-
Title
-
Stanisława Witkiewicza myśl i realizacje przetworzenia kultury ludowej / LUD 1996 t.80
-
Description
-
LUD 1996 t.80, s.169-178
-
Creator
-
Łysiak, Wojciech
-
Date
-
1996
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:2013
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2166
-
Subject
-
plastyka ludowa
-
styl zakopiański
-
Witkiewicz, Stanisław (1851-1915)
-
Podhale - sztuka ludowa
-
Text
-
Lud, t. 80, 1996
\\OJCIECII LYSIAK
fllSlytul Etnologii i Antropologii Kulturowej
l 'nill ersytel im. Adama Mickiewicza
Poznali
STANISLAWA WITKIEWICZA MYŚL I REALIZACJE
PRZETWORZENIA
KULTURY LUDOWEJ
Poglądy o możliwości i konieczności sięgania po sztukę ludową w celu
przystosowania jej do nowych, doskonalszych
form, a wynikające z obaw
o kształt estetycznej formuły regionu powstałych w wyniku zalewu Podhala
tandetną tyrolszczyzną i zanik tradycyjnej zakopiatlszczyzny,
wyraził Stanislaw
Witkiewicz po raz pierwszy w 1891 roku w artykule Sly! zakopi0/1Ski
drukowanym na lamach "Kuriera Warszawskiego"
I. Pełen zaś wyraz koncepcj i
przetworzenia elementów kultury ludowej dał w dwu zeszytach "Stylu zakopiallsk iego" 2, uzupe!n iając je wywodami w innych pub Iikacjach .\.
Podstawy koncepcj i Witkiewicza jakże bliskie były współczesnym,
teoretycznym rozważaniom dotyczącym reanimacji dawnej kultury ludowej, aczkolwiek stopiell jej zaawansowania był tak dalece niezwykły, że zasługuje z pewnością na uwagę etnologa. Nawoływał przecież Witkiewicz, że "należy zwrócić
się do ludu i jego zasobów, które na pewno są samobytne i oryginalne, wziąć
pierwiastki tych form i przcn ieść je do życia całego społeczCl'lstwa, przystoso\\ując je do bardziej złożonych i wykwintnych potrzeb" 4. Myśl ta, różnorako
precyzowana, często pojawiała się w pracach Witkiewicza. Po latach wspomina!, iż jego koncepcja sięgnięcia po wartości sztuki ludowej nie powstała jako
indywidualny poryw twórczości, nie była samodzielnym
wytworem umysłu
jednostki, była jedynie "rozwinięciem,
wprowadzeniem
do życia na wyższym
poziomic ludzkich potrzeb" 5. Dlatego też rozwijając teoretyczne podstawy
l)\VCj koncepcji, pisal między innymi: "tu trzeba było formy, w swojej istocie
mającej najdoskonalsze cechy artyzmu, lecz znajdujące się w stanie pierwotI S. WilkiewiC/.
Slyl ::akopi{{/Iski. "Kurier Warszawski"
1891, nr 241, 242, 255, 256. 276.
279 I\rtykuly te. zehrane i poszerzone. wydane zostały w pracy tegoż S::llIka / krylyka
II I/OS. LllÓw I X99. s. (,] 9 - 699.
2 S. Witkiewicz.
Slyl ::okopiański Pokój jadalny, Lwów 1904; Tenże, Slyl ::akop/ański
(·/es/elslll'o. l.wÓw I')II .
.\ S Witkiewicz. ;VA wyslawę pwyską, w: Tegoż, S::tllka / krytyka ..., op.cit., s. 451 - 467:
lenże. :VApr::elęcy. Lwów J 'J06 (wyd, 2), s, 42 - 4'J. i 85 - 93 .
.j S Witkiewicz.
SIl'I ::okopi{{/Iski. w: S::lllka / k/ytyka .... op eit., s. 629 - 630.
:; S. Witkiewicz, Styl ::akopi{{/Iski. Ciesielstwo. op.cit .. s. 2.
277.
:ln.
170
nym, zastosowane
do życia prostaczego,
skromnego,
trzeba bylo wzn ieść na
wyższy szczebel, udoskonalić,
rozwinąć, zbogacić, przystosować
do budowli
i sprzętów wyższego przeznaczenia
i użytku" ń.
Koncepcja
Witkiewicza
Opatia była na urojonym przeświadczeniu
jakoby
zastane na Podhalu cechy kultury ludowej w przeszłości
występowaly
na
terenie całej Polski. Przyjęte, aprioryczne dowody na polskość stylu stan()\\ ily
o tym, że koncepcja ta pozostała dalece spekulatywną
Wagę odkryć .,stylu
zakopiallskiego",
napływających
z różnych stron Polski. zwolennicy Witkie\\ icza wyolbrzym ial i do rangi n iezbitych argumentów
7 Materia Incl wykladn ią
myśli Stanisława Witkiewicza
były jej realizacje. Śledz'lc ewolucję tcj myśli
znajdziemy
potwierdzen ie w rozmaitych
kreacjach,
którą ogarn ial coraz to
nowsze dziedziny sztuki, w zamyśle zorientowanej
na odbiór masowy. Idea
rozwinięcia
podhalal1skiej plastyki ludowej i podniesienia
jej do rangi sztuki
narodowej
w pracach Witkiewicza
znalazła podstawy teoretyczne.
Twiercll.il
bowiem, iż do tej pory zjawisko takie obce bylo kulturze Polaków ... Sztuka
i przemysł artystyczny - pisał - są pierwszorzędnego
znaczenia pierwiastkami
w życiu ludzkości, tak koniecznymi;
tak powszechnymi
i niec!ostępnymi jcj
towarzyszami,
iż niepodobna
prawie przypuścić
istnienia spolecze(lst\\a
.iahl)
tako ucywilizowanego,
które by swojej sztuki i swoich upodoba,'l artystyunych
w życiu codziennym nie miało. A jednak spoleczet'lstwo
takie istnieje i jest tl)
nasze społeczellstwo"
8. Ubolewał
przy tYIll. iż "nic mamy nic takiego co b~
jednocześnie
mogło być zbogaceniem
ogólnego dobra ludzhości
Nic' Ani
łyżki, ani miski!" 9 Potrzeba pokazania
spo/cczellstwu
polskiemu
wartości
narodowych sprawiła, iż wkrótce po zapozananiu
się z kullllrą ludową Podhal~\
zrodziła się myśl jej udoskonalenia
i komercyjnego
wprowadzenia
w życic.
Oczywiście,
formy, które spotkał Witkiewicz
w góralskiej chacie stan()\\il~
materiał rozproszony,
lecz nie przeszkadzało
mu to stworzyć syntct)unej.
artystycznej
całości,
dowodzącej
niezwykkj
inwencji
twórucj
autora
koncepcji.
Trudno nie wspomnieć tu o stosunku Stanisława Witkiewicza
do twórc()\\
jego altystycznego
przetworzenia.
Oto na marginesie swoich rOlważallzastanawiał się nad możliwością
sięgnięcia po "tradycję"
tzw. klas wyższyell, a nic
znajdując tam wartości nadających się do tego celu pisal, ii na sl.cz
