Kronika / LUD 1966 t.51 cz.1
Item
-
Title
-
Kronika / LUD 1966 t.51 cz.1
-
Description
-
LUD 1966 t.51 cz.1,s.219-256
-
Date
-
1967
-
Format
-
application/pdf
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:280
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:316
-
Text
-
R
o
N
A
l
Lud,
PROFESOR
DR JAN
t. 51. 1967
CZEKANOWSKI
Jan Czekanowski urodził się w 6. X. 1882 r. w Głuchowie w powiecie grójeckim. Studia uniwersyteckie
odbywał w Zurychu w 1902-1906
r. Początkowo
zamierzał odbyć studia matematyczno-przyrodnicze,
pod wpływem jednak sugestyj
F. Bujaka, skierował swoje 'Zainteresowania na antropologię i etnologię. Po ukończeniu studiów został asystentem w Muzeum Etnologicznym w Berlinie, gdzie zetknął się z F. Luschanem, B. Ankermannem
i F. Graebnerem.
twórcami kierunkI:
historycznego w etnologii. W latach 1907-9 brał udział w naukowej ekspedycji
zorganizowanej przez ks. A. Meklemburskiego
w dorzecze górnego Nilu i Kongo
oraz na obszarze Między jezierza. Owocem tej wyprawy było obszerne dzieło Jana
Czekanowskiego
pt. Forschungen
im NiL-Kongo-Zwischengebiet
wydane w po-
220
Sprawozclaniai
recenzje
staci 5-ciu tomów w latach 1911-1927, tom 6-y pt. Crania Africana
ukazał się
w Przeglądzie Antropologicznym
w 1951 r. Te obszerne materiały i sprawozdania
stanowią dotąd podstawę dla afrykanistów,
przytacza je H. Baumann, R. Thurnwald i Westermann.
Po okresie krótkiego pobytu w Muzeum Narodów w Petersburgu,
przenosi sic:
Jan Czekanowski w 1913 r. do Lwowa, by objąć katedrę antropologii i etnologii -opróżnioną po S. Ciszewskim. Odtąd najlepsze lata Jego twórczości naukowej wiążą
się z uniwersytetem
Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie był kolejno dziekanem
i rektorem oraz - z działalnością w Towarzystwie Ludoznawczym.
II wojna światowa spowodowała przeniesienie się Jego do Lublina, w którym
w latach 1946-48 wykładał
na Katolickim
Uniwersytecie
Lubelskim, od 19481960 r. był profesorem uniwersytetu
w Poznaniu.
Twórczość naukową Jana Czekanowskiego, wszechstronność
Jego wiedzy i zainteresowań ilustruje bibliografia, obejmująca ponad p6ł tysiąca pozycyj opublikowanych. Jego dzieła dotyczą problematyki
antropologicznej,
etnologicznej - ściślej - afrykani""tycznej
i slawistycznej
a także metodologicznej *. Osobne miejsce
zajmuje Jego dzieło Objektive
Kriterien
in der EthnoLogic
wydane w 1911 r.
oraz Zarys metod statystycznych.
w zastosowaniu
do antropoLogii
(1913 r.). Metodę
ilościową opracował również za Jego -sugestią oraz rozpowszechnił
na gruncie
nauki amerykańskiej
- Stanisław Klimek, najzdolniejszy
z Jego uczniów antropolog. Ta właśnie metoda nadała największy
rozgłos pracom J. Czekanowskiego
i stanowiła podstawę powstania "lwowskiej szkoły antropologicznej".
Działalność naukowa Jana Czekanowskiego
była silnie związana z dziejami
Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Nowością była Jego me~oda i metodologia
nauk antropologicznych,
która wyraziła się w roczniku towarzystwa
"Lud". Był
On bowiem tym - który przeniósł do Polski nowe koncepcje naukowe, a mian.
teorię historyczno-migracyjną,
ukształtowaną w szkole wiedeńsko-fryburskiej
i Muzeum Etnologicznym
w Berlinie. W tymże Muzeum stykał się i współpracował
z twórcami tego kierunku, rodziły się w Nim jednak poważne zastrzeżenia' do tej
części teorii, którą określa się jako "teorię kręgów kulturowych".
Domysły i dowolna kombinatoryka
przy niezbyt ściśle określonej typologii budziły w Nim wątpliwości. Rozważania na ten temat dojrzewały w Nim już przed wyprawą afrykańską a to w związku z zastosowaniem statystyki w badaniach zjawisk antropologicznych. Chodziło Mu wówczas o współzależność,
czy też o mechanikę współwystępowania
określonych cech somatycznych
na tle teorii mendelistycznej.
Z tej
dziedziny właśnie przeniósł Czekanowski swoje rozważania na teren etnologii i potraktował
zjawiska kulturowe podobnie, jak cechy biologiczne. Był zwolennikiem
metody kartograficznej
ujmującej
rozprzestrzenienie
zjawisk
kulturowych
pod
G a j e k,
Jan Czekanowski
jako
etnograf.
"Przegląd
Antropologiczny",
XXI,
z. ~,
s. 1010 i n., Wroclaw
1955.
T e n ż e Jan Czekanowski.
"Nauka
Polska".
Rok VI, 2(22)58, s. 118·-127.
T e n ż e Przemówienie
na uToczystaści obchodu So-tecia p"acy naulwwej
PTof. J. Czcl
