-
Title
-
Parlamenter - barometr ludowy / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1979 t.33 z.2
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1979 t.33 z.2, s.111-112
-
Creator
-
Bartosz, Adam
-
Date
-
1979
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:3284
-
Language
-
pol.
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3504
-
Text
-
Adam Bartosz
PAŁAM ENTER -
Od
zamierzchłych c z a s ó w
obserwowano
BAROMETR LUDOWY
Jest
t o roślina
dość
pospolita, natomiast
jej
właś
świat
przy
r o d y , szukając w n i m i n f o r m a c j i o nadchodzących
zmia
ciwości r e a g o w a n i a
roślin
znane w i n n y c h r e g i o n a c h . W p r z e k o n a n i u mieszkańców
nach pogody. Między i n n y m i
na
zmiany
wilgotności
odnotowano
powietrza
reakcję
sygnalizującą
bliskie
1
W
okolicy
się z ż y w y m
nia
pogody
zwanej
są
Ciężkowic
na podstawie
poza
zachowania
regionem
byście,
Jackowi
ctwem
osobliwości
ozdobnie
między
regionalnych)
oprawionych
do
Cepelii
pamiątek
Palamenter
nasionka
który
(poza
trudni
obecnie
regionu
się
trem
nazywa
s i e n i e ( i l . 3).
П. 1. Palamenter
się
W
zarówno
wykonywa
to
z
roślina
roślinę,
jak i
nos
z ro
palamen
jej n a
okolicy
Spotyka
iglica
się n a w e t
rośnie
wyłącznie
tych
p r e t o w a n i a tego f a k t u , wiążąc go z p r z e m a r s z e m
wojsk
napoleońskich, z k t ó r y m i
próby
w
inter
miały n a s i o n a palamentra
wędrować na Pogórze.
leżące n a z i e m i
mo
przemieszczać
wkręcać
się w
konanie
o
należy
go
zakopie
się w
bardzo
a znalazłszy
w
Wierzy
otwartym
się n a
się,
zienia
—
prze
że
ziemi,
nie
bo
natychmiast
glebie.
obszerną
palamentra
trawka"
także
naczyniu,
W Z b o r o w i e a c h , w s i położonej n i e opodal
zanotowano
się, s a
odległości, a
rozbudowane
palamentra.
zostawiać
atmosferycz
p o t r a f i , skręcając
się n a n i e w i e l k i e
ziemię. Stąd
nigdy
wyskoczy,
reakcji na zmiany
nasionko
ruchliwości
za
.
Dzięki d y n a m i c z n e j
ne
sam
bocianie
o k o l i c y Ciężkowic
samą
jedna
je
tarnowskiego.
to iglica pospolita, inaczej
2
zbiera
i
racjonalnego
znane
Sprzedaje
jest
( E r o d i u m c i e n t a r i u m ) , n i s k a , owłosiona
dziny bodziszkowatych .
rośliny
kolekcjonerowi-hob-
palamentrów.
i
spotkałem
przepowiada
ciężkowickie
dzięki
Wilczyńskiemu,
innymi
ciekawszych
ki
(woj. tarnowskie)
d o dziś l u d o w y m s p o s o b e m
t u p a l a m e n t r e m . Palamentry
obecnie
niem
Ciężkowic
stronach.
opady .
n a z m i a n y wilgotności n i e są c h y b a
relację
Ciężkowic,
sposobu
znale
pośród i n n y c h t r a w . Otóż t a
„mądra
i n f o r m a t o r ( u r . 1899) —
niczym
j a k mówił
z l a t sześćdziesiątych, wy*k. J . W i l c z y ń s k i . I I . 2. Palamenter
na temat
współczesny,
wyk.
J.
Wilczyński
Ul
na
skacze p o d w i a t r
bita
na
do deski
pogodę
trawki
w
w
Nie
czasie koszenia,
jest
ją
zgubić. T r a w k a
odgina
ale widział
ją
pewne,
(prawdopodobnie
tius) . Nazwa
w
tym wy
Bruśniku, w s i o d l e g ł e j
Rajgras
t y m samym
używa
celu
— A r h e n a t h e r u m ela-
n i e jest t u stosowana
palamenter
3
owej
u innych na
czy c h o d z i
o iglicę, g d y ż w
o 10 k m , spotkałem się z u ż y c i e m w
owsika
dół,
n i e spotkał
pogodę.
całkowicie
również
przy
się n a d e s z c z w
górę. I n f o r m a t o r n i g d y
o k n i e , wskazującą
padku
i łatwo
gwoździem
jej
się w
na jego
oznaczenie,
natomiast
odniesieniu
l u d z i : „taki
c h u l i g a n , 'co m u się robić n i e c h c e " ;
m ó w i się „ n i e bądź t a k i p a l a m e n t e r " g d y ktoś j e s t
przemądrzały. W t y m i p o d o b n y m
niem
można
palamenter
wsiach,
zarówno
znaczeniu
spotkać
się
t a m , g d z i e oznacza
wościach b a r o m e t r y c z n y c h ,
j a k też
do
także
zbyt
z określe
w
okolicznych
roślinę
o
właści
t a m , gdzie
zastoso
w a n i e j e j i n a z w a n i e są z n a n e
W
innych wsiach
(Kipszna)
za w s k a z ó w k ę z m i a n p o g o d y
nasiona
nazywają
iglicy
służące
„wróż" l u b „pro
rok".
T r a d y c y j n y palamenter
turowego
krążka,
Z(miana),
D(eszez),
spotkałem
jedynie
dalonych
od
widniały
B(urza);
w
kilku
centrum
one p r z y b i t e między
Dawniej
to n a s i o n k o p r z y b i t e do t e k
na którym
litery
obecnie
domach
położonych
przysiółkach
Ciężkowic.
posługiwano
barometryczne
się
nazywają
sposób określa się u ż y w a n e
budki
z
wychodzącą
(stąd n a z w a
takie
w
od
Wiszą
oknami.
często
„na
Po
palamentrem.
t w i e r d z a t o f a k t , iż s t a r s i l u d z i e w s z e l k i e g o
dzenia
P(ogoda),
barometry
typu
W
palamentrem.
dawniej
pogodę"
„pustelnik" używana
urzą
(a n i e k i e d y
postacią
ten
i dziś)
pustelnika
dla t y c h budek).
Ro
b i o n o j e w o k r e s i e I w o j n y i później, a za e l e m e n t
gujący
w
na zmiany
roztworze
wilgotności
służył
s o l i . I n n y palamenter
trowa,
napełniona
kniętą
w
do
Rurka
była z a n u r z o n a
szczelnie
połowy
sznurek
moczony
— t o b u t e l k a półli
deszczową
zalakowany
rea
korek
wodą, z
rurką
d o l n y m końcem w
wet
szklaną.
wodzie.
„Jak
było s u c h o , t o w o d a w r u r c e opadała, a j a k szła b u r z a ,
to aż k i p i a ł o z r u r k i "
Barometry
które
można
specjalnie
(Ostrusza).
wykonywane
zakupić
w
opracowanych
roki"
już
—
w
latach
okrągłej
desce.
zwłaszcza
poza
dziej
nazywa,
Spostrzegłszy
własnym
interesującą
formę
są
drewnianych
zainteresowany
pięćdziesiątych
j a k je czasem
Wilczyńskiego,
zamontowane
plastycznie
s t a w k a c h { i l . 1). W i l c z y ń s k i
ślinką
przez Jacka
Cepelii,
robił
mocując
popyt
na
ciekawą r o
proste
te
i
wyrobu
jest
obecnie
palamentrów.
domek Palamenter,
И.
3.
Iglica
pospolita.
И. 4. Palamenter
1975
na
jedynym
i nastawił
kontynuatorem
bar
się n a
ogro
tradycji
S a m zyskał t y m s p o s o b e m
p o d którym jest powszechnie
na
wyroby,
produkcję l u d o w y c h barometrów. Iglicę h o d u j e w
dzie
„pro-
nasionko
środowiskiem, opracował
palamentra,
na
pod
przy
znany.
kartonie,
P R Z Y P I S Y
n i e różni się od i n n y c h t r a w n a łące. N i k t n i e w i e , j a k
wygląda.
zdarzy
Należy
się,
pierścień),
że
zatem
nagle
trzeba
uważać w
kosa
wziąć
się
czasie k o s z e n i a ;
rozpadnie
garść
i rzucić n a płynącą w o d ę . T r a w a
trawy
z
(zleci
tego
gdy
klin
i
miejsca
z w y k ł a spłynie z w o
dą, a t a j e d n a — s z u k a n a — prędko p o p ł y n i e p o d p r ą d .
Należy
ją s z y b k o
złapać i m o c n o
trzymać, bo
Fot.:
112
W.
upuszczo
Dudziak,
K . M o s z y ń s k i , Kultura
ludowa
Słowian,
t . 2, cz. I ,
W a r s z a w a 1968, s. 57—58.
* Wielka
Encyklopedia
Powszechna,
t . 4, W a r s z a w a
1964.
Nasiona owsika w t y k a n o w o t w o r k i po d r e w n o j a d a c h w r a m a c h o k i e n n y c h , między s z y b a m i . D l a p e w
ności, n a j e d n y m o k n i e u m i e s z c z a n o p o k i l k a n a s i o n .
P o r . J a n K a r ł o w i c z , Słownik
gwar polskich,
t . 4,
K r a k ó w 1906,
1
s
4
i l , 1—3; r y s . A. B a r t o s z , i l . 4
