-
Title
-
Wspomnienia pośmiertne: Zygmunt Skrętowicz,Józef Piłat,Jan Lamęcki / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1972 t.26 z.2
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa 1972 t.26 z.2, s.;123-124
-
Date
-
1972
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:4298
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4627
-
Subject
-
Skrętowicz, Zygmunt
-
Piłat, Józef - twórca ludowy
-
lamęcki, Jan - twórca ludoway
-
Text
-
w s P O M N
I
E
N
I
A
P
O
Ś
M
I
E
R
T
N
E
Szczególnie smutne są rozstania z t w ó r c a m i , k t ó r z y swoją i n d y w i d u a l n o ś c i ą wycisnęli p i ę t n o na sztuce ludowej na
szego czasu. Odchodzą jeden za drugim. W ostatnich m i e s i ą c a c h zmarli trzej w y b i t n i rzeźbiarze, jedni z ostatnich
mistrzów starego pokolenia.
ZYGMUNT SKREJOWICZ
JÓZEF PIŁAT
JAN LAMĘCKI
Zmarł 24 grudnia 1971 r. w Worowie, pow. Łobez. Urodził się w
1902 r. w Kuropatnikach (obecnie
ZSRR). Po śmierci ojca jako m ł o d y
chłopiec został pomocnikiem kowala,
potem pracował jako robotnik na
jemny i murarz. Na k i l k a lat przed
wojną zaczął rzeźbić z kamienia
figury i krzyże cmentarne. Po w y
zwoleniu przesiedlił się w szczeciń
skie, gdzie objął w Worowie liche
gospodarstwo bez dobytku. P r z y s z ł y
trudne lata, potem choroba. Rzeź
bić nagrobków nie mógł bo nie było
miękkiego kamienia. A b y nie sie
dzieć bezczynnie zaczął rzeźbić w
drewnie. Dostrzeżono go, z a c h ę c o n o
do tej pracy. I tak od 1954 r. r z e ź
bienie stało się g ł ó w n y m ź r ó d ł e m
jego dochodów. T w o r z y ł sceny z ży
cia wiejskiego, historyczne, r e l i g i j
ne. Zawsze polichromowane, dalekie
od tradycyjnych w z o r c ó w ludowych,
pełne z jednego klocka lub p ł a s k o
rzeźby jak np. znane cykle „ O ś w i ę
cim" i „Potop" (wł. PME w W a r
szawie). Tam też oraz w Muzeum
Pomorza Zachodniego w Szczecinie
znajduje się najwięcej jego prac.
Wielokrotnie nagradzany p o k a z y w a ł
prace w różnych miastach k r a j u
(m.in. w TPSP w Warszawie 1964)
i za granicą na wystawach polskiej
sztuki ludowej i naiwnej. A r t . o
Skrętowiczu
zamieściła
Hanna
Chwierut-Jasicka w t. X — X I , 1969/
1970 zeszytów P a ń s t w o w e g o Muzeum
Etnograficznego w Warszawie.
Z m a r ł 13 w r z e ś n i a 1971 r. m a j ą c
71 lat. Ostatnie m i e s i ą c e swego ży
cia spędził w Z a k ł a d z i e dla Prze
wlekle Chorych w Kielcach, otoczo
ny opieką przez Muzeum Ś w i ę t o
krzyskie. Urodził się i przeżył nie
mal całe życie w D ę b s k i e j Woli,
pow. Kielce. Był jednym z ostat
nich ś w i ą t k a r z y w y r o s ł y c h jeszcze
w klimacie tradycyjnej sztuki ludo
wej. Rzeźbił w drewnie, a w ostat
nich latach r ó w n i e ż w piaskowcu.
Prace swe m a l o w a ł olejno. Rzeźbił
p o c z ą t k o w o dla wsi, potem dla sie
bie, a po wojnie już t y l k o dla coraz
liczniejszych o d b i o r c ó w miejskich.
Rozszerzył w ó w c z a s k r ą g podejmo
wanych
tematów,
tworząc
obok
przedstawień
tradycyjnych
sceny
religijne j a k „ C h r y s t u s przed P i ł a
tem". „ W y g n a n i e z Raju", „ M u z y
k u j ą c y a n i o ł o w i e " oraz ś w i e c k i e np.
„Panna Młoda", „Krakus", „Syrena",
portret żony na jej nagrobku. N a j
w i ę k s z y zbiór r z e ź b P i ł a t a ma m u
zeum Ś w i ę t o k r z y s k i e w Kielcach,
mniejsze kolekcje muzea w Warsza
wie, K r a k o w i e i Łodzi. Prace P i ł a t a
pokazywano na licznych wystawach
w k r a j u i za g r a n i c ą . Ostatnio w y
s t a w ę p o ś m i e r t n ą rzeźb P i ł a t a ot
warto w Kieleckim Muzeum. W s t ę p
do katalogu n a p i s a ł a Barbara Erber. K i l k u m i n u t o w a
sekwencja o
Piłacie w f i l m i e K . Gordona „Nie
oficjalni" u t r w a l i ł a dla potomności
p o s t a ć tego znakomitego t w ó r c y i
dobrego, p i ę k n e g o człowieka.
Z m a r ł 20 sierpnia 1971 r. w
Ostrowach, po operacji, m a j ą c 76
lat. Urodził się w Radoszewnicy nad
Pilicą w biednej rodzinie fornala
i wyrobnicy. Od dzieciństwa pasł
krowy, był stajennym. Dwukrotnie
wyjeżdżał na roboty do Niemiec.
Nauczył się czytać i pisać. P e ł e n
temperamentu i ciekawości życia
dużo widział i opisał to ze s w a d ą
na 1200 stronach p a m i ę t n i k a . W 1939
r. osiadł na s t a ł e w D ą b r o w i e Zie
lonej, pow. Radomsko. S t r u g a ł od
dzieciństwa, później rzeźbił szopki,
krucyfiksy,
wielofiguralne p ł a s k o
rzeźby. „ O d k r y t y " w 1960 r. szybko
staje się popularny, setki jego rzeźb
sprzedaje Cepelia w k r a j u i za gra
nicą. L a m ę c k i podejmuje-coraz nowe
tematy: historyczne, postaci boha
t e r ó w dawnych i współczesnych.
Tworzy nadal ś w i ą t k i , często wielo
krotnie p o w t a r z a j ą c ten sam temat,
d o s k o n a l ą c w ten sposób w ł a ś c i w e
m u ś r o d k i wyrazu.
Rzeźby jego z d o b y w a ł y liczne
nagrody na konkursach sztuki ludo
wej. Wiele znajduje się w zbiorach
M u z e ó w Etnograficznych w K r a k o
wie, Łodzi, Warszawie, Radomsku,
a t a k ż e w kolekcjach p r y w a t n y c h
w Polsce i za g r a n i c ą . Prace L a m ę s k i e g o pokazywano na wielu w y
stawach w k r a j u
i za
granicą
W 1963 r. (nr 1) zamieściła o n i m
obszerny a r t y k u ł „Polska Sztuka
L u d o w a " — p i ó r a Aleksandry Jacher-Tyszkowej.
123
