

p l a n u Ostrołęki główny nacisk został położony na udział wiejskiego
zaplecza w dziejach miasta. Wieloaspektowy temat „Wieś i m i a s t o " w i
dziany od s t r o n y p r o b l e m a t y k i etnograficznej znalazł swe odbicie także
w pracach k a n d y d a c k i c h i magisterskich, w y k o n y w a n y c h l u b już w y
konanych w Zakładzie E t n o g r a f i i U . W. D o t y c h ostatnich należą za
mieszczone poniżej d w i e r o z p r a w y : W a n d y Paprockiej oraz A l i c j i Ger
lach, poruszające sprawę oddziaływania miasta na różne zawody rze
mieślnicze i rolę t y c h zawodów w h i s t o r i i k u l t u r y w s i podwarszawskiej.

BHTOJIbA

JjHHOBCKH

JJEPEBHfl

B HAYHHblX

PABOTAX

H TOPOfl
yHMBEPCHTETA

BAPUIABCKOrO
P e s i o M e

yKa,3HBa.H
iiiaBCKoro
aBTop

Ha

oflHOBpemeHHo

VHHBepcHTeTCKOro
no

napoRHOH

Bonpocax

THE

npHiiijioch

HaynHbie
B

Kanapę

curpaTb

aTHorpaifiHiecKoo

nacTH

Tpy^M,

KOTopwe

CBHsaHHOii

xosHÄcTBa,

aos^ecfBa

KyCTapHOH

Be^yTCH

H HcnyccTBa,

a

B

Taume
B

B

Bap-

ilojibme,

BTOM

ijenTpe

c H a y n H H M H MCCJie,noBaHHHMH

ocoöeHHo

npOMHHIJieHHOCTH

BTHorpaiJniH

«eHTeJibHOCTH B

u l l o j i b u i e 'i*py/ibi DTH cocpeAOTOHHJiHCb Ha

3eMJieaejibHecKoro

MejIKOH

ropoAKax

Witold

onHCWBaeT

upecTbHHCKoro

pa3BHTHeM

Hbix

Kofopyio

n opraHH3aqiiif

npenoa^BaHHH.

KyabType

KpecTbHHCKoro

C

posib,

ymiuepcHTeTa

Bonpocax

MaaoBHH,

Ha

n a Bonpocax

^epeBHHX

H

HCTopwH
OCHOBHMX

cBH3aHHŁix

npOBHHUHOHaJIb-

MasoBHH.

Dynowski
ACTIVITY OF

T H E CHAIR OF ETHNOGRAPHY OF
UNIVERSITY

THE

WARSAW

S u m m a r y
W h e n p o i n t i n g at the p a r t the C h a i r of E t h n o g r a p h y of the W a r s a w U n i v e r
s i t y h a s to p l a y i n the o r g a n i z a t i o n of e t h n o g r a p h i c a l a c t i v i t y i n P o l a n d , the
a u t h o r d i s c u s s e s i n the same time the s c i e n t i f i c w o r k s as c a r r i e d out i n t h a t centre.
I n the section connected w i t h the s c i e n t i f i c i n v e s t i g a t i o n s of the people's c u l
ture i n P o l a n d these w o r k s w e r e c o n n e c t e d both on the p r o b l e m of the h i s t o r y
of the p e a s a n t a g r i c u l t u r e , w i t h s p e c i a l r e g a r d to the M a z o w s z e region, f u n d a
m e n t a l p r o b l e m s of p e a s a n t a r c h i t e c t u r e a n d a r t , a n d on the p r o b l e m s connected
w i t h the d e v e l o p m e n t of s m a l l house h a n d i c r a f t i n the v i l l a g e s a n d p r o v i n c i a l
towns of the M a z o w s z e region.

Cyfrowa Etnografia

Item

New Tags