-
Title
-
Nagrody im Oskara Kolberga "Za zasługi dla folkloru i sztuki ludowej" / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1978 t.32 z.2
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa 1978 t.32,z.2; s.80
-
Creator
-
Jackowski, Aleksander
-
Date
-
1978
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:4041
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4342
-
Subject
-
Nagrody im.Oskara Kolberga
-
Text
-
Aleksander
Jackowski
N A G R O D Y IM. OSKARA KOLBERGA
„ZA ZASŁUGI DLA F O L K L O R U I SZTUKI L U D O W E J "
Ufundowanie
dze,
jaką
się
nagród
w
k o l b e r g o w s k i c h świadczy
naszym
kraju
przywiązuje
o wa
do
żywej
4 wykonawczynie
dywanów dwuosnowowych
w i c z , O. J a r o s z e w i c z ,
F. R y b k o ,
(S. K r u p o -
S. M a s e ł b a s ) ;
twórczości l u d o w e j i d o l u d o w y c h t r a d y c j i a r t y s t y c z n y c h .
5 w y k o n a w c z y ń t k a n i n , haftów, czepców i t d . ( J . Chaładaj,
Co
A.
prawda
wybitni
twórcy
o t r z y m y w a l i już n a g r o d y
Państwowe,
ale
i badacze
kultury
Ministra Kultury
znakomitych
twórców
ludowej
i S z t u k i oraz
ludowych
w i e l u i to w różnych d z i e d z i n a c h , toteż n i e l i c z n e
musiały
mieć
z
Trudno
zresztą
konieczności
znaleźć
charakter
wspólną
twórców
l u d o w y c h , działających
wiejskim
i zawodowych
ny
jest
n a ogół
Nagrody
cjatywy
nimi
symboliczny.
płaszczyznę
głównie
ocen
w
dla
środowisku
a r t y s t ó w , których d o r o b e k
szeroko,
nawet
poza
zna
granicami
kraju.
i m . K o l b e r g a , które powstały w 1974 r. z i n i
miesięcznika
najwyższych
„Barwy",
czynników
od początku mają
tetu Honorowego
wysoką
dzięki
zainteresowaniu
partyjnych i
państwowych
rangę. P r z e w o d n i c t w o
Nagród s p r a w u j e v - p r e m i e r
chma. Pięć razy p r z y z n a w a n o
nagrody
w
Warszawie,
w
czasie F e s t i w a l u .
4 razy
n a dziedzińcu
Komi
filigrany:
wrę
„Cepelii"
Muzeum
Płockiego
H . Bernasowska,
Z.
(spinki: A.
Wojnowa,
Kuchta,
3 twórców
w
regulaminie
nagrody
jest
t o , że
Stopka-Król,
( M . S t a r t e k , J . Gąsior);
ceramiki figuralnej
(J. W i t e k ,
W. K i t o w s k i ,
St. S e w e r y ń s k i ) ;
2 m a l a r z y n a s z k l e (E. P ę k s o w a , W .
2 budowniczych
szopek
Walczak);
krakowskich
(S.
Paczyński,
1 stolarz i snycerz
2 budowniczych
znakomity
wa
—
(J. T y l k a ) ;
instrumentów
m u z y k , bajarz,
ludowych
propagator
(J.
Kawulok,
folkloru
i T. Śli
muzyk).
W g r u p i e 28 osób zajmujących się twórczością
i
folklorem
fussa,
znajdujemy
J . Burszty, K.
nazwiska
etnografów:
Zawistowicz-Adamskiej,
skiej, M . Z n a m i e r o w s k i e j - P r u f f e r o w e j ,
zbieraczy
A.
W . Gębika, J . O r y n ż y n y , T . W i ę c k o w s k i e g o , K .
i twórcze
organizatorskiej
nież działaczy
waniu
oraz
ludzi
zasłużonych
w
działalności
i popularyzatorskiej. Nagradza
się
i zespoły p o l o n i j n e , zasłużone w
folklorystycznych
tradycji.
rzędzie
bardziej
honorują,
przeważają
ludzie
w
i
zasłużeni. Jest t o zrozumiałe. Fundując
naj
nagrodę
r e d a k c j a „ B a r w " zdawała sobie d o s k o n a l e s p r a w ę z tego,
że n i e m a l
równorzędnych
kandydatów
jest
wielu
i
że
t r z e b a się spieszyć, a b y dać satysfakcję ' l u d z i o m , którzy
od
kilkudziesięciu
już
lat znani
są
i działalności. Jednocześnie o c z y w i s t e
ze
swego
kunsztu
j e s t , że nagród n i e
może być za w i e l e , a b y n i e obniżać i c h r a n g i . T r u d n a t o
sytuacja,
zmuszająca
Umarła
Felicja
Komisji.
Nie
doczekał
prof. K s a w e r y
Trzeba
ny"
do k o m p r o m i s u . N i e r a z
Curyłowa
—
dosłownie
nagrody
w
bolesnego
dniu
znakomity
naukowiec
a zwłaszcza
„naczel
sytuacji, gdy K o m i t e t
s u g e r u j e w m i a r ę możności (powiększenie ' l i c z b y
gów",
zawsze
stytucji,
obrad
P i w o c k i . M i a ł o t r z y m a ć ją za r o k , d w a . .
j e d n a k dodać, że R e d a k c j a ,
Henryk Gaworski w
realizuje
w której
Nagród
„Kolber
te w n i o s k i . N i e znr.m i n n e j i n
chciano
by i u m i a n o tyle
wystaw
sługa
w
który
wymyślił
trafną
W
i popularyzację
t y m duża
również
zarówno
M . J . i Z. C w i r z e w i c z ó w ,
nagrodzonych
red. Juliusza
osób. Z a
Głowackiego,
nagrodę, j a k i j e j
Ponadto
wyjątkowo
nazwę.
nagrody
otrzymał
28-,lecie
swej
łów f o l k l o r y s t y c z n y c h oraz
listów. ( P o m i j a
nie nagrody
zespół
objęto 65 t w ó r c ó w ,
etno
malarek
z Zalipia,
redak
11 r e g i o n a l n y c h zespo
6 muzyków
— instrumenta
i m . J . Pocka).
terytorialny nagrodzonych
i 6 twórców; z Podlasia:
2 zespoły
twórców
pochodzą 2 zespoły
jest
sto
regionalne
1 zespół i 4 t w ó r c ó w ; z W i e l k o
i 3 twórców;
z kieleckiego:
4
osoby;
z r z e s z o w s k i e g o i K u r p i po 1 zespole i 2 t w ó r c ó w ; z M a
zowsza, K r a k o w a ,
a
G. Śląska, l u b e l s k i e g o
po 2 twórców;
po j e d n y m i z D . Sląsika, Śląska Cieszyńskiego,
kiego, Pomorza
wosądeckiego,
browskiego
sieradzkiego,
(zespół
Nagrody
łowic
Zach., r e j o n u rawsko-opoczyńskiego, n o
opolskiego,
z
Powiśla
Dą
malarek).
na pewno
nie wyróżniły
jeszcze
wszystkich
w y b i t n y c h t w ó r c ó w . A l e cóż począć, g d y n p . t y l k o wśród
tkaczek
kilka
dywanów
podwójnych
osób zasługujących
kolbergowskie
—
z A.
w
jest
jeszcze co
najmniej
równym stopniu n a
Jaroszewiczem,
wą, F. i H . M a l e w i c k i m i , M . D z i e s z k o
ciągu pięciu l a t nagrodą
—
się l i t e r a t u r ę l u d o w ą ze w z g l ę d n a i s t n i e
s u n k o w o duży. Z P o d h a l a
polski:
Tela-
działalności, zespół
„Polskiej S z t u k i L u d o w e j " ,
Rozrzut
W.
choreografa
Kwaśniccwej.
„Cepelia" — w
cyjny
Pietkie
Styprekow-
k s . E. N i t k i ,
kowskiej, K. Prillowej, J . Mierzejewskiej,
zrobić, za
p e w n i ć środki n a n a g r o d y , u r o c z y s t e i c h wręczenie, urzą
dzenie
skiej,
pierw
starzy
twórczości:
w i c z a , J . Bzdęgi, Z. i S. Chrząstowskich, K .
p e d a g o g a Z.
Wśród twórców l u d o w y c h , których n a g r o d y
szym
rów
propago
Sobie-
Oleszczuka;
s t e i n a ; organizatorów, działaczy i a n i m a t o r ó w
styczne
Rein
J.
folkloru: J . Taciny, J . Lubomirskiego, W. K i r -
ką — t w ó r c ó w , z b i e r a c z y ,
folklory
ludową
R.
L. Malickiego, ks.
o b e j m u j e o n a w s z y s t k i c h , którzy zajmują się l u d o w ą s z t u
n a u k o w c ó w , zespoły
S.
Grabarski);
B . S y c h t y , F. K o t u l i , J . P. D e k o w s k i e g o ,
i ciekawe
S. K u b i k ) ;
J.
F. H o r a k ) ;
2 garncarzy
Józef T e j -
i uroczyście
c z a n o — r a z w czasie m i ę d z y n a r o d o w y c h o b r a d
Ważne
jest
nagrody
Czelusta,
3 metaloplastyków
F.
medale
Jaroszewiczo-
n a czele; p o d o b n i e
j e s t w ś r ó d w y c i n a n k a r z y n a K u r p i a c h ( H . Fąk, S. O l e n -
g r a f ó w , działaczy o r a z 44 zespoły. P o m i ń m y t u 10 nagród
d e r , A . Kuliś, P. P u ł a w s k i ) , z Ł o w i c z a (Z. W i e c h n o ) ,
czy
polonijnych,
z
itd.
i
ze
przyjrzyjmy
Znajdują
względu
na
ich
się n a n i e j n a z w i s k a
prezentujących
szczególny
się liście d o t y c h c z a s o w y c h
różne d y s c y p l i n y
charakter
laureatów.
m . i n . 34 t w ó r c ó w r e
sztuki, w t y m :
6 rzeźbiarzy ( W . K r a j e w s k i , W . C h a j e c ,
J . L u r k a , A. Ze-
gadło, E. K o ł a c z , J . Z g a n i a c z ) ;
4 w y c i n a n k a r k i , zajmujące
innymi
rzeźbiarzy
z n a k o m i c i są b r a c i a
jeszcze k o w a l i , s n y c e r z y ,
malarzy
czy p t a s z k a r z y
(M. Zgutko)
Susko wie,
z Paszyna
A.
i inni,
lutników, h a f c i a r e k ,
Wydra,
a iluż
garncarzy,
zasługuje n a z a s z c z y t n e
wyróż
nienie.
dziedzi
Dobrze,
wybitnych
J.
Oskara
80
również
kołbielsko-garwolińskiego
B . Chojęta, M . B r u d e k , zespół
n a m i twórczości (S. Bakułowa, C. K o n o p k a , ,1. G r z e g o r y ,
Siwek);
się
Z
rejonu
że
t a k jest.
twórców.
Kolberga.
Dobrze,
Dobrze,
że
że
mamy
istnieje
jeszcze
tylu
nagroda
im.
II.
Ieresa
Amb
1. K r a m
z
pieczywem
na odpuście,
Studzianna,
woj. skierniewickie,
1972 r.
rozewicz
PIECZYWO O D P U S T O W E
(OZDOBNE PIECZYWO LUDOWE - cz. II)
Jedną
z
na potrzeby
stępowało
znacznie
dziedzin
małomiasteczkowej
w s i jest p i e c z y w o
powszechnie,
mniejszym
wytwórczości
odpustowe. D a w n i e j w y
obecnie
wyborze
występuje
rzadziej
i
w
kalnego
(serwety,
stroju
ozdoby
m a k a t y , gipsowe
(korale,
chu
wnętrza
miesz
figury), zabawki dla
spo
żywcze.
wy
pieczywem.
suwa
Rola
znaczną rolę w życiu w s i .
t a była oczywiście n i e p o r ó w n a n i e większa w
międzywojennym,
a zwłaszcza
tową. N a u r o c z y s t e
nabożeństwa
okolicznych
Kalendarz
nale
trudno
dekoracyjne
dewocjonalia,
sobie i t e r a z w y o b r a z i ć o d p u s t bez k r a m ó w z o z d o b n y m
sie
Niemniej
pierścionki),
d z i e c i , „ p a m i ą t k i " z o d p u s t u , w t y m też i artykuły
O d p u s t y wciąż o d g r y w a j ą
form.
na odpustach elementy
stki,
wiosek.
wędrowni
kramarze,
przed
I
wojną
przybywała
odpustowy
oferując
znali
rękodzieła
stępnych
tkackie
ludowego,
surowców
itp. Obok
przygotowywanego
jak drewno,
przedmiotów
n y c h do gospodarstwa znaczny
glina,
z
łów
styczny
był
przypadkach
do
wyroby
okazję
wano
do
dla
plan
kramów
piekarze
nawet
drobne
i
obwieszo
sporządzano
p r o c e n t t o w a r u stanowiły
Jednymi
różańce
piernikarze,
w
i
byli
a
kształcie
z ciekawszych
w
odpusty
piesków,
a z okrągłych
korale
odpustu
i są
mało
niektórych
w s i , wykorzystujący
zarobku. N a
kaczek, f i g u r e k ludzkich,
charaktery
wiejskiego
pieczywa
mieszkańcy
ciastka
piernikami
każdego
owego
dodatkowego
zakupowa-
użytkowych
Widok
kolorowymi
prawie
1, 2). W y t w ó r c a m i
różne
wyroby
ostatnich na pierwszy
pieczywo.
rozłożonymi
miasteczkowi
ogólnie
skóra,
(il.
z
dosko
przybyłym
t o w a r y . Jeszcze n a początku X X w . d o m i n o w a ł y
się o z d o b n e
świa
z
tych
n y c h p ę k a m i okrągłych c i a s t e k n a n i z a n y c h n a n i t k i , s t o
okre
ludność
Spośród
do
kogutków,
krążków
zawieszania
tę
wykony
ciasta
na
są f i g u r a l n e w y p i e k i
szyi.
zwane
81
T
П. 2. K r a m z p i e r n i k a m i , Leżajsk, 1975 г.; i l . 3. Koza
proslyńska;
i l . 4. Pies,
w y k . Józef R o g o w s k i , B r z o z ó w ,
w o j . krośnieńskie, 1967 г.; i l . 5. Gwiazdki,
w y k . A g n i e s z k a L a s o t a , Sangródź, w o j . p i o t r k o w s k i e ; i l . 6—9.
Mikołaj,
Pan,
w y k . J. Rogowski.
82
7
в
„kozami
prostyńskimi",
przygotowywane
Prostym
kolo
MazowieckiejUroczystość
Ostrowi
9
8
na
odpust
w
ta
drobne,
figuralne
oziębianego
o d b y w a się w d n i u T r ó j c y Ś w i ę t e j , co stało się
powodem
stacie
powstania
sprzedaż
nacinane
owych
miejscowej
opowieści
figurek. Bowiem,
wyjaśniającej
w
czasie p o
w o d z i , gdy wylała rzeka B u g , na rogach kozy
uratowany
został
obraz
jak opowiadano,
przedstawiający
Świętą
Trójcę.
Legenda
kaczek,
piesków,
rozetki,
względu
kozy,
kształt s p i c z a s t e j
formowane
z
ciasta
postacie
były zdobione, w l a t a c h c z t e r d z i e s t y c h
kóz
zaczęto
nie
pokrywać
j e n i e r e g u l a r n y m i p a s a m i l u b p l a m a m i z ciermiobrązowej
polewy
{ i l . 3). W y r o b e m
„kóz"
zajmowali
się
n i e mieszkańcy O s t r o w i i najbliższych w s i . W
pięćdziesiątych
leżały
Ewa
do
bardziej
Zalewska
i
znanych
Franciszka
z mąki
figurek
we
i
wody.
wrzątku
Następnie k o z y
cukru
—
d u k t był gotowy
wykonaną
z
jajkami.
ta okres
piekarnie
warsztat
prosperity
Przede
codziennego
piecu.
palonego
Polewę
na
pędzelka, p o j e j wyschnięciu
Rogowskiego z Brzozowa,
nia
gotowanie
dostarczające
działały n a t e r e n i e całego k r a j u ,
przykładowo
wojennym.
było
chlebowym
pro
d o sprzedaży.
Małomiasteczkowe
my
polewą
na
miesz
z ciasta sporządzo
w
zmieszanego z
kładano p r z y p o m o c y
wykonawczyń
etapem
pieczenie
zdobiono
karmelu
odpustowego
Dalszym
i
końcu l a t
Brzezińska,
k a n k i m i a s t a . F i g u r k i kóz f o r m o w a ł y
nego
głów
mistrza
w
przeżywała
piekarskiego
w
okresie
zajmowała
d l a mieszkańców
się
Józefa
Piekar
między
wypiekiem
miasta,
równo
cześnie j e d n a k w y p e ł n i a ł a z a m ó w i e n i a b o g a t s z y c h
gospo
darzy z okolicznych w s i n a w y p i e k i okazyjne,
na wesela,
Znaczną
zgodnie
j e d n a k część
wykonywane
jarmarki,
m.in.
Obok
w
z ludowymi tradycjami
wytwórczości
na doroczne
które
odbywały
Bliznem,
wypieku
odpusty
się
Hoczewie,
„korali"
i
w
najczęściej
zdobniczymi.
stanowiły
i okresowe,
produkty
większe
pobliskich wsiach
Domaradzu
„różańców"
i
aby
Starej
—
Wsi.
przygotowywano
jeźdźców
parzonego
należały
na koniach i
weselne
posiadania
jeden
z
wystających
główki,
wycięty pasek
prosto w y k o n y w a n o
nego
wałka
szyją
i
ogonek
powstawały
ilości
a drugi
tuszem
umieszczano
dłużając
głową
oraz
tułów
zawinięty
nogi
cieście
zaznaczano
Figurki
koni,
kilku
podkreś
na
których
podobnie, w y
wykonywano
rozcięcie
także
jego d o l n e j
Delikatnymi
nos i
usta,
Nacięty
ciasta z w i j a n o
oczy
się
odpusty przygotowywano
okrągła
malowano
wzdłuż
były
sobą
ciastecz
jednego
wałeczków
w
tuszem.
z
spiralnie lub jedynie
ze
z
części
zagłębieniami
t e n sposób o t w ó r osłaniano p r z e z
krzyżujących
lub
a jeśli — t o o ł ó w k i e m
Jeźdźców
postać.
jed
zwierzęcia
ciasta. R z a d k o
N a j m n i e j kłopotliwe w w y k o n a w s t w i e
Powstały w
z
wydatną
k u górze
i -uszy
jeźdźców f o r m o w a n o
o kształcie r o z e t e k .
g ó w pasek
z
n o g i . R ę c e „ o d c i n a n o " o d boków, a
wieńczyła
ka
parokrotnie,
Zazwyczaj
prosty
„szczypanie"
i szyję.
głowa
na
Równie
jednego paska ciasta. Przez
powstawały
nacinano
piesków.
zaznaczano oczy.
nogi
w
modelowano
umiesz
postacie
postacie
uproszczony.
c i a s t a stanowiący skrzydła.
l a n o i n n e szczegóły a n a t o m i c z n e ,
lub
Ze
tych
Na wierzchu wypieku
( i l . 4). K r ó t k i e
przez
okrągłe
szyszki.
większej
końców
ciasta f o r m o w a n o
trójkątną
nacięty
i
po
przez zawiązanie wałka ciasta
przypominał ogonek.
czano
t u omów
w o j . krośnieńskim.
wszystkim
pieczywa
pieczywa
pszennego,
p r o d u k t ó w sposób i c h w y k o n a n i a był b a r d z o
Kaczuszki powstawały
pętelkę,
b o h a t e r k i wydarzeń.
z
przypominające
n a konieczność
m a k i l k a w e r s j i , które n i e o d m i e n n i e łączą się z postacią
Pierwotnie
ciasteczka
ciasta. D o u l u b i o n y c h wzorów
brze
łączono.
nałożenie
ciasta.
Na
też w y p i e k i w kształcie p o s t a c i
l u d z k i c h — podobne do M i k o l a i pieczonych na 6 g r u d n i a .
Nazywano
racyjnością
taki
j e „ p a n a m i " , a odznaczały
niż
ozdabiano
umieszczonym
ciasta
drobne
ciasteczka.
wydatnym
się większą
Najczęściej
kapeluszem,
szamerunkiem
n a tułowiu, p o w s t a ł y m z pasków i g u z ó w
l u b nałożoną
na
tułów
„gałązką"
z
ciasta
6—9). D o k ł a d n i e j podkreślano r y s y t w a r z y , a oczy
czano
deko
wypiek
(il.
zazna
ziarnkami grochu l u b pieprzu. Do dekoracji
tego
83
7
П.
typu
wypieków
karniczych
stosowano
Najbardziej
terenie
dzina
sprzedaje
jednak
i
w
wiadomości
Polsce
niewątpliwie
znaną
również
wypieku
związany
w
należy
Frankfurt
Pracownie
handlu
Warszawa)
Odrodzenia
bardziej znanych
zaliczyć
XIX
pie
odpustowym
które do d n i a d z i
i
jarmarkach na
osiągnęła
ta
i n a pocz.
dzie
XX
piernikami
już
w
rozwijał
przeżywały
w
w.,
Toruniu
już
rozkwit
wytwórczością
innych krajach europejskich. Do
m i a s t , w których w y t w a r z a n o
Norymbergę,
są
miastach,
znaczny
b y l z tego t y p u
zanoto
1405 г.,
się w
U l m , Offenbach,
n.Menem, Salzburg, a w Czechach
XVIII—XIX
my
naj
pierniki
Bazyleję,
Ploućnice .
3
p i e r n i k ó w istniały też w w i e l u p o l s k i c h m i a
(il.
w.,
odznaczały
matyka
cukier.
pierników
pierników
3
dobie
o
(Poznań,
wzmianki o
w
końcu
Śląska,
pracowniach
pieczywem
rozwoju
ze
się z p i e r n i k a r s t w a c e c h o w e g o .
X I V w . . Wyrób
które
innych
na odpustach
Pełnię
wytwórczości
Pierwsze
w
piernikarskie
pierniki,
się
Małopolski.
w
w
dekoracyjnym
k o l o r o w e
a wywodzi
wano
Formy
także m a k t g r u b o z i a r n i s t y
są j e d n a k
siejszego
10—12.
w
się kunsztowną
desce.
ornamentyką,
wiązała się z życiem mieszczańskim
10). S z c z e g ó l n i e
dam
żłobione
i
p o p u l a r n e były
kawalerów,
karoc,
żołnierzy
prząśniczek,
ich te
wizerunki strojnych
pieszych
niemowląt
a
i dworskim
w
bądź
konnych,
powijakach,
herbów
m i a s t i o z d o b n y c h serc. Z t e m a t ó w r e l i g i j n y c h p o p u l a r n e
były
przedstawienia
Madonny
wania, Trzech
Króli, A d a m a
kołaja.
też
cych,
Znane
były
np. koguta,
Wytwarzane
przedstawienia
bociana,
z tych form
dekoracyjną,
aby
zachować p o u p i e c z e n i u
być
bardzo
trudności w
rzaniem
ciasta
do
jelenia,
pierniki
rolę
siało
gdyż
z Dzieciątkiem,
używane
twarde,
co
postaci
psa,
zwierzę
niedźwiedzia.
spełniały
przeważnie
do i c h w y r o b u
przysparzało
wykonywano
środki spulchniające,
z
wytwa
pierniki
nie
historyczne
potwierdzają
istnienie
z
używając
i c h p r o d u k c j i rzeźbionych f o r m . N a t e r e n i e
źródła
ciasto,
oczywiście
też r ó w n o l e g l e
twardych
zawierającego
i św. M i
w i e r n y kształt f o r m y , m u
spożyciu. D l a t e g o
pierników
Ukrzyżo
i E w y , Aniołów
Niemiec
osobnych
ce
p i e r n i k a m i toruńskimi n a czele.
chów
piernikarskich dla wytwórców
O b o k T o r u n i a z n a j d o w a ł y się n a P o m o r z u W s c h . (Gdańsk,
nych
pierników
M a l b o r k , Elbląg, P a s ł ę k ) , Śląsku ( W r o c l a w ,
w y ł ą c z n i e do k o n s u m p c j i . Przypuszczać należy, że 1 wśród
s t a c h , z najsłynniejszymi
Gliwice,
cibórz, B r z e g , N y s a ) i w Małopolsce ( K r a k ó w ,
Tarnów).
Szczyt r o z w o j u
piernikarskiego
pada w Polsce na X V I I — X V I I I
przez
z
miejskich
drewnianych
wykonywaniem
ladnicy
cechowych
form
trudnili
piekarscy,
miały
królewskiego l u b w y s o k o
84
zdobionych
zawodowi
przy
wytwarzane
odciskane
snycerką.
się u z d o l n i e n i a r t y s t y c z n i e
a także
ficy — gdy p i e r n i k i
mistrzów
bogato
Wadowice,
kunsztu
w. Pierniki
Ra
snycerze
o s t a t n i c h rozwijały
wykorzystywane
W
Ich
stopniowo
cze
stają
lub gra
p o s t a w i o n y c h osobistości . F o r -
w
się
pierników
pewne
późniejszym
przeznaczonych
rodzaje
okresie
zdobnictwa
przez
ludowe
piernikarstwo.
były
być p r z e z n a c z o n e d l a d w o r u
4
tych
i wytwórców
twardych, figural
XIX
klasyczne
przez
Hamburgu
odznaczające
stycznym,
aby
piernikarstwo
z n a c z e n i e . Ręczne,
zastąpione
rymberdze,
nie
w.
swe
się
fabryczne,
i
już
innych
miastach
z
nich
w
Europy,
poziomem
pierniki
traci
formy
produkowane
tak wysokim
uzyskiwane
cechowe
drewniane
zo
No
lecz
arty
stanowiły
I I . 13, 14. N i e m o w l ę w b e c i k u , d a w n a f o r m a p i e r n i k a r s k a z C i e s z y n a
(wys.
i współczesny p i e r n i k J a n a B i l e w i c z a z Ż y w c a ( w y s . 24 c m ) , 1960 r .
dzieła s z t u k i p o d z i w i a n e p r z e z w a r s t w y e l i t a r n e . F o r m y
ręczne zaczynają w y r a b i a ć r ó w n i e ż niekształceni s n y c e
rze, w z o r y ulegają u p r o s z c z e n i u — p i e r n i k a r s t w o n a b i e r a
cech l u d o w y c h , w y r a b i a n e p r z e d e w s z y s t k i m d l a uboższej
ludności m i a s t i d l a w s i .
5
Zaczynają
się
pojawiać
zastępuje
nałożona
staje
kolorowy.
się
władnie w
pierniki,
lub rysowana
W
XX
odpustowych
w
których
panuje
on
użycie
kształt,
foremki,
rysunek.
nadające
jedynie
k o n t u r y takiego
są o b w i e d z i o n e
paskie-m b l a c h y u s t a w i o n y m
do p o w i e r z c h n i
k l o c k a . P i e r n i k wytłoczony
my
z
zachowuje
zewnętrzny
rysunku
odtworzonego
k o n t u r ; szczegóły
piernikarz
rysunku
z takiej
wizerunku
tylko
zaznaczone p r z y
powtarza
następnie
for
jego
pomocy
kolorowym l u
k r e m n a g ł a d k i e j p o w i e r z c h n i p i e r n i k a " . Stąd już
e
jeden
k r o k do przejęcia p r z e z m a l e w a r s z t a t y p i e r n i k a r s k i e t a k
niegdyś
ekskluzywnej
wytwórczości
pierników
figural
nych.
w
t e j sprzyjał
małych
także f a k t o ż y w i e n i a
miastach
po
reformach
gospodar
uwłaszczenio
w y c h , które p r z y c z y n i ł y się do wciągnięcia w k r ą g
miany
W
handlowej
celu
szerokich
zaspokojenia
wytwórczość
jej
warstw
potrzeb
małomiasteczkowych
i
ludności
gustów
warsztatów
wy
wiejskiej.
rozwija
się
piernikar-
się sposób w y t w a r z a n i a
pierników
farmami
brzegów,
zdobienia,
w
szczegóły. C i a s t o
z
t u b przez
uzyskanie
różnej
sprymitywizowanej
for
cieście
z
którego
cynfolii,
główek
barwnych
postaci
podkreślone
zdobi
się
końcówki
zo
kolorowym
wyciskanym
co p o z w a l a
Upowszechnia
oleodrukowych
wzoru.
procesowi
d e k o r a c j i . Czynność
piernikarze szprycowaniem.
wzo
blaszaną
wycinanie
na
tą
zwą
się także
zdo
b i e n i e p i e r n i k ó w p o p r z e z n a k l e j a n i e błyszczącej
kolorowej
nalepek,
l u d z k i c h , okolicznościowych
najczęściej
napisów,
a
powiązane
z
o s t a t n i o l u s t e r e k i f o t o g r a f i i
