-
Title
-
Kronika / LUD 2004 t.88
-
Description
-
LUD 2004 t.88, s.363-410
-
Date
-
2004
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:4739
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5108
-
Rights
-
Licencja PIA
-
Text
-
Lud, t. 88, 2004
v.
KRONIKA
80. WALNE ZGROMADZENIE POLSKIEGO TOWARZYSTWA
LUDOZNAWCZEGO, ŁÓDŹ, 23 WRZEŚNIA 2004
23 września 2004 roku w Łodzi, w Łódzkim Domu Kultury, odbyło się 80. Walne
Zgromadzenie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Obrady otworzyła prezes Zarządu Głównego PTL, prof. dr Dorota Simonides. Po powitaniu zgromadzonych zaproponowała na przewodniczącą obrad prof. dr Teresę Smolińską, wiceprezesa ZG PTL,
a na sekretarza dr Annę Spis s, zastępcę sekretarza generalnego PTL, co zyskało aprobatę
Zgromadzenia. Przewodnicząca przedstawiła porządek obrad, zaakceptowany przez zebranych:
- Wspomnienie o zmarłych członkach Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego;
- Nadanie godności członków honorowych PTL;
- Podziękowanie za zorganizowanie 79 WZD w Słubicach;
- Informacja o zatwierdzeniu nowych deklaracji członkowskich;
- Powołanie Komisji Wnioskowej;
- Odczytanie protokołu z 79 WZD w Słubicach;
- Sprawozdanie sekretarza generalnego;
- Sprawozdanie skarbnika;
- Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej;
- Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej;
- Sprawozdania Oddziałów i Kół Zainteresowań;
- Dyskusja;
- Wystąpienie Komisji Wnioskowej;
- Zakończenie obrad.
Minutą ciszy uczczono pamięć dziewięciu zmarłych członków: prof. Czesława Hemasa, redaktora "Literatury Ludowej" i prof. Edwarda Pietraszka, redaktora ,,Prac i Materiałów Etnograficznych", z Oddziału Wrocławskiego; Stefana Aleksandrowicza z Oddziału
Lubelskiego, Kaliny Antonowicz z Oddziału Toruńskiego; Janinę Dydowicz z Oddziału Poznańskiego; Andrzeja Łaszczyńskiego z Oddziału Krakowskiego; dr. hab. Jacka Olędzkiego i Piotra Szackiego z Oddziału Warszawskiego oraz Czesława Rutkowskiego z Oddziału Łódzkiego.
Godność członków honorowych otrzymały: mgr Elżbieta Królikowska i mgr Ewa
Zawiejska z Łodzi. Laudację wygłosiła prezes Oddziału Łódzkiego, dr Anna Nadolska-Styczyńska. Ozdobne dyplomy uroczyście wręczyła prezes ZG PTL, prof. Dorota Simonides.
Przewodnicząca złożyła serdeczne podziękowanie na ręce p. Dyrektor Biura ZG PTL
mgr Pauliny Sucheckiej za znakomitą organizację zjazdu PTL w Słubicach, której nie
podjął się żaden Oddział, podziękowała również za pomoc prof. Michałowi Buchowskiemu z Instytutu Etnologii UAM w Poznaniu i dr. Wojciechowi Sadowskiemu z Oddziału Poznańskiego PTL.
364
Kronika
Przewodnicząca poinformowała o nowo zatwierdzonych deklaracjach. Po otrzymaniu przez Biuro PTL fotografii, legitymacje dla nowych członków zostaną przesłane pocztą
na adres Oddziałów.
Do Komisji Wnioskowej zaproponowano: dr Janinę Hajduk-Nijakowską, mgr Krystynę Kaczko, mgr Elżbietę Filip oraz mgr Wiktorię Blacharską, która jednak nie wyraziła zgody na udział w Komisji.
Protokół z 79. WZD w Słubicach odczytał sekretarz generalny dr Jerzy Adamczewski. Następnie przedstawił sprawozdanie sekretarza generalnego z działalności Prezydium
i Zarządu Głównego za okres lipiec 2003-wrzesień 2004, składające się z następujących
części:
1. Dane ogólne;
2. Realizacja wniosków z 79. WZD w Słubicach;
3. Działalność ZG i Prezydium ZG;
4. Sprawy finansowe;
5. Działalność wydawnicza;
6. Funkcjonowanie Biblioteki Naukowej im. 1. Czekanowskiego;
7. Prace Archiwum Naukowego;
8. Oddziały Towarzystwa;
9. Sprawy różne.
Sekretarz generalny poinformował m.in., że zrealizowano wszystkie wnioski z 79.
WZD. Podkreślił wielką zasługę prezes prof. D. Simonides w podtrzymaniu nieprzerwanej działalności PTL, uwieńczone ostatnio sukcesem w staraniach o pozyskanie nowego
pomieszczenia dla biura, biblioteki i archiwiim naukowego przy ul. Szczytnickiej 11 we
Wrocławiu. Zawdzięczamy to przede wszystkim wielkiej życzliwości rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. Zdzisława Latajki. Zawiadomił też, że w związku ze śmiercią
dr. Stanisława Chmielowskiego, przewodniczącego Sądu Koleżeńskiego, w skład Sądu,
zgodnie ze Statutem, wchodzi mgr Elżbieta Oficjaiska, jako że uzyskała odpowiednio
dużą liczbę głosów w czasie głosowania w wyborach do Zarządu w 200 l roku. Sąd koleżeński ukonstytuuje się w nowym składzie.
Skarbnik mgr Zbigniew Toroński odczytał sprawozdanie za okres drugiego półrocza
2003 i pierwszego 2004, z którego wynika, że wszystkie zobowiązania finansowe są obecnie regulowane na bieżąco, jak również wszystkie rozliczenia publiczno-prawne. Działalność gospodarcza Towarzystwa, przypomniał, winna być działalnością pomocniczą,
służącą pozyskiwaniu środków finansowych na prowadzenie i rozwijanie działalności
statutowej.
Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej za okres 5.05.2003-31.08.2004 roku odczytała jej przewodnicząca, dr Anna Kowalska-Lewicka. Kontrola objęła całokształt działalności PTL. Nie dopatrzono się uchybień w zakresie gospodarki finansowej, zaplanowane wydawnictwa ukazały się. Obecny lokal wydaje się najlepszy, odkąd PTL ma siedzibę
we Wrocławiu. Komisja wnioskuje o mianowanie mgr Pauliny Sucheckiej Dyrektorem Biura
i Biblioteki PTL; należy nadal podejmować starania o dalsze dotowanie umów-zleceń przez
Ministerstwo Nauki i Informatyzacji, a jeśli Uniwersytet Wrocławski przedłuży umowę
z PTL na dalszy rok (lata), należy postarać się o etat dla bibliotekarza.
Sprawozdanie z działalności Ośrodka Dokumentacji i Infonnacji Etnograficznej wygłosiła prof. Bronisława Kopczyńska-Jaworska, która funkcję kierownika Ośrodka pełni
społecznie, od 1999 roku ośrodek nie posiada etatów. Na umowę-zlecenie pracuje pani
Małgorzata Wilbik oraz pozostałe osoby. Pani Profesor zaapelowała, aby członkowie PTL
Kronika
365
przysyłali wykaz swych prac naukowych oraz swe publikacje książkowe w darze, ewentualnie tylko do wglądu. Powiadomiła też, że przystąpiono do prac zmierzających do
uprzystępnienia bieżącej bibliografii etnografii polskiej w Internecie. Do 2006 roku ma
być opracowana internetowa bibliografia za lata 2001-2003. Na ten cel Pani Profesor
uzyskała imiennie grant naukowy.
Następnie zebrani wysłuchali sprawozdań następujących Oddziałów: Bielsko-Bialskiego, Północno-Mazowieckiego,
Gdańskiego, Krakowskiego, Lubelskiego, Łódzkiego, Opoczyńskiego, Opolskiego, Poznańskiego, Toruńskiego, Śląskiego, Warszawskiego, Wrocławskiego, Zamojskiego. Nie wszystkie oddziały, a jest ich) 8, nadesłały sprawozdania, natomiast Oddział Cieszyński, z nieznanych przyczyn, wciąż nie może się
ukonstytuować.
Na początku dyskusji przewodnicząca ustosunkowała się do przeczytanych sprawozdań zwracając uwagę, iż oddziały koncentrują się przede wszystkim na działalności popularno-naukowej, szczególnie należy cenić, dodała, wkład amatorów, osób o nieprofesjonalnym wykształceniu, mocno zaangażowanych w sprawy Towarzystwa. Dr Aleksander Błachowski wywołał ożywioną dyskusję stwierdzając, iż w sprawozdaniach należy
umieszczać wszystkie dokonania naukowe członków oddziału. Głos zabierali: dr Anna
Kowalska-Lewicka, dr Janina Hajduk-N,ijakowska, dr Marcin Piotrowski, mgr Anna Walczak, mgr Małgorzata Oleszkiewicz. W końcu prawie wszyscy zgodzili się, że należy
prezentować tylko te dokonania, które faktycznie firmuje oddział, różny jest bowiem
potencjał naukowy poszczególnych oddziałów. Prof. Barbara Bazielich zwróciła uwagę,
iż sponsorom koniecznie należy posyłać nasze wydawnictwa, aby uświadomić im, iż
pomoc finansowa przeznaczona jest na naukowy, społecznie przydatny cel, a przy okazji
zachęcić ich do dalszej pomocy. Dr J. Hajduk-Nijakowska dodała, iż w promocji wydawnictw pomocny jest Internet. Dyr. P. Suchecka poinfonnowała, że nie wszyscy sponsorzy pragną mieć nasze książki - większość darczyńców życzy sobie wyłącznie egzemplarze tzw. dowodowe, np. Urząd Miasta w Wilamowicach nie był zainteresowany
większą liczbą egzemplarzy Atlasu stroju wilamowickiego, mimo iżjest to świetny materiał promocyjny. Bożena Wrońska uzupełniła, że na 150 ofert sprzedaży wysłanych
w okresie między marcem a lipcem br., zainteresowanych zakupem było tylko) 7 instytucji: muzea, ośrodki kultury, biblioteki miejskie i wiejskie.
Przewodnicząca Komisji Wnioskowej, dr 1. Hajduk-Nijakowska, odczytała wnioski:
l. dublety czasopism zagranicznych należy rozdysponować odpłatnie, a pieniądze przeznaczyć na zakup książek; 2. na ręce naszego dobrodzieja, rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. Zdzisława Latajki należy wystosować w imieniu ZG PTL i wszystkich
oddziałów tzw. adres z podziękowaniem; Janowi Górakowi w 2005 roku przyznać honorowe członkostwo PTL (wniosek Oddziału Lubelskiego); 4. 81. WZD, połączone
z sesją naukową o tematyce "pogranicze polsko-białorusko-litewskie",
zorganizuje Oddział Warszawski w 50-lecie jego istnienia i 11O-lecie PTL, w Supraślu, przy organizatorskim udziale Muzeum Wsi Białostockiej (list w tej sprawie do prezesa ZG PTL wystosował wiceprezes Zarządu Głównego, dr Andrzej Stawarz); 5. do Biura PTL należy
przesyłać materiały "propagandowe" np. afisze, jak również wyroby artystyczne w celu
ozdobienia nowego lokalu; 6. do drugiego tomu zbiorowej publikacji Etnografowie i ludoznawcy polscy ... należy przysyłać biogramy lub propozycje haseł (Oddział Krakowski); 7. (wniosek prof. B. Jaworskiej): nadsyłać do ODiIE dane bibliograficzne, infonnacje
o indywidualnym aktualnym dorobku naukowym; 8. (wniosek dr. A. Błachowskiego): do
Biura ZG PTL przekazywać również infonnacje na temat wkładu danego oddziału dla swego
środowiska. Wnioski zostały przegłosowane.
366
Kronika
W dalszej dyskusji zabrała głos m.in. główna księgowa, p. Agata Sikora, przypominając, że jedynym uprawnionym płatnikiem w rozliczeniach z Urzędem Skarbowym
i ZUS jest Zarząd Główny, a nie oddziały. Dyr. P. Suchecka ponownie zaapelowała
o pomoc w ozdobieniu lokalu Biura. Dr A. Spiss przypomniała, iż termin nadsyłania na
adres Oddziału Krakowskiego biogramów do drugiego tomu Etnografowie i ludoznawcy
polscy ... upływa z końcem grudnia 2004 roku.
W podsumowaniu obrad prezes prof. D. Simonides przyznała, że z zainteresowaniem
wysłuchała sprawozdań oddziałów, choć generalnie większość była za długa, rozumie
jednak, że aktywne oddziały chcą się pochwalić swoimi dokonaniami. Zamiarem Pani
Prezes jest wydanie wszystkich sprawozdań z okresu dwóch jej kadencji oraz "historii
ilustrowanej fotografiami" dwukrotnych, w niewielkiej odległości czasowej, przeprowadzek biura, biblioteki i archiwum, a to w celu zaprezentowania na szerszym forum skądinąd mało znanego Towarzystwa naukowego, jego osiągnięć naukowych i popularyzacyjnych oraz zasług dla podtrzymania tożsamości kulturowej i etnicznej lokalnych społeczności.
Przewodnicząca prof. T. Smolińska w serdecznych słowach podziękowała zebranym za
uczestnictwo w obradach i zaprosiła na dwudniową sesję naukową "Kultury wobec globalizacji. Problematyka unifikacji kulturowej w zainteresowaniach polskiej humanistyki".
Na zakończenie, w imieniu organizatorów zjazdu, dr Anna Nadolska-Styczyńska
wygłosiła komunikat organizacyjny.
Anna Spiss
"KULTURY WOBEC GLOBALIZACJI. PROBLEMATYKA UNIFIKACJI
KULTUROWEJ W ZAINTERESOWANIACH POLSKIEJ HUMANISTYKI".
KONFERENCJA TOWARZYSZĄCA JUBILEUSZOWEMU
- LXXX ZJAZDOWI POLSKIEGO TOWARZYSTWA
LUDOZNAWCZEGO, ŁÓDŹ, 24-25 WRZEŚNIA 2004
Między 23 i 26 września 2004 roku odbywał się w Łodzi Walny - jubileuszowy LXXX Zjazd PTL. Towarzyszyła mu konferencja naukowa "Kultury wobec globalizacji.
Problematyka unifikacji kulturowej w zainteresowaniach polskiej humanistyki". Organizatorami spotkania byli: Zarząd Główny i Oddział Łódzki PTL, Katedra Etnologii Uniwersytetu Łódzkiego i Łódzki Dom Kultury. Konferencja została dofinansowana przez
Ministerstwo Nauki i Informatyzacji.
Zarówno Zjazd, jak i konferencja odbyły się w gmachu Łódzkiego Domu Kultury,
który zapewnił także pełną obsługę techniczną obu spotkań. Współorganizatorami Zjazdu byli ponadto: Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Kinematografii oraz Centrum Informacji Kulturalnej w Łodzi.
Pierwszy dzień spotkania przeznaczono na sprawy organizacyjne Stowarzyszenia
i Walne Zgromadzenie PTL. Dwa kolejne wypełniła konferencja naukowa, a ostatni dzień
- tradycyjnie zajęła wycieczka, która tym razem pokazywała Łódź z okresu "Ziemi
Obiecanej".
W skład komitetu powołanego do organizacji Zjazdu i konferencji weszli: dr hab.
Katarzyna Kaniowska, dr Anna Nadolska-Styczyńska oraz dr Paweł Schmidt.
Kronika
367
W rozesłanych do zainteresowanych zaproszeniach organizatorzy podali, że celem
konferencji było zwrócenie uwagi na kulturowe konsekwencje procesu globalizacji, rozpatrywane zarówno z punktu widzenia wynikających z niej zagrożeń, jak i działań badawczych i popularyzatorskich podejmowanych w celu ochrony dziedzictwa kulturowego różnych grup etnicznych świata. Autorów koncepcji wstępnej interesowała antropologiczna analiza procesów towarzyszących globalizacji oraz zjawiska odradzania się
tożsamości etnicznej i kulturowej, a także potrzeby ochrony dziedzictwa kulturowego.
Planowano obrady w trzech grupach zagadnień:
- kultury etniczne wobec globalizacji;
- dziedzictwo kultury narodowej wobec unifikacji kulturowej;
- globalizacja a polityka.
Recenzujący plany konferencji prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz zwrócił uwagę na
podjęcie tematyki pozaeuropejskiej oraz na wartość przyjętego założenia, że "globalizacji towarzyszy zjawisko glokalizacji związane z lokalnymi tradycjami kulturowymi, z ich
możliwością przekształcania bodżców płynących ze świata globalnego".
Referaty zgłosiło 37 osób. Ze względu na ograniczone możliwości czasowe i wynikające z doświadczeń lat ubiegłych zalecenie Zarządu Głównego PTL dotyczące ograniczenia obrad w równoległych sekcjach na rzecz spotkań plenarnych, po przeprowadzeniu wnikliwej analizy nadesłanych propozycji referatów wybrano ostatecznie 25. Z powodu braku zgłoszeń zrezygnowano z tematu "globalizacja a polityka", a wystąpienia
zgrupowano w trzech zespołach tematycznych: pierwszy dotyczył reakcji rozmaitych
typów kultur na procesy globalizacyjne, drugi - ochrony dziedzictwa kulturowego,
a trzeci - polskich badań prowadzonych w odniesieniu do obszarów pozaeuropejskich
i poruszających zagadnienie zachodzących tam przemian kulturowych.
Konferencję otworzyła prof. Dorota Simonides - prezes ZO PTL, witając w imieniu
Zarządu Głównego i Zarządu Oddziału Łódzkiego PTL obecnych gości, a zarazem współorganizatorów: J.M Rektora Uniwersytetu Łódzkiego, prof. dr hab. Wiesława Pusia, dyrektora Łódzkiego Domu Kultury - mgr. Zbigniewa Ołubka, wicedyrektora gospodarzy
- mgr Elżbietę Krawiec i kierownika Katedry Etnologii UŁ - prof. dr hab. Władysława Baranowskiego.
Kolejnym, miłym punktem spotkania było złożenie życzeń wieloletniemu kierownikowi Katedry Etnologii UŁ i wielokrotnemu prezesowi ZO PTL - prof. dr hab. Bronisławie Kopczyńskiej-Jaworskiej
z okazji obchodzonego w tym roku jubileuszu urodzin.
Po zakończeniu części oficjalnej rozpoczęto obrady. Prowadziła je prof. B. Kopczyńska-Jaworska. Na wstępie prof. K. Kaniowska poinformowała zebranych o głównych
założeniach merytorycznych konferencji. W tej części sesji wygłoszone zostały cztery
referaty, stanowiące niejako "zapowiedź" wymienionych powyżej obszarów zainteresowań poszczególnych części spotkania. Wygłosili je kolejno: prof. Z. Jasiewicz - "Sposób przedstawiania i stosunek do procesów unifikacji kulturowej w etnologii polskiej
przełomu XIX i XX wieku", prof. M. Wieruszewska - "Wyzwania globalizacji jako tło
refleksji o kulturze wsi", prof. S. Szynkiewicz - "Dobrodziejstwa globalizacji z perspektyw kultur dalekowschodnich", oraz dr Jerzy Kuniewski - "Globalizacja poza kontrolą". Dyskusja dotyczyła problematyki różnorodności zakresów definiowania globalizacji oraz metodologii badań jej przejawów i następstw.
Sesja popołudniowa, której przewodniczyła prof. Teresa Smolińska, skupiła uwagę
na problematyce mechanizmów globalizacji ijej kulturowych następstw oraz różnorodności antropologicznych perspektyw badawczych dotyczących tej problematyki.
368
Kronika
Kolejną grupę tematów zaprezentowano w dwóch sekcjach w sobotę przed południem.
Prowadzone były one równolegle przez prof. Irenę Bukowską-Floreńską oraz prof. Zbigniewa Jasiewicza. Wygłoszone referaty dotyczyły działań podejmowanych przez rozmaite instytucje: muzea, ośrodki kultury, stowarzyszenia regionalne itd. na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego. Wystąpienia opracowano na podstawie doświadczeń badawczych i zawodowych z różnych obszarów Polski. Prezentowano w nich przykłady
sprawdzonych działań z tego zakresu, zwracano uwagę na potrzebę objęcia nimi nowych
mniejszości etnicznych w Polsce, a także omawiano niepokojące przejawy stereotypowego myślenia i działania, wykorzystującego do celów komercyjnych swoistego rodzaju
"modę" na regionalizm, etniczność, dziedzictwo kulturowe itp. Kilka wystąpień poświęcono wykorzystywaniu "narzędzi globalizacji", takich jak Internet czy reklama dla propagowania treści obejmujących problematykę dziedzictwa kultury regionu.
Ostatnia, popołudniowa, plenarna sesja poświęcona była problematyce tożsamości etnicznej i kulturowej obszarów pozaeuropejskich oraz mniejszości etnicznych i narodowych w Polsce. Przewodniczył jej prof. Sławoj Szynkiewicz. Zebrani mogli zapoznać
się ze zjawiskiem tworzenia w ZSRR jednolitej idei "miast słońca" kosztem miejscowych, etnicznych i narodowych tradycji urbanistyczno-architektonicznych,
ze specyfiką
ruchów feministycznych w Ekwadorze, czy też nowymi formami wypowiedzi artystycznej mieszkańców Tanzanii, powstałymi na skutek kontaktów miejscowych artystów
z turystami z Europy i Ameryki.
Podobną tematykę - zmian zachodzących w wypowiedziach artystycznych, tym razem w odniesieniu do tkanin afrykańskich, poruszała towarzysząca konferencji wystawa
"Bogolan, korhogo i inne tkaniny Afryki Zachodniej", którą zorganizowało w Galerii
"Nowa" Łódzkiego Domu Kultury Muzeum Miejskie w Żorach, przy współpracy Ośrodka Regionalnego ŁDK oraz Oddziału Łódzkiego PTL. Autor scenariusza tej ekspozycji,
mgr Lucjan Buchalik, oprowadził uczestników konferencji po wystawie, przedstawiając
jej główne założenia i udzielając odpowiedzi na liczne pytania.
Na zakończenie konferencji zebrani wysłuchali dwóch komunikatów relacjonujących
efekty badań prowadzonych przez młodych badaczy wśród polskich Tatarów i Karaimów.
Wywołały one ciekawą dyskusję z udziałem badaczy-specjalistów z tego zakresu: prof.
Swietłany Czerwonnej, prof. Sławoja Szynkiewicza i dr Anny Kowalskiej-Lewickiej.
Ponadto wypowiedzi dyskutantów krążyły wokół problemów przemian zachodzących
w kulturach Ek~adoru oraz współczesnej sztuki pozaeuropejskiej i jej miejsca w kulturze miejscowych społeczności.
Na koniec wszyscy goście mogli zapoznać się z materiałami filmowymi prezentowanymi przez uczestników konferencji i powrócić raz jeszcze do tematyki różnorodności
sposobów podtrzymywania tożsamości etnicznej i kulturowej oraz ochrony dziedzictwa
kulturowego w wybranych regionach Polski.
Konferencję podsumowała merytorycznie prof. Katarzyna Kaniowska, zwracając uwagę na najważniejsze efekty spotkania, precyzując między innymi następujące wnioski:
- z przytoczonych badań i rozważań wynika, że proces globalizacji nie niesie ze
sobą aż takich zagrożeń dla kultur, jakie zwykło się z nim kojarzyć, że wytwarzają one
pewne mechanizmy obronne lub wykorzystują niektóre elementy globalizacji dla ratowania lub podtrzymania tożsamości;
- wyrażnie widoczna jest różnorodność reakcji na procesy globalizacji, uzależniona
od typu kultury (lokalna, regionalna, etniczna itd.);
- w naukach antropologicznych widoczna jest różnorodność spojrzeń i rozmaitość
interpretacji zjawisk związanych z globalizacją;
Kronika
369
- konferencja wskazała, jak bardzo znacząca jest rola etnologicznego i antropologicznego spojrzenia na procesy globalizacji;
- spotkania po raz kolejny podniosły kwestię roli, jaką antropolog odgrywa i może
(lub powinien) odgrywać we współczesnym, zmieniającym się świecie oraz konieczności poszerzania obszarów zainteresowań antropologii o sfery dotychczas niechętnie podejmowane (np. ekonomia);
- po raz kolejny zwrócono także uwagę na rozmaite i nieścisłe pojmowanie terminów powszechnie stosowanych w etnologii i antropologii.
Konferencję zakończyła w imieniu organizatorów wiceprezes ZG PTL - prof. Teresa Smolińska, dziękując wszystkim organizatorom i uczestnikom sesji za liczny i aktywny udział. Wszystkich zebranych zaproszono na kolejne Walne zgromadzenie PTL, które
odbędzie się we wrześniu 2005 roku w Supraślu.
Anna Nadolska-Styczyńska
POSIEDZENIE
KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH
OLSZANICA, 14-15 MAJA 2004
PAN,
Kolejne posiedzenie KNE PAN odbyło się w dniach 14-15 maja w Olszanicy i połączone było z konferencją naukową poświęconą współczesnej roli muzeów skansenowskich.
Organizatorami spotkania byli - obok Komitetu Nauk Etnologicznych PAN - Stowarzyszenie Muzeów na Wolnym Powietrzu w Polsce (dr hab. Jan Święch), Muzeum
Budownictwa Ludowego w Sanoku (dyr. mgr Jerzy Ginalski) oraz prof. dr hab. Jerzy
Czajkowski, pomysłodawca i koordynator spotkania. Organizatorzy uzyskali też finansowe wsparcie z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego.
Spotkanie zgromadziło 25 uczestników - członków KNE oraz pracowników naukowych muzeów, a także gości z zagranicy, skansenologów: dr. Jiri Langera z Rożnova
(Czechy), dr. Miroslava Sopoligę ze Svidnika (Słowacja) oraz dr. Romana Radowycza ze
Lwowa.
Program spotkania był przez organizatorów tak skonstruowany, by w krótkim czasie
pobytu uczestnicy mogli nie tylko wziąć udział w debacie Komitetu i konferencji naukowej, ale także poznać Park Etnograficzny Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku
i uczestniczyć w wycieczce do ukraińskich wsi karpackich na trasie Stary Sambor Chyrow - Libuchora o zachowanej kulturze ludowej bliskiej kulturze bojkowskiej. Niezwykła serdeczność i ujmująca gościnność gospodarzy oraz organizacyjne talenty i dbałość o każdy szczegół zaplanowanego programu sprawiły, że będziemy wszyscy wspominać pobyt w Olszanicy z uznaniem i z przyjemnością.
Pierwszy dzień spotkania miał napięty program. Wcześnie rano zaplanowany był kilkugodzinny pobyt w Parku Etnograficznym Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Dyrektor Muzeum, Jerzy Ginalski, zapoznał nas z dotychczasowymi osiągnięciami
i pracami Parku, przedstawił plany rozwoju i związane z tym problemy. Z pomocą kustosza, mgr Huberta Ossadnika, zwiedziliśmy teren Parku, wybrane obiekty, w tym niezwy-
370
Kronika
kle interesujący, nowy sektor - ekspozycję urządzeń przemysłu naftowego, gromadzący unikatowe zabytki. Wprowadzenie tej ekspozycji do Parku sprawiło, że uwiarygodnia
się świadectwo przeszłości - kultura ludowa na tych terenach współistniała na przestrzeni dokumentowanych przez Muzeum czasów z przemysłem naftowym. Zapoznaliśmy się też z najbliższym i planami Muzeum, tj. z projektem powstania nowego sektora
Parku. Ma to być rekonstrukcja małego miasteczka (rynku i odchodzących od niego krótkich uliczek). Projekt ten wprowadziłby dodatkowy element przeszłej rzeczywistości, tym
ważniejszy, że takich ekspozycji brakuje w muzeach na wolnym powietrzu.
Po południu, w Olszanicy, odbyło się posiedzenie Komitetu Nauk Etnologicznych,
a po nim konferencja.
Posiedzenie KNE rozpoczęło się od uczczenia pamięci zmarłych członków Komitetu:
prof. dr. hab. Czesława Hemasa i prof. dr. hab. Edwarda Pietraszki. Po krótkich komunikatach dotyczących środków przeznaczonych przez Wydział I Nauk Społecznych, przyjętych przez Komitet priorytetowych kierunkach badań (teorie i metody etnologicznych
i antropologicznych badań nad kulturą; kultury lokalne i ich dziedzictwo wobec procesów globalizacji; etniczność we współczesnym świecie: przejawy i konsekwencje), apelu ODiIE o nadsyłanie danych o publikacjach oraz negatywnej oceny wniosku o powołanie nowej dziedziny nauki - "nauki o cywilizacjach", prof. A. Posem-Zieliński złożył
sprawozdanie z pracy Komisji ds. Nowego Programu Studiów Etnologicznych. Przedstawiając nowe ramy programowe studiów, zwrócił uwagę na zmiany i uzasadnienia tych
zmian. W dyskusji dotyczącej nowego programu zabierali głos: prof. S. Szynkiewicz,
prof. J. Stęszewski, prof. W. Baranowski, prof. J. Czajkowski oraz ks. prof. H. Zimoń.
W konkluzji dyskusji prof. Posem-Zieliński zaznaczył, iż możliwe są jeszcze dyskusje
nad zawartością ustalonych nowym programem zajęć i spotkania zainteresowanych tym
pracowników katedr i instytutów. Prof. Zimoń zwrócił uwagę, iż część zgłaszanych
w dyskusji wątpliwości jest bezprzedmiotowa, bowiem program realizuje ustalenia tzw.
Karty Bolońskiej, wyznaczającej kierunek zmian w kształceniu uniwersyteckim.
Kolej~ punkt porządku obrad referował prof. Z. Jasiewicz. Była to kwestia członkostwa PAN dla przedstawiciela nauk etnologicznych. Ponieważ etnologia nie znalazła się
pośród dziedzin reprezentowanych wśród członków PAN, w dyskusji zrodził się wniosek o zaktywizowanie starań o obecność naszej dyscypliny w PAN. Prof. M. Drozd-Piasecka podkreśliła, iż choć brak etnologa wśród członków PAN, fakt pojawienia się
jej na liście dyscyplin, z których będzie się wybierać członków, jest już znaczącym sygnałem świadczącym o randze etnologii. Wskazano na prof. dr. hab. A. Posem-Zielińskiego, spełniającego warunki wyboru do PAN.
Zebrani podjęli następnie uchwałę o przekazaniu części nakładu publikacji z serii "Prace
Komitetu Nauk Etnologicznych" (nr 12) Wschód w polskich badaniach etnologicznych
do dystrybucji Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu.
W czasie przeznaczonym na wolne wnioski powrócono jeszcze do sprawy obecności
przedstawicieli etnologii wśród członków PAN. Prof. L. Mróz zwrócił uwagę, iż dodatkowym argumentem przemawiającym za posiadaniem przez nasze środowisko członka
PAN - jest liczne grono pracowników naszych instytutów i katedr. Prof. Z. Kłodnicki
zasugerował, by etnologowie rozpoczęli starania o reprezentowanie naszej dyscypliny
w PAU. Sugestię tę prof. D. Tylkowa uznała za szczególnie trafną i wartą realizacji. Uczestnicy zebrania poparli tę inicjatywę.
Po krótkiej przerwie rozpoczęła się sesja naukowa "Rola muzeów skansenowskich
w zjednoczonej Europie". W przedmiot debaty wprowadził prof. Z. Jasiewicz, omawiając funkcje społeczne współczesnego muzeum na wolnym powietrzu. Prof. J. Czajkow-
Kronika
371
ski mówił o muzealnictwie skansenowskim w Polsce na tle europejskich dokonań w tej
dziedzinie. Dyrektor Muzeum Budownictwa w Sanoku, mgr 1. Ginalski, przedstawił interesujące efekty analiz stanowisk archeologicznych w Trepczy pod Sanokiem, mówiące
o kształtowaniu się zrębów organizacji państwowej w XII-XIII wieku na tym terenie.
W drugiej części sesji zostały przedstawione referaty przygotowane przez zaproszonych
na sesję gości zagranicznych. Dr J. Langer wygłosił referat "Muzea na wolnym powietrzu - tezaurusami tradycyjnej architektury w Europie". Dr M. Sopoliga omówił" Stan
i perspektywy muzealnictwa skansenowskiego na Słowacji". Dr R. Rodowycz przedstawił natomiast wyniki badań nad "Budownictwem drewnianym na Ukrainie w pobliżu
granicy z Polską". W dyskusji, jaka wywiązała się po wystąpieniach referentów, a której
przewodniczył prof. Z. Kłodnicki, zabierali głos: M. Drozd-Piasecka, S. Szynkiewicz,
1. Stęszewski, 1. Czajkowski, K. Kaniowska, A. Posem-Zieliński.
W dyskusji, jak
i w rozmowach po zakończeniu sesji dominowały kwestie dotyczące specyfiki ekspozycji skansenowskich, przyszłości muzeów na wolnym powietrzu, dokumentacyjnych i dydaktycznych funkcji tych muzeów, a także wagi pracy naukowej prowadzonej przez te
placówki.Następny dzień spotkania przeznaczony był przez organizatorów na wyjazd na Ukrainę. Zobaczyliśmy karpackie wsie z zachowanym tradycyjnym budownictwem i licznymi
żywymi jeszcze elementami kultury materialnej, cerkwie i niezwykłej urody krajobraz
tych terenów. Znakomita wiedza o tych terenach, jaką służyli nam organizatorzy - Jerzy
Ginalski iHubert Ossadnik, pozwoliła dzięki temu jednodniowemu pobytowi na wsi karpackiej dostrzec i zrozumieć bardzo wiele. Na wszystkich nas ten świetnie zorganizowany wyjazd wywarł ogromne wrażenie. W imieniu wszystkich uczestników pragniemy jeszcze raz podziękować gospodarzom i organizatorom spotkania za znakomite przygotowanie konferencji, wyjazdu na Ukrainę i całego pobytu w Sanoku i Olszanicy. Serdeczność,
gościnność i niezmiernie interesujący naukowy program spotkania będzie z pewnością
długo przez wszystkich jego uczestników wspominany.
Katarzyna Kaniowska
KONFERENCJA
"TOLERANCJA I JEJ GRANICE W RELACJACH
MIĘDZYKULTUROWYCH" ,
POZNAŃ, 27-28 LISTOPADA 2003
27-28 listopada 2003 roku w budynku Collegium Historicum Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu spotkali się badacze pochodzący z różnych środowisk naukowych,
wszyscy zajmujący się sprawą tolerancji. Zorganizowanie obrad stało się możliwe dzięki
współpracy trzech ośrodków: Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, Instytutu Etnologii
i Antropologii Kulturowej UAM i Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej z Warszawy.
Konferencja, z założenia interdyscyplinarna, miała na celu przedstawienie szerokiego spektrum problematyki tolerancji. Zaproszeni goście byli bowiem antropologami, historykami,
politologami, filozofami, psychologami i socjologami. Stąd też tematów i punktów widzenia było wiele. Dla większej przejrzystości, organizatorzy podzielili czas obrad na sześć
sesji tematycznych. W blokach kolejno wysłuchaliśmy referatów dotyczących podstawo-
372
Kronika
wych zagadnień związanych z tematyką tolerancji, jej wymiarem politycznym i prawnym,
perspektywie porównawczej i międzykulturowej, a także przyjrzeliśmy się polskim kontekstom tolerancji. Drugiego dnia zajęliśmy się praktyką i szczególnymi przypadkami związanymi z problematyką tolerancji. Każdą sesję kończyła dyskusja, w której uczestnicy mieli czas na wyrażenie własnych opinii i komentarzy, a także podzielenie się wątpliwościami,
które się narodziły w trakcie słuchania referatów.
Otwierając konferencję, organizatorzy zwrócili uwagę na istotność podjętego tematu
we współczesnym, rozwijającym się świecie. Pierwszą sesję otworzył referat Wojciecha
J. Burszty (Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej), który zwrócił uwagę na istotność
relatywizmu kulturowego w postrzeganiu tolerancji. Czy można bowiem mówić o cnocie
tolerancji bez założenia relatywizmu kulturowego? Przedstawione w trakcie referatu
postawy tolerancji (od postawy biernej, poprzez otwartość do entuzjastycznej aprobaty
odmienności), a także modele tolerancji były dalszym wyznacznikiem późniejszych dyskusji. Kolejnym referentem był Aleksander Posem-Zieliński (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM), który przedstawił pragmatyczno-liberalny punkt widzenia tolerancji. W swoim wystąpieniu zaproponował kilka sposobów unikania konfliktów międzykulturowych, m.in. budowanie komunikacji międzykulturowej, dialog, negocjacje oraz
ustalenie pewnych kompromisowych rozwiązań. Jedną z form negocjowania jest tolerowanie tego, co łączy, a nie tolerowanie tego, co separuje. Tutaj też pojawiło się pytanie,
jak poradzić sobie z dualizmem: uniwersalizm praw człowieka a poszanowanie innych
kultur. Metafora ruchu drogowego, gdzie każdy ma inny cel, ajednak wszyscy przestrzegają pewnych wspólnych zasad, jest próbą odpowiedzi na to pytanie. Następnie Beata
Pająk (Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM) przedstawila tolerancję w warunkach demokratycznych na przykładzie Czech i Słowacji. W krajach tych, gdzie panuje
równość wobec prawa, a rozwiązania prawne są na wysokim poziomie, panuje negatywny
stosunek do mniejszości romskiej. Czy zatem można rozważać specyfikę krajów Europy
Środkowo-Wschodniej pod względem tolerancji lub jej braku? Ostatnim referatem pierwszej sesji było wystąpienie Jaromira Jeszke (Zakład Komunikacji Miltdzykulturowej UAM),
który naświetlił punkt widzenia historyka. Historyk może poszukiwać jednej obiektywnej
prawdy lub też może założyć, że takich prawd jest wiele. Ten drugi - to historyk antropologizujący, czyli mający świadomość swojej kultury, która jest zawsze filtrem każdej prawdy. Referent postuluje odejście od narodowego punktu widzenia w poszukiwaniu prawd
historycznych, w zamian za ujęcie wielowątkowe, regionalne.
Drugą sesję, zatytułowaną "Tolerancja - wymiar prawny i polityczni' rozpoczął
Walter Żelazny (Wyższa Szkoła Społeczno-Gospodarcza, Tyczyn) referatem "Prawo czy
tolerancja w relacjach międzykulturowych". Analizował on możliwość wprowadzania
praw zbiorowych do państw narodowych, a także wielokulturowych i konsekwencje
z tego wynikające. Monika Sobako (Instytut Filozofii UAM) przedstawiła natomiast filozoficzny aspekt tolerancji w kontekście władzy oraz dylematy związane z praktyką uznania w świecie współczesnym. Głównym celem referatu "Tolerancja a władza. O ksztaltowaniu tożsamości kulturowych w przestrzeni polityki" było sproblematyzowanie samego pojęcia "relacji międzykulturowych"
oraz pokazanie nieusuwalnego splecenia
mechanizmów konstruowania tożsamości z relacjami władzy. Natomiast Anna Urbańska
(Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Poznań) wygłosiła referat na temat ograniczonej
tolerancji w Chinach, a dokładnie asymilacji mniejszości w tym kraju. Odmienność kulturowa jest o tyle akceptowana, o ile dostosowuje się do systemu chińskiego. Tu jednak
pojawiło się pytanie, na ile w krajach niedemokratycznych można w ogóle mówić o tolerancji. Dyskusja po tym referacie trwała aż do przerwy obiadowej.
Kronika
373
Kolejny, trzeci blok dotyczył aspektu tolerancji w perspektywie porównawczej i międzykulturowej. Rozpoczął go Ryszard Yorbrich (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM) referatem "Tolerancja racjonalna czy subiektywna. Europa wobec okaleczania
narządów płciowych". Referat cieszył się dużą popularnością również wśród studentów.
Szczegółowe przedstawienie liczby osób poddających się rokrocznie obrzezaniu oraz ekscyzji, przedstawienie możliwych aspektów dokonywania tych zabiegów, wzbudziło jednak wiele kontrowersji, które ujawniły się w dyskusji. Następnym referentem był Sławoj
Szynkiewicz (Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa), który przedstawił referat
"Ideologizacja jako źródło nietolerancji na przykładzie Europy i Tybetu". Referent zwrócił uwagę na to, że prawa człowieka nie są uniwersalne, bo nie dotyczą wszystkich kultur
w tym samym zakresie. Zauważył też, że istnieją sytuacje, ki~·dy asymilacja do pewnego
stopnia może być przejawem tolerancji w stosunku do inności. Ewa Nowicka (Instytut
Socjologii UW) w referacie zamykającym tę sesję, przedstawiła reakcje na odmienność
kulturową wśród ludów syberyjskich i europejskich. Zwróciła też uwagę na istotną rolę
antropologa i jego uprzywilejowaną, ale też trudną pozycję w dyskursie o tolerancji.
Antropolog rozumiejący mechanizm kulturowy ma też prawo poczuć wewnętrzny sprzeciw wobec kultury, którą bada. To, jak zareaguje, często zależy jednak od niego oraz celu
i problematyki prowadzonych badań.
Ostatni blok tego dnia, dotyczący kontekstów polskich, otworzyła Izolda Topp (Instytut Kulturoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego). Jej referat dotyczył Kotliny Kłodzkiej i ujęcia etniczności jako towaru. Kotlina Kłodzka jest swoistą enklawą zamieszkaną
przez przedstawicieli wielu kultur, jednocześnie zderzenie tych kultur nie doprowadziło
do konfliktu. Wyjaśnieniem tej sytuacji może być powojenna solidarność, a dziś wspólne
interesy, oparte na wykorzystaniu właśnie tradycji i przebudzonej etniczności. Sławomir
Łodziński (Instytut Socjologii UW) w referacie "Tolerancja czy akceptacja. Stosunki
większość-mniejszość w Polsce w oczach przedstawicieli mniejszości narodowych i etnicznych po 1989 roku" przedstawił badania prowadzone z liderami organizacji mniejszości narodowych i etnicznych. Być mniejszością łączy się z uczuciem inności, marginalizacją, ale nie z uczuciem "gorszości", to również ciągła walka o utrzymanie swojej
tożsamości. Obrady tego dnia zakończył referat Jacka Nowaka (Instytut Socjologii UJ)
"Przestrzeń i czas w konstruowaniu granic symbolicznych". Zaprezentował on badania
dotyczące pojęcia przestrzeni na Łernkowszczyźnie.
Drugi dzień obrad wypełniły prace w dwóch sesjach. Pierwszą z nich otworzyła Agnieszka Borowiak (Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej), która przedstawiła referat "Tolerancja a światopogląd". Referentka przedstawiła punkt widzenia psychologa na trzy rodzaje światopoglądów: tradycyjny, modernistyczny i postmodernistyczny. W badaniach prowadzonych w Warszawie uzyskała wyniki świadczące o wpływie świadomości respondentów
na ich otwartość na postawy tolerancyjne. Kolejny referat, "Praktyczny wymiar tolerancji",
wygłoszony został przez Izabelę Idzik (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM),
autorkę tego sprawozdania. W swoim wystąpieniu zaprezentowałam jedną z możliwości
kształtowania się postaw tolerancji na międzynarodowych wolontariackich wymianach młodzieży (tzw. workcampach). Referat ujmował "workcamp" jako miejsce trwałego uczenia
się tolerancji, przekraczania własnych granic kulturowych oraz odrzucania, a czasem też
tworzenia nowych stereotypów.
Ostatnią sesję, zawierającą cztery referaty dotyczące studium przypadków, otworzył
Witold Misiura-Rewera (Wydział Politologii UMCS) referatem "Status cudzoziemców
w relacjach regionalnych we Włoszech". Referent przedstawił stan prawny nielegalnych
imigrantów we Włoszech i ukazał też pewne luki prawne, wykorzystywane przez niektó-
374
Kronika
rych z nich. Agnieszka Chwieduk (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej DAM)
w referacie "Tolerancja wśród alzackich elit - trzy przypadki" ukazała obraz elit alzackich i ich postaw, deklaracji i czynów wobec obcych. Materiał zebrany w Alzacji ukazuje
postawy ambiwalentne, gdzie deklaracje wypowiadane przez respondentów nie zawsze pokrywają się z czynami wobec cudzoziemców. Referat wygłoszony przez Magdalenę Lorenc (Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa DAM) "Determinacja i kompromis z perspektywy konfliktu izraelsko-palestyńskiego", przedstawił dylematy związane z konfliktem mającym miejsce od wielu lat i uzmysłowił, jak trudno jest niekiedy osiągnąć
porozumienie i przezwyciężyć konflikt. Ostatnim referatem konferencji był wykład orientalisty Macieja Gaca (Katedra Orientalistyki DAM), "Zamorskie diabły, długie nosy ...
Recepcja obcych ludów i narodów w języku Chińczyków Han". Językoznawcze próby przedstawienia uczestnikom wpływu języka na postrzeganie danego ludu było ciekawym ujęciem problemu przenoszenia stereotypów narodowych.
Obradom towarzyszyły dyskusje i rozmowy kuluarowe, tak istotne w odnajdywaniu
płaszczyzn porozumienia na wszelkich konferencjach interdyscyplinarnych. W końcu to
od nas samych musimy rozpocząć kształtowanie zrozumienia innych, również tych, którzy mają inne poglądy od nas samych. Konferencja została zakończona podsumowaniem
dokonanym przez organizatorów. Zagadnienie, w jaki sposób zajmować się tematem, który
jest tak różnorodnie definiowany i tak odmiennie ujmowany, pozostaje otwarte.
Izabela Idzik
"ENTRE AUTRES/AMONG OTHERS" - VIII KONFERENCJA SIEF
ORAZ III KONFERENCJA ADAM, MARSYLIA, 26-30 KWIETNIA 2004
Konferencja ta zorganizowana była przez SIEF wspólnie z L' Association d' Anthropologie Mediterraneenne (ADAM), we współpracy z la Mission pour Ie musee national
des Civilisations de l'Europe et de la Mediterranee (MNTAP-CEF) oraz lnstitut d'Ethnologie Mediterraneenne et Comparative - CNRS (instytut wchodzący w skład Maison
Mediterraneenne des Sciences de I'Homme, Dniversite de Provence d' Aix-Marseille
w Aix-en-Provence).
Tytułowe "Entre Autres" uzupełniał podtytuł: "Rencontres et conflits en Europe et en
Mediterranee/Encounters and Conflicts in European and Mediterranean Societies", Tak
ogólne ramy pozwoliły zbudować wielką (i bardzo sprawną pod względem organizacji)
strukturę, zdolną wypełnić czas wszystkim przybyłym. Obrady i praca w grupach dyskusyjnych trwały nieprzerwanie przez prawie 4 dni (ostatniego dnia można było skorzystać
z bogatej oferty wycieczkowej po muzeach Marsylii i Prowansji).
Stawiło się 414 referentów z 38 krajów świata - reprezentowane były wszystkie
kontynenty. Oczywiście, z racji tak wielkiej liczby osób, przewidziano pracę w małych
grupach seminaryjnych, tworzących większe tematyczne zespoły, a każdy z nich skupiony był wokół jednego, ogólniejszego zagadnienia. Każdy dzień otwierały odczyty plenarne. Do ich wygłoszenia zaproszono sześciu naukowców: Christiana Brombergera
(Universite de Provence, IDEMEC-MMSH, Aix-en-Provence), który wygłosił wykład
inaugurujący, jako współgospodarz konferencji - "Entre autrcs en Mćditerranće"; Ja-
Kronika
375
snę Capo-Zmegac (Institut of Ethnology and Folklore Researche, Zagrzeb), "Encounter
and Conflict of Co-Ethnic Populations: Discourse and Practic"; Barbarę Kirhenblatt-Gimblett (Departement ofPerfonnence Studies, New York University), "From Ethnology
to Heritage: The Role of the Museum"; Barbro Klainna (SCASS, Upsala), "Becoming
rooted in the North: Twenty years of Conlifct and Co-existence"; Daniela Millera (University College; London), "Ethnography in Private"; Susan Slyomovics (University of
Massachussests, Boston), "The Martyrs' Village"; Mohammeda Tozy'ego (Universite de
Casablanca), "L'anthropologie religieuse fi I'epreuve des peurs du 11 septembre".
Jak widać z powyższego, dobór głównych referentów oddał w ścisły sposób tytułowe
zagadnienie przywołujące spotkania i konflikty w Europie i Śródziemnomorzu (wykłady
takie powinny być reprezentatywne dla idei i celu każdego spotkania naukowego, szczególnie planowanego na tak wielką skalę i przy tak ogólnie sfonnułowanym temacie, co
rzeczywiście pozwoliło w tym przypadku na liczny udział wielu osób, prezentujących
różne zainteresowania badawcze). Uwypuklono zasadniczy aspekt, charakteryzujący te
dwie przeciwstawne sobie sytuacje, które określająjakość wszystkich relacji międzyludzkich, kiedy to szukająca samookreślenia jednostka buduje swoją tożsamość w opozycji
do innych lub czyni to, odnajdując elementy wspólne, które ją z nimi łączą.
Śledzić to było można, zapoznając się z czterema zagadnieniami badawczymi, wokół
których zorganizowano odrębne grupy dyskusyjne (one także były otwarte dla wszystkich zainteresowanych). Jednym z takich problemów było znaczenie terytorium i przestrzeni, widzianych jako miejsca jednoczenia się oraz podziału, co znajduje wyraz
w różnych kulturowych i społecznych strategiach (np. wytyczanie granic, oznaczanie sfer
publicznych i prywatnych, odróżnianie "swoich" i "obcych", turystyka, mobilność spontaniczna czy przymusowa w postaci różnych ruchów migracyjnych, stąd wyrasta także
zainteresowanie dziedzictwem kulturowym i tradycją). Innym obszernym tematem, który
obudowano kilkunastoma grupami seminaryjnymi, była kultura materialna (dyskutowano nad zagadnieniami związanymi z pożywieniem, z kulturąjedzenia, medycyną naturalną i zdrowiem, sportem, grami i zabawami, ,językiem" przedmiotów, będących świadectwem wzajemnych wpływów ikontaktów, również na tle pytań, jakie zadaje sobie muzeologia). Trzecim zagadnieniem była religijność i ideologia (rozważane było np. zjawisko
synkretyzmu, konfliktów religijnych, przemocy, współczesnego znaczenia pielgrzymek,
stosunków między płciami). Do ostatniego działu włączono muzykę i folklor słowny oraz
rozprawy traktujące o organizacji pracy (m.in. na przykładzie pasterstwa czy przemysłu
drzewnego w kontekście stosunków z władzą różnego szczebla, sposobami zarządzania,
ochroną środowiska itp.).
Ogółem, wokół owych czterech głównych osi tematycznych, utworzono 34 grupy dyskusyjno-seminaryjne. Z tego względu, w obecnym tekście sprawozdawczym nie sposób
dokładnie omówić treści wszystkich (lub nawet wybranych) wystąpień. Było ich bowiem
tyle, ilu uczestników, a każda z grup seminaryjnych, pracująca oddzielnie nad wybranym
zagadnieniem, zasługuje na uwagę. Mam jednak nadzieję, że cel i charakter owej konferencji oddało przynajmniej streszczenie zawartości głównych działów tematycznych, które były
rozwijane szczegółowo przez każdego z referentów. Co najwyżej może zastanawiać wydzielenie Śródziemnomorza z Europy. Podkreślana kulturowa odmienność Śródziemnomorza
(chociażby w tekście wykładu inaugurującego autorstwa Christiana Brombergera), nie doczekała się przeciwwagi w postaci głosu próbującego wskazać na równie swoisty charakter
kultury europejskiej jako odrębnej i równie swoistej całości. Konferencja raczej postawiła
nacisk na ukazanie kulturowej specyfiki obszaru śródziemnomorskiego, który pełni rolę
centrum wobec pozostałych części Europy. Paradoksalnie, wykazały to wystąpienia pre-
Kronika
376
zentowane· nie przez specjalistów od Śródziemnomorza, ale referentów zajmujących się
innymi terenami europejskimi. Swoiste i typowe problemy charakterystyczne dla kultury
śródziemnomorskiej (co podkreślali eksperci od tego obszaru), jak np. współżycie grup
odrębnych kulturowo najednym obszarze, czy problem separacji płci, poruszane w referatach "europeistów" udowadniały, że pewne problemy mają jednak o wiele szerszy zasięg,
niż wybrany obszar rozciągający się wokół Morza Śródziemnego. To zaś i tak mogłoby
posłużyć jako argument przemawiający na korzyść wizji o centralnej, kulturotwórczej
funkcji spełnianej przez Śródziemnomorze w stosunku do pozostałych terenów.
Przedostatniego dnia konferencji odbyło się zebranie organizacyjne SIEF, na którym
wybrano następujących członków do władz stowarzyszenia: na prezydenta ponownie
wybrano Reginę Bendix (Niemcy) oraz na jednego z wiceprezydentów Bjame Rogana
(Norwegia). Drugim wiceprezydentem został Peter Jan Margry (Holandia). Pozostali
członkowie zarządu to: Reginald Rogan (Wielka Brytania), Luisa del Giudice (USA),
Marjetka Golez-Kaucic (Słowenia), Ullirch Kockei (Wielka Brytania), Caterina Pasqualino-Regis (Włochy), Brigitta Svensson (Szwecja) oraz Joao Leal (Protugalia). Powołana
została także nowa grupa robocza SIEF: "The Ritual Year", na której czele stanęła dr Emily
Lyle z Uniwersytetu Edynburskiego (Department of Celtic and Scottish Studies).
Dodatkowym punktem programu, wynikającym z tego, że konferencję współorganizował MNTAP-CEF, była wystawa robocza dotycząca projektu wystawienniczego przyszłego, zreformowanego Musee des Arts et Traditions populaire, mieszczącego się
w Paryżu. Od 2002 roku trwają intensywne prace nad jego przenosinami do Marsylii.
Placówka zmieni swój charakter, jak wskazuje na to propozycja przemianowania jej na
Musee national des Civilisations de I'Europe et de la Mediterranee. Rozciągnie swoje
zainteresowania na większy obszar, poszerzając swoją kolekcję o nowe nabytki oraz
dokonując zmiany koncepcji aranżacji ekspozycji stałej i wystaw czasowych. Muzeum
zajmie nowoczesną siedzibę, która powstanie specjalnie na jego potrzeby (ulokowana
będzie tuż u wejścia do Starego Portu w Marsylii z widokiem na jedną z naj piękniejszych panoram miasta portowego w Europie). Otwarcie planowane jest na rok 2008.
Konferencji towarzyszyła także miniksięgarnia, zorganizowana specjalnie na czas trwania tego spotkania naukowego oraz wystawa publikacji, które fakultatywnie mogli przywieźć ze sobą uczestnicy, aby zaprezentować wybrane, krajowe pozycje, dotyczące naszej dziedziny naukowej.
Inga Kuźma
KONFERENCJA
"WARTOŚCI UNIWERSALNE I ODRĘBNOŚCI NARODOWE
TRADYCYJNYCH KULTUR EUROPEJSKICH
W WARUNKACH PROCESÓW INTEGRACYJNYCH",
LUBLIN-KAZIMIERZ
DOLNY, 23-27 CZERWCA 2004
Konferencja została zorganizowana przez Sekcję Polską Międzynarodowej Organizacji Sztuki Ludowej (w skrócie rov, Intemationale Organisation fLirVolkskunst, organizacja działająca przy UNESCO) oraz Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
- Wydział Politologii. Odbywała się ona w 25-lecie działalności Sekcji Polskiej lOY.
Kronika
377
Głównymi założeniami konferencji było ukazanie wartości tradycyjnych kultur i ich
funkcji w kontekście jednoczącej się Europy, a także ich roli w ksztahowaniu postaw
tolerancji, wspólnych i odrębnych wartości ukazanych w makro- i mikroskali, aktualnych przemian oraz rzeczywistych i urojonych zagrożeń w procesach integracji i globalizacji.
W konferencji wzięło udział około 70 osób z Polski i zagranicy (Litwa, Białoruś,
Ukraina, Czechy, Austria, Bułgaria, Grecja, Cypr i Hiszpania). Z ramienia IOV uczestniczył w niej Sekretarz Generalny Aleksander Veigl. Na konferencję zgłoszono 36 referatów, w tym 14 z zagranicy i 22 z Polski. Organizatorzy przyjęli odmienną formułę prezentacji przygotowanych materiałów. Referaty zostały opublikowane w formie książkowej i przekazane uczestnikom przed rozpoczęciem konferencji. Publikacja przygotowana
została w wersji dwujęzycznej i zawiera wszystkie zgłoszone referaty w pełnej wersji
w języku zgłoszenia (polskim lub angielskim) oraz rozbudowane streszczenia w tłumaczeniu. Dodać należy, że zawiera ona także noty biograficzne autorów referatów. Opierając się na przekazanej publikacji zdecydowano, iż w trakcie konferencji prezentowane
będą jedynie wprowadzenia lub naj istotniejsze elementy referatów. Zgrupowano je
w pięciu blokach tematycznych:
1. "Kultura jako zjawisko społeczne w procesie globalizacji i integracji
europejskiej"
W części tej, w referatach V. Krawczyk-Wasilewskiej, A. Ziętek, P. Petrykowskiego,
Ż.Stasieniuk skupiono się na kwestiach tożsamości społecznej w aspekcie narodowym,
regionalnym, etnicznym i kulturowym oraz przekazie dziedzictwa kulturowego i zmianach w funkcjonowaniu kodów kulturowych, które doprowadzić mogą do dezintegracji
zbiorowości społecznych;
2. "Aksjologiczne
problemy kultury ludowej"
W części poświęconej problemom aksjologicznym - referaty A. Brzozowskiej-Krajki,
H. Mielickiej i O. Mikitienko - omawiano przechodzenie od 'świadomości tradycyjnej'
do 'świadomości tradycji', zwrócono uwagę na rozbicie tradycyjnego, jednolitego systemu semantycznego i segmentowanie rzeczywistości przez kulturę współczesną oraz na
znaczenie badań ponadregionalnych na przykładzie ukraińskiej bal1ady o "siostrze-trucicielce". W tej części w publikacji znalazł się także referat nieobecnego na konferencji
J. Adamowskiego;
3. "Uniwersalne i narodowe wartości kultury ludowej w krajach europejskich
w warunkach procesów integracyjnych"
We wstępnym referacie organizator konferencji, Mieczysław Marczuk, zanalizował
sytuację kultury ludowej w procesach cywilizacyjnych i transformacji ustrojowej krajów
postkomunistycznych oraz próby wspierania jej rozwoju w skali euroI"ejskiej. Kilkanaście kolejnych referatów poświęconych zostało regionalnym aspektom kultury ludowej
w kontekście zachodzących przemian (życie na greckiej wyspie Korfu, wartości greckich
tańców ludowych, obrzędowość i folklor słowny Bośni i Hercegowiny, rzemiosło ludowe na Białorusi i w Turcji, działalność mniejszości polskiej na Ukrainie, świętowanie
w Hiszpanii i in.), elementom uniwersalnym w Europie (np. tradycje niedźwiedzie, mu-
Kronika
378
zyka ludowa jako źródło stylów narodowych) oraz badaniom i programom z tym związanym (recepcja wartości kultury tradycyjnej na Litwie, badanie dynamiki społecznej folkloru na Białorusi, programy "Trwałego dziedzictwa kulturowego" na Łotwie i "Żywe
skarby ludzkości" w Bułgarii). Autorami referatów byli: E.L.J. Theotoky, Ch. Tentzerakis i M. Pappa-Sevou, 1. Marti, M. Santova, A.V. Morozov, O. Lobachevskaja, A. Jansone, M.O. Oguz, R. Astrauskas, L.Vakhnina, L. Milicewie i R. Soldo, B. Bazielich,
E. Szubertowska i A. Leonova;
4. "Uniwersalne
przemian"
i narodowe wartości kultury ludowej w warunkach polskich
W czwartym bloku tematycznym w referatach W. Bryniewicz, I. Bukowskiej-Floreńskiej, ZoKupisińskiego omówione zostały wartości występujące w kulturze polskiej w odniesieniu do innych Europejczyków oraz wartości uniwersalne i lokalne w polskiej obrzędowości i plastyce ludowej. W kolejnych referatach S. Rosiński, ToZaniewska, T. Smolińska, Z. Chojnowski, A. Krupa, 1. Laskowska-Otwinowska zwrócili uwagę na specyfikę
niektórych regionów (Śląsk, Mazury) oraz takie aspekty, jak znaczenie ludowego muzykowania, kulturowe znaczenie domu i relację 'swój-bcy' na współczesnej wsi;
50 "Edukacyjne
i wychowawcze
wartości kultury ludowej"
W części tej J. Damrosz, D. Kubinowski, M. Pająkowska-Kensik omówili podstawy
nauczania regionalizmu w szkołach, możliwości wykorzystania tradycji ludowych
w edukacji szkolnej, rozwój i główne założenia etnopedagogiki oraz znaczenie edukacji
regionalnej.
Wśród materiałów konferencyjnych znalazły się ponadto dwie ciekawe publikacje:
IOV Międzynarodowa Organizacja Sztuki Ludowej, Sekcja Polska. Kalendarium 1984-2004 oraz Mieczysława Marczuka, Aleksander Veigl - wspólpraca folklorystyczna
z Lubelszczyzną i Polską, Lublin 2003.
Konferencja odbywała się pod patronatem władz wojewódzkich i samorządowych
Lublina, które w pierwszym dniu obrad gościły jej uczestników, przedstawiając uwarunkowania, stan aktualny i możliwości rozwoju województwa. Zwrócono przy tym uwagę
na utrzymywanie się w tym regionie silnych tradycji kultury ludowej, co daje podstawę
do organizowania targów i przeglądów sztuki ludowej i zespołów folklorystycznych oraz
wykorzystania tych możliwości w dalszym rozwoju regionu, zwłaszcza w sferze turystyki.
Podkreślano także historyczne znaczenie Lublina - miasta, w którym zawarto w XVI wieku
pokojową unię dwóch państw: Polski i Litwy - oraz obecne znaczenie wschodniego położenia województwa lubelskiego w kontekście wschodniej granicy Unii Europejskiej.
W czasie pobytu w Lublinie uczestnicy konferencji mieli okazję poznać wybrane zabytki miasta oraz zwiedzić obóz koncentracyjny na Majdanku. Praktyczną częścią sesji
była wizyta w Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie, w czasie której uczestnicy zapoznali
się z różnorodnością i bogactwem prezentowanych społeczności: wiejskiej, ziemiańskiej
oraz planowanej małomiasteczkowej. Pięknie położony skansen jest miejscem ukazywania przeszłości nie tylko w formie zabytków materialnych, ale także róźnych dawnych
form gospodarki (upraw)', rolne, hodowla zwierząt itp.). Obrady konferencyjne, rozpoczęte w Lublinie, w dalszej swej części odbywały się w Kazimierzu Dolnym nad Wisłą.
W przerwach między sesjami uczestnicy konferencji brali udział w odbywających się
w tym czasie 38. Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych oraz targach
Kronika
379
sztuki ludowej. Był to ciekawy przegląd aktualnego stanu utrzymywania się tradycyjnych form ludowych w tych dziedzinach oraz dokonujących się przemian.
.
Konferencja ponadto stworzyła okazję spotkania ludzi zajmujących się kulturą tradycyjną, reprezentujących różne dziedziny nauki (kulturoznawstwo, etnografia, folklorystyka, socjologia, muzyka, historia literatury, slawistyka, teologia i in.), pochodzących
z różnych krajów europejskich. Spotkanie to dało możliwość wieloaspektowego spojrzenia
na podejmowane problemy badawcze. Ważne było porównanie wyników badań, zwłaszcza
w odniesieniu do naszych wschodnich i południowych sąsiadów. Istotną część konferencji
stanowiły ponadto nawiązane bądź odnowione kontakty osobiste oraz pozaoficjalna wymiana poglądów i informacji na temat aktualnie prowadzonych i planowanych badań.
Bożena Kubit
WARSZAWSKA SPECJALNA KONWENCJA ASSOCIATION
FOR THE STUDY OF NATIONALITIES,
UNIWERSYTET WARSZAWSKI, 18-21 LIPCA 2004
Konwencja ASN została zorganizowana przez Studium Europy Wschodniej UW. Inicjatorem spotkania w Warszawie był Jan Malicki, dyrektor Konwencji i Studium, redaktor "Przeglądu Wschodniego", zasłużony w inspirowaniu badań nad problematyką wschodnią i przygotowywania kształcenia z tego zakresu, wspierany przez zespół współpracowników, z bardzo pomocną dr Marzeną Godzińską. Konwencja ASN w Warszawie zwołana
została pod tytułem "Narodowości i pluralizm od starych do nowych czasów. Europa
Środkowo-Wschodnia i kraje postsowieckie, narody, narodowości, kultura, religia, historia i polityka". Była ona jednym z nielicznych spotkań tego Stowarzyszenia zwołanym poza Nowym Jorkiem i pierwszym w kraju dawnego obozu socjalistycznego. ASN
reprezentował m.in. honorowy przewodniczący Stowarzyszenia, prof. Michael Rywkin
(Stany Zjednoczone), oraz obecny przewodniczący, prof. Dominique Ariel (Kanada).
Uczestnictwo w konferencji, poza korzyściami płynącymi z możliwości pozyskania nowych informacji i kontaktów, pozwoliło etnologowi zapoznać się z organizacją tak wielkiego, międzynarodowego spotkania, gromadzącego blisko 500 uczestników z przeszło
20 krajów oraz zastanowić nad sposobem przedstawiania zagadnień narodowościowych.
Szczególnie jednak interesujący był dla mnie udział w tym spotkaniu etnologów i antropologów oraz miejsce analiz etnologicznych i antropologicznych w interdyscyplinarnych
i wielokierunkowych debatach.
Spośród nadesłanych prawie 550 propozycji referatów komisje programowe przyjęły
380. Zgrupowano je w blisko 100 panelach tematycznych, mających do dyspozycji po
dwie godziny każdy i gwarantujących czas na dyskusję. Uzyskano w ten sposób pewne
całości, choć zdarzały się także zestawienia nieudane, np. włączenie do panelu ReI. 76
- "Old and New Religions in the Context of Social-Political Changes in Eastern and
Central Europe" referatu "Post-Communist Modernization as Social Capital Building".
Dużą wagę poświęcono, w czasie poza sesjami roboczymi, prezentacji historii i kultury
polskiej oraz wybitnych postaci polskiego życia kulturalnego i politycznego. W trakcie
otwarcia Konwencji odczytano przesłanie Czesława Miłosza i wystąpił Chór Kameralny
380
Kronika
Uniwersytetu Warszawskiego "Collegium Musicum", a na uroczystość zamknięcia zaproszono Lecha Wałęsę. Wieczory wypełniły prezentacje filmów Andrzeja Wajdy, Krzysztofa Zanussiego i Kazimierza Kutza oraz spotkania z ich twórcami. Poza sesjami panelowymi zorganizowano ponadto okrągłe stoły: "Polska i upadek komunizmu w l 989 roku"
i "Stosunki polsko-żydowsko-niemieckie".
W korytarzach Audytorium Maximum Uniwersytetu, stanowiącym centrum Konwencji, wydawnictwa polskie i zagraniczne wystąpiły z specjalistyczną ofertą publikacji wschodoznawczych.
W trakcie obrad zaprezentowano szeroką panoramę problematyki narodowościowej
i jej uwarunkowań. Głównym jej elementem, związanym z charakterem spotkania, były
przemiany sytuacji etnicznej i narodowościowej po upadku ZSRR, stworzenie na jego
terytorium szeregu niezależnych państw i odzyskanie suwerenności przez inne kraje obozu
komunistycznego. Dostrzeżono jakościowe zmiany związane z wstąpieniem części z tych
krajów do NATO i Unii Europejskiej oraz przygotowaniem się do akcesji innych krajów.
Specjalne panele poświęcone sprawom Rosji, Ukrainy, Białorusi, państwom bałtyckim,
państwom Europy Środkowo-Wschodniej, Mołdowie, Bałkanom, Azji Środkowej i Kaukazowi. Sprawy narodowościowe i etniczne rozważano, zajmując się, z perspektywy interdyscyplinarnej, budowaniem wspólnot narodowych i przemianami tożsamości narodowych oraz sytuacją mniejszości narodowych i etnicznych w szerokim kontekście uwarunkowań ekonomicznych, społecznych, religijnych, prawnych i kulturowych, m.in.
związanych z globalizacją i migracjami. Wyraziste było zainteresowanie polityką, podkreślone partnerstwem w organizacji spotkania Ośrodka Studiów Wschodnich w Warszawie, rządowej instytucji dla monitorowania sytuacji politycznej i ekonomiczno-społecznej w Europie Wschodniej, na Bałkanach, Kaukazie i w Azji Środkowej, oraz udziałem w pracach Konwencji pracowników instytucji studiów strategicznych z innych krajów
europejskich i azjatyckich. O zainteresowaniach politycznych świadczyła również obecność i zaangażowanie w pracach konferencji ambasadorów i pracowników ambasad krajów wschodnich, a także polskich ambasadorów w tych krajach, m.in. dr. Andrzeja Ananicza, byłego już ambasadora RP w Turcji, turkologa i iranisty, dobrego znawcy kultur
Wschodu.
Udział etnologów i antropologów w Konwencji nie był liczny, być może ze względu
na porę letnią sprzyjającą badaniom terenowym. Prof. Zofia Sokolewicz kierowała kilkoma panelami, prof. Swietlana Czerwonnaja z Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika
wystąpiła z referatami: "Tradycyjne pogaństwo i nowoczesne neo-pogaństwo w świadomości, kulturze i polityce ludu ugrofińskiego w Rosji" oraz "Tatarzy krymscy wobec nowej
rzeczywistości na Krymie, Ukrainie i w południowo-wschodniej Europie", prof. Katya
Mihaylova (Bułgarska Akademia Nauk) zajęła się "Folklorem Polaków w Bułgarii. Spojrzenie antropologiczne na ich tożsamość etniczną, kulturową ireligijną". Wiele natomiast
innych referatów zawierało materiały interesujące dla etnologa i zostało przygotowanych
z zastosowaniem warsztatu antropologicznego. Teza stwierdzająca, że antropologia jest
terenem spotkania się różnych.,dyscyplin, uzyskała potwierdzenie również w trakcie tej
konferencji. Spośród wysłuchanych referatów szczególnie interesujące było dla mnie
wystąpienie Natalii Kosmarskiej (Rosja) "Jeśli nie diaspora, to co? "Zredefiniowanie statusu mówiących po rosyjsku na obszarze "bliskiej zagranicy", dotykające ważnego problemu ponad etnicznej, wielomilionowej grupy ludzi mówiących po rosyjsku, zamieszkujących poza Federacją Rosyjską w krajach postradzieckich. Uszczegółowienie tej interesującej kwestii stanowił referat Triin Vihalemm (Estonia) ,,0 perspektywach
formowania tożsamości wśród estońskich Rosjan". Tożsamością narodową i etniczną
zajmowało się zresztą wiele referatów, m.in. przedstawianych w ramach panelu "Stare
Kronika
381
i nowe identyfikacje na terenie pontyjskim" (przewodniczący Igor Kuznetzov) lub panelu "Tożsamość Białorusinów" (przewodniczący Andrei Verdomatski). Dla etnologa zajmującego się Azją Środkową interesujący był m.in. referat Aziza Bur1
