-
Title
-
Władysław M.Łatyszew z Instytutu Dziedzictwa Brosnisława Piłsudskiego w Jużno-Sachalińskiu laureatem nagrody "Przegladu Wschodniego" za rok 2002/ LUD 2004 t.88
-
Description
-
LUD 2004 t.88, s.293-300
-
Creator
-
Kuczyński, Antoni
-
Date
-
2004
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:4737
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5106
-
Rights
-
Licencja PIA
-
Subject
-
Łatyszew, Władysław M.
-
Text
-
Lud, t. 88, 2004
III. SYLWETKI
ANTONI KUC2YŃSKI
WŁADYSŁAW M. ŁATY SZEW Z INSTYTUTU DZIEDZICTWA
BRONISŁAWA PIŁSUDSKIEGO
W JUŻNO-SACHAUŃSKU
LAUREATEM NAGRODY
"PRZEGLĄDU WSCHODNIEGO" ZA ROK 2002
Rozpocznę może od osobistego wątku związanego ze studiami terenowymi
i archiwalnymi, które prowadziłem w byłym Związku Radzieckim, dotyczącymi
wkładu Polaków w poznanie syberyjskich etnosów i ich kultury - na ten czas
przypada także moja znajomość z laureatem "Przeglądu Wschodniego". W ówczesnej literaturze ukazującej się w tym kraju pojawiały się od czasu do czasu
informacje podkreślające bogatą historię związków polsko-syberyjskich w tym
zakresie, ujmowanych najczęściej jednak w kontekście wspólnej walki z caratem!.
Na ów czas, wyłączając z tych prac odniesienia ideologiczne, formułowane jako
rewolucyjne związki polsko-rosyjskie, literatura ta poświadczała dostrzeganie ważnego problemu badawczego, którym były także inne rodzaje tych kontaktów, np.
w dziedzinie badań etnograficznych i przyrodniczych. Przez pewien czas odbywały
się nawet polsko-radzieckie i radziecko-polskie konferencje naukowe, organizowane przez Komisje Historyków Polski i ZSRR oraz przez Instytut Historii i Techniki Polskiej Akademii Nauk, zawsze pod auspicjami obu Akademii Nauk. Także
współcześnie ten nurt badań podejmowany jest przez różne środowiska naukowe
w Rosji, zwłaszcza w jej syberyjskiej części. Nierzadko inicjatorami takich konferencji, które w ostatnich latach odbywały się w Irkucku, Jakucku, Kazaniu czy
Tomsku są odradzające się w tych miastach środowiska polskiej diaspory, zrzeszające się w narodowych stowarzyszeniach, jak np. "Ogniwo" w Irkucku, "Polonia"
w Jakucku, czy "Orzeł Biały" w Tomsku, wspierane przez miejscowe instytucje
naukowe - uniwersytety, instytuty Rosyjskiej Akademii Nauk czy muzea. Z ich
inicjatywy odbyło się w ostatnim dziesięcioleciu kilka międzynarodowych konferencji:
w Jakucku (1997 i 1999), Tomsku (1999 i 2002), Irkucku (2000 i 2003) i w Kaza1 Zob. seria pod nazwą: Ssy/nyje rewo/ucjoniery
wersytet Irkucki.
w Sibirii, wydawana od roku 1973 przez Uni-
294
Antoni Kuczyński
niu (1998). W Tiumeniu, z inicjatywy Stowarzyszenia Kultury Polskiej "Latarnik",
utworzono pod koniec lat 90. XX stulecia muzeum dokumentujące dzieje polskiej
diaspory na terenie Syberii Zachodniej oraz wkładu Polaków w rozwój cywilizacyjny i gospodarczy tej części Imperium Rosyjskiego. W Jakucku natomiast w 2002
roku wzniesiono pomnik czczący pamięć polskich zesłańców do Jakucji
w XVII-XIX wieku oraz masowych represji w wieku XX i wybitnych badaczy
ziemi jakuckiej. W Jużno-Sachalińsku w 1991 roku stanął pomnik Bronisława Piłsudskiego upamiętniający jego wkład w badania etnograficzne na Sachalinie oraz
na terenie tzw. Pomorza Amurskiego. Pamięć innego zesłańca z okresu powstania
styczniowego, Michała Jankowskiego, czci pomnik wzniesiony w Siedemi na zachodnim brzegu Zatoki Amurskiej, wzniesiony tam w 1991 roku. Był M. Jankowski wybitnym działaczem gospodarczym na tym dalekowschodnim skrawku Rosji,
a także przyrodnikiem i archeologiem. Jego osiągnięcia omawiane są podczas cyklicznych konferencji naukowych odbywających się we Władywostoku, organizowanych przez Państwowe Zjednoczone Muzeum im. W. Arseniewa2.
Trudno byłoby omówić tu całą faktografię z tego zakresu, niech jednak tylko
powyższe przykłady posłużą za uzasadnienie poglądu, iż współcześnie w Federacji Rosyjskiej rozwija się wartki nurt czczenia pamięci Polaków, którzy na przekór zesłaniom dali syberyjskiej ziemi swój trud, wiedzę i umiejętności, wyrażające się w jej poznaniu, cywilizowaniu i gospodarczym rozwoju.
Wspomnieć tu także należy o uczonych, którzy w czasach radzieckich, a także i współcześnie podejmowali i nadal prowadzą żmudne nieraz badania archiwalne dotyczące związków polsko-syberyjskich w dziedzinie nauki, kultury i działalności gospodarczej. Oto np. problematyką tą zajmował się nieodżałowanej pamięci Borys P. Polewoj, historyk nauki, oświetlający zawsze w obiektywnym ujęciu
kontakty Polaków z syberyjskimi ziemiamij. Zagadnienia te stanowią także przedJankowskije cztienija. Matieriały konfieriencji 1992. 1994.1996 gg., Władywostok 1996.
B.P. Polewoj ogłosił m.in. w roku 1965, jako pierwszy w ZSRR, artykuł omawiający postać
polskiego zesłańca z końca XVII w. Adama Kamieńskiego-Dłużyka ijego Diariusz więzienia mosla"ewskiego .... zawierający relacje etnograficzne o ludach Syberii. Póżniej razem z A. Kuczyńskim
i Z. Wójcikiem był współautorem krytycznej edycji tego Diariusza ..., który ukazał się we Wrocławiu
w roku 1997 jako: A. Kamieński-Dłużyk, Diariusz więzienia moskiewskiego miast i miejsc. Z pierwodruku wydali oraz przypisami i komentarzami opatrzyli A. Kuczyński, B. Polewoj i 2.1. Wójcik, Wrocław
1997. W bibliografii
zestawionej
w tej książce znajduje się II artykułów B. Polewoja
(w języku polskim i rosyjskim) poświęconych A. Kamieńskiemu-Dłużykowi,
a wśród nich artykuł
pl. Wposzukiwaniu nowych danych o Diariuszu Adama Kamieńskiego-Dłużyka,
opublikowany na
łamach "Ludu" (1994, t. 77, s. 235-257). Zasługą Polewoja jest także udowodnienie polskich korzeni
Jana Kozyrewskiego, odkrywcy Wysp Kurylskich. Zob. na ten temat jego artykuł pl. Trzy pokolenia Kozyrewshch na Syberii na podstawie źródeł archiwalnych, w: Syberia w historii i kulturze narodu polsI..iego, pod red. naukową A. Kuczyńskiego, Wrocław 1998, s. 21-30. Bliżej o B.P Polewoju
zob. też: A. Kuczyński, Z. Wójcik, Borysowi Pietrawiczowi Polewojowi na osiemdziesięciolecie, "Wrocławskie Studia Wschodnie", 1999, t. 3, s. 256-257 i Krathj obzor osnownych rezultatow naucznych
izyskaniji Borysa Pietrawicza Polewogo, laurieata priemii S. l. Dieżniewa 1992 g. i s.p Kraszeninnikowa 1997 g. K 8o-letju so dnja rożdienija (23 maja 1998), wydany w 1998 roku w Sankt Petersburgu przez Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne.
2
3
Władysław M. Łatyszew z Instytutu Dziedzictwa Bronisława Piłsudskiego
295
miot zainteresowań historyków z polskim rodowodem, Bolesława S. Szostakowicza z Irkucka, Walerego Skubniewskiego z Uniwersytetu Ałtajskiego w Barnaule,
Wasylego Haniewicza z Obwodowego Muzeum Historycznego w Tomsku, Mirosławy Jefimowej z Władywostoku, Sergiusza Leończyka i Renety Opłakańskiej
z Abakanu, Natalii Eljbart z Czyty, czy Tatiany Niedzieluk z Nowosybirska. Z niektórymi z tych badaczy byłem lub jestem w osobistych kontaktach naukowych, część
z nich uczestniczyła w konferencjach naukowych w naszym kraju i korzystała
z zasobów archiwalnych dotyczących polskich dziejów za Uralem. Kontakty te zaowocowały wieloma publikacjami w pracach zbiorowych4 i czasopismach "Wrocławskie Studia Wschodnie" i "Literatura Ludowa"5. Tu wspomnieć należy, że
współcześnie Nowosybirsk stanowi ważny ośrodek naukowy, w którym podejmowane są badania złożonych problemów związków polsko-syberyjskich na przestrzeni
XVII-XX stulecia. Zagadnienia te podejmowane są również przez historyków
z innych ośrodków naukowych w Rosji - Barnauł, Chabarowsk, Irkuck, Jakuck,
Jużno-Sachalińsk, Kazań, Moskwa czy Sankt Petersburg. Tu wspomnieć także
należy zmarłego w latach 90. XX wieku profesora Włodzimierza Djakowa, z Moskwy, współtwórcy monumentalnej 25-tomowej edycji polsko-radzieckiej pod nazwą "Powstanie Styczniowe. Materiały i Dokumenty", której redaktorami byli ze
strony polskiej Stefan Kieniewicz, Franciszka Ramotowska i Wiktoria Śliwowska.
O potrzebie i znaczeniu takich kontaktów dla badań naukowych pisać nie trzeba.
Nie sposób też wyliczyć wielu istotnych, dla omawianych przez tych autorów
zagadnień oraz różnych powiązań między badaczami polskimi i radzieckimi. Potrzebę taką dostrzegają także współcześnie, w znacznie większym wymiarze aniżeli
w czasach radzieckich, historycy z Federacji Rosyjskiej podejmujący coraz częściej problematykę dziejów Polaków za Uralem i ich wkładu w rozwój gospodarczy i naukowy dotyczący poznania kultury syberyjskich etnosów. Tu wspomnieć
np. należy najnowszą edycję monografii Wacława Sieroszewskiego poświęconą
Jakutom6, a także rosyjskie wydanie książki Witolda Armona, omawiającej wkład
Polaków w poznanie jakuckiej kultury? W wydawnictwach tych sytuuje się także rosyjska edycja książki omawiającej rolę Syberii w historii i kulturze narodu
polskiego8.
4 Polacy w Kazachstanie.
Historia i współczesność, pod red. naukową S. Ciesielskiego i A. Kuczyńskiego, Wrocław 1996; Syberia w historii i kulturze narodu polskiego, pod red. naukową
A. Kuczyńskiego, Wrocław 1998 i Kościół katolicki na Syberii. Historia - Współczesność - Przyszłość, pod red. naukowąA. Kuczyńskiego, Wrocław 2002.
s "Literatura Ludowa. Dwumiesięcznik naukowo-literacki",
2000, nr 6 - monotematyczny zeszyt poświęcony folkJorowi jakuckiemu. Artykuły z tego zeszytu weszły potem do pracy zbiorowej pl. Z kraju nad Leną. Związki polsko-jakuckie dawniej i dziś, pod red. naukową A. Kuczyńskiego, Wrocław 200 I.
6 W.L. Sieroszewski, Jakuty. Opyt etnograficzeskogo
issliedowanija, Moskwa 1993.
7 W. Armon, Polskie issliedowatieli
kultury jaku to w, Moskwa 200 l.
s Sibir w istorii i kulturie polskogo narada, red. A. Kuczynskogo i P. Romanowa, Moskwa 2002.
Jest to rosyjska edycja książki wydanej wcześniej w języku polskim, dedykowanej B. Piłsudskiemu
296
Antoni Kuczyński
Potrzebę taką dostrzegają także historycy polscy (A. Kijas, E. Kaczyńska,
W. Masiarz, F. Nowiński, W. Śliwowska, J. Trynkowski), etnologowie (Z. Jasiewicz, A. Kuczyński, M. Kośko, S. Szynkiewicz), historycy literatury (J. Borowczyk, J. Fiećko, Z. Trojanowiczowa) i historycy nauki (J. Róziewicz, Z. Wójcik)
podejmujący coraz częściej tematykę badawczą z zakresu kontaktów polsko-rosyjskich, a różne akademickie ośrodki krajowe organizują konferencje z tego zakresu (Kraków, Lublin, Poznań, Wrocław), których pokłosiem sąmonotematyczne tomy studiów. Prestiżowy kwartalnik "Przegląd Wschodni", założony i redagowany przez Jana Malickiego, po wielekroć użycza swych łamów dla autorów
piszących na te tematy. Redakcja tego periodyku przyznaje także od roku 1993
prestiżowe nagrody za tzw. prace wschodnioznawcze, w tym również dla badaczy zagranicznych. Do grupy tej kategorii laureatów zaliczyć należy Daniela
Beauvois, Władimira Djakowa, Bohdana Osadczuka, Jewgienija Gorelika i innych,
a wśród nich Władysława M. Łatyszewa, przez wiele lat dyrektora Obwodowego Muzeum Krajoznawczego w Jużno-Sachalińsku, inicjatora utworzenia na tym
odległym krańcu Federacji Rosyjskiej Instytutu Dziedzictwa Bronisława Piłsudskiego.
Na zainteresowania W.M. Łatyszewa postacią B. Piłsudskiego zwróciłem
uwagę w roku 1975, gdy rozpoczął on publikować prace historyczne dotyczące
dziejów muzealnictwa sachalińskiego, w których odnaleźć można było pewne wątki
potwierdzające znaczący wkład B. Piłsudskiego w rozwój ekspozycji etnograficznych w tych placówkach. Potem w roku 1989 miałem okazję poznać go osobiście,
gdy wraz z profesorem Zbigniewem Wójcikiem odbywałem studyjną podróż na
Kamczatkę i do Władywostoku. To dzięki W.M. Łatyszewowi dane nam było gościć na Sachalinie, wówczas jeszcze wyspie w zasadzie zamkniętej dla obcokrajowców i odwiedzić miejsca związane z Bronisławem Piłsudskim. W.M. Łatyszew
był wówczas dyrektorem Obwodowego Muzeum Krajoznawczego w Jużno-Sachalińsku, w którym rozwinął prace badawcze nad wkładem B. Piłsudskiego w badania etnograficzne na Sachalinie, Pomorzu Amurskim i na Hokkaido. Muzeum usytuowane jest w reprezentacyjnym budynku Jużno-Sachalińska, powstałym w czasach, gdy miasto to nosiło nazwę Tojohara, to jest wówczas, gdy południowy Sachalin
należał do Japonii. Zarówno sam budynek, jak i jego otoczenie potwierdzało wielką
staranność jego dyrekcji o rangę tej placówki muzealnej. Równie okazale prezentowały się sale ekspozycyjne, biblioteka i magazyny. Już wówczas znajdowała się
tam ekspozycja dotycząca B. Piłsudskiego. O dalszych zamiarach w tym zakresie opowiadał nam W.M. Łatyszew, który już wówczas posiadał kontakty nauko-
i noszącej tytuł Syberia w historii i kullurze narodu polskiego, pod red. naukową A. Kuczyllskiego,
Wrocław 1998. Rosyjska edycja tej książki spotkała się z licznymi recenzjami w Federacji Rosyjskiej. Tu podkreślić należy, że jest to pierwsza w języku rosyjskim książka omawiająca tak szeroko
związki polsko-syberyjskie.
Jej ukazanie się w Rosji zawdzięczamy
Ambasadzie
RP
w Moskwie oraz Halinie Subotowicz-Romanow,
prezydentowi Kongresu Polaków w Rosji.
Władysław M. Łatyszew z Instytutu Dziedzictwa Bronisława Piłsudskiego
297
we z badaczami japońskimi podejmującymi wątek wkładu B. Piłsudskiego
w badania kultury ajnoskiej, planował zorganizowanie konferencji naukowej poświęconej temu zesłańcowi i etnografowi oraz przygotowywał się do zorganizowania wystawy jemu poświęconej w Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie. Obie
te inicjatywy zostały urealnione. Wystawa ta miała miejsce w roku 1991 i cieszyła się szerokim zainteresowaniem społeczności Warszawy9. Również w roku 1991
odbyła się w Jużno-Sachalińsku międzynarodowa konferencja10, podczas której
odsłonięto wspomniany powyżej pomnik B. Piłsudskiego. Rzec można, że od tego
momentu zacieśniły się kontakty W.M. Łatyszewa z badaczami polskimi. Trzykrotnie był on w Polsce w latach 1992, 1997 i 1999, pogłębiając swoje studia
dotyczące życia i pracy B. Piłsudskiego. W roku 2003 W.M. Łatyszew otrzymał
prestiżową nagrodę "Przeglądu Wschodniego" za rok 2002.
Jury nagrody to: prof. Andrzej AjnenkielInstytut Historii PAN, prof. Juliusz Bardach - Uniwersytet Warszawski, Andrzej Chodkiewicz - Stowarzyszenie "Wspólnota Polska", Adolf Juzwenko - dyrektor Zakładu Narodowego
im. Ossolińskich, Jan Malicki - redaktor naczelny "Przeglądu Wschodniego",
prof. Stanisław Mossakowski - Instytut Sztuki PAN, Andrzej Przewoźnik Sekretarz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, prof. Elżbieta Smułkowa
- Uniwersytet Warszawski, Ewa Gieysztor oraz Marek Karp -laureat
nagrody im. Aleksandra Gieysztora w 2000 roku. W edycji nagrody za rok 2002 uhonorowano następujących autorów krajowych i zagranicznych. Nagrody krajowe
ex aequo otrzymali: Michał Janocha z Warszawy za książkę pl. Ukraińskie
i białoruskie ikony świąteczne w dawnej Rzeczypospolitej oraz Paweł Piotr
Wieczorkiewicz z Warszawy za książkę pl. Łańcuch śmierci. Czystka w Armii
Czerwonej 1937-1939. W kategorii książek zagranicznych jury wyróżniło autorów: Leonida Zaszkilniaka i Mykołę Krykuna ze Lwowa za książkę pl.lstorija Polszczy, opublikowaną przez Wydawnictwo Uniwersytetu Lwowskiego.
Nagrodę specjalną przyznano W.M. Łatyszewowi z dalekiego Juźno-Sachalińska za całokształt działalności badawczej i organizacyjnej związanej z dokumentacją dziedzictwa naukowego Bronisława Piłsudskiego.
Wręczenie nagród odbyło się 15 marca 2003 roku na Uniwersytecie Warszawskim. Fundatorami nagród byli: Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Radio
Polonia - Program dla Zagranicy, Polskie Radio S.A. oraz tradycyjnie już Stowarzyszenie "Wspólnota Polska". Obowiązki zawodowe nie pozwoliły przybyć na tę uroczystość laureatowi W.M. Łatyszewowi, który otrzymał ją 2 lipca
2003 roku z rąk ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej w Rosji, prof. Stefana
9 J. Żytek, Bronisław
Piłsudski 1866-1918, w: Bronislaw Pilsudski badacz ludów Dalekiego
Wschodu. Katalog wystawy Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, Warszawa 1991; [ZZ], Tę wystawę należy zobaczyć. ZbiOly Bronislawa Pilsudskiego, "Słowo Powszechne", 1992, nr 7, s. 6.
10 A. Kuczyński, Międzynarodowa
ocel/a doroble-ubadawczego B. Piłsudskiego nad tubylczymi
ludami Sachalinu. Konferencja naukowa -Jużno-Sachalińsk
1991, "Niepodległość", 1993, t. XLVI,
s.176-190.
298
Antoni Kuczyński
Mellera, w siedzibie Ambasady RP w Moskwie. Na uroczystość tę przybyli liczni goście reprezentujący moskiewskie środowisko naukowe, dziennikarze oraz
członkowie moskiewskiej Polonii. Wydarzenie to zostało odnotowane m.in. na
łamach wysoko nakładowej "Litieratumoj Gaziety" , rozpowszechnianej na terenie
całej Federacji Rosyjskiej, w artykule pl. Pocziotnyj Poliak Sachalina (nr 28
z dnia 9-15 lipca 2003). Autorem tej publikacji był laureat, który raz jeszcze przyczynił się do spopularyzowania w Rosji postaci B. Piłsudskiego ijego twórczych
osiągnięć na niwie etnografii.
Władysław M. Łatyszew urodził się w 1939 roku na Ukrainie. Ukończył studia historyczne na Uniwersytecie w Odessie. Początkowo pracował jako nauczyciel
historii w szkole, potem w Muzeum Krajoznawczym w Odessie. W 1971 roku
przybył na Sachalin i rozpoczął pracę na stanowisku zastępcy dyrektora ds. naukowych w Obwodowym Sachalińskim Muzeum Krajoznawczym, którego później został dyrektorem (1975 r.). Na tej dalekiej wyspie, na krańcach rosyjskiego
Dalekiego Wschodu laureat podejmował wielorakie zadania na rzecz rozwoju
powierzonej mu placówki muzealnej. Przyznanie mu nagrody "Przeglądu Wschodniego" to ważny moment, ażeby spojrzeć na jego działalność naukową i organizacyjnąjako na wzajemnie przenikającą się całość przedsięwzięć z tego zakresu.
Po pierwsze, należy stwierdzić szczególnie twórczy i sprawny organizacyjnie sposób zarządzania placówką muzealną w lużno-Sachalińsku. W pracy tej od samego początku (1971), gdy objął stanowisko zastępcy dyrektora do spraw naukowych, nie kwestionując dotychczasowych działań tej jednostki, nadał zakresowi pojęciowemu "muzeum placówką naukową" nową formułę, co w rezultacie
doprowadziło do poszerzenia roli muzeum ijego znaczenia w życiu naukow(}-badawczym wyspy. Z jednej strony dbał o wzbogacanie muzealnej kolekcji w poszczególnych jego działach, z drugiej zaś dostrzegał pilną potrzebę pełnego jej opisu
i działalności ekspozycyjnej. Takie konsekwentne przestrzeganie tej zasady wzmacniało jego pozycję i zgodnie z właściwą sobie metodą postępowania naukowo-dokumentacyjnego, zjednywał dla muzeum coraz szerszy krąg miejscowej administracji. Był też zwolennikiem zasady, iż sensowny sposób porozumienia międzyludzkiego jest ważnym elementem integrującym zespół pracowniczy. Nie sposób
wyliczyć tu wielu istotnych i ważnych dla prezentacji osoby laureata powiązań
zachodzących między praktyczną działalnością muzealną a sferą badawczą tej
placówki. Najogólniej mówiąc łączyły się w niej cele związane z gromadzeniem
kolekcji, odpowiednim jej zabezpieczeniem materialnym, opracowaniem naukowym,
działalnością wystawienniczą przy równoczesnym rozwoju przedsięwzięć edytorskich ukazujących muzeumjako ważny ośrodek rozwoju wiedzy o regionie,jego
przeszłości i teraźniejszości, rzec można kształtowania swoistego pojęcia małej
sachalińskiej ojczyzny. Tym zadaniom laureat umiał podołać, zapisując się w dziejach sachalińskiego muzealnictwa. Sam zresztą pisał o historii muzealnictwa na
Sachalinie, o działalności społeczno-kulturalnej na wyspie, np. o teatrze sachalińskim, o kulturalnych i literackich związkach wyspy z zachodnimi obszarami Rosji,
Władysław M. Łatyszew z Instytutu Dziedzictwa Bronisława Piłsudskiego
299
o żegludze na Sachalinie i roli portów leżących najego wybrzeżach. Organizował konferencje naukowe, starał się o nawiązanie kontaktów naukowych z badaczami z centralnej części ZSRRJRosji, np. ze wspomnianym już B. Polewojem, Niwchem Czunerem Taksamim, etnografem pracującym w Leningradzie/
/Sankt Petersburgu, z B. Szostakowiczem z Irkucka, z pracownikami bibliotek
i archiwów w Moskwie, Tomsku, Władywostoku. Śledząc ten rozwój jego działalności muzealnej i naukowo-badawczej, widać w nim wyraźnie, że gdzieś od
połowy lat 70. XX stulecia zaczął interesować się postacią B. Piłsudskiego.
Wspomniane powyżej zainteresowania zasługują niewątpliwie na oddzielne
omówienie, tutaj jednak, zgodnie z inną konwencją artykułu, przedstawione zostaną nader pobieżnie. Dość stwierdzić, że to W.M. Łatyszew wprowadził na
nowo postać B. Piłsudskiego, zesłańca i katorżnika, badacza kultury tubylczych
ludów Sachalinu do dziejów etnografii rosyjskiej. Przedtem bowiem postać ta pozostawała na uboczu etnografów radzieckich, no może z wyjątkiem niektórych
autorów zajmujących się folklorem Ajnów i Niwchów oraz szamanizmem. Konkretyzując, stwierdzić należy, że laureat nagrody "Przeglądu Wschodniego" nadał
nowy impuls tym badaniom w szerokiej konwencji mieszczącej się w formule:
"B. Piłsudski - życie - dzieło - recepcja".
O sukcesie autorskim, edytorskim i naukowym W.M. Łatyszewa związanym
z postacią B. Piłsudskiego zadecydowało wiele czynników. Niewątpliwie istotne
tu były jego zdolności organizacyjne; pewne jest także i to, że zafascynował się
on tą postacią, a także fakt najważniejszy - upadek ZSRR, w którym niechętnie podejmowano ten wątek związany z badaniami i obserwacjami etnograficznymi B. Piłsudskiego na Sachalinie, ze względu na jednoznaczną wymowę tego
nazwiska. Te niekwestionowane zasługi naszego rodaka w poznaniu kultury tubylczych ludów wyspy Sachalin mogły też mieć tak istotne znaczenie, że po "pieriestrojce" zajęcie się tą postacią stawało się formą koniecznego do spłacenia długu.
Myślę, że fakt ten wspomagał także W.M. Łatyszewa w powołaniu w 1997 roku
Instytutu Dziedzictwa Bronisława Piłsudskiego w JuŻno-Sachalińsku. Instytutem
tym kieruje do chwili obecnej. Laureat jest postacią wyjątkową, ajego pracę naukową i organizacyjną dokumentuje bogata bibliografia obejmująca około 200 publikacji (książki, artykuły naukowe i publicystyczne)ll.
Będąc pomysłodawcą, a następnie realizatorem tego przedsięwzięcia, miał za
sobą laureat wiele publikacji poświęconych postaci tego niezwykłego człowieka.
W 1991 roku zorganizował międzynarodową konferencjęjemu poświęconą. Wtedy
też odsłonięto pomnik B. Piłsudskiego w Jużno-Sachalińsku, tak więc postać ta
" W artykule W.M. Łatyszewa pl. Materiały do bibliografii publikacji a Bronisławie Piłsudskim
wjęzyku rosyjskim opublikowanym na łamach "Ludu" (1994, L 77, s. 205-222) znajduje się 21 jego
publikacji poświęconych B. Piłsudskiemu. Od daty opublikowania tej bibliografii ogłosił on wiele
innych artykułów na ten temat w języku polskim, rosyjskim, angielskim ijapońskim. W moim posiadaniu znajduje się pełna bibliografia publikacji W.M. Łatyszewa, które ukazały się do czasu przyznania jemu nagrody "Przeglądu Wschodniego".
300
Antoni Kuczyński
wpisywała się w pejzaż medialny wyspy oraz w jej naukowe dziedzictwo. Laureat wydał też m.in. zbiór listów do Lwa Sztemberga, zatytułowany Bronislaw
Piłsudski}. Dorogoj Lew Jakowlewicz. Pisma L.J. Szternbergu, 1893-1917
(Jużno-Sachalińsk 1996). Jakjuż wspomniano, dokonania autorskie laureata nie
zamykają się tylko w obszarze czasopiśmienniczym. Ostatnio np. wydał on wspólnie
z Koichi Inoue z Uniwersytetu Hokkaido w Sapporo książkę pt. Narodnoje isskustwo sachalińskich ajnow/Sakhalin Ainu Folk Craft (Sapporo 2002)12. Publikuje on też zebrane w jedną całość folklorystyczne zapisy B. Piłsudskiego
dotyczące Ajnów. W jego bogatym piśmiennictwie są takie pozycje, które na stałe
weszły do kanonu publikacji poświęconych życiu i pracy naszego rodaka badającego kulturę Ajnów, Niwchów i Oroków. Dotyczy to szczególnie działalności
naukowej Bronisława Piłsudskiego, którego biografii W.M. Łatyszew jest świetnym znawcą.
Wspomniany Instytut wydaje czasopismo pod nazwą "Izwiestija Instituta Nasledija Bronisława Piłsudskogo" (dotychczas ukazało się 7 tomów), które cieszy
się wysoką oceną merytoryczną uczonych. Należy zwrócić uwagę, iż rzeczą niezwykle rzadką w nauce jest powołanie naukowego instytutu dotyczącego edycji
i dokumentacji dorobku naukowego jednego tylko uczonego. Właśnie taką placówkąjest wspomniany Instytut, założony przez W.M. Łatyszewa. Podkreślić należy, że zespół kierowany przez niego jest wyjątkowo kompetentny w pracach
zmierzających do przedstawienia całościowego dorobku naukowego Bronisława
Piłsudskiego. On sam zaś wspiera swą wiedzą oraz źródłami historycznymi wielu
uczonych w Rosji, Japonii, Niemczech, Stanach Zjednoczonych, a także i w Polsce, podejmujących w swych pracach różne wątki naukowej i życiowej drogi Bronisława Piłsudskiego. Tutaj tylko dodać jeszcze należy, że dokonania Bronisława
Piłsudskiego uznane zostały w nauce światowej za ważne osiągnięcie w historii
polskich obserwacji i badań etnograficznych ludów innych kontynentów. Dowodem tego jest m.in. monumentalna edycja jego prac pt. The Collected Works of
Bronislaw Piłsudski, realizowana przez prestiżową oficynę Walter de Gruyter
& Co. z Berlina i Nowego Jorku, przy wydawaniu której aktywnie uczestniczy
W.M. Łatyszew, a także cykliczne kongresy międzynarodowe (Sapporo 1985,
Jużno-Sachalińsk 1991, Kraków-Zakopane 1999 i planowany na najbliższy okres
kongres w Wilnie).
Antoni Kuczyński
