-
Title
-
Kronika/ / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1959 t.13 z.1-2
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa 1959 t.13 ,z.1-2; s.111-115
-
Date
-
1959
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:3909
-
Language
-
pol.
-
Publisher
-
Państwowy Instytut Sztuki
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4191
-
Text
-
styńskie, a także pomniejszoną kurpiowską gwiazdę
kolędniczą.
Tak wystrojone choinki stanęły w sklepach ce
peliowskich w Warszawie na Starym Mieście, w
Gdańsku, w Brukseli. Podobno szopka krakowska
i polskie drzewko w oknach sklepu brukselskiego
ściągały tłumy. Na Wybrzeżu choinki postawione
w szkołach — niezależnie od sklepu w Gdańsku —
spowodowały olbrzymi popyt na tę nowość ze sztuki
ludowej.
Liczne imprezy Cepelii w roku 1958 stały się moż
liwe do zorganizowania dzięki utworzeniu z zysków
tej instytucji własnego Funduszu Popierania Sztuki
Ludowej, Rzemiosła i Przemysłu Artystycznego.
rycznym, zabawkarstwo w przemyśle, książki i bi
bliografię. Od krajów cudzoziemskich żądano trady
cyjnych zabawek ludowych.
>
CPLiA wysłała na wystawę szopkę krakowską
wraz z kilkoma figurkami, jak lajkonik, dziad, baba
i żydek, kolekcję zabawek straganowych z drzewa,
ceramiki, ciasta, piórek, piernika, oraz makietę
choinki do eksponowania różnych drobnych zaba
wek i ozdób; z zabawek drewnianych tradycyjne
wózki, koniki, karuzelki żywieckie, koguty dziobiące
się i kłapiące skrzydłami, ptaszki malowane {Stry
szawa, Koszarawa, Lachowice); z ceramiki zwrócono
szczególną uwagę na gwizdki: kukułki białostockie
(Czarna Wieś Kościelna — Józef Piechowski), kra
kowskie gwizdki na wodę Romańezyka, jeźdźce
(Stanisława Pastuszkiewicza z Iłży i Kępy z Medyni,
woj. rzeszowskie) itp.; oprócz gwizdków pokazano
Twardowskiego na kogucie — Jadwigi Kosiarskiej
z Iłży i ptaszki iłżeckie.
Mikołajki i zdobione serca z piernika z Kańczugi
w Rzeszowskiem, byśki kurpiowskie, kozy prostyńskie, białostockie ptaszki z cukru — żywymi barwami
zdobiły dział zabawek straganowych. Na choince za
prezentowano pajączki, światy itp. ozdoby choinko
we i zabawki. Eksponaty polskie zyskały uznanie
Komitetu w Muzeum Etnograficznym -w Neuchatel,
będą one zgrupowane w specjalnie utworzonej sekcji
polskiej, mają być również pokazane w innych dzia
łach.
Międzynarodowa
wystawa
„Jak się bawią dzieci na świecie"
Muzeum Etnograficzne w Neuchatel (Szwajcaria)
zorganizowało w 1959 r. międzynarodową wystawę
gier i zabawek pod tytułem „Jak się bawią dzieci
na świecie". Jednocześnie ogłoszono konkurs foto
graficzny na ten sam temat. W organizacji wystawy
wzięła również udział młodzieżowa biblioteka Pestalozzi.
Wystawa, zakrojona na wielką skalę, miała zobra
zować m. in. obchód święta Bożego Narodzenia
u różnych narodów, świat teatru, gry w ujęciu histo
Fot.: Zbigniew Kamykowski
K
R
O
20.11.1959 r. zmarł w Zakopanem
wielki artysta i pedagog, dyrektor
zakopiańskiego
Liceum
Technik
Plastycznych — profesor Antoni Kenar. Szkoła zakopiańska od początku swego istnienia związana Vyła
z regionem góralskim, a historia
szkoły jest w istocie historią poglądów na sztukę ludową i jej wartość
inspiracyjną dla sztuki użytkowej,
Ale najciekawsze rozwiązania, najbardziej twórcze propozycje zawdzięczała swym wielkim kierównikom: profesorowi Karolowi Stryjeńskiemu (w okresie jego dyrektorstwa w latach 1924—1926) oraz profesorowi Antoniemu Kenarowi, który prowadził szkołę od 1947 roku. W
najbliższym czasie postaramy się
zamieścić obszerny artykuł o pracy
i osiągnięciach Kenara. Teraz tylko
tyle: należał on do tych nielicznych,
którzy nie tylko korzystali z dorobku ludu, ale i sami wnosili swoj
wkład w rozwój ludowej sztuki.
(ryc. 1) i Tadeusz
Cichotoicz.
I
K
N
A
graf, badacz kultur słowiańskich i
znakomity znawca kultur prymitywnych ludów
egzotycznych —
profesor doktór Kazimierz Moszyński. Profesor Moszyński zajmował
stanowisko profesora na katedrze
etnografii Unwersytetu Wileńskiego {od roku 1936), a po wojnie kłerował katedrą etnografii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wspomnienie
pośmiertne zamieścimy w następnym numerze.
^
badania sztuki ludobyły zarówno przez
gekcji Badania Plastyki- L u < j j pjg, j g ^ j
z zespoły pog 6 i ' h muzeów, przez kateuniwersyteckie oraz na zlecęNarodowvch.
w
w
e
r
j
p
o
r
k
o
u
w
l f t 5 8
a
d
z
o
n
e
e k i p y
o w e
s z c z e
p r z e
n y c
A r y
n i e
woj. lubelskiego (obóz inwentaryzacyjny), krakowskiego i białostockiego {objazdy penetracyjne); ponadto prowadzone były przez poszczególnych pracowników Sekcji, z
udziałem fotografa Jana Swiderskiego, badania indywidualne. Mgr
Ewa Fryś prowadziła badania z
zakresu ceramiki ludowej w Łążku Ordynackim, pow. Janów L u bełski, oraz w Tarnobrzegu. Mgr
Maria Przeździecka przeprowadziła
badania haftu ludowego na Kaszubach oraz dokumentację sztuki
plastycznej związanej ze zwyczajami Bożego Narodzenia na terenie
powiatów: wadowickiego i chrzanowskiego. Ponadto prowadzono
dokumentację ważniejszych wystaw
plastyki ludowej,
*
R a < 1
Badania prowadzone przez PIS
mają na
celu
uzyskanie cało*
kształtu obrazu sztuki ludowej na
terenie kraju. Badania te, prowa2 kwietnia 1959 r. zmarł w Kra- dzone pod
kierunkiem prof. R.
kowie wielki uczony polski, etno- Reinfussa, objęły w ub. r. tereny:
W czerwcu i lipcu 1958 r. odbył
się pod kierownictwem doc. Mariana Sobieskiego międzyuczelniany
obóz folklorystyczny dla muzykologów. Obóz miał charakter w zasadzie dydaktyczny, przeprowadzona
jednak została dokumentacja tere111
nów powiatów: Płock, Gostynin i badania etnograficzne (mgr Zofia
Sierpc. Nagrania tekstów muzycz Lipiarz) w powiatach: Racibórz i
nych na taśmy magnetofonowe (994 Prudnik.
melodie, 12 bajek) prowadzili stu
*
denci pod kierunkiem instrukto
Wydział
Kultury
Prezydium WRN
rów — asystentów PIS.
w Bydgoszczy zainicjował i subwen
*
cjonował
badania
rozpoznawcze
stanu
sztuki
ludowej
w
powiatach:
Pracownicy i studenci Zakładu
Etnografii Uniwersytetu Warszaw Żnin, Brodnica, Golub, Rypin i
skiego — jak co roku — prowadzili Wąbrzeźno. Badania przeprowadzili
badania kompleksowe na Kurpiach, etnografowie: mgr mgr Halina A n
Rompski
pod kierunkiem prof. dra W. Dy- tonowicz (Golub), Jan
Mikałowska
nowskiego i doc. A. Kutrzeba-Poj- (Wąbrzeźno), Halina
(Żnin), Maria Polakiewicz (Rypin)
narowej.
i Maria Fryczowa (Brodnica). Wy
*
niki omówiono na konferencji w
Wydział Kultury WRN w War Dziale Etnografii Muzeum Toruń
szawie przeprowadził
penetrację skiego. Szereg cennych zabytków
powiatów: Grójec, Grodzisk, Socha sztuki i kultury ludowej, wykry
czew.
tych podczas penetracji, zakupiło
Muzeum.
*
*
Pracownicy Muzeum Górnośląs
kiego kontynuowali na terenie Gór
Wydział Kultury Prezydium WRN
nego Śląska badania nad kulturą
w Lublinie finansował dalsze bada
materialną i duchową ludności.
nia penetracyjne sztuki ludowej w
*
powiatach Kraśnik i Janów. Bada
Pracownicy Łódzkiego Muzeum nia te prowadzone są z przerwami
Etnograficznego prowadzili badania od 1953 r. i mają na celu ustalenie
stacjonarne w powiecie Wieluń, stanu obecnego sztuki ludowej, re
pod kierownictwem
prof dr K. jestrację czynnych ośrodków oraz
Zawistowicz-Adamskiej.
Badania twórców.
objęły całokształt zagadnień kul
*
tury materialnej i duchowej lud
Podjęto
również
badania nad sta
ności; zostaną one w najbliższym
czasie opublikowane w zbiorowym nem sztuki ludowej mniejszości na
opracowaniu monograficznym (pra rodowych w powiatach: Tomaszów,
ca obecnie w realizacji wydawni Hrubieszów, Chełm Lubeski, Par
czew, Włodawa, Biała Podlaska. Ba
czej).
dania nie ujawniły ani czynnych
twórców, ani ośrodków ukraińskiej
Badania prowadzili również pra sztuki ludowej. Znaleziono nato
cownicy Muzeum
Dolnośląskiego miast przedmioty pochodzące je
we Wrocławu. W r. 1958 — jako szcze z końca X I X czy też począt
rezultat badań — zorganizowano ku X X w., jak np. hafty cerkiew
wystawę malarstwa ludowego, przy ne, stroje, sprzęty.
gotowaną przez mgr Ewę Jęczalik;
*
w latach następnych przewidziane
Pracownicy Działu Etnografii M u
są dalsze badania terenowe oraz
prace nad zgromadzonym materia zeum Lubelskiego prowadzili bada
łem zabytkowym. W miarę rozsze nia w związku z przygotowywaną
rzania problematyki badań Muzeum wystawą „Obrzędy doroczne na L u zamierza urządzić w przyszłości belszozyźnie".
*
wystawy malarstwa ludowego na
płótnie, drzewie i blasze, a po dal
W Zakopanem z okazji pięćdzie
szej penetracji terenu i opracowa sięciolecia pracy artystycznej Karo
niu naukowym materiału — zorga la Kłosowskiego, nestora plastyków
nizować wystawę dolnośląskiej rze zakopiańskich i byłego długoletnie
źby ludowej oraz grafiki.
go profesora szkoły koronkarskej w
Zakopanem, odbyła się w 1958 roku
*
wystawa prac artysty. Wystawa
Dział Etnograficzny Muzeum Ślą niecodzienna — pokazująca nie t y l
ska Opolskiego w Opolu prowadził ko dorobek twórczy artysty, ale za
badania penetracyjne w powiatach: razem, na tym przykładzie, obrazu
Namysłów (mgr Halina Gorczyńska), jąca jak dawniej, w pierwszych
Olesno (mgr Stanisław Bronicz)
i dziesiątkach naszego stulecia, poj
Strzelce Opolskie (mgr Jan He mowano zadania sztuki zdobniczej.
rold). Badania te uzupełniają pro Działalność artystyczna pedagoga
wadzone w poprzednich latach pe K. Kłosowskiego wiąże się z tym
że
netracje powiatów: Kluczbork, O- poglądem na sztukę ludową,
pole i Olesno. Poza tym Muzeum istnieje w niej zbiór motywów i
wymagających
upo
Regionalne w Raciborzu prowadziło ornamentów
112
rządkowania i rozwiązania. Arty
sta tworzył swe kompozycje inspi
rując się różnymi motywami
nie
zawsze nawet jednorodnymi, nie
zawsze podhalańskimi (np. secesyj
ne wycinanki). Jedno jest niewąt
pliwe— umiłowanie sztuki ludowej,
doskonała znajomość zasad kon
strukcji ornamentu (zwłaszcza
w
wycinankach i projektach, koronek),
duża łatwość techniczna i wszech
stronność zainteresowań. Kłosowski
ryzuje w drzewie, wycina w papie
rze, maluje (obrazy w klimacie Wy
spiańskiego i Mehoffera),
tworzy
świetne portrety pastelowe i rysunki
węglem. Można patrzeć krytycznie
na zasadę myślenia artystycznego,
która określa stosunek artysty do l u
dowego tworzywa, nie sposób je
dnak przejść obojętnie obok jego
dzieła, a zwłaszcza obok jego prze
dziwnej w i l l i „Cicha" na ulicy Koś
cieliskiej. Domek ten jest cały —
zewnątrz i wewnątrz — żywym
muzeum artysty. Zjawiskiem, które
jednych wzrusza, innych
trochę
śmieszy, ale które stało się już
dziś zabytkiem historycznym i jed
ną z ciekawszych pamiątek arty
stycznych znajdujących się w Za
kopanem.
*
W grudniu 1958 r. odbyła się w
Warszawie wystawa konserwator
ska
wojewódzwa
warszawskiego.
Jedną z sal wystawy poświęcono
dorobkowi
prac naukowobadawczych prowadzonych nad zabytkami
architektury drewnianej Mazowsza.
Celem badań jest inwentaryzacja
ginących budowli drewnianych, a
w następstwie zaprojektowanie i
zrealizowanie muzeum skansenow
skiego.
*
W grudniu 1958 r. otwarta była w
Kcyni wystawa sztuki pałuckiej, obejmująca wytwórczość współcze
sną.
*
W grudniu 1958 r. rozstrzygnięto
w Nowym Targu konkurs współ
czesnej sztuki ludowej powiatu no
wotarskiego.
Najwartościowsze z
nadesłanych prac zostały nagrodzone
z funduszów Ministerstwa Kultu
ry i Sztuki. Wiele prac zakupiło
Muzeum Tatrzańskie i Muzeum
Kultury i Sztuki Ludowej w War
szawie.
*
W końcu stycznia 1959 r. otwar
to w Bytomiu wystawę malar
stwa ludowego. Wystawa obejmo
wała
prace
szeregu
twórców
współczesnych, wykonane na kon
kurs trwający od lipca do grudnia
1958 roku. Recenzję z wystawy
zamieścimy w następnym nume Demianiuk ze wsi Klejniki, pow. kazji 10-lecia spółdzielni
OPLiA
rze Polskiej Sztuki Ludowej.
Hajnówka, Nadzieja Mackiewicz ze „Opocznianka". Na wystawie poka
wsi Koszki, pow. Bielsk Podlaski zano współczesne ludowe tkaniny,
*
opoczyńskie.
oraz Agata Lipotowa z Koszek, któ wycinanki i kierce
W lutym 1959 r. eksponowano ra wykonała piękne maty słomia
*
w Warszawie wystawę
jugosło ne.
Muzeum Kultury i Sztuki Ludowej
wiańskiej sztuki użytkowej.
Na
*
w Warszawie ciągle jeszcze nie ma
wystawie znalazły
się
wyroby
W kwietniu 1959 r. odbył się w odpowiedniego gmachu i jego bo
sztuki ludowej oraz prace inspiro
Opolu konkurs na kraszanki, gaiki- gate zbiory mieszczą się nadal w
wane tradycją plastyki ludowej.
maiki i palemki opolskie, zorgani ciasnym i nie nadającym się do
*
zowany przez Muzeum w Opolu celów muzealnych pałacyku
na
współudziale
Wojewódzkiej przedmieściu Młociny. Muzeum uW pierwszym kwartale 1959 r. przy
odbyły się w Paryżu dwie wy Rady Narodowej. Wśród nadesła miało jednak znaleźć jedyne możli
stawy polskich „naiwnych". Pierw nych prac wyróżniały się kraszanki we i pomyślne wyjście z tej trud
nej sytuacji. Szybki wzrost zbio
sza z nich to wystawa Nikifora, Róży Zimitek z Kędzierzyna.
rów zmusił Muzeum do zrezygnowa
która wzbudziła duże zaintereso
*
nia ze stałej ekspozycji i zamie
wanie i bardzo pochlebną ocenę
W kwietniu 1959 r. odbyło się w nienia wszystkich pomieszczeń na
krytyki. Obrazy Nikifora wysta
jury
ogólnopolskiego magazyny eksponatów. Zostały one
wiono w Galerii
Dina
Vierny. Warszawie
Wiele z nich zostało zakupionych, konkursu na najpiękniejszą pisankę jednak tak pomyślane i urządzone,
jak informuje prasa
francuska. ludową, zorganizowanego przez ZG aby zbiory mogły być dostępne dla
Nieco wcześniej
wystawiła swe Związku Młodzieży Wiejskiej. W pracowników nauki, oświaty i kul
prace w Paryżu, w Galerie Benezit, konkursie wzięło udział 231 uczest tury. Metodyczne i celowe roz
86-letnia malarka pochodząca
z ników, w różnym wieku, reprezen mieszczenie poszczególnych ekspo
Polski, Hel Enri, której obrazy w tujących prawie wszystkie regiony natów umożliwia dostęp do każ
roku ubiegłym oglądaliśmy w War Polski. Wśród nadesłanych ekspona dego z nich, mimo wyjątkowo ma
szawie. Z okazji wystawy ukazał tów można było wyróżnić trzy za łej ilości miejsca i konieczności usię piękny zbiór reprodukcji malar sadnicze grupy: pierwsza obejmowa mieszczenia np. tkanin i strojów
jednych
stwa Hel Enri, zaopatrzony teks ła pisanki bazujące na tradycyjnych w kilku kondygnacjach,
tem Georges Hugnet.
technikach i motywach (wyróżniały nad drugimi. W obecnych warun
się tu jajka z województwa rze kach działalność wystawowa Mu
*
szowskiego, białostockiego i z te zeum ogranicza się z konieczności
do organizowania czasowych wy
W lutym 1959 r. odbył się w Za renów Ziem Odzyskanych, wykona staw krajowych i zagranicznych one
przez
repatriantów);
drugą
grupę
kopanem pokaz autentyków sztuki
raz wystaw objazdowych na spe
ludowej Podhala połączony z de stanowiły pisanki ozdobione wzora cjalnie do tego celu przystosowanej
monstracją pracy twórców
ludo mi nie nawiązującymi do tradycji, barce.
wych. Organizatorem tej imprezy których twórcy umieli jednak zna
było Regionalne Biuro Sprzedaży leźć nowe interesujące sposoby o- Nowozorganizowany magazyn mu
zdobienia jajka
