Sympozjum z badań nad kulturą i społeczeństwem Mongolii, 15 XII 1975 / ETNOGRAFIA POLSKA 1977 t.21 z.1

Title

Description

ETNOGRAFIA POLSKA 1977 t.21 z.1, s.95-97

Creator

Dynowski, Witold

Date

1977

Format

application/pdf

Identifier

oai:cyfrowaetnografia.pl:824

Language

pol.

Publisher

Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN

Relation

oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:896

Text

Część

II
„Etnografia Polska", t. X X I z. J

WITOLD DYNOWSKI

SYMPOZJUM
Z BADAN NAD KULTURĄ I SPOŁECZEŃSTWEM
15 G R U D N I A 1975 R O K U

MONGOLII

J a k k o l w i e k pierwsze k o n t a k t y przedstawicieli n a u k o w c ó w polskiego
pochodzenia z m o n g o l s k ą n a u k ą i n a u k o w ą w i e d z ą o M o n g o l i i d a d z ą s i ę
o d n i e ś ć j u ż do drugiej p o ł o w y X I X stulecia, n i e m n i e j o p e ł n i e j s z y m o b r a
zie t y c h s t o s u n k ó w m o ż e m y m ó w i ć dopiero po I I w o j n i e ś w i a t o w e j . K o
rzystne b o w i e m w a r u n k i do r o z w o j u p o w i ą z a ń w s p ó ł p r a c y n a u k o w e j
i k u l t u r a l n e j p o m i ę d z y P o l s k ą i M o n g o l i ą z a i s t n i a ł y dopiero w r a m a c h
P R L i M R L . W oparciu o porozumienia p a ń s t w o w e p o w s t a ł y liczne u m o
w y resortowe a w t y m t a k ż e i u m o w y p o m i ę d z y P A N i M o n g o l s k ą A k a
d e m i ą N a u k . T o t e ż dla zamanifestowania dobrze u k ł a d a j ą c y c h się p r z y j a
cielskich s t o s u n k ó w i dla spopularyzowania w y n i k ó w w s p ó ł p r a c y n a u
kowo-badawczej polsko-mongolskiej organizowane s ą . s p e c j a l n e sympozja
z okazji k o l e j n y c h rocznic p a ń s t w o w y c h Mongolskiej R e p u b l i k i L u d o w e j .
W r o k u 1974 o k o l i c z n o ś c i o w e s y m p o z j u m z o r g a n i z o w a ł U n i w e r s y t e t W a r
szawski, m ó w i ą c ściślej K a t e d r a M o n g o l i s t y k i t e g o ż U n i w e r s y t e t u , p r z y
udziale Z a k ł a d u E t n o g r a f i i I H K M . Z k o l e i w r o k u 1975 organizatorem se
sji naukowej poświęconej Mongolii był Z a k ł a d Etnografii I H K M P A N ,
p r z y w a l n y m udziale K a t e d r y M o n g o l i s t y k i U W .
N a posiedzeniach p r z e d p o ł u d n i o w y m i p o p o ł u d n i o w y m w y g ł o s z o n o
12 r e f e r a t ó w . Jako p i e r w s z y z a b r a ł głos prof, dr S t a n i s ł a w K a ł u ż y ń s k i ,
z a p o z n a j ą c zebranych z w y n i k a m i w ł a s n e g o w a r s z t a t u naukowego w za
kresie s t u d i ó w nad t e r m i n o l o g i ą w y s t ę p u j ą c ą w dziedzinie organizacji
s p o ł e c z n e j d a w n y c h M o n g o ł ó w ( t y t u ł r e f e r a t u O pewnych
terminach
z zakresu organizacji
społecznej
dawnych
Mongołów).
W k o l e j n y m refe
racie prof, d r E d w a r d T r y j a r s k i z a p o z n a ł zebranych z p r o b l e m a t y k ą
m o n g o l i s t y c z n ą na X V I I I s t a ł e j sesji M i ę d z y n a r o d o w e j K o n f e r e n c j i A ł taistycznej. W y p a d a p o d k r e ś l i ć , że prof. E. T r y j a r s k i , b i o r ą c ż y w y u d z i a ł
w sympozjach m i ę d z y n a r o d o w y c h , r ó w n i e ż i w k r ę g u m o n g o l i s t ó w p o l
s k i c h n a j c z ę ś c i e j o m a w i a p r o b l e m a t y k ę i przebieg t y c h z e b r a ń .
1

1

Między innymi prof. E . T r y j a r s k i

omawia przebieg X X I X

Międzynaro-

96

WITOLD DYNOWSKI

I n t e r e s u j ą c y zestaw r e f e r a t ó w w y g ł o s i l i przedstawiciele m ł o d s z e j ge
n e r a c j i m o n g o l i s t ó w , przede w s z y s t k i m z w i ą z a n y c h z K a t e d r ą M o n g o l i
s t y k i U W . M g r M a ł g o r z a t a K i e ł k i e w i c z w referacie pt.:
Problematyka
współczesnej
nowelistyki
mongolskiej
n a ś w i e t l i ł a kwestie p r a w i e nie
znane i n t e l i g e n c j i polskiej. M g r J e r z y T u l i s o w w referacie Problemy
et
nogenezy Mandżurów
s i ę g n ą ł kluczowego zagadnienia — k r y s t a l i z o w a n i a
się u g r u p o w a n i a plemiennego, k t ó r e j u ż w X V stuleciu c i ę ż k o w a ż y ł o na
stosunkach p o l i t y c z n y c h A z j i , z w ł a s z c z a na p a ń s t w o w o ś c i c h i ń s k i e j .
N a s y m p o z j u m m ł o d s z e pokolenie m o n g o l i s t ó w z K r a k o w a b y ł o r e
prezentowane przez mgr. S. U r b a ń c z y k a . W y g ł o s i ł on referat na t e m a t
Leninowska
polityka
narodowościowa
a współczesne
procesy
etniczne
u ludów mongolskich
w ZSRR i MRL.
Na osobne o m ó w i e n i e z a s ł u g u j ą r e f e r a t y w y g ł o s z o n e przez doc. Zofię
Sokolewicz na t e m a t Zróżnicowania
zachowań
w tradycyjnej
kulturze
pasterzy
mongolskich,
n a s t ę p n i e dr. S ł a w o j a Szynkiewicza w postaci
p r o b l e m o w e j r e f l e k s j i o Pierwszych
badaniach
etnograficznych
wśród
Turgutów,
m g r . Jerzego Wasilewskiego o Symbolice
jurty, m g r . L e c h a
Mroza o Rytmice
torguckiego
koczowania
i mgr Iwony Kabzińskiej-Staw a r z o Czasie wolnym i rozrywkach
młodzieży.
Na ten zespół r e f e r a t ó w n a l e ż y s p o j r z e ć poprzez p r y z m a t c z ą s t k o
w y c h w y n i k ó w w i e l o l e t n i c h b a d a ń p r o w a d z o n y c h w M o n g o l i i przez p r a
c o w n i k ó w naukowych Z a k ł a d u Etnografii I H K M i Katedry Etnografii
U W . Bardziej s z c z e g ó ł o w y obraz t y c h w y n i k ó w poznajemy poprzez
k s i ą ż k i i a r t y k u ł y o p u b l i k o w a n e przez u c z e s t n i k ó w b a d a ń w M o n g o l i i ,
i c h publiczne w y s t ą p i e n i a na kongresach, o k o l i c z n o ś c i o w y c h sesjach,
audycjach t e l e w i z y j n y c h i r a d i o w y c h z a r ó w n o w k r a j u , j a k i poza jego
g r a n i c a m i . M ó w i ą c k r ó t k o , powojenne k o n t a k t y naukowe p o l s k o - m o n golskie, z w ł a s z c z a w zakresie etnologii, s ą dzisiaj w Polsce dobrze zareje
strowane i co w i ę c e j w s p o s ó b w y m i e r n y . W y r a ź n i e jest t u zarysowana
z a r ó w n o linia startu, jak i późniejsze k i e r u n k i prowadzonych b a d a ń . Pro
w a d z ą one poprzez studia w s p ó ł c z e ś n i e z a c h o d z ą c y c h z m i a n t r a d y c y j n e j
k u l t u r y a r a t ó w na r ó ż n y c h szczeblach organizacji t e r y t o r i a l n e j , od j u r t
rozrzuconych w g ł ę b o k i m „ c h u d o n i e " poprzez somony i a j m a k i do sto
ł e c z n e g o zgrupowania szybko m o d e r n i z u j ą c e j się l u d n o ś c i w U ł a n - B a t o r .
2

W zestawie r e f e r a t ó w w y g ł o s z o n y c h na s y m p o z j u m k i l k a t e m a t ó w na
w i ą z u j e do a k t u a l n i e p r o w a d z o n y c h b a d a ń t e r e n o w y c h w ś r ó d T o r g u t ó w
a ł t a j s k i c h . A u t o r r e f e r a t u d r S. Szynkiewicz i i n i c j a t o r b a d a ń tego u g r u
p o w a n i a ojrackiego, obecnie z a m i e s z k u j ą c e g o w M o n g o l i i w somonie b u ł dowego Kongresu Orientalistów w Paryżu: Sto pięćdziesiąt
lat po
Champollionie,
„Kultura" z 16 września 1973 r.
Od dziesięciu lat (pojawiają się systematycznie relacje z badań i artykuły
w czasopiśmie „Etnografia Polska". Problematyce mongolskiej poświęcono także
niektóre zeszyty Biblioteki Etnograficznej oraz w tej samej serii wydano parę
pozycji książkowych.
2

Z B A D A N NAD KULTURĄ MONGOLII

97

g a ń s k i m a j m a k u kobdowskiego o k r e ś l a te badania m i a n e m pionierskich.
W ś w i e t l e s t u d i ó w dotychczasowych (historycznych i j ę z y k o w y c h ) , p r o b
l e m t o r g u c k i jest r z e c z y w i ś c i e m a ł o zbadany. Od s t r o n y z a ś etnograficz
nej p r o b l e m ten w ł a ś c i w i e pozostaje p r a w i e n i e t k n i ę t y . T o t e ż na przysz
łość w p i e r w o t n y c h z a m y s ł a c h poznawczych polskiego z e s p o ł u p r a c u j ą
cego w M o n g o l i i trzeba b ę d z i e p o s z e r z y ć p r o g r a m b a d a ń o studia m a ł y c h
g r u p etnicznych, k o n c e n t r u j ą c się o c z y w i ś c i e przede w s z y s t k i m na histo
rycznie w y t w o r z o n y c h elementach diferencia
specifica
kultury Torgut ó w . Na s z c z e g ó l n ą j e d n a k u w a g ę b ę d ą z a s ł u g i w a ć studia nad etnogene
zą tego u g r u p o w a n i a . E t y m o l o g i a l u d o w a b o w i e m t ł u m a c z y n a z w ę „ t o u r g u t " j a k o c z ł o w i e k a na s t r a ż y uzbrojonego w l a n c ę . Trzeba p r z y t y m za
r e j e s t r o w a ć , że b y ć m o ż e nazwa „ t o u r g u t " w y w o d z i się z w y s t ę p u j ą c e g o
w Tajnej
historii
o k r e ś l e n i a g w a r d i i dziennej C z i n g i s i d ó w . To o g n i w o
znaczeniowe m o ż n a chyba p o ł ą c z y ć z w n i o s k i e m o genetycznej t o ż s a m o ś
ci s u b s t r á t u ludzkiego tej g w a r d i i z z a l ą ż k i e m plemienia T o r g u t ó w . W ze
spole p o l s k i c h e t n o l o g ó w p r a c u j ą c y c h w M o n g o l i i u t r w a l a się p o g l ą d , że
koncepcja taka ma historyczne analogie i nosi cechy p r a w d o p o d o b i e ń s t w a .
A u t o r r e f e r a t u , d r S. Szynkiewicz, nie w y k l u c z a jednak, ż e „ p o w s t a ł a
ona p ó ź n o jako ś r o d e k i n t e g r a c j i d y s y d e n t ó w ojrackich, k t ó r z y p r a g n ę l i
p o z o s t a ć na marginesie w a l k i o w ł a d z ę w D z u n g a r i i " .
Poszerzenie d z i a ł a l n o ś c i badawczej p o l s k i c h e t n o l o g ó w w M o n g o l i i
o studia nad g r u p ą t o r g u c k ą p r z y c z y n i ł y się t a k ż e do znacznego w z b o
gacenia bazy m a t e r i a ł o w e j do d o c i e k a ń w i n n y c h dziedzinach. W p e ł n i
w y k o r z y s t a ł je m g r Jerzy W a s i l e w s k i w wysoce i n t e r e s u j ą c e j r e f l e k s j i
na temat s y m b o l i k i j u r t y .
W w y g ł o s z o n y m referacie m g r Jerzy W a s i l e w s k i stara się d a ć odpo
w i e d ź na pytanie, w j a k i s p o s ó b mongolska j u r t a jako w y t w ó r k u l t u r y
m a t e r i a l n e j oraz z w i ą z a n e z n i ą d z i a ł a n i a i zachowania s t a j ą się k o r e l a t e m postaw emocjonalnych, koncepcji ś w i a t o p o g l ą d o w y c h i t r e ś c i w i e r z e
n i o w y c h . U k i e r u n k o w a n i e nowatorskiego spojrzenia na j u r t ę i j e j szero
kiego znaczenia w całości k u l t u r o w e j M o n g o ł ó w , autor r e f e r a t u podbudo
w a ł w i e l o m a p r z y k ł a d a m i , z a c z e r p n i ę t y m i z r ó ż n y c h dziedzin w y t w a r z a
nia i u ż y t k o w a n i a tego w y t w o r u przez a r a t ó w .
Z k i e r u n k i e m a k t u a l n i e prowadzonych prac t e r e n o w y c h przez etnolog i c z n ą e k s p e d y c j ę w M o n g o l i i z w i ą z a n y jest r ó w n i e ż referat mgr. Lecha
Mroza. T r a k t u j e on o r y t m i e torguckiego koczowania. S t u d i a Lecha M r o
ż ą nad j e d n ą z n a j w a ż n i e j s z y c h dziedzin b y t o w a n i a mongolskiego i po
r z ą d k i e m r u c h ó w koczowniczych w t y m u g r u p o w a n i u e t n i c z n y m t w o r z ą d u ż o cennego m a t e r i a ł u nie t y l k o do poznania specyfiki
kulturowej,
T o r g u t ó w , lecz w zestawieniu z m a t e r i a ł a m i z r o z l e g ł y c h o b s z a r ó w k r a j u
d a j ą obraz i n t e g r a c j i m a ł y c h g r u p etnicznych we w s p ó ł c z e s n y m orga
nizmie p a ń s t w o w y m c a ł e j M o n g o l i i .

7 — Etnografia Polska, t. X X I , z. 1

Cyfrowa Etnografia

Item

New Tags