Cyfrowa Etnografia

Kronika / LUD 2003 t.87

Item

Title

Kronika / LUD 2003 t.87

Description

LUD 2003 t.87, s.335-408

Date

2003

Format

application/pdf

Identifier

oai:cyfrowaetnografia.pl:4717

Language

pol

Publisher

Polskie Towarzystwo Ludoznawcze

Relation

oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5084

Text

Lud, t. 87,2003

Kronika

IV.

KRONIKA

79. WALNE ZGROMADZENIE POLSKIEGO TOWARZYSTWA
LUDOZNAWCZEGO, SŁUBICE, 27 CZERWCA 2003
27 czerwca 2003 roku w Słubicach w gmachu Collegium Polonicum Uniwersytetu
im. Adama Mickiewicza odbyło się 79. Walne Zgromadzenie Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego. Zgromadzenie otworzyła prezes Zarządu Głównego PTL, prof. dr hab.
Dorota Simonides, serdecznie witając zebranych. Na przewodniczącego obrad zaproponowano prof. dr hab. Teresę Smolińską, wiceprezesa ZG PTL, a na sekretarza Zgromadzenia dr. Jerzego Adamczewskiego - sekretarza generalnego PTL. Obie kandydatury
zostały zaaprobowane przez zgromadzonych. Następnie przewodnicząca Zgromadzenia
przedstawiła program obrad i poddała go pod głosowanie:
1. Wspomnienie o zmarłych członkach Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
2. Nadanie godności członka honorowego PTL.
3. Podziękowania za przygotowanie ubiegłorocznego WZD w Cieszynie.
4. Wręczenie legitymacji członkowskich PTL.
5. Powołanie Komisji Wnioskowej.
6. Odczytanie protokołu z 78. WZD w Cieszynie.
7. Sprawozdanie sekretarza generalnego.
8. Sprawozdanie skarbnika.
9. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej.
10. Informacja o powołanie Oddziału w Szczecinie.
11. Sprawy organizacyjne związane z wyjazdem do Zespołu Szkół Leśnych w Starościnie na spotkanie towarzyskie oraz niedzielnym objazdem terenowym.
12. Sprawozdanie Oddziałów i Kół Zainteresowań.
13. Dyskusja.
14. Wystąpienie Komisji Wnioskowej.
15. Zakończenie obrad.
Zaproponowany porządek obrad 79. Walnego Zgromadzenia został przyjęty jednogłośnie.
Minutą ciszy uczczono zmarłych członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego: Annę Lubańską - główną księgową PTL, Stanisława Chmielowskiego - długoletniego przewodniczącego Sądu Koleżeńskiego oraz Urszulę Kaczmarek z Poznania, Annę
Mańkowską z Krakowa, Witolda Armona z Torunia i Olgę Gancką z Moskwy.
Prezes ZG PTL, prof. D. Simonides, uroczyście wręczyła dyplom honorowego członka Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego dr Ewie Fryś-Pietraszkowej
z Krakowa.
Następnie przekazała dyplomy z podziękowaniem za zorganizowanie poprzedniego
78. Walnego Zgromadzenia Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Cieszynie mgr Elżbiecie Teresie Filip - prezesowi Oddziału Bielsko-Biała oraz prof. dr
hab. Alojzemu Kopoczkowi z Uniwersytetu Śląskiego, Filii w Cieszynie.
Z kolei przewodnicząca Zgromadzenia przekazała prezesom Oddziałów nowe legitymacje członkowskie PTL z prośbą o uroczyste wręczenia na posiedzeniach Oddziałów.

336

Kronika

Do Komisji Wnioskowej zaproponowano: mgr Krystynę Kaczko, dr Annę Spiss,
mgr Małgorzatę Michalską i dr. Janusza Kamockiego. Wniosek został jednogłośnie przyjęty·
Protokół z 78. Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL w Cieszynie przeczytała
mgr Paulina Suchecka. Następnie dr Jerzy Adamczewski przedstawił sprawozdanie sekretarza generalnego z działalności Prezydium i Zarządu Głównego w okresie od czerwca 2002 do czerwca 2003 roku. Obejmowało ono następujące części:
1. Dane ogólne.
2. Realizacja wniosków z 78. WZD w Cieszynie.
3. Działalność Zarządu Głównego i Prezydium ZG.
4. Sprawy finansowe.
5. Działalność wydawnicza Towarzystwa.
6. Działalność Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej.
7. Funkcjonowanie Biblioteki Naukowej im. 1. Czekanowskiego.
8. Prace Archiwum Naukowego.
9. Oddziały Towarzystwa.
Szczegółowe sprawozdanie finansowe ZG PTL złożył skarbnik, mgr Zbigniew Toroński. Przedstawił dane o dochodach, wydatkach oraz stanie magazynowym książek.
Podkreślił, iż wpływy pochodzą przede wszystkim z dotacji na działalność naukową
i wydawniczą z Komitetu Badań Naukowych - obecnie Ministerstwa Nauki i Informatyzacji Naukowej, sprzedaży wydawnictw oraz od różnych sponsorów.
Następnie zastępca przewodniczącego Głównej Komisji Rewizyjnej, dr Janusz Kamocki, przedstawił sprawozdanie Komisji, obejmujące sprawy osobowe, finanse Towarzystwa oraz bibliotekę i archiwum. W podsumowaniu stwierdził, iż Główna Komisja
Rewizyjna wnioskuje, aby w roku 2003 przeprowadzić inwentaryzację magazynu wydawnictw - spis z natury. Konieczne jest zatrudnienie kogoś na umowę-zlecenie.
W kolejnym punkcie obrad przewodnicząca poinfonnowała, iż na posiedzeniu Zarządu Głównego w dniu 26 czerwca 2003 roku, zgodnie z § 37, ust. 9 Statutu Polskiego
Towarzystwa Ludoznawczego, jednogłośnie powołano Oddział w Szczecinie.
Następnie mgr Paulina Suchecka przedstawiła sprawy organizacyjne związane z wyjazdem na uroczystą kolację do Zespołu Szkół Leśnych w Starościnie, a także z niedzielnym objazdem terenowym na trasie Słubice - Lubenau - Lehde - Cottbus - Zielona
Góra. Poinformowała również, iż Polskie Towarzystwo Ludoznawcze posiada już własną stronę internetową www.ptl.end.plipocztęelektronicznąoadresieptl@free.ngo.pl.
Stronę wykonała studentka z Cieszyna, Natalia Gancarz. Przewodnicząca Zgromadzenia
powiedziała o pozyskaniu dla Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przez prof.
D. Simonides komputera z modemem i drukarką. Komputer zdecydowanie usprawni pracę biura działającego przy Zarządzie Głównym, a także będzie bardzo pomocny przy
inwentaryzacj i wydawnictw.
Sprawozdanie ze swojej działalności złożyły następujące Oddziały PTL: Bielsko-Biała, Gdańsk, Kraków, Lublin, Łódź, Opoczno (najważniejsze punkty przedstawiła
Paulina Suchecka), Poznań, Śląsk, Toruń, Warszawa, Wrocław, Zielona Góra.
W trakcie dyskusji głos zabrał prof. Z. Jasiewicz. Stwierdził, iż Polskie Towarzystwo
Ludoznawcze przeżywało pewien kryzys, ale dzięki systematycznym i konkretnym działaniom prezesa, prof. dr D. Simonides, udało się go zażegnać. Złożył serdeczne podziękowania prof. Simonides za całokształt działań, a także dyrektor biura, mgr Paulinie
Sucheckiej, za wielką dbałość i troskę o Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Prof.
Z. Jasiewicz potwierdził również pilną konieczność włączenia studentów etnologii do
prac w Polskim Towarzystwie Ludoznawczym, co wzmocniłoby potencjał naukowy To-

Kronika

337

warzystwa. Prof. T. Karwicka zapytała, dlaczego nie ma dofinansowania na wydanie prac
bibliograficznych. W odpowiedzi mgr P. Suchecka stwierdziła, iż Ministerstwo Nauki
i Informatyzacji Naukowej nie dofinansowuje prac bibliograficznych w formie książkowej, a jedynie edycje w postaci elektronicznej, np. na płycie CD. Następnie prof. D. Simonides podkreśliła, iż Polskie Towarzystwo Ludoznawcze jako jedno z trzech towarzystw naukowych w Polsce funkcjonuje, posiadając etaty, siedzibę, wydawnictwa. Ministerstwo Nauki i Informatyzacji Naukowej nie ma pieniędzy na dofinansowania
działalności towarzystw. Mamy jednak szansę utrzymać swój potencjał dzięki ponad stuletniej tradycji. Mgr Kowalczyk, słuchając sprawozdań Oddziałów, odniósł wrażenie, iż
nie zajmują się one pracami ludoznawczymi. Jest prezesem Towarzystwa Polsko-Serbołużyckiego i wie, że w różnych miastach znajdują się ludzie zajmujący się taką tematyką,
a w sprawozdaniach nie było o tym żadnej wzmianki. Mgr M. Pamowska przypomniała,
iż w Warszawie było Koło Zainteresowań Kulturą Łużycką. Mgr Z. Toroński stwierdził,
iż przy Oddziale Poznańskim również istniało Koło Miłośników Kultury Łużyckiej. Szczególnie aktywne było w czasie, kiedy pracami kierował zmarły już Kazimierz Fedyk.
Wnioski Komisji Wnioskowej przedstawiła przewodnicząca, mgr K. Kaczko:
1. Przywrócić wrześniowy termin Walnych Zgromadzeń Delegatów.
2. Do udziału w Walnym Zgromadzeniu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego
zaproszeni są wszyscy członkowie PTL, a nie tylko delegaci.
3. Zarządy wszystkich Oddziałów PTL proszone są o przesyłanie do krakowskiego
Oddziału propozycji biogramów zasłużonych, a zmarłych już etnografów i etnologów,
zwłaszcza z terenu działania Oddziałów. Materiały te znajdą się w drugim tomie wydawnictwa Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne.
4. Zorganizować 80. Walne Zgromadzenie PTL połączone z konferencją naukową
w Łodzi w dniach 23-26 września 2004 roku, a 81. WZD we wrześniu 2005 roku w Warszawie.
5. Zgodnie z wnioskiem Głównej Komisji Rewizyjnej przeprowadzić w bieżącym
roku inwentaryzację magazynu wydawnictw.
Wszystkie wnioski zostały jednogłośnie przyjęte.
Kończąc obrady, prezes prof. D. Simonides podziękowała wszystkim za uczestnictwo
i zaprosiła na sesję naukową "Polska-Niemcy. Pogranicze kulturowe i etniczne".
Jerzy Adamczewski

POSIEDZENIE ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO
TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, SŁUBICE,
26 CZERWCA 2003
26 czerwca 2003 roku w Słubicach w gmachu Collegium Polonicum Uniwersytetu
im. Adama Mickiewicza odbyło się posiedzenie Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Uczestniczyli:
• prezes - prof. dr Dorota Simonides,
• wiceprezes - prof. dr Teresa Smolińska,

Kronika

338

• sekretarz generalny - dr Jerzy Adamczewski,
• zastępca sekretarza generalnego - dr Anna Spiss,
• skarbnik - mgr Zbigniew Toroński,
• zastępca skarbnika - dr Magdalena Rostworowska,
• członek Zarządu Głównego - mgr Krystyna Kaczko,
• dyrektor biura przy ZG - mgr Paulina Suchecka,
• główna księgowa - Agata Sikora
oraz prezesi lub reprezentujący ich przedstawiciele Oddziałów: Bielsko Biała (mgr
Z. Filip), Kraków (dr Anna Spiss), Łódź (dr A. Styczyńska), Śląski (prof. B. Bazielich),
Warszawa (mgr J. Szczypa), Wrocław (mgr M. Michalska), a także dr J. Kamocki zastępca przewodniczącego Głównej Komisji Rewizyjnej oraz prof. dr Michał Buchowski - współorganizator konferencji naukowej "Polska-Niemcy. Pogranicze kulturowe
i etniczne", towarzyszącej tegorocznemu WZD.
Posiedzenie otworzyła prezes D. Simonides, powitała zebranych i usprawiedliwiła
nieobecność pozostałych członków Prezydium Zarządu Głównego.
Prof. M. Buchowski poinformował o przewidywanej frekwencji prelegentów na konferencji naukowej. Za wyjątkiem p. Doroty Angutek z Uniwersytetu Zielonogórskiego
wszyscy pozostali prelegenci powinni być obecni. Ustalono, iż ostateczny termin zebrania referatów to koniec lipca. Jednogłośnie uchwalono, iż referaty przedstawiają tylko
autorzy obecni na sali obrad.
Następnie p. Paulina Suchecka przedstawiła sprawy organizacyjne związane z WZD:
wyjazd na uroczystą kolację w Zespole Szkół Leśnych w Starościnie, wyjazd na wycieczkę do Niemiec.
W kolejnym punkcie zebrani jednogłośnie przyjęli nowych członków:
l.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Marcin Fiszer
Weronika Kasperek
Agnieszka Paulus
Ewa Beniowska
Anna Cyankiewicz
Józef Nowak
Andrzej Wojtan

-

Oddział
Oddział
Oddział
Oddział
Oddział
Oddział
Oddział

Bielsko-Biała,
Bielsko-Biała,
Bielsko-Biała,
Kraków,
Kraków,
Lublin,
Lublin.

Dyrektor biura poinformowała zebranych, iż przygotowany jest dyplom członka honorowego dla p. Ewy Fryś-Pietraszkowej. Wniosek o nadanie tytułu zgłoszony został
przez Oddział Kraków. Zarząd Główny przygotuje wniosek na posiedzenie WZD, które
zgodnie z § 28, ust. 7 przyznaje tytuł członka honorowego. Ponadto p. P. Suchecka przedstawiła wniosek Oddziału Łódź, który wpłynął do Zarządu Głównego już po ostatnim
posiedzeniu Prezydium, czyli po 6 maja 2003 roku. Wniosek dotyczący przyznania tytułu członka honorowego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego p. Elżbiecie Królikowskiej i p. Ewie Zawiejskiej był dobrze umotywowany. Prezes O/Łódź, A. Styczyńska,
przedstawiła sylwetki obu pań. Zarząd Główny jednogłośnie przegłosował przedstawiony
wniosek. Postanowiono jednocześnie, iż tytuły te będzie można wręczyć na przyszłorocznym WZD, które odbędzie się w Łodzi. Dyrektor biura przekazała również zbiorowy wniosek
Oddziału Warszawa obejmujący trzy nazwiska: p. T. Ambrożewicz, p. Z. Jeż-Jarecka,
p. M. Parnowska. Wniosek O/Warszawa nie został rozpatrzony. Uznano, iż wnioski
o przyznanie tytułu członka honorowego muszą być indywidualne, umotywowane, podkreślające szczególne zasługi dla Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, a nie tylko

Kronika

339

staż w Towarzystwie i funkcje pełnione przez kandydata. Wnioski muszą być dostarczane do Zarządu Głównego odpowiednio wcześniej, aby Prezydium mogło dogłębnie zapoznać się z prezentowaną sylwetką. W związku z powyższym postanowiono zwrócić
wniosek do O/Warszawa w celu stosownego uzupełnienia.
Do ZG wpłynęło pismo ze Szczecina o zatwierdzenie powołania Oddziału Szczecin
PTL. Do pisma dołączony był protokół z zebrania założycielskiego, w którym wzięło
udział 10 osób, a któremu przewodniczył Jacek Łapott. Prezesem wybrana została Ewa
Prądzyńska. Zarząd Główny, zgodnie z § 37, ust. 9 Statutu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, podjął jednogłośnie decyzję o powołaniu, a właściwie o reaktywowaniu,
Oddziału Szczecin.
Następnie głos zabrała p. Agata Sikora - główna księgowa Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego i przedstawiła sytuację finansową Towarzystwa na koniec pierwszego
kwartału. Na dzień 31 marca 2003 roku środki pieniężne pozostające w dyspozycji Zarządu Głównego stanowiły kwotę 22.928,91 zł. Pani A. Sikora podkreśliła konieczność
sporządzania przez poszczególne oddziały raportów finansowych za I i II półrocze. Dane
te są niezbędne do sporządzania rocznego rozliczenia i bilansu.
Główna księgowa poinformowała, że jedynym uprawnionym płatnikiem w rozliczeniach z Urzędem Skarbowym i Zakładem Ubezpieczeń Społecznychjest Zarząd Główny.
Uprawnień takich nie posiadają oddziały i absolutnie nie mogą dokonywać takich rozliczeń. W razie potrzeby przy realizacji zadań zleconych i płacenia honorariów oddział
musi wykonać kilka czynności:
1. Wystąpić do Urzędu Statystycznego we Wrocławiu z wnioskiem RG-l o przyznanie numeru REGON dla jednostki lokalnej. Otrzyma wówczas REGON zawierający
numer Zarządu Głównego rozszerzony o dodatkowe 5 cyfr.
2. Musi zgłosić się w Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie z miejscem siedziby
oddziału, i otrzymać odrębny numer KRS. Jednakże nadal będzie to oddział posługujący
się statutem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
3. Złożyć w Urzędzie Skarbowym, wg miejsca siedziby oddziału, deklarację NIP-l dla
wyodrębnionej jednostki wewnętrznej w celu przyznania numeru NIP jednostce składowej.
Pani Sikora podkreśliła, iż jest to jedyna możliwość uzyskania statusu płatnika uprawnionego do rozliczeń z Urzędem Skarbowym i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych
w zakresie podatków dochodowych. I w związku z tym, należy poinformować wszystkie
oddziały o możliwości przeprowadzenia takiej procedury.
Referująca stwierdziła konieczność przeprowadzenia inwentaryzacji w celu ustalenia
faktycznego stanu ilościowo-wartościowego
magazynu wydawnictw. Jest to związane
z koniecznością realizacji Ustawy o rachunkowości. Majątek w postaci towarów objętych
ewidencją ilościowo-wartościową podlega spisowi z natury przynajmniej raz na 2 lata.
Główna księgowa postawiła wniosek o zgodę Zarządu Głównego na szybkie przygotowanie inwentaryzacji oraz wygospodarowanie środków finansowych na pokrycie kosztów.
Agata Sikora przedstawiła również kwestię Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Obecny stan zatrudnienia, obejmujący 2 etaty, zgodnie z przepisami zwalnia Towarzystwo z tworzenia odrębnego funduszu i odprowadzania rocznego odpisu podatkowego.
W zamian za to pracodawca zobowiązany jest do wypłaty jednorazowo w ciągu roku świadczenia urlopowego dla każdego etatowego pracownika, który korzysta z minimum 14 dni
urlopu wypoczynkowego. Świadczenie to wynosi brutto 600 zł na osobę. Pani Sikora zwróciła się z wnioskiem o akceptację tych tzw. dopłat do wczasów "pod gruszą".
Poinformowała również, iż od l maja 2003 roku na umowę-zlecenie zatrudniona jest
Jadwiga Kłodnicka, która zajmować się będzie biblioteką. Środki finansowe przyznane przez

340

Kronika

Komitet Badań Naukowych na Bibliotekę Naukową im. J. Czekanowskiego pozwolą na
sfinansowanie tej umowy. Zebrani jednogłośnie en block przegłosowali wnioski.
Pani Paulina Suchecka przedstawiła pismo, jakie do Zarządu Głównego skierował
Oddział Lublin. Jest to prośba o upoważnienie przez Zarząd Główny tamtejszego oddziału do reprezentowania Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w przetargu na opracowanie i wykonanie projektu pt. Język i kultura gminy Wola Uhruska na tle obszaru
Euroregion Bug. Upoważnienie dotyczy trzech osób: prezesa, skarbnika i przewodniczącego Komisji Rewizyjnej Oddziału Lublin. Umowa zawarta będzie między Zarządem
Głównym PTL a Urzędem Gminy Wola Uhruska. Projekt uwzględnia 5% narzutu dla
Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Projekt finansowany będzie ze środków unijnych, a planowany łączny koszt wynosi 4.000 euro. Zarząd Główny jednogłośnie upoważnił przedstawione w piśmie osoby do reprezentowania go w trakcie przetargu.
Dyrektor biura poinformowała, iż Uniwersytet Wrocławski dofinansował wydanie
tegorocznego 6. numeru "Literatury Ludowej" kwotą 3.000 zł. Będzie to monotematyczny zeszyt, w którym ukażą się artykuły pracowników Katedry Etnologii i Antropologii
Kultury Uniwersytetu Wrocławskiego.
W trakcie posiedzenia Rady Wydawniczej w dniu 6 maja 2003 roku m.in. stwierdzono, iż proponowana do wydania praca Stefana Lwa Budownictwo ludowe na terenie
Puszczy Sandomierskiej w XIX i XX w. zawiera według recenzentów pewne luki i braki,
wartościowe są natomiast fotografie i mapy. Zwrócono się ze stosownym pytaniem do
S. Lwa, proponując autorowi możliwość opublikowania tych materiałów w "Ludzie". Dyrektor biura odczytała odpowiedź autora, w którym zgadza się on na taką propozycję. Ustalono, iż materiały te zostaną przekazane redaktorowi "Ludu" - prof. Z. Jasiewiczowi.
Następnie P. Suchecka poinformowała, iż Polskie Towarzystwo Ludoznawcze posiada już swoją stronę internetową i przedstawiła najważniejsze uwagi dotyczące tej strony.
Strona posiada następujące "części": wstęp, historię, Zarząd Główny, jednostki podległe,
oddziały terenowe, kontakty wydawnictwa, oferta, księga gości oraz dane adresowe. Adres
strony: www.ptl.end.pliadrespoczty:plt@free.ngo.pl.
Autorką jest p. Natalia Gancarz,
studentka Uniwersytetu Sląskiego, Filii w Cieszynie. Prezes D. Simonides zaproponowała, aby autorce zapłacić kwotę 500 zł za wykonaną pracę· A gdyby p. Gancarz odmówiła, to gratyfikację stanowić będą wydawnictwa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Zebrani jednogłośnie zgodzili się z propozycją.
Dyrektor biura odczytała pismo z parafii pw. Sw. Trójcy w Strzelnie z prośbą o uzupełnienie zbiorów biblioteki parafialnej z różnych dziedzin, m.in. kultury i sztuki. Jednogłośnie zadecydowano o przekazaniu parafii po jednym egzemplarzu wszystkich publikacji o wysokim nakładzie - tzw. "kominów".
Na zakończenie obrad prezes D. Simonides poinformowała zebranych o pozyskaniu
dla Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego komputera z drukarką, który jest do odebrania w Warszawie w Sejmie RP. Wystosowano już podziękowania dla darczyńcy, posła na
Sejm RP Józefa Oleksego. Sprzęt ten będzie bardzo pomocny w pracy biura, a zwłaszcza
przy mającej wkrótce odbyć się inwentaryzacji zbiorów magazynowych. Posiadanie Internetu, swojej strony i adresu poczty elektronicznej pozwoli na znacznie łatwiejszy dostęp do Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego wszystkim zainteresowanym w kraju,
a także poza granicami. Jest również szansa uzyskania dwóch komputerów z Banku Zachodniego we Wrocławiu. Na tym protokół zakończono.
Jerzy Adamczewski

Kronika

341

DZIAŁALNOŚĆ ZARZĄDU GŁÓWNEGO
POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO
W OKRESIE: CZERWIEC 2002 - CZERWIEC 2003
7 czerwca 2002 roku w Cieszynie odbyło się 78. Walne Zgromadzenie Delegatów
Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Zgodnie ze statutem przeprowadzono wówczas
wybory do statutowych władz naczelnych Towarzystwa: Zarządu Głównego, Głównej
Komisji Rewizyjnej oraz Sądu Koleżeńskiego. W wyniku tajnego głosowania do Zarządu Głównego wybrano 12 osób. W porządku alfabetycznym byli to: Jerzy Adamczewski,
Alfred Gauda, Zbigniew Jasiewicz, Krystyna Kaczko, Zygmunt Kłodnicki, Bronisława
Kopczyńska-Jaworska, Magdalena Rostworowska Dorota Simonides, Teresa Smolińska,
Anna Spiss, Andrzej Stawarz, Zbigniew Toroński.
Prezydium Zarządu Głównego ukonstytuowało się w następującym składzie:
prezes - prof. dr hab. Dorota Simonides,
wiceprezes - prof. dr hab. Zygmunt Kłodnicki,
wiceprezes - prof. dr hab. Teresa S,molińska,
wiceprezes - dr Andrzej Stawarz,
sekretarz generalny - dr Jerzy Adamczewski,
zastępca sekretarza - dr Anna Spis s,
skarbnik - mgr Zbigniew Toroński,
zastępca skarbnika - dr Magdalena Rostworowska.
Do Głównej Komisji Rewizyjnej wybrano dr. Janusza Kamockiego, dr Annę Lewicką
i mgr Małgorzatę Orlewicz. Przewodniczącą GKR została dr Anna Lewicka.
Sąd Koleżeński ukonstytuował się w następującym składzie: dr Stanisław Chmielowski - przewodniczący oraz członkowie: mgr Maria Parnowska i dr Jan Święch.
Ubiegłorocznemu 78. Walnemu Zgromadzeniu Delegatów PTL towarzyszyła sesja naukowa "Pogranicza kulturowe i pogranicza etniczne w Środkowej Europie".
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze posiada, założoną w tym roku, swoją stronę internetową· Autorką strony jest Natalia Gancarz, studentka Uniwersytetu Śląskiego, Filia
w Cieszynie. Adres strony: www.ptl.end.pI.Adrespocztyinternetowej:pt1@free.ngo.pl.

Realizacja wniosków z LXXVIII WZD w Cieszynie
Wnioski zostały opublikowane w protokole z Walnego Zgromadzenia Delegatów
w "Ludzie", t. 86 za rok 2002, s. 336. W trakcie WZD przewodniczący Komisji Wnioskowej przedstawił listę zgłoszonych propozycji. Delegaci nie zaakceptowali wniosku
o przedłużenie kadencji Zarządu Głównego do 4-5 lat. Aktualny pozostał więc zapis
w § 23, ust. 2 Statutu, iż kadencja naczelnych władz Towarzystwa trwa 3 lata. Walne
Zgromadzenie Delegatów rozpatrzyło i w wyniku głosowania zaakceptowało następujące wnioski:
l. Podjęcie próby przez poszczególne oddziały umożliwienia bezpłatnego wstępu
do muzeów dla członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego - realizacja tego
wniosku w gestii oddziałów;
2. Zwolnienie z obowiązku płacenia składek członkowskich - realizacja wniosku
w gestii oddziałów;

342

Kronika

3. Przejęcie przez Zarząd Główny dokumentacji likwidowanych oddziałów - wniosek nie realizowany ze względu na brak możliwości nawiązania kontaktu w władzami
rozwiązanych oddziałów Towarzystwa;
4. Podziękowanie dla osoby rozprowadzającej wydawnictwa Towarzystwa przez
Internet - wniosek zrealizowany;
5. Opracowanie programu zachęcającego młodych pracowników naukowych do
wstępowania w szeregi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego - jeszcze na poprzednim Walnym Zgromadzeniu Delegatów prof. Z. Jasiewicz zaproponował powołanie zespołu w składzie: prof. D. Simonides, prof. Z. Kłodnicki, prof. T. Smolińska i dr Jan
Święch do realizacji takiego programu;
6. Przygotowanie odwołania od decyzji Komitetu Badań Naukowych ograniczającej
dotację dla Biblioteki Naukowej im. J. Czekanowskiego - wniosek zrealizowany;
7. Wyraźne zaznaczenie w zaproszeniach na kolejne Zgromadzenia Towarzystwa,
że zapraszani są wszyscy członkowie Towarzystwa, a nie tylko delegaci - wniosek zrealizowany.
Uchwalono, iż 79. Walne Zgromadzenie Delegatów, odbędzie się w roku 2003 w Słubicach.

Działalność Zarządu Głównego i Prezydium
26 czerwca 2003 roku w Słubicach, Zarząd Główny, w którym działa 12 osób wymienionych w pierwszej części sprawozdania, odbył posiedzenia z udziałem przewodniczących Oddziałów.
W okresie sprawozdawczym Prezydium Zarządu Głównego, liczące osiem osób wymienionych w pierwszej części sprawozdania, odbyło trzy posiedzenia w następujących
terminach: 12 grudnia 2002 roku we Wrocławiu, 14 lutego 2003 roku w Opolu i 6 maja
2003 roku we Wrocławiu.
W grudniowym posiedzeniu uczestniczyło 7 osób. Obradowano pod przewodnictwem
prezes - prof. dr Doroty Simonides i omówiono następujące główne zagadnienia:
1. Sprawy członkowskie - zatwierdzenie deklaracji nowych członków i sprawa powołania nowego oddziału w Szczecinie;
2. Komitet Badań Naukowych - sprawozdania finansowe, rozliczenie, wnioski
o dofinansowania;
3. Sprawy pracownicze;
4. Sprawy bieżące.
W lutym w posiedzeniu udział wzięło również siedmioro członków Prezydium. Pod
przewodnictwem prezesa omówiono następujące ważne zagadnienia:
1. Sprawy członkowskie - zatwierdzenie deklaracji nowych członków i legitymacja
członkowska;
2. Komitet Badań Naukowych - raport za 2002 rok i wnioski wydawnicze na 2003
rok;
3. Załatwienie spraw finansowych związane ze śmiercią p. Anny Lubańskiej;
4. Sprawy bieżące - dalsze funkcjonowanie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego;
5.79. WZD w Słubicach - organizacja i sesja naukowa.

Kronika

343

W majowym posiedzeniu Prezydium pod przewodnictwem prezes Doroty Simonides
obradowało 5 osób. Dyskutowano następujące tematy:
1. Sprawy członkowskie - zatwierdzenie nowych deklaracji, przyjęcie wniosku
o przyznanie tytułu członka honorowego;
2. Sytuacja lokalowa i finansowa PTL - dalsze funkcjonowanie biura przy ZG
i umowa z Uniwersytetem Wrocławskim;
3. Komitet Badań Naukowych - reorganizacja i dalsze dofinansowanie;
4. Sprawy pracownicze;
5. Sesja naukowa towarzysząca WZD w Słubicach - wystąpienie prof. dr. Michała
Buchowskiego.
Wśród działań o fundamentalnym dla Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego znaczeniu wymienić należy starania o uzyskanie stałej siedziby. Jak wszyscy doskonale wiedzą, na początku 2001 roku nastąpiło przeniesienie siedziby Zarządu Głównego PTL
z ul. Szewskiej na ul. Koszarową do budynku Biblioteki Wydziału Nauk Społecznych
Uniwersytetu Wrocławskiego. Towarzystwo związane jest z wrocławskim uniwersytetem od 1953 roku, od momentu, kiedy siedziba Towarzystwa przeniesiona została do
Wrocławia, i zawsze odgrywało służebną rolę wobec Uniwersytetu Wrocławskiego.
Z bogatych zbiorów bibliotecznych korzystają studenci i pracownicy naukowi uczelni
wrocławskich, przede wszystkim uniwersytetu. Nowe pomieszczenia o powierzchni ok.
300 m2 są mniejsze i niższe od tych na ul. Szewskiej, dlatego też nie można było rozstawić drewnianych regałów używanych poprzednio i część księgozbioru nie jest udostępniona. Zajmowane pomieszczenia pozwalają na bieżące funkcjonowanie biura i częściową działalność biblioteki. Termin zakończenia remontu budynku przy ul. Szewskiej planowany był na czerwiec 2002 roku i zgodnie z zapewnieniami władz Uniwersytetu
Wrocławskiego, mieliśmy tam powrócić. Jednak w maju na ręce prof. Simonides wpłynęło pismo rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. Romualda Gellesa, w którym zostaliśmy poinformowani, że ze względu na zmianę użytkownika budynku przy ul. Szewskiej termin zakończenia prac ulegnie przesunięciu. Rektor proponował również przeniesienie biblioteki PTL do siedziby Biblioteki Głównej, której budowa miała rozpocząć się
w zeszłym roku. Padła też propozycja lokalizacji biblioteki w przejętym przez uniwersytet budynku dawnej szkoły podstawowej przy ul. Kużniczej 49. Stwierdziliśmy, iż z wielu powodów budynek absolutnie nie nadawał się na bibliotekę posiadającą tak cenny księgozbiór. Dziś planowane jest wyburzenie tego budynku. Pani Prezes wystosowała pismo
do Rektora z wnioskiem o pozostaniu przy poprzednich ustaleniach, tj. powrotu do budynku przy ul. Szewskiej 36.
W wyniku starań prof. Doroty Simonides i prof. Zygmunta Kłodnickiego we wrześniu ubiegłego roku Polskie Towarzystwo Ludoznawcze otrzymało darowiznę od Uniwersytetu Wrocławskiego w wysokości 28.000 zł, która w całości została przeznaczona
na wynagrodzenie pań zatrudnionych w biurze przy Zarządzie Głównym, co przy braku
możliwości finansowania przez KBN etatów w bibliotece i archiwum naukowym pozwoliło wypłacić zaległe wynagrodzenie. Postanowiono zwrócić się pismem do Rektora UW
z prośbą o dwa etaty (4.000 złotych miesięcznie), na których Uniwersytet Wrocławski
zatrudniłby dwie osoby oddelegowane do pracy w Bibliotece Naukowej Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Całkowity koszt utrzymania całego biura przy Zarządzie
Głównym w 2002 roku wynosił 6.756,40 zł brutto miesięcznie.
W trakcie zeszłorocznej wizyty przedstawicieli Prezydium ZG na czele z prof. Simonides u Rektora pojawiło się kilka koncepcji dalszego funkcjonowania Towarzystwa.

344

Kronika

Najpoważniejszą z nich było przyłączenie PTL do Centrum Badań Śląskoznawczych
i Bohemistycznych Uniwersytetu Wrocławskiego, którym kieruje dr Ryszard Gładkiewicz. Centrum to podlega bezpośrednio Rektorowi. Najbliższą realizacji była właśnie ta
koncepcja oraz uzyskanie od UW dwóch etatów dla pracowników biura. Pozostała do
rozwiązania sprawa lokalu dla biblioteki i biura. Powrót na ul. Szewską wydawał się
mało realny. Przeprowadzka do przejętego przez Uniwersytet budynku szkoły przy ul.
Kuźniczej została wówczas odrzucona z powodu zbyt wielkich kosztów adaptacji pomieszczeń szkoły na użytek biblioteki, ponadto nie byłoby możliwe wydzielenie jednolitego kompleksu dla biblioteki i biura, a także brakowało węzła sanitarnego. Pojawiła się
natomiast koncepcja przeprowadzenia do budynku przy ul. Cieszyńskiego, gdzie znajdował się Wydział Stomatologii. Ten projekt wydawał się najbardziej realny. Urząd Marszałkowski nie mógł wspomóc finansowo Towarzystwa, ale mógł pomóc Uniwersytetowi. Możliwe było zatem przekazanie uczelni pomieszczenia w rzeczonym budynku dla
Centrum Badań, ze wskazaniem dla PTL. Wówczas biblioteka przeniesiona miała być do
opuszczonej biblioteki stomatologicznej, czyli do pomieszczeń, gdzie nie trzeba było wykonywać żadnych prac remontowych. W sprawie ewentualnego przejęcia biblioteki Towarzystwa przez Uniwersytet lub jej użyczenia, na posiedzeniu Prezydium jednogłośnie
przegłosowano przyzwolenie na użyczenie księgozbioru uniwersytetowi, a prawnicy mieli
przygotować stosowną umowę. Dalsze funkcjonowanie Towarzystwa miało być oczywiście autonomiczne i nie podlegać kierownictwu Centrum Badań Śląskoznawczych, a działalność wydawnicza opierać się miała na dofinansowaniu z KBN, a jeżeli UW dofinansuje publikacje PTL, to Centrum mogło figurować jako współwydawca.
Obecnie nieaktualne już jest planowane połączenie z Centrum Badań. Uniwersytet
Wrocławski, już bez jego pośrednictwa, będzie finansował 2 etaty biurowe w zamian za
udostępnianie biblioteki i archiwum. Wydawnictwa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego sygnowane będą logo Uniwersytetu Wrocławskiego. Zawarto stosowną umowę
z UW obowiązującą do marca 2004 roku. Siedzibą biblioteki, archiwum i biura pozostanie w dalszym ciągu budynek przy ul. Koszarowej 3.
W biurze działającym przy Zarządzie Głównym zatrudnione są obecnie cztery osoby.
Dyrektorem biura jest mgr Paulina Suchecka, która dodatkowo zajmuje się biblioteką
i prowadzi archiwum. Na całym etacie pracuje również p. Bożena Wrońska - intendent
zbiorów bibliotecznych - obsługująca magazyn wydawnictw, wysyłkę publikacji itd.
Natomiast księgowość prowadzi p. Agata Sikora. Jest ona zatrudniona na umowę-zlecenie. Od l maja 2003 roku również na umowę-zlecenie zatrudniona została p. Jadwiga
Kłodnicka, która zajmuje się biblioteką·

Sprawy finansowe
13 stycznia 2003 roku zmarła nieodżałowana p. Anna Lubańska. Jej wkład w naprawienia finansów Towarzystwa i utrzymywanie ich w nieustannej dyscyplinie jest niepodważalny i godny najwyższego szacunku. Nieszczęście przytrafiło się na początku tego
roku i niezbędne stało się zatrudnienie osoby, która rozliczyłaby rok ubiegły i wykonała
niezwykle ważne sprawozdanie do Komitetu Badań Naukowych. Dzięki pomocy prof.
Doroty Simonides udało się zamknąć ubiegły rok finansowy i przygotować stosowne
sprawozdanie do Komitetu Badań Naukowych. Obecnie sprawy finansowe prowadzi
p. Agata Sikora.

Kronika

345

Dane finansowe za rok ubiegły i pierwszy kwartał tego roku zawiera szczegółowe
sprawozdanie skarbnika. Tu podaję tylko kilka podstawowych informacji:
I. Wpływy środków pieniężnych dla Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego w 2002 roku wyniosły: 261.749 zł, z czego ponad połowa to dotacja
celowa z Komitetu Badań Naukowych na dofinansowanie wydawnictw i na upowszechnianie nauki - 165.075 zł. Druga najważniejsza pozycja to wpływy ze sprzedaży wydawnictw - 42.574 zł, a także dotacja Uniwersytetu Wrocławskiego na wynagrodzenie
dla pracowników biura za okres VIII-XII 2002 roku - 28.000 zł. Wydatki poniesione
na finansowanie działalności statutowej Zarządu Głównego w 2002 roku - 228.835,52
zł, w tym największe pozycje to: wynagrodzenia pracowników biura wraz z pochodnymi
-141.462,70
zł. oraz różnorodne usługi -75.046,82
zł. Saldo na dzień 31 grudnia 2002
roku wynosiło 58.664,84 zł, a zobowiązania PTL - 22.076,32 zł. Zarząd Główny posiadał na dzień l stycznia 2003 roku wolne środki pieniężne w wysokości 36.588,52 zł.
2. Dofinansowanie z Komitetu Badań Naukowych, obecnie już Ministerstwa Nauki
i Informatyzacji Naukowej, w wysokości 3.000 zł, otrzymaliśmy również na konferencję
naukową"Polska-Niemcy.
Pogranicze kulturowe i etniczne", która towarzyszy tegorocznemu Walnemu Zgromadzeniu Delegatów.

Działalność wydawnicza
Przewodniczącym Rady Wydawniczej jest wiceprezes, dr Andrzej Stawarz. Wokresie sprawozdawczym odbyło się jedno posiedzenie Rady Wydawniczej w dniu 6 maja
2003 roku pod przewodnictwem prof. dr D. Simonides. Omówiona została realizacja planu
wydawniczego na rok 2002 i 2003 oraz propozycje wydawnicze na 2004 rok. W okresie
sprawozdawczym Polskie Towarzystwo Ludoznawcze wydało następujące pozycje książkowe:
A. Periodyki:
• "Lud", t. 86,
• "Literatura Ludowa", t. 46 za rok 2002 i nr l i 2 za 2003 rok.
• "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 41.
B. Serie wydawnicze:
• Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego, t. 6 - A. Lebeda, Zwyczaje,
wierzenia i obrzędy pogrzebowe; t. 7 - A. Drożdż, Pomoc wzajemna.
• Atlas Polskich Strojów Ludowych, t. 34 - B. Bazielich, Strój rozbarski.
Wszystkie te wydawnictwa zostały dofinansowane przez Komitet Badań Naukowych.
Na rok 2003 do KBN zostały złożone wnioski o dofinansowanie następujących pozycji:
I. "Literatura Ludowa", t. 47 za rok 2003 - red. prof. Czesław Hemas (55.500 zł),
2. "Lud", t. 87 za rok 2003 - red. prof. Zbigniew Jasiewicz (26.375 zł),
3. "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 42: O. Goldberg-Mulkiewicz, Stara i nowa
ojczyzna. Ślady kultury Żydów w Polsce (18.400 zł),
4. M. Eder, Bibliografia zawartości "Literatury Ludowej" za lata 1981-2002 (5.760 zł),
5. M. Wilbik, L KUŹIna,Bibliografia etnografii polskiej za lata 1991-1995 (17.845 zł),
6. U. Lewicka-Rajewska, Arabskie opisanie Słowiańszczyzny. Najstarsze źródła do
dziejów kultury (24.550 zł),
7. Z naszych tradycji. Dziedzictwo kultury ludowej w woj. łódzkim (50.650 zł),
8. Pogranicza kulturowe i etniczne w Polsce (25.800 zł).

Kronika

346

Ogółem wnioskowano o dofinansowanie wydawnictw na kwotę 224.960 zł. W dniu
31 marca 2003 roku Polskie Towarzystwo Ludoznawcze podpisało umowę z KBN na
rok bieżący. Wysokość przyznanej dotacji na wydawnictwa wynosi 52.200 zł. Dofinansowanie otrzymały następujące publikacje - podana wysokość dofinansowania i wnioskowana wartość:
• "Literatura Ludowa" - 13.500 z 55.500 zł,
• "Lud" - 13.500 z 26.375 zł,
• "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 42: Olga Goldberg-Mulkiewicz, Stara i nowa
ojczyzna. Ślady kultury Żydów w Polsce - 5.400 z 18.400 zł,
• U. Lewicka-Rajewska, Arabskie opisanie Słowiańszczyzny. Najstarsze źródła do
dziejów kultury - 9.900 z 24.550 zł, ukaże się w serii Prace Etnologiczne,
• Praca zbiorowa, Pogranicza kulturowe i etniczne w Polsce. Pogranicze cieszyńskie. - 9.900 z 25.800 zł. Są to materiały z konferencji w Cieszynie w roku 2002.
Uznania nie znalazły 3 pozycje:
• M. Eder, Bibliografia zawartości "Literatury Ludowej" za lata 1981-2002,
• M. Wilbik, L Kuźma, Bibliografia etnografii polskiej za lata 1991-1995,
• Z naszych tradycji. Dziedzictwo kultury ludowej w woj. łódzkim.
Propozycja wydawnicza zaakceptowana przez Radę na 2004 roku obejmuje następujące pozycje:
• B. Bazielich, Sztuka i rękodzieło ludowe w Polsce w serii Biblioteka Popularnonaukowa,
• Komentarze do Polskiego Atlasu Etnograficznego, t. 8, Obrzędy i zwyczaje weselnej.
• oraz warunkowo 1. Adamczewski, Młynarstwo magiczne w serii Prace i Materiały Etnograficzne,
• wydawnictwa ciągłe: "Lud", "Literatura Ludowa", "Łódzkie Studia Etnograficzne".
Należy podkreślić, iż Komitet Badań Naukowych przekształcony został w Ministerstwo Nauki i Informatyzacji Naukowej, a co za tym oczywiście idzie, zmniejszona została kwota, którą dysponuje ministerstwo na dofinansowania. PTL odczuło to natychmiast.
Przyznane dofinansowanie wyniosło niewiele ponad 20% wnioskowanej kwoty. Rodzi
to uzasadnione obawy o przyszłość działalności wydawniczej, choć nie tylko takiej, Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.

Ośrodek Dokumentacji

i Informacji Etnograficznej

Działający od 1968 roku Ośrodek gromadzi materiały do bieżącej bibliografii etnografii polskiej oraz opracowuje wybory z tej bibliografii do publikacji międzynarodowych, a także zbiera wiadomości o aktualnym ruchu naukowym. Siedziba Ośrodka znajduje się w Katedrze Etnologii Uniwersytetu Łódzkiego. Od roku 2000 ODiIE nie posiada etatowego pracownika, a kieruje nim społecznie prof. B. Kopczyńska-Jaworska.
W roku ubiegłym Komitet Badań Naukowych dofinansował Ośrodek, zgodnie z postulowaną przez ODiIE, kwotą w wysokości 7.450 zł (w 2001 r. było to 6.700 zł) z przeznaczeniem na opracowywanie bibliografii międzynarodowej. Ośrodek dofinansowany
również został sumą3.500 zł (wobec wnioskowanych 6.260 zł, w 2001 r. było to 4.600 zł)
na opracowywanie bazy danych do bibliografii polskiej.
W okresie sprawozdawczym na podstawie wydawnictw Biblioteki Narodowej: Bibliografii Zawartości Czasopism i Przewodnika Bibliograficznego sporządzono w kom-

Kronika

347

puterowej bazie danych około 450 not bibliograficznych, głównie za lata 2002-2002.
Przygotowano również wybory z zakresu antropologii kulturowej, etnografii i folklorystyki dla międzynarodowych bibliografii za rok 2001: UNESCO - 100 not i lVB _
126 not wraz z indeksami i tłumaczeniami. W II kwartale 2002 roku międzynarodowe
czasopismo abstraktów DEMOS zawiesiło swoją działalność, co spowodowało konieczność zwrotu do KBN 2.000 zł, a przygotowane recenzje zostały przekazane do redakcji
"Ludu". Kontynuowano prace nad opracowaniem do druku materiałów bibliograficznych
za lata 1991-1995 oraz prace nad zleconym przez Komitet Nauk Etnologicznych informatorem etnografów polskich zatrudnionych w instytucjach etnograficznych i ogólno-kulturalnych.
Na rok 2003 Ośrodek otrzymał z KBN dofinansowanie jedynie w wysokości 5.000 zł
z przeznaczeniem na opracowywanie selektywnej bibliografii etnografii polskiej za rok
2002 dla bibliografii międzynarodowych.

Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego
Bibliotekę prowadzi p. Jadwiga Kłodnicka i p. Paulina Suchecka. Księgozbiór w okresie
sprawozdawczym powiększył się o 381 woluminów i obecnie liczy 40654 woluminy.
Zakupiono 136, z wymiany pochodzi 181, dary obejmują 40, a wydawnictwa własne
24 woluminów. Są to najnowsze i najbardziej wartościowe publikacje wyselekcjonowane pod kątem profilu zbiorów biblioteki - z dziedziny etnologii, antropologii kulturowej, folklorystyki i nauk pokrewnych. Wszystkie zakupione woluminy są wprowadzane
do inwentarzy bibliotecznych, skatalogowane, sklasyfikowane do działów i udostępniane wszystkim zainteresowanym. PTL prowadzi wymianę ze 170 zagranicznymi i 38 krajowymi instytucjami. W 2002 roku wysłano za granicę 288 egzemplarzy publikacji do 51
krajów. Do konserwacji oddano 17 wol. dzieł zwartych i 59 wol. czasopism. Do centralnego katalogu Biblioteki Narodowej wysłano zaktualizowany wykaz czasopism zagranicznych, które wpłynęły do biblioteki w roku 2002. Wartość woluminów pozyskanych
w 2002 roku do księgozbioru wyniosła 17.645,45 zł. W okresie sprawozdawczym zanotowano 1323 wypożyczenia w czytelni i 204 na zewnątrz biblioteki.
W roku bieżącym Komitet Badań Naukowych dofinansował działalność biblioteki
w następujących sferach:
l. Gromadzenie zbiorów i uzupełnianie zasobów
4.000 zł
2. Udostępnianie księgozbioru i informacja biblioteczna
- 10.000 zł
3. Wymiana wydawnictw z instytucjami krajowymi i zagranicznymi
5.000 zł
4. Konserwacja zbiorów
5.000 zł
5. Opracowywanie zbiorów
-10.000
zł
Razem:

-

34.000 zł

Archiwum Naukowe
Archiwum prowadzi p. Paulina Suchecka. W oparciu o zgromadzone w archiwum
rękopisy przygotowano do druku i wydano w 2002 roku jako t. 18 w serii Biblioteka
Zesłańca wspomnienia braci Stanisława i Zygmunta Chmielewskich, Zapiski niebohaterskich przeżyć. W sowieckiej niewoli. Przygotowywane są do ponownego (poszerzonego) wydania wspomnienia Z. Fedusa, Syberia wryta w pamięć dziecka.

Kronika

348

Kontynuowane jest gromadzenie wspomnień zesłańców syberyjskich: zbiór powiększył się w roku 2002 o kilka nowych wspomnień i liczy obecnie 861 tek i jako całość
stanowi doskonałą bazę źródłową do badań nad historią lat 1939-1956. Na bieżąco gromadzone są dokumenty dotyczące historii Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, rękopisy nie opublikowanych tekstów z dziedziny etnologii, materiały etnograficzne teki z badań terenowych.
Zgodnie z zamówieniem skopiowano rękopis Wincentego Pola dla potrzeb wystawy
"Odkrywanie Huculszczyzny" organizowanej przez Muzeum Etnograficzne w Gdańsku
i również prezentowanej we Wrocławiu.
Komitet Badań Naukowych dofinansował w tym roku działalność archiwum w zakreSIe:

l. Konserwacja zasobów archiwalnych
2. Opracowywanie zasobów archiwalnych

-

3.350 zł,
3.000 zł.

Oddziały Towarzystwa
W okresie sprawozdawczym w szeregi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przyjęto 20 nowych członków:
• Oddział Mszana Dolna
11
• Oddział Gdańsk
2
• Oddział Poznań
2
• Oddział Wrocław
2
• Oddział Kraków
l
• Oddział Łódź
l
• Oddział Toruń
l
Przy Zarządzie Głównym zarejestrowanych jest obecnie 15 oddziałów. Najmłodszym
jest Oddział Północno-mazowiecki
funkcjonujący przy Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie, choć w zeszłym roku przy okazji LXXXVIII Walnego Zgromadzenia Delegatów zawiązał się Oddział w Cieszynie, który jednak do tej pory nie ukonstytuował się.
Zgodnie z § 52 ust. 5 Statutu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego do kompetencji każdego Zarządu Oddziału naleźy składanie sprawozdania z działalności statutowej
i finansowej. Sprawozdanie z działalności merytorycznej do dnia 22 czerwca 2003 roku
przysłało jedynie 5 Oddziałów: Gdański, Łódzki, Krakowski, Toruński, Zielonogórski.
Szczegółowe sprawozdania zostaną odczytane przez przedstawicieli poszczególnych Oddziałów w dalszej części Walnego Zgromadzenia. Bieżące raporty finansowe nadesłano
z Oddziałów: Bielsko-Biała, Gdańsk, Kraków, Lublin, Łódź, Mszana Dolna, Opole, Poznań, Śląsk, Toruń, Warszawa, Wrocław.
Do ZG wpłynęło pismo ze Szczecina o zatwierdzenie powołania Oddziału Szczecin
PTL. Do pisma dołączony był protokół z zebrania założycielskiego, w którym wzięło
udział 10 osób, a któremu przewodniczył Jacek Łapott. Prezesem wybrana została Ewa
Prądzyńska. Decyzja o powołaniu Oddziału Szczecin została odłożona do najbliższego
posiedzenia Zarządu Głównego, tj. do 26 czerwca 2003 roku, bowiem właśnie do kompetencji ZG należy, zgodnie z § 37, ust. 9 Statutu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, powoływanie oddziałów Towarzystwa.
Jerzy Adamczewski

Kronika

349

PRACE ETNOMUZYKOLOGICZNE
I W ZAKRESIE ANTROPOLOGII
KULTURY INSTYTUTU SZTUKI PAN
ORAZ CZASOPISMA ETNOLOGICZNE PRZEDMIOTEM UWAGI
POSIEDZENIA KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH PAN,
WARSZAWA, 29 LISTOPADA 2002
Doroczne, jesienne posiedzenie plenarne Komitetu Nauk Etnologicznych PAN odbyło się w siedzibie Instytutu Sztuki PAN. Pierwsza część posiedzenia poświęcona została
prezentacji działalności naukowej ośrodka goszczącego członków Komitetu. Zebranych
przywitał Dyrektor Instytutu Sztuki PAN - prof. dr hab. Lech Sokół, wskazując na znaczenie problematyki związanej z naukami etnologicznymi w pracach kierowanej przez
niego placówki. Wręczył on prowadzącemu zebranie Przewodniczącemu Komitetu prof.
dr. hab. Zbigniewowi Jasiewiczowi księgę Instytut Sztuki PAN, 1949-1999 (Warszawa
2000), wydaną z okazji 50-lecia Instytutu, zawierającą cenne informacje m.in. o pracach
działających w nim zespołów etnologów, etnomuzykologów i etnochoreologów oraz antropologów kultury. O badaniach i publikacjach etnomuzykologicznych Zakładu Historii
Muzyki tegoż Instytutu mówił prof. dr hab. Ludwik Bielawski. Zaprezentował on m.in.
ostatnio opublikowane, S-tomowe dzieło Barbary Krzyżaniak i Aleksandra Pawlaka,
Warmia i Mazury, Warszawa 2002, stanowiące część trzecią monumentalnej serii Polska
pieśń i muzyka ludowa, redagowanej przez Ludwika Bielawskiego. Prace Zakładu Antropologii Kultury, Filmu i Sztuki Audiowizualnej przedstawił dr Zbigniew Benedyktowicz. Zakład ten, powołany w roku 1997, przejął część zadań badawczych dotychczasowych Zakładu Sztuki Ludowej i Folkloru oraz Pracowni Badania Sztuki Ludowej
w Krakowie, uzupełniając je o zadania nowe. Kontynuuje m.in. wydawanie czasopisma
"Konteksty. Polska Sztuka Ludowa", redagowanego w latach 1952-1994 przez Aleksandra Jackowskiego. Dr Z. Benedyktowicz zaprezentował ponadto nową książkę A. Jackowskiego, Polska sztuka ludowa (Warszawa 2002). Autor książki powiedział o jej miejscu w dotychczasowych jego studiach i obecnych zainteresowaniach.
Druga część posiedzenia poświęcona została omówieniu czasopism związanych
z naukami etnologicznymi, a to z powodów zarówno formalnych, jak i merytorycznych.
Powodem formalnym było zobowiązanie komitetów naukowych PAN przez Zespół Nauk
Humanistycznych H-DI Komitetu Badań Naukowych do przeprowadzenia oceny czasopism danej dziedziny nauki i zaproponowanie ich podziału na listę "A" i "B". Ważnym
kryterium oceny czasopism zaproponowanym przez KBN było: l. Stosowanie zewnętrznego, wobec zespołu redakcyjnego, recenzowania artykułów; 2. Dostępność łam czasopisma dla autorów spoza grupy pracowników instytucji je wydającej. Czasopisma wymagają okresowych analiz i ocen również ze względów merytorycznych. Dostarczają
przecież tak ważnej w nauce możliwości prezentowania wyników badań i tworzenia forum dyskusji. Stanowią czuły barometr sytuacji w danej dziedzinie nauki. Wiele mówią
o strukturze środowiska naukowego. Są także niezwykle ważnym źródłem do historii nauki.
Bieżącej ocenie poddawane są jednak niezwykle rzadko. Nie znam, z okresu kilkudziesięciu ostatnich lat, jakiejkolwiek opublikowanej krytycznej analizy czasopisma związanego z naukami etnologicznymi; zapewne nie pisano ich również dlatego, aby nie utrudniać i tak niełatwego zadania utrzymywania periodyków. Dlatego wymóg oceny czasopism stworzony przez KBN należy uznać za korzystny dla rozwoju nauki. Z drugiej jednak
strony konieczność przeprowadzenia kategoryzacji, podziału czasopism na bardziej lub
mniej godne poparcia w dziedzinie nauki, w której pełnią one niepowtarzalne funkcje

350

Kronika

w ramach środowiska, jest trudna do realizacji. Taka sytuacja wystąpiła w naukach etnologicznych, stanowiących zespół kilku dyscyplin i subdyscyplin; obok etnologii, folklorystyki, antropologii kulturowej także studiów nad plastyką ludową i nieprofesjonalną,
etnomuzykologii, etnochoreologii, etnomuzealnictwa i in. Większość czasopism służy
w związku z tym oddzielnej dyscyplinie, każde ma odmienny profil tematyczny, posiada
różne kręgi autorów i czytelników i jest niezwykle ważne dla całej dziedziny nauki.
Z tych powodów Przewodniczący Komitetu, w piśmie skierowanym do Przewodniczącego Zespołu Nauk Humanistycznych H-Ol KBN, uzasadniał niezbędność pozostawienia
lub nadania wszystkim czasopismom związanym z naukami etnologicznymi, znajdującymi się obecnie na listach KBN, kategorii "A". Dotychczas przyjęta kategoryzacja wpływa na zróżnicowaną pozycję poszczególnych czasopism. W parametrycznych ocenach
placówek naukowych, prowadzonych przez KBN, za artykuł opublikowany w piśmie zaliczonym do grupy "A" przyznawanych jest 6 pkt., w grupie "B" - 3 pkt., natomiast
spoza listy KBN - 1 pkt.
Stan liczbowy czasopism związanych z naukami etnologicznymi można uznać za zadowalający. W dłuższej perspektywie czasu, od II wojny światowej, dostrzec można okresy
zwiększonej aktywności środowiska we wznawianiu i powoływaniu czasopism. Pierwszym z nich była druga połowa lat 40., okres zaraz po wojnie, kiedy wznowiono wydawanie "Ludu" (1946, red. J. Gajek i T. Seweryn) oraz założono "Polską Sztukę Ludową"
(1947, red. J. Grabowski). Drugi okres, po roku 1956, w którym powstały "Kultura
i Społeczeństwo" (1957, red. l Chałasiński), "Literatura Ludowa" (1957, red. J. Krzyżanowski), "Etnografia Polska" (1958, red. A. Kutrzeba-Pojnarowa), "Łódzkie Studia Etnograficzne" (1959, red. K. Zawistowicz-Adamska i B. Baranowski), nieco później "Ethnologia Polona" (1975, red. M. Frankowska), długo jedyne polskie czasopismo etnologiczne
publikowane w językach kongresowych. Trzeci okres, w którym zakładano nowe czasopisma, to koniec lat 80. i lata 90. Wówczas powołano "Etnolingwistykę" (1988, red. l Bartmiński), "Biuletyn Polskiego Towarzystwa Etnochoreologicznego" (1989, pod tym tytułem od roku 1991, red. K. Lesień-Płachecka), "Sprawy Narodowościowe. Seria nowa"
(1992, red. K. Kwaśniewski i l Wisłocki), "Joumal of Urban Ethnology" (1995, red.
A. Stawarz) oraz "Zabawy i Zabawki. Kwartalnik Poświęcony Zagadnieniom Ludyzmu
i Ludyczności" (1997, red. R. Kantor). Pojawiły się również czasopisma kół naukowych
studentów etnologii, z których najbardziej trwałym i posiadającym jako jedyne ISSN
okazało się "Pismo Antropologiczne. Barbarzyńca", wydawane przez Koło Naukowe Etnologów Ul Wszystkie wydawane czasopisma utrzymano, po roku 1989, w okresie przemian ustrojowych, i utworzono nowe, o czym już wyżej napisałem. Transformacji nie
wytrzymały czasopisma muzeów etnograficznych: "Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku" i "Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie", m.in. w związku
z oddaniem muzeów we władanie samorządów lokalnych. Nieregularnie pojawiał się również "Rocznik Muzeum Etnograficznego w Toruniu". Inne, takie jak "Zeszyty Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie" i "Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Seria Etnograficzna", przestały wychodzić już wcześniej. Jak wynika z oświadczeń dyrektorów muzeów wznowienie i regularne wydawanie
tych periodyków nie jest obecnie możliwe.
Charakterystykę czasopism przedstawili i mówili o trudnościach związanych z ich wydawaniem redaktorzy lub osoby przez nich upoważnione: Z. Benedyktowicz, W. Burszta,
Z. Jasiewicz, L Kabzińska, R. Kantor, T. Karwicka, A. Michalec, A. Posem-Zieliński
i E. Tarkowska. Analiza treści czasopism pozwala śledzić ich przemiany związane
ze zmianami w nauce i celami przyjmowanymi przez redaktorów oraz zorientować się

Kronika

351

w sile oddziaływania zespołów inspirujących powstawanie i utrzymujących czasopisma:
instytucji i związanych z instytucjami grup badawczych, stowarzyszeń i korporacji oraz
grup nieformalnych. Ujawnia również postacie szczególnie zasłużone dla powoływania
czasopism i w ich utrzymaniu.
Związek obecnie wydawanych i tutaj omawianych czasopism z naukami etnologicznymi ma zróżnicowane podstawy. Wynika z treści czasopism i ich instytucjonalnego osadzenia, z naukowej przynależności ich redaktorów, wreszcie ze znalezienia się na liście
czasopism KBN w dziale "Etnologia". Wyróżnić wśród nich można, choć granice podziału nie są ostre, pisma etnologiczne lub reprezentujące inne dyscypliny wchodzące
w skład nauk etnologicznych oraz pisma wielodyscyplinarne, związane z naukami etnologicznymi, poświęcone wyodrębnionym dziedzinom kultury i życia społecznego lub terytoriom.
Na listach przygotowanych przez KBN, obowiązujących do końca 2002 roku, znalazły się następujące czasopisma, których omówienie przedstawiam również w oparciu
o materiały ankiety rozesłanej wśród członków Komitetu:
1. "Ethnologia Polona", rocznik, rok założenia 1975, red. Maria Paradowska, kategoria "A" w klasyfikacji KBN, wydawca Instytut Archeologii i Etnologii PAN. Jedyne
polskie czasopismo etnologiczne obejmujące całość problematyki etnologicznej, publikowane w językach kongresowych, głównie angielskim. Preferuje artykuły informujące
o stanie badań już zaawansowanych. Otwarte dla całego środowiska. Nie prowadziło dotąd
kwalifikacji artykułów do druku na podstawie recenzji zewnętrznych. Zintensyfikować
należy rozprowadzanie pisma w zagranicznych ośrodkach naukowych. Czasopismo, niezbędne dla informowania nauki światowej o badaniach polskich, odczuwa trudności
finansowe związane przede wszystkim z wysokimi kosztami tłumaczeń;
2. "Etnografia Polska", kwartalnik, rok założenia 1958, red. Iwona Kabzińska, wydawca Instytut Archeologii i Etnologii PAN, kategoria "A", uznane za główny periodyk
specjalistyczny etnologii polskiej. Prezentuje wysoki poziom publikacji i opracowania
redakcyjnego. W najbliższym czasie podejmie kwalifikowanie artykułów do druku na
podstawie recenzji zewnętrznych;
3. "Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury", rocznik, rok założenia 1988, red.
Jerzy Bartmiński, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, kategoria "A"
w dziale "Językoznawstwo". Pismo powstało z potrzeby przedyskutowania szeregu kwestii metodologicznych i teoretycznych związanych z przygotowaniami do wydania Słownika stereotypów i symboli ludowych. Pierwotna formuła czasopisma wyczerpana została
po ukończeniu prac nad I tomem Słownika. Tomy od VIII (1996) stanowią już nową
serię z dodanym podtytułem, poświęconą problematyce semantyki kognitywnej współczesnego językoznawstwa, zagadnieniom językowego obrazu świata, stereotypu i prototypu, sprawczej funkcji języka w kulturze oraz definiowaniu pojęć. W związku ze współpracą z badaczami z Europy Środkowo-Wschodniej część artykułów publikowana jest
w językach obcych, głównie w rosyjskim. Skromne środki uzyskiwane z jednego z zakładów Instytutu Filologii Polskiej UMCS, nie pozwalające na opłacenie prac sekretariatu, stawiają pod znakiem zapytania dalsze wydawanie pisma;
4. "Konteksty. Polska Sztuka Ludowa", kwartalnik, rok założenia 1947, red. Zbigniew Benedyktowicz, wydawca Instytut Sztuki PAN, kategoria "B" w dotychczasowej
kwalifikacji KBN. Przekształciło swój charakter z czasopisma zajmującego się sztuką
ludową i nieprofesjonalną, dodając w roku 1990 tytuł "Konteksty", wraz z podtytułem
"Antropologia Kultury - Etnografia - Sztuka", w podejmujące, z pozycji wielo- i interdyscyplinarnych, problematykę antropologiczną. Ważne przekłady tekstów autorów za-

352

Kronika

granicznych, m.in. Jamesa Clifforda, Mircei Eliadego, Clifforda Geertza, Kirsten Hastrup,
Claude'a Lćvi-Straussa, Jurija Łotmana i Marilin Strathem. Część artykułów utrzymana
w konwencji eseju. Ze względu na charakter czasopisma Uednotematyczne tomy lub działy), redaktor zamierza oddawać do recenzji zewnętrznych całość poszczególnych zeszytów lub jego części;
5. "Kultura i Społeczeństwo", kwartalnik, rok założenia 1957, redaktor Elżbieta Tarkowska, wydawca Komitet Socjologii PAN i Instytut Studiów Politycznych PAN, kategoria "A" na liście KBN, zarówno Zespołu H-D l, jak i Zespołu H-02. Czasopismo interdyscyplinarne, publikujące prace najwybitniejszych przedstawicieli nauk społecznych,
zasłużone dla rozwoju antropologii kulturowej i społecznej. W nadmiarze spełnia wymóg recenzowania zewnętrznego. Nadesłane materiały kieruje bowiem do dwóch recenzentów;
6. "Literatura Ludowa", dwumiesięcznik, rok założenia 1957, red. Czesław Hemas,
wydawca Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, kategoria "A". Jedyne w Polsce czasopismo zajmujące się folklorem słownym. Towarzyszyło rozwojowi polskiej folklorystyki,
obejmując swymi zainteresowaniami nowe rodzaje literatury i sytuacji komunikacyjnych,
w tym także z terenów pozapolskich. Otwarte dla folklorystów zarówno o orientacji filologicznej, jak i antropologicznej. Zamieszcza również przekłady prac folklorystów zagranicznych. Trudności wydawania dwumiesięcznika związane są m.in. z późnym w skali
roku przekazywaniem finansów;
7. "Lud", rocznik, rok założenia 1895, red. Zbigniew Jasiewicz, organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, kategoria "A". Zakresem tematycznym obejmuje wszystkie dyscypliny mieszczące się w ramach nauk etnologicznych, publikuje również teksty materiałowe w konwencji ludoznawczej. Dociera do ponad 180 bibliotek zagranicznych w ramach wymiany międzybibliotecznej
prowadzonej przez PTL. Artykuły kwalifikuje do druku na podstawie recenzji zewnętrznych;
8. "Łódzkie Studia Etnograficzne", rok założenia 1959, red. Grażyna E. Karpińska,
wydawca Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, kategoria "B". Nie powinny być tutaj brane pod uwagę, dlatego że od co najmniej roku 1992 przestały być czasopismem i przekształciły się w ważną dla nauk etnologicznych serię wydawniczą;
9. "Sprawy Narodowościowe. Seria nowa", rocznik o różnej liczbie zeszytów w poszczególnych latach, rok założenia 1992, red. Wojciech 1. Burszta, wydawca Zakład Badań
Narodowościowych PAN, kategoria "A" zarówno na liście Zespołu H-Ol, jak i Zespołu
H-02 KBN. Czasopismo interdyscyplinarne, jedyne w Polsce poświęcone problematyce
etnicznej i narodowościowej, tak ważnej we współczesnym świecie. Publikuje zarówno
artykuły teoretyczne, jak i materiały informacyjne. Recenzowanie zewnętrzne nie jest
sformalizowane, ale jest stosowane.
Nie objęte listami KBN pozostają inne czasopisma związane z naukami etnologicznymi, takie jak:
l. "Biuletyn Polskiego Towarzystwa Etnochoreologicznego", rocznik, rok założenia
1989, red. Grażyna W. Dąbrowska, wydawca Polskie Towarzystwo Etnochoreologiczne.
Pismo wielodyscyplinowe, publikuje artykuły teoretyczne i materiałowe na temat tańców
ludowych i etnicznych autorów również zagranicznych. Informuje także o roli tańców
w kulturze współczesnej i działalności zespołów tanecznych w Polsce i za granicą;
2. "Estudios Latinoamericanos", rocznik, rok założenia 1972, red. Aleksander Posern-Zieliński, wydawca Polskie Towarzystwo Studiów Latynoamerykanistycznych. Pismo ogłaszające prace historyków, etnohistoryków, politologów, etnologów, archeologów,

Kronika

353

archeoastronomów polskich i zagranicznych. Od czasów objęcia redakcji pisma przez
etnologa koncentracja na problematyce kulturowej i społecznej ujmowanej w perspektywie tak historycznej, jak i współczesnej. Publikowane w języku hiszpańskim, portugalskim, angielskim i francuskim;
3. "Journal ofUrban Ethnology", rocznik, rok założenia 1995, red. Andrzej Stawarz,
wydawca Polskie Towarzystwo Etnologii Miasta. Publikowane jest głównie w językach
obcych, niektóre artykuły w języku polskim. Ogłasza studia przedstawicieli wielu dyscyplin i wielu krajów z badań nad problematyką miast w Europie Środkowej i Wschodniej.
Ważne dla intensyfikacji badań etnologicznych i z zakresu innych dyscyplin nad zagadnieniami miasta;
4. "Zabawy i Zabawki", kwartalnik, rok założenia 1997, red. Ryszard Kantor, wydawca Muzeum Zabawkarstwa w Kielcach i Towarzystwo Rozwoju Zabawkarstwa. Zamieszcza studia nad zachowaniami ludycznymi i zabawkarstwem autorów wielu dyscyplin: historii kultury, etnologii, socjologii, pedagogiki i psychologii. Uwzględnia praktyczne aspekty zabaw i zabawek, ogłaszając artykuły terapeutów i producentów zabawek.
Nieustabilizowana sytuacja finansowa pisma może doprowadzić do jego likwidacji.
W sprawach czasopism głos zabierali: prof. L. Mróz, prof. W. Paprocka, prof. R. Kantor,
ks. prof. Zimoń i prof. 1. Stęszewski. Wnioski z tej części posiedzenia, sformułowane
przez przewodniczącego zebrania, dotyczyły: potrzeby częstszego niż dotąd zajmowania
się czasopismami w pracach Komitetu i jego komisji; celowości zachęcenia redaktorów
pism, nieobecnych dotąd na listach KBN, do spełnienia wymogów umożliwiających
wystąpienie o wpisanie na te listy; korzyści z porozumiewania się poszczególnych redakcji w celu upowszechniania informacji o czasopismach, a także wymiany nadsyłanych
materiałów po to, aby znależć dla nich naj właściwsze miejsce druku; możliwości zachęcania do monograficznego opracowywania poszczególnych czasopism, np. w ramach prac
magisterskich lub doktorskich.
W wolnych głosach i wnioskach prof. J. Stęszewski zwrócił uwagę na brak możliwości oddziaływania środowisk naukowych i muzealnych na obsadę stanowisk kierowniczych w muzeach podlegających samorządom lokalnym, co może być przeszkodą
w ich funkcjonowaniu i rozwoju.
Przewodniczący Komitetu, kończąc posiedzenie, podziękował Dyrektorowi Instytutu
Sztuki PAN i pracującym w tym Instytucie etnologom i etnomuzykologom za stworzenie
dobrych warunków obrad.
Zbigniew Jasiewicz

354

Kronika

KIERUNKI ZMIAN W ETNOLOGII POLSKIEJ PO ROKU 1989
I PRZYGOTOWANIA DO WYBORU CZŁONKÓW KOMITETU
NA KADENCJĘ 2003-2006.
POSIEDZENIE KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH PAN
WARSZAWA, 28 MARCA 2003
Posiedzenie odbyło się w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie. Przewodniczący posiedzenia, prof. Z. Jasiewicz, poinformował o powołaniu członka Komitetu, prof. dr hab. M. Drozd-Piasecką, na stanowisko zastępcy przewodniczącego Wydziału I Nauk Społecznych PAN. Następnie prof. Z. Jasiewicz przedstawił referat "Kierunki zmian w etnologii polskiej po roku 1989". Głównym celem wystąpienia była próba
odpowiedzi na pytanie w jaki sposób i w jakim zakresie przemiany ustrojowe po roku
1989 wpłynęły na zmiany w charakterze i warunkach funkcjonowania etnologii i szerzej
nauk etnologicznych w Polsce.
Referent wskazał na kontekst, w którym pozostaje etnologia polska. Jest nim społeczeństwo i państwo polskie, ale obok tego etnologia i antropologia w skali świata, a także
sytuacja na świecie. Stwierdził, że przemiany ustrojowe nie objęły w równym stopniu
wszystkich dziedzin i aspektów nauki; jedne z nich bardziej, a inne mniej wrażliwe są na
warunki polityczne i społeczne. Za bardzo ważny dla kierunków zmian uznał stan etnologii polskiej przed rokiem 1989. Wyodrębnił cztery grupy czynników ważnych w procesie transformacji: l. związane z państwem, m.in. stworzenie warunków samorządności
środowiskom naukowym, przyjęcie zasady wolności badań naukowych i wolności nauczania, zmiany w systemie finansowania nauki; 2. powiązane ze zmieniającym się społeczeństwem, m.in. inny stosunek do edukacji, do prywatności, nie obojętny dla badań
terenowych, nowe potrzeby w zakresie wiedzy; 3. cywilizacyjne, m.in. polegające na
przyspieszeniu obiegu informacji, zresztą tylko pośrednio związane ze zmianami ustrojowymi; 4. wynikające z postawy i działalności członków środowiska etnologicznego.
W dalszej części wystąpienia referent skoncentrował się na charakterystyce środowiska nauk etnologicznych i wybranych kierunkach zmian. Stwierdził, że "środowisko nauk
etnologicznych", o którym już obecnie można mówić w Polsce, szersze w porównaniu ze
"środowiskiem etnologicznym", jest wynikiem silnych w nauce tendencji integracyjnych
i działalności Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, skupiającego obok etnologów również antropologów społecznych, folklorystów, etnomuzykologów i przedstawicieli innych
dyscyplin współpracujących z etnologią. Środowisko to, podobnie jak całość nauki polskiej, nie zostało poddane po roku 1989 lustracji czy weryfikacji politycznej. Nie było
zatem wyłączeń; włączenia do środowiska objęły nielicznych naukowców polskich
z Zachodu i nieco liczniejszych duchownych. Członkowie środowiska etnologicznego
w Polsce, w odróżnieniu od Rosji, Ukrainy czy krajów bałtyckich, nie dostarczyli w zasadzie wsparcia ruchom nacjonalistycznym czy ruchom związanym z New Age, np. neopogańskim. Ważną rolę w integracji środowiska etnologicznego w Polsce winno spełniać
stowarzyszenie, obejmujące w szerszym zakresie w porównaniu z Komitetem, skupiającym wyłącznie tzw. samodzielnych pracowników nauki, etnologów oraz studentów tej
dyscypliny. Zadaniem stowarzyszenia winno być artykułowanie i prezentowanie wobec
społeczeństwa i państwa potrzeb i postulatów środowiska etnologicznego. Rolę taką
mogłoby pełnić Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, niezwykle zasłużone i z bogatymi
tradycjami, jeśli by potrafiło przyciągnąć i zintegrować coraz liczniejszych w Polsce,
pracujących w różnych zawodach, etnologów i studentów etnologii.

Kronika

355

Do najbardziej wyraźnych i istotnych zmian w etnologii po roku 1989 referent zaliczył: l. Poszerzenie zakresu i działalności środowiska nauk etnologicznych. Wyrazem
tego kierunku zmian jest m.in. stale rosnąca liczba elektorów w wyborach do Komitetu
Nauk Etnologicznych PAN oraz akceptacja przez redakcje 12 czasopism wpisania ich na
listę czasopism "etnologicznych" objętych rankingiem KBN; 2. Zmiany w problematyce
badawczej nauk etnologicznych, m.in. podjęcie i intensyfikacja studiów nad kulturowymi konsekwencjami transformacji ustrojowej, kulturą codzienności, kulturą miasta, sprawami etnicznymi, badanymi szczególnie na najbliższym nam Wschodzie, związkami etnologii z literaturoznawstwem i językoznawstwem, zbliżające etnologię do antropologii
kulturowej; 3. Normalizację kontaktów z nauką światową. Wyjeżdża się obecnie nie tylko za środki zagraniczne, ale i krajowe, nie tylko na konferencje, ale także na badania.
Prawdziwym przełomem były wyjazdy w okresie ostatnich 8 lat ponad l 00 polskich studentów etnologii na kilkumiesięczne staże do uniwersytetów europejskich w ramach programów wymiany Tempus i Erazmus/Sokrates. Paradoksalnie jednak zmalała w porównaniu z początkiem lat 90. liczba profesorów z zagranicy wizytujących polskie ośrodki
etnologiczne. Polska utraciła walory egzotycznego kraju socjalistycznego. W środowisku polskim z kolei może pojawić się tendencja do koncentrowania się na sprawach krajowych; 4. Podjęcie się przez etnologię, razem z innymi naukami etnologicznymi, funkcji kształcenia zwielokrotnionej liczby studentów i doktorantów. Kształceniem objęto pod
koniec 2001 roku 2.375 studentów i ok. 70 doktorantów w 7 ośrodkach uniwersyteckich.
Zwiększenie się liczby studentów i doktorantów to jeden z najbardziej istotnych, a zarazem spektakularnych rezultatów transformacji.
W dyskusji nad przedstawionymi tezami zabrała głos prof. Z. Sokolewicz, która zwróciła uwagę na zmiany w sojuszach naukowych zawieranych przez etnologów, związane
z podejmowaną obecnie tematyką badań. W kwestii kształcenia studentów etnologii i ich
przygotowania do pracy zawodowej dostrzegła konieczność odróżnienia wykształcenia
od zawodu. Trudności w zatrudnieniu absolwentów zobowiązują nas do starania o przekazanie studentom umiejętności ułatwiających zdobycie pracy.
Wątek interdyscyplinarności w badaniach podjął prof. A. Posern-Zieliński. Do spraw
kształcenia studentów powrócił prof. L. Mróz, który mówił o braku zainteresowania władz
oświatowych w wykorzystaniu etnologów jako przygotowanych do nauczania problematyki dziedzictwa kulturowego. Podkreślił on także znaczenie organizowanych dawniej
międzyuczelnianych obozów etnograficznych i innych form kontaktu między ośrodkami
kształcącymi etnologów. Z kolei prof. T. Karwicka, nawiązując do pierwszej części wypowiedzi prof. L. Mroza, poinformowała o nieułatwianiu nauczycielom przez władze
szkolne korzystania z podyplomowych studiów etnologicznych. Prof. S. Szynkiewicz,
polemizując z referentem, dowodził, że zajęcie się własnymi sprawami, jeśli są to sprawy ważne, nie musi prowadzić do zamknięcia się przed światem. Postawił pytanie,
w jakim zakresie włączyliśmy się do studiów nad przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Nie dostrzegł tego zagadnienia w referacie.
O interdyscyplinarności badań mówili kolejni mówcy. Prof. 1. Stęszewski zajął się tą
sprawą na przykładzie etnomuzykologii. Prof. R. Sulima z kolei przedstawił związki literaturoznawstwa i językoznawstwa z etnologią i wskazał przykład prof. 1. Bartmińskiego,
który wzbogacił studia dialektologiczne ujęciami antropologicznymi. Powracając do
kwestii poruszonych przez prof. S. Szynkiewicza, prof. Z. Sokolewicz przyznała, że nie
ma zapotrzebowania na wyniki prac etnologicznych ze strony instytucji rządowych. Mogą
się po nie zgłosić natomiast organizacje pozarządowe. Studenci warszawscy, poinformo-

356

Kronika

wała prof. Z. Sokolewicz, podjęli problematykę dotyczącą referendum unijnego. Prof.
A. Szyfer dostrzegła możliwość zapewnienia pracy absolwentom etnologii poprzez skierowanie ich na kursy pedagogiczne w trakcie studiów etnologicznych.
Prof. A. Posem-Zieliński zajął się, na podstawie wniosków z przeprowadzonej akredytacji instytutów i katedr etnologicznych, trudnościami w przygotowaniu nowych kadr
i zachęcał do tworzenia warunków przygotowania habilitacji. Stwierdził, że sami musimy zabiegać o właściwy odbiór i wykorzystanie wyników naszych prac. Dostrzegł również potrzebę intensyfikacji prac terenowych, coraz mniej bowiem prac magisterskich
powstaje w oparciu o badania terenowe. Możliwość zapobieżenia dezintegracji uniwersyteckiego środowiska etnologicznego w Polsce, o której mówił prof. L. Mróz, widzi
m.in. w wykorzystaniu programu "Most", który pozwala na wymianę nie tylko studentów, ale i wykładowców. Zaproponował ponadto, aby Komitet Nauk Etnologicznych zajął
się przygotowaniem nowych "minimów programowych" studiów etnologicznych, bowiem
obecnie obowiązujące nie spełniają współczesnych wymagań. W tej ostatniej sprawie
wypowiedział się także prof. L. Mróz, podnosząc dodatkowo jako pilną sprawę przygotowania podręczników.
Referent podziękował dyskutantom. Za wyjątkowo ważne uznał, z jednej strony, działania na rzecz rozwoju środowiska nauk etnologicznych, a z drugiej, starania o wysoki
poziom kształcenia etnologicznego, uwzględniające obecną masowość studiów.
W punkcie obrad poświęconym przygotowaniom do wyborów, przewodniczący posiedzenia przedstawił listę wyborczą i poprosił o jej zaakceptowanie. Listę tę, konsultowaną w poszczególnych ośrodkach, poszerzaną zresztą z biegiem lat, zamieszczono
w aneksie (nr l). Jest ważna dlatego, że pozwala poznać granice wyznaczane dla środowiska nauk etnologicznych przez jego członków. Następnie zaprezentował projekt regulaminu wyborów (nr 2 w aneksie). Po dyskusji i wprowadzeniu uzupełnień, został przyjęty również regulamin. Do Komisji Wyborczej wybrano: dr. Z. Benedyktowicza, red.
A. Jackowskiego, mgr. A. Perzanowskiego i dr. Ł. Smyrskiego.
W wolnych głosach prof. A. Posem-Zieliński zaproponował wystąpienie do Wydziału I Nauk Społecznych o ustanowienie oddzielnej nagrody za prace z zakresu nauk etnologicznych. Patronem tej nagrody mógłby być Bronisław Malinowski. Prof. M. Drozd-Piasecka zgłosiła wniosek o podjęcie starań o uzyskanie miejsca wśród członków PAN
dla przedstawiciela nauk etnologicznych. Prof. Z. Jasiewicz zaapelował o nadsyłanie
materiałów do druku w "Ludzie". Zdaniem prof. E. Tarkowskiej w ocenach przeprowadzanych przez KBN punktowane być powinny nie tylko artykuły, ale również wartościowe recenzje opublikowane w czasopismach. Prof. J. Stęszewski dostrzegł możliwość
tworzenia czasopism internetowych również w naukach etnologicznych.

Kronika

357

Aneks
Nr 1. Lista wyborcza do KOMITETU

NAUK ETNOLOGICZNYCH

1. Władysław Baranowski

Katedra Etnologii UL

2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.

Anna Barska
Jerzy Bartmiński
Barbara Bazielich
Stefan Bednarek
Ludwik Bielawski
Maria Biemacka
Zbigniew Bokszański
Andrzei Brencz
Anna Brzozowska-Kraika
Michał Buchowski
Irena Bukowska-Floreńska
Izabella Bukraba-Rylska
Woiciech J. Burszta
Jerzy Czaikowski
Anna Czekanowska-Kuklińska
Dioniziusz Czubala
Piotr Dahli!!
Katarzyna Dadak-Kozicka

20. Jerzy Damrosz
21. Danuta Dobrowolska
22. Mirosława Drozd-Piasecka
23. Leszek Dzię!!iel
24. Andrzei Flis
25. Mariola Flis
26. Jan Grad
27. Czesław Hemas
28. Zbi!!niew Jasiewicz
29. Jerzy Jastrzebski
30. Aldona Jawłowska
31. Daniel Kadłubiec
32. Iwona Kabzińska
33. Katarzyna Kaniowska
34. Ryszard Kantor
35. GrażYna Ewa Kamińska
36. Teresa Karwicka

PAN (2003-2006)

Instvtut Nauk Społecznych Uniw. Opolskiego
Instytut Filologii Polskiei UMCS
Katedra Etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego
Katedra Kulturoznawstwa Uniw. Wrocławskiego
Instytut Sztuki PAN, Warszawa
Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa
Katedra Sociolo!!ii Kulturv UL
Instytut Etnolo!!ii i Antropologii Kult. UAM
Instytut Filolo!!ii Polskiej UMCS
Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UAM
Katedra Etnolo!!ii UŚ, Filia w Cieszynie
Instytut Rozwoiu Wsi i Rolnictwa PAN, Warszawa
Instytut Etnolo!!ii i Antropologii Kult. UAM
Wyższa Szkoła w Jarosławiu
Instytut Muzykologii UW
Instytut Nauk o Kulturze US
Instytut Muzykolo!!ii UW
Akademia Muzyczna i Instytut Sztuki PAN
w Warszawie
Wyższa Szkoła im. Pawła Włodkowica w Płocku
Instytut Filozofii i Sociolo!!ii PAN, Warszawa
Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa
Instytut Etnolo!!ii UJ
Instytut Sociologii UJ
Instytut Socjologii UJ
Instytut Kulturoznawstwa UAM
Instytut Filologii Polskie i UWr
Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UAM
Instytut Dziennikarstwa UWr
Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa
Uniwersytet Sląski, Filia w Cieszynie
Instytut Archeologii i Etnologii PAN
Katedra Etnologii UL
Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Opolskiego
Katedra Etnolo!!ii UL
Katedra Etnologii UMK

Kronika

358
37.
38.
39.
40.

Marian Kempny
Jadwiga Klimaszewska
ZYl!:munt Kłodnicki
Jacek Kolbuszewski

41. Bronisława Kopczyńska-Jaworska
42. Alojzy Kopoczek
43. Wiesława Korzeniowska
44. Ewa Kosowska
45. Krystyna Kossakowska-Jarosz
46.
47.
48.

Władysław Kowalak
Andrzei P. Kowalski
Piotr Kowalski

49. Jolanta Kowalska
50. Anna Krasnowolska
51. Violetta Krawczyk-Wasilewska
52. Krzysztof Kwaśniewski
53. Roderyk Lanl!:e
54. Władysław Kwaśniewicz
55. Andrzei Lech
56. Zbigniew Libera
57. Bogusław Linette
58. Jolanta Lugowska
59. Woiciech Lysiak
60. Zdzisław Mach
61. Danuta Markowska
62. Włodzimierz Medrzycki
63. Anna Mrozek-Dumanowska
64. Lech Mróz
65. Janusz Mucha
66. Bożena Muszkaiska
67. Ewa Nowicka
68. Ewa Nowina-Sroczyńska
69. Jacek Olędzki
70. Adam Paluch
71. Andrzej K. Paluch
72. Anna Pałubicka
73. Wanda Paorocka
74. Maria Paradowska
75. Włodzimierz Pawluczuk
76. Jan Perszon
77. Edward Pietraszek
78. Władysław Piwowarski

Instytut Filozofii i Socjolol!:ii PAN, Warszawa
Instytut Etnolol!:ii i Antropologii Kulturv UJ
Uniwersytet Slaski, Filia w Cieszynie
Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu
Wrocławskiego
Katedra Etnolol!:ii UL
Uniwersytet Slaski, Filia w Cieszynie
Uniwersytet Sląski, Filia w Cieszynie
Instvtut Nauk o Kulturze US
Katedra Kulturoznawstwa i Folklorystyki Uniw.
Opolskiego
Uniwersytet im. Kardynała Wyszyńskiego
Katedra Etnologii UMK
Katedra Kulturoznawstwa i Folklorystyki Uniw.
Opolskielw
Instytut Archeolol!:ii i Etnologii P AN
Instytut Orientalistyki UJ
Katedra Etnologii UL
Instytut Sociolol!:ii UAM
Instytut Etnolol!:ii i Antropolol!:ii Kult. UAM
Instytut SociolOl!:iiUJ
Katedra Etnologii UL
Instytut Etnologii i Antrooolol!:ii Kultury UJ
Instytut Etnolol!:ii i Antrooolol!:ii Kulturowei UAM
Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu
Wrocławskiel!:o
Pomorska Akademia Pedagogiczna w Słupsku
Instytut Sociolol!:ii UJ
Politechnika w Zielone i Górze
Instytut Etnolol!:ii i Antrooolol!:ii Kulturowei UW
Zakład Kraiów Pozaeuropejskich PAN
Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UW
Katedra Sociolol!:ii UMK
Katedra Muzykologii UAM
Instytut Sociolol!:ii UW
Katedra EtnolOl!:iiUL
Instytut Geografii UW
Katedra Etnolol!:ii UWr
Instytut Sociolol!:ii UJ
Instytut Filozofii UAM
Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa
Instvtut Archeolol!:ii i Etnolol!:ii PAN, Poznań
Uniwersytet w Białymstoku
Uniwersytet Mazursko- Warmiński
Katedra Etnologii UWr
Katedra Sociolol!:ii Relil!:ii KUL

Kronika

82.
83.
84.
85.
86.
87.

Marian Pokropek
Aleksander Posem-Zieliński
Jadwiga Pstrusińska
Elżbieta Rekłaitis
Czesław Robotycki
Franciszek Rosiński
Halina Rusek
Elżbieta Siarkiewicz
Dorota Simonides

88.

Teresa Smolińska

89.
90.
91.
92.
93.
94.
95.
96.
97.

Zofia Sokolewicz
Zofia Stasiczak
Jan Steszewski
Roch Sulima
Jerzy Szacki
Zofia Szromba-Rysowa
Anna Szyfer
Andrzei Szyjewski
Edward Szymański

98.

Sławoj Szynkiewicz

79.
80.
81.

99.
100.
101.
102.

Ewa Snieżyńska-Stolot
Jan Swiech
Elżbieta Tarkowska
Ryszard Tomicki

103.
104.
105.
106.
107.
108.
109.
110.
lll.

Krystyna Turek
Irena Tumau
Danuta Tylkowa
Andrzej Tyszka
Ryszard Vorbrich
Jerzy S. Wasilewski
Andrzej P. Weiland
Andrzei Wierciński
Maria Wieruszewska-Adamczyk

112. Andrzej W ożniak
113.
114.
115.
116.
117.
118.

Krzysztof Wrocławski
Anna Zadrożyńska
Henrvk Zimoń
Mariusz Ziółkowski
Magdalena Zowczak
Sławomira Żerańska-Kominek

359
Instytut Etnolol!ii i Antropologii Kult. UW
Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UAM
Instytut Orientalistyki UJ
Zakład Kraiów Pozaeuropejskich PAN
Instytut Etnolol!ii i Antropologii Kultury UJ
Katedra Etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego
Uniwersytet Slaski, Filia w Cieszynie
Katedra Iberystyki UW
Katedra Kulturoznawstwa i Folklorystyki Uniw.
Opolskiego
Katedra Kulturoznawstwa i Folklorystyki Uniw.
Opolskiel!o
Instytut Etnolol!ii i Antropologii Kult. UW
Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UAM
Katedra Muzykologii UAM
Katedra Kultury Polskie i UW
Instytut Sociolol!ii UW, członek PAN
Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Kraków
Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UAM
Instytut Religioznawstwa UJ
Zakład Antropologii Kulturowej Uniw.
w Białymstoku
Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa
Instytut Etnolol!ii i Antropologii Kultury UJ
Instytut Etnologii UJ
Instytut Filozofii i Sociologii PAN, Warszawa
Instytut Archeologii i Etnologii PAN,
Warszawa
Uniwersytet Sląski, Filia w Cieszynie
Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa
Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Kraków
Instytut Sociologii UW
Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UAM
Instytut Etnolol!ii i Antropologii Kult. UW
Katedra Etnologii UL
Instytut Religioznawstwa UJ
Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN,
Warszawa
Instytut Archeologii i Etnologii PAN,
Warszawa
Katedra Filologii Słowiańskiej UW
Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UW
Katedra Historii i Etnologii Religii KUL
Instytut Archeologii UW
Instytut Etnologii i Antropologii Kult. UW
Instytut Muzykologii UW

360

Kronika

Nr 2. Regulamin wyboru członków Komitetu Nauk Etnologicznych na kadencję 2003-2006
Regulamin ten opracowany został zgodnie z ogólnymi zasadami przyjętymi w uchwale nr 3/2003 Prezydium PAN z 21 stycznia 2003 roku "Regulamin wyboru członków
komitetów naukowych PAN i ich organów" oraz w "Regulaminie dotyczącym trybu zgłaszania kandydatur przeprowadzania wyborów w komitetach naukowych przy Wydziale I
Nauk Społecznych PAN".
Regulamin wyborczy Komitetu Nauk Etnologicznych PAN stanowi:
l. Wybory do Komitetu odbywają się drogą korespondencyjną.
2. Czynne i bierne prawo wyborcze mają osoby z tytułem naukowym lub stopniem
doktora habilitowanego z zakresu nauk etnologicznych oraz nauk pokrewnych, zainteresowane współpracą z naukami etnologicznymi.
3. Każdemu wyborcy przysługuje jeden głos.
4. Maksymalną liczbę członków Komitetu ustala się na 30 osób, w tym 80 %, czyli
24 osoby wybrane w bezpośrednim głosowaniu. Pozostałe 6 osób wybiera się na pierwszym zebraniu plenarnym w nowej kadencji, również spoza grupy osób z tytułem i stopniem naukowym doktora habilitowanego.
5. Działające dotychczas Prezydium Komitetu ustala listę kandydatów - wyborców
i wysyła ją wraz z listem przewodnim i wzorem oświadczenia o zgodzie na kandydowanie do wyborców.
6. Członkowie PAN mogą zgłosić swój udział w Komitecie poprzez Wydział I Nauk
Społecznych PAN. Członkowie PAN nie obciążają limitu członków Komitetu.
7. Głosowanie odbywa się tajnie przez przesłanie ostemplowanej pieczątką Komitetu koperty, załączonej do listy kandydatów, pod wskazany adres przewodniczącego Komisji Wyborczej.
8. Wybrana przez ustępujący skład Komitetu Komisja Wyborcza dokonuje podliczenia głosów otrzymanych przez kandydatów w wyborach i przedstawia Przewodniczącemu Wydziału I Nauk Społecznych PAN protokół, zawierający wykaz nowych członków
Komitetu (wraz z adresami), sporządzony według liczby uzyskanych głosów.
9. Za głos ważny, przekazany do Komisji Wyborczej, uznany jest taki, w którym:
a) na zewnętrznej kopercie umieszczono nazwisko i adres osoby uprawnionej do głosowania;
b) na liście kandydatów pozostawiono co najwyżej 24 osoby ze składu wybieranego
w bezpośrednim głosowaniu;
c) koperta wewnętrzna, w której został przesłany głos, była zaklejona i nie figurował
na niej nadawca.
10. Wybory Komitetu na kadencję 2003-2006 zostaną zakończone do 30 czerwca 2003
roku. Do czasu ukonstytuowania się nowego składu Komitet będzie działał w starym
zespole.
11. Wybory organów Komitetu i dokonywanie zmian oraz tworzenie struktur wewnętrznych organów Komitetu odbędą się zgodnie z Uchwałą nr 3/2003 Prezydium PAN
z 21 stycznia 2003 roku.
Opracował
Zbigniew Jasiewicz

Kronika

361

WYBORY CZŁONKÓW
KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH PAN
NA KADENCJĘ 2003-2006.
POSIEDZENIE PLENARNE KOMITETU,
WARSZAWA, 17 CZERWCA 2003
Wiosną 2003 roku przeprowadzone zostały, zgodnie ze Statutem PAN, wybory członków Komitetu Nauk Etnologicznych PAN na kolejną, dziesiątąjuż, kadencję 2003-2006.
Regulamin wyborów przewidywał, że odbędą się one drogą korespondencyjną, a prawo wyborcze, czynne i bierne, będą miały osoby z tytułem naukowym lub stopniem doktora habilitowanego z zakresu nauk etnologicznych oraz nauk pokrewnych, zainteresowane współpracą z naukami etnologicznymi. Maksymalna liczba członków Komitetu
została ustalona na 30 osób, w tym 24 osoby miały być wybrane w głosowaniu bezpośrednim, a pozostałe 6 dokooptowane na pierwszym zebraniu plenarnym w nowej kadencji. Listę kandydatów-wyborców
sporządziło ustępujące Prezydium KNE PAN, które
umieściło na niej w tym roku 118 nazwisk. Głosowanie było tajne, a sposób postępowania został ściśle określony we wspomnianym regulaminie przyjętym na posiedzeniu plenarnym Komitetu w dniu 28 marca 2003 roku, które także ustaliło skład Komisji Wyborczej nadzorującej głosowanie.
Plenarne posiedzenie Komitetu, na którym dokooptowano członków do wybranego
już składu oraz ukonstytuowano Prezydium, odbyło się w dniu 17 czerwca 2003 roku.
w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN. Posiedzeniu przewodniczyła prof. dr hab. Irena E. Kotowska - zastępca Przewodniczącego Wydziału I Nauk Społecznych PAN. Podczas tego zebrania przewodniczący Komisji Wyborczej - mgr Aleksander Jackowski,
złożył sprawozdanie z przebiegu pracy Komisji i odczytał zgromadzonym listę nowo wybranych 24 członków Komitetu, która zawierała następujące nazwiska, uszeregowane według liczby uzyskanych głosów: Zbigniew Jasiewicz, Aleksander Posern-Zieliński, Czesław Robotycki, Wojciech 1. Burszta, Michał Buchowski, Roch Sulima, Mirosława Drozd-Piasecka, Dorota Simonides, Henryk Zimoń, Lech Mróz, Ryszard Tomicki, Wanda
Paprocka, Anna Zadrożyńska, Ewa Nowicka-Rusek, Sławoj Szynkiewicz, Zygmunt Kłodnicki, Bronisława Kopczyńska-Jaworska,
Katarzyna Kaniowska, Piotr Kowalski, Jan
Stęszewski, Czesław Hemas, Jerzy Czajkowski, Maria Wieruszewska-Adamczyk.
Na
liście tej był także Jerzy Szacki, ale w związku z tym, że jako członek PAN wybrał przynależność do Komitetu Nauk Socjologicznych, zaszła konieczność uzupełnienia listy do
24 osób o kolejną osobę z największą liczbą głosów. Wobec faktu, że kolejne trzy osoby
uzyskały tyle samo głosów, przeprowadzono głosowanie, które przesądziło o tym, że
w skład Komitetu wszedł Janusz Mucha.
W toku dalszych wyborów odbyło się głosowanie na Przewodniczącego
KNE,
w wyniku którego ponownie wybrano Zbigniewa Jasiewicza. Z kolei zastanawiano się
nad zasadami doboru pozostałych sześciu członków Komitetu. W drodze dyskusji ustalono listę kandydatów, po czym przystąpiono do głosowania. Tym sposobem skład Komitetu uzupełniły następujące osoby: Iwona Kabzińska, Aleksander Jackowski, Jerzy
S. Wasilewski, Zbigniew Benedyktowicz, Władysław Baranowski i Elżbieta Tarkowska.
Po ostatecznym zamknięciu listy członków KNE, przewodnicząca zebrania poprosiła
Zbigniewa Jasiewicza o przedstawienie koncepcji przyszłego Prezydium. Przedłożona

Kronika

362

propozycja została poddana głosowaniu, co zadecydowało o aktualnym składzie Prezydium, który przedstawia się następująco:
Przewodniczący Komitetu
Z-ca Przewodniczącego
Sekretarz Naukowy
Członek Prezydium
Członek Prezydium

-

prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz
prof. dr hab. Aleksander Posem-Zieliński
dr hab. Katarzyna Kaniowska
dr hab. prof. UŚ Zygmunt Kłodnicki
prof. dr hab. Sławoj Szynkiewicz

*

Po zakończeniu części wyborczej zebrania przystąpiono do rutynowych prac Komitetu. W pierwszym rzędzie przedyskutowano kwestię możliwości nagradzania publikacji
etnologicznych w ramach PAN i zastanawiano się nad możliwością zabiegania o wprowadzenie etnologii na listę dyscyplin, w ramach których przyznawane są nagrody, zamiast dzielić je z innymi pokrewnymi naukami. Póki co jednakże postanowiono zgłosić
dwie książki do nagrody z dziedziny "historia kultury", tj. Aleksandra Jackowskiego,
Polską sztukę ludową, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2002 i Lecha Mroza, Dzieje Cyganów-Romów w Rzeczypospolitej XV-XVIII wieku, Wydawnictwo DiG,
Warszawa 200 l.
Z kolei Jerzy Czajkowski zaproponował, aby wiosenne posiedzenie plenarne i konferencja KNE w 2004 roku odbyły się w Sanoku, a poświęcone były muzealnictwu skansenowskiemu. Spotkało się to z zainteresowaniem i aprobatą zgromadzonych.
Następnie debatowano nad kwestią programów nauczania na Iicencjackich i magisterskich studiach etnologicznych. Powołano w tym celu zespół roboczy w składzie: Lech
Mróz, Katarzyna Kaniowska, Zygmunt Kłodnicki i Aleksander Posem-Zieliński, którego zadaniem będzie przygotowanie propozycji standardów mających obowiązywać na
studiach licencjackich.
Pierwsze posiedzenie plenarne nowej kadencji zakończono ustaleniem miejsca i tematyki następnego zebrania Komitetu.
Irena Kabat

Kronika

363

XV MIĘDZYNARODOWY KONGRES NAUK
ANTROPOLOGICZNYCH
I ETNOLOGICZNYCH "INTERAKCJA RODZAJ LUDZKI/NATURA:
PRZESZŁOŚĆ, TERAźNIEJSZOŚĆ I PRZYSZŁOŚĆ",
FLORENCJA, 5-13 LIPCA 2003
Szeroki zakres problematyki Kongresu we Florencji związany był z jednej strony
z charakterem Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (IUAES),
inicjatorki tego i poprzednich kongresów, jak i z zainteresowaniami głównego organizatora, prof. B. Chiarellego, kierującego Laboratorium Antropologii Uniwersytetu we Florencji i działającym przy nim Międzynarodowym Instytutem Studiów nad Człowiekiem.
Wynikał także z coraz silniej artykułowanej przez środowiska naukowe potrzeby integralnego ujmowania człowieka jako istoty zarówno kulturowej, jak i biologicznej, i apeli
o przywrócenie związków między antropologią fizyczną i społeczno-kulturową. Miał
jednak przede wszystkim, przez wskazanie na szeroki kontekst uwarunkowań istnienia
i rozwoju człowieka i skutków jego działalności, odpowiedzieć na dramatyczne wyzwania teraźniejszości związane z zagrożeniami ekologicznymi oraz ekonomicznymi i społeczno-kulturowymi.
Strukturę Kongresu wyznaczył podział na sesje robocze oraz posiedzenia plenarne.
Wyróżniono 24 sesje: I. Prymatologii i ewolucji człowieka; 2. Paleobiologii człowieka:
rekonstruowania życia w przeszłości; 3. Technologii genomicznych i ich antropologicznych implikacji; 4. Wpływu człowieka na naturę; 5. Ekologii człowieka: adaptacji populacji do zmieniającego się środowiska; 6. Ekosystemów górskich i adaptacji ludzi;
7. Lingwistyki i matematyki - neuro-fizjologicznej podstawy poznania i jej symbolicznej reprezentacji Uęzyk i matematyka) w różnych grupach etnicznych; 8. Dzieci i młodzieży w zmieniającym się świecie; 9. Pożywienia i zdrowia; 10. Starzenia się i osób
starych; II. Antropologii medycznej i epidemiologii; 12. Tożsamości i interakcji etnicznych; 13. Turystyki i jej konsekwencji antropologiczno-etnologicznych;
14. Bioetyki globalnej oraz jakości życia i środowiska; 15. Nomadów i migracji; 16. Antropologii miasta;
17. Zarządzania lasami i zmian klimatu; 18. Wiedzy tubylczej i rzeczywistego rozwoju;
19. Agresji i zbiorowej przemocy: konfliktów etnicznych i ideologicznych a praw człowieka; 20. Myślenia religijnego a globalizacji; 21. Muzeum i dziedzictwa kulturowego;
22. Antropologii wizualnej; 23. Tubylców Ameryki i innych kontynentów; wreszcie
24. Sesje "niezależne", tu m.in. związana z historią antropologii.
W ramach większości tych sesji prace prowadzono w sekcjach, których zaplanowano
około 130. W problematyce sesji i sekcji uderza brak zainteresowania sprawami nauk
antropologicznych i etnologicznych: ich dziejami, bowiem sesja poświęcona historii antropologii okazała się niewypałem, warunkami rozwoju i możliwościami oddziaływania. Sekcje i sesje prowadzone były albo przez przewodniczących komisji Unii albo przez badaczy,
którzy skupili wokół siebie osoby zainteresowane podobną problematyką. W dniach przeznaczonych na obrady w sesjach roboczych odbywały się ponadto konferencje towarzyszące Kongresowi, m.in. konferencja "Swobody indywidualne - swobody zbiorowe",
zorganizowana w uroczym miasteczku toskańskim Poppi w dniu 7 lipca z okazji 30o-lecia
urodzin Tommaso Crudeliego, włoskiego oświeceniowego myśliciela i ofiary inkwizycji
z XVIII wieku. Po czterech dniach obrad w sesjach 9 lipca rozpoczęły się obrady plenarne. Obejmowały one każdego dnia wykład, sprawozdania z sesji roboczych połączone

364

Kronika

z dyskusją oraz spotkania specjalne. Pierwszego dnia z wykładem "Naturalna historia
człowieka" wystąpił prof. P.v. Tobias z Johannesburga, a spotkanie specjalne dotyczyło
humanizacji bankowości i etyki finansowej oraz planów rozwoju "antropologii finansów" i było związane ze sponsorowaniem Kongresu m.in. przez organizację finansową
"Wonders and Dreams" z Londynu.
Kongres o skomplikowanej strukturze, nie ułatwiającej przeprowadzenia obrad, został
ponadto wyjątkowo źle zorganizowany. Uczestnicy nie otrzymali całościowego programu
prac sesji i sekcji; programy cząstkowe były stale zmieniane. Wysłuchania wybranego referatu i wzięcia udziału w dyskusji nad nim, tak cenionego przez uczestników dotychczasowych kongresów Unii, uniemożliwiało ponadto rozproszenie sesji roboczych i konferencji towarzyszących w różnych miejscach Florencji i w innych miastach Toskanii. Zdezorientowani uczestnicy przybywali na dziedziniec Palazzo Nonfinito - siedziby Instytutu
Antropologii i Narodowego Muzeum Antropologii i Etnologii, domagając się informacji.
Abstrakty referatów dostarczono dopiero w połowie Kongresu, już po zakończeniu obrad
w sesjach. W "Księdze abstraktów", w której znalazło się ponad 1000 nadesłanych streszczeń referatów, umieszczono jednak również omówienia referatów osób, które ostatecznie
na Kongres nie przybyły. Do końca obrad nie sporządzono i udostępniono listy uczestników, których było około 400, a więc trzykrotnie mniej niż na ostatnim Kongresie w Williamsburgu w roku 1998. Tak przerzedzony Kongres przestał być reprezentacją światowego środowiska naukowego. Nie stworzono warunków integracji uczestników poza salami
obrad - także spotkanie towarzyskie, przewidziany programem "social dinner", był wyjątkowo drogi i dlatego większość biorących udział w Kongresie nie pojawiła się na nim.
Nadmierna komercjalizacja Kongresu: wysoka opłata kongresowa i proponowanie głównie drogich hoteli, związane z oddaniem organizacji Kongresu w ręce wyspecjalizowanej
agencji, została wielokrotnie wytknięta w trakcie obrad. Uniemożliwiła przecież przybycie
na Kongres naukowcom z krajów mniej zamożnych i studentom. Prof. B. Chiarelli wysokie opłaty tłumaczył kosztami urządzania Kongresu we Florencji, mieście wyjątkowo drogim, a braki organizacyjne wycofaniem się części potencjalnych uczestników z przyjazdu
do Florencji, spowodowanym, jego zdaniem, wojną w Iraku i epidemią SARS 'u.
W kongresie uczestniczyło kilkunastu uczestników z Polski, głównie antropologów
biologicznych, ale obok nich także antropologów społecznych, etnologów, folklorystów
i językoznawców. Referaty z zakresu antropologii społecznej i etnologii przedstawili m.in.
A. Paluch (UJ), "U korzeni konfliktów etnicznych i religijnych"; Z. Jasiewicz i A. Posem-Zieliński (DAM), "Nauczanie etnologii a transformacja w Polsce po roku 1989";
V. Krawczyk-Wasilewska (UL), "Folklor słowny i wizualny po 11 września w Polsce"
oraz A.Z. Kościańska (UW) "Moc Shakti dla lepszego świata. O działalności kobiecej
organizacji duchowej Brahma Kumaris". Ważnym akcentem polskim Kongresu było zaprezentowanie specjalnego tomu, przygotowanego przez polskie środowisko naukowe:
Between Tradition and Postmodernity. Polish Ethnography at the Turn o/the Millenium,
red. L. Mróz i Z. Sokolewicz, Warszawa 2003 (seria Prace Komitetu Nauk Etnologicznych PAN nr 11), w którym uczestniczyli zaangażowani w powstanie publikacji pracownicy Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW: A. Malewska-Szałygin, P. Kalinowski i A. Perzanowski. Tomy wydawane przez etnologów polskich z okazji Międzynarodowych Kongresów Nauk Etnologicznych i Antropologicznych mają już długą
tradycję. Przygotowywane są od roku 1964, od czasu Kongresu w Moskwie. Ważne są
przede wszystkim dla czytelników zagranicznych, którym dostarczają podstawowych informacji o kierunkach prac w etnologii polskiej. Spełniają jednak istotną rolę także wewnątrz kraju. Skłaniają bowiem do refleksji nad stanem nauk etnologicznych w Polsce

Kronika

365

i stanowią dokument czasów, w których powstawały. Udział naukowców z Polski w Kongresie we Florencji, mimo fatalnej jego organizacji, był cenny, gdyż dostarczył możliwości zaprezentowania prac własnych i poznania badań wykonywanych w innych ośrodkach oraz znalezienia międzynarodowego kręgu badaczy, zajmujących się podobną problematyką, z którym można współpracować.
Obok prac naukowych w ramach Kongresu prowadzono działalność organizacyjną,
związaną z Międzynarodową Unią Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (IUAES).
Odbyły się dwa posiedzenia Komitetu Wykonawczego Unii oraz Rady Stałej, a także
przeprowadzono Zgromadzenie Ogólne. Na posiedzeniach tych poinformowano o pracach Unii od czasu Kongresu w Williamsburgu w roku 1998, m.in. o przebiegu interkongresów i utworzonych wówczas nowych komisjach (Antropologii Matematyki, Antropologii Dzieci i Bioetyki). Nowymi komisjami, których powstanie uchwalono we Florencji,
są: Komisja Prymatologii; Komisja Praw Człowieka; Komisja Migracji oraz Komisja
Antropologii Lingwistycznej. Ustalono miejsca interkongresów: w Kalkucie w roku 2004;
w Pardubicach w roku 2005; w Afryce Południowej w roku 2006 oraz Brisbane w roku
2007. Spośród dwóch propozycji miejsca następnego kongresu w roku 2008: Australii
i Chin, wybrano, w tajnym głosowaniu, Kunming, stolicę Junnanu. Nominowano nowego przewodniczącego Unii, którym po ustępującym prof. E. Sunderlandzie (Wielka Brytania) został prof. Luis Alberto Vargas, antropolog fizyczny z Meksyku. Wybrano także
trzech wiceprzewodniczących Unii, z których jednym jest prof. Peter Skalnik z Uniwersytetu w Pardubicach (Czechy) oraz trzech członków Komitetu Wykonawczego.
Kongres we Florencji wskazał na poszerzanie się zakresu zainteresowań nauk etnologicznych i antropologicznych oraz na umacnianie się przekonania o ich znaczeniu dla
rozwiązywania ważnych problemów ludzkości. Podtrzymał jednocześnie wiarę, że nauki
te mają wymiar światowy, a ich przedstawiciele dążą do utrzymania z sobą kontaktów.
Złe przygotowanie i organizacja Kongresu spowodowały jednak, że określony on został,
co powiedział w trakcie obrad plenarnych prof. Rolf Husman z Getyngi, jako kongres
zaprzepaszczonych możliwości.
Zbigniew Jasiewicz

"SŁOWIAŃSKA ETNOLINGWISTYKA I PROBLEMY BADANIA
TRADYCYJNEJ KULTURY LUDOWEJ". KONFERENCJA
MIĘDZYNARODOWA, MOSKWA, 14-17 MAJA 2003
Konferencja moskiewska zorganizowana została przez Zakład Etnolingwistyki i Folkloru Instytutu Słowianoznawstwa Rosyjskiej Akademii Nauk, dla uczczenia swego założyciela i do śmierci dyrektora: Profesora Nikity Illicza Tołstoja (1923-1996).
Prelegenci przybyli z wielu rosyjskich ośrodków naukowych, a ponadto z Austrii,
Białorusi, Bułgarii, Estonii, Serbii i Polski, którą reprezentowali: prof. Jerzy Bartmiński
i dr Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska
z UMCS w Lublinie oraz dr Wanda Drabik
z Krakowa.
Nie sposób wymienić wszystkie przedstawione tematy, tym bardziej, że znaczna ich
część dotyczyła specyficznie językoznawczych problemów. Wspomnę więc tylko o tych,
które dla mnie - etnografa - były szczególnie interesujące:
Serafina J. Nikitina (Moskwa) - "O rdzennych koncepcjach ludowego chrześcijaństwa".

366

Kronika

Katia Michajłowa (Sofia) -,,0 semantyce wędrownego dziada-śpiewaka w słowiańskiej kulturze ludowej".
Swietłana B. Adoniewa (St. Petersburg) - "Społeczna przestrzeń chłopskiej magii.
Moce i gospodarze (na podstawie ostatnio prowadzonych badań terenowych w północno-wschodniej Rosji".
Andrej B. Moroz (Moskwa) - "Ludowa interpretacja etnograficznego faktu".
Gennadij A. Cychun (Mińsk) - "Poleskie

Item sets

Lud

Media

http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/4717.pdf