http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/3525.pdf
Media
Part of Wystawa sztuki ludowej Pogórzan Gorlickich/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1960 t.14 z.3
- extracted text
-
Olga
Midkiewicz
WYSTAWA
Pogórzanie,
północnego
do
SZTUKI
których
podnóża
niedawna
siedziby
Beskidu
się
wzdłuż
Środkowego,
Dzięki
niała
tym
grup
nie
w
kulturę
od
architektury
organizował
chodniej
części
Seweryn
Udziela,
nograficznego
w
tych
badań,
ujęte
wany
„Ziemia
czekały
się
waną,
która
staraniem
przed
niestety
w
trzytomowy
po
dzień
publikacji.
cały
wybuchem
„Strój
Ziem
drugiej
etnograficznej
Muzeum
w
F.
kontynuowało
dowego
styki
szy
w
Rzeszowie
Sanoku,
Ludowej
od
roku
rozległy
obszar
Pierwszą
Pogórza
zdobnictwa
wnętrza
bardzo
interesującymi
plastycznie
meblami),
próbą
obszarze
pracą
druko
Pogórzan
zaną z obrzędami
gorlicka
dorocznymi i rodzinnymi.
obejmowała
zarówno
sztukę
obszar,
wykonywaną
się do dziś w n i e k t ó r y c h wioskach. Szczególnie
wśród
bezpośrednio
z a b y t k ó w s z t u k i t r a d y c y j n e j z n a l a z ł o s i ę (np. w
dzie
jak i dawną,
której
przykłady
światowej .
dzinie meblarstwa,
czy s z t u k i z w i ą z a n e j
do
wiele
mało
systematycznej
którą
rozpoczęło
kierownictwem
Badania
na
tym
stanowiła
odkrycie
do
Pla
tychczas sprawy. T y m zapewne n a l e ż y t ł u m a c z y ć
du
począw
ba
żą
frekwencję,
—
istnienia
jak
i
żywe
zainteresowanie
Przygotowanie
o
szerokim
ludowej
bliskiej
na
szczeblu
wachlarzu,
plastyki,
współpracy
powiatowym
obejmującym
stało
się
bezpośrednich
dzięki
realizatorów
wy
stawy z Pow. Rady Narodowej z p l a c ó w k ą
badawczą, a mianowicie Sekcją Badania
dowej
zbyt pobieżna
które
udostępniła
repre
prowadzonych
na
to,
w
wspomnianych
że
wystawa
sposób
należyty
wyżej
trzech
E k s p o n a t ó w było stosunkowo
dzin
ludowej
twórczości
jasielska
dorobku
grup
nie
plastycznego
etnograficznych.
niewiele, pewnych
plastycznej, j a k np.
stwo czy k o w a l s t w o , b ą d ź w
ogóle nie
związana
W
z
w
(np. sztu
2
obrzędami) .
przeciwieństwie
nizowana
meblar
uwzględniono,
bądź pokazano w sposób nie wystarczający
ka
dzie
lutym
do
w
swym
i
środkowej
wysiłek
terenowym
części
powiatu
organizatorów
jej p e ł n y m
równoczesnym
nomiernego
i
wowego z terenu.
Gorlice,
poszedł
w
natomiast
a
nawet
Nie umniejsza
wykazu
z
adresami
pomogła
poprzez
materiału
wysta
to o c z y w i ś c i e w n i
w y s t a w y Ob. W a n d y
Kłap
zapa
dzięki
łowi i ofiarności
w
scenariusz
w
całości
pracy
potrafiła
a nawet
w
niektórych
Jej
który
cały
ukazał
się
na
aby
często
bywa —
otwarcie
wystawy,
w
t y g o d n i po
parę
Trzecią instytucją,
utrzymaniu możliwie najbardziej
rów
Wypożyczyło
Pogórzan,
gorlickiej,
ono
dziś
nowymi
nie
(przygotowany
było punktualne w y d a n i e katalogu,
wystawie
go
zrealizować
wystawy
R. Reinfussa),
rozszerzyć
olbrzymiemu
też zasługą
po
częściach
wystawy
na
dostarczyła
eksponatów
swemu
która
przy
reprezentowanych
badań
eksponatami.
była
północnej
tym kierunku,
która
archiwum wyniki
kowskiej,
przez prof. d r a
do
Plastyki L u
czym osiągnięć komisarza
bogactwie i zróżnicowaniu,
rozrzutu
twórców,
naukowo-
Krakowie,
terenie,
właścicieli
Referat
jedynie
tym
w
swych p r a c o w n i k ó w w gromadzeniu
przez miejscowy
t w ó r c z o ś ć l u d o w ą tego niezbyt w i e l k i e g o obszaru
kazać w
na
w
interesujących
mal
zasięgu
PAN
najbardziej
zorga
K u l t u r y P R N w y s t a w a w Gorlicach ograniczona
Sztuki
zgromadzone
wspomnianej,
wyżej
1960 r .
Instytutu
dzie
możliwe
oraz
się
wystawy
wszystkie
Zbyt
penetracja terenu — to c z y n n i k i ,
publicz
ności.
dziny
plastycznego
Jaśle w
spe
szerokiego
nie zdawano sobie
których
wystawa
wśród
Dla
wartości, z
Grybów.
dorobku
nawet
grona
terenie
zwiedzających
obrzędami)
Lu
obejmujące
po
znanych
z dziedziny sztuki ludowej.
spotyka
doc.
Budownictwa
Sekcja
przedmiotów
cjalistów
z
1958 r .
zentowała
Wystawa
współcześnie
d u ż y obszar, j a k i s t a r a l i s i ę o b j ą ć organizatorzy,
złożyły
dziedziny
mało
do
P o g ó r z a n oraz i c h s ą s i a d ó w — D o l i n i a n i Ł e m k ó w
w
tym
zwią
Sanoka
była wystawa zorganizowana
na
wielu
poprzez
z tego t e r e n u z n a n ą , a n i e z w y k l e b o g a t ą s z t u k ę
obozowe,
pokazania
występujące
(z
wydana
Muzeum
od
doskonałe
i
nie
Pogórza,
badania
przez
(reprezentowanej
urządzenia
wszystkie
wgląd
począwszy
zdjęcia),
i n d y w i d u a l n e i g r u p o w e , w 1959 r .
jednomiesięczne
pełny
Pogórza,
dzisiejszy
1
organizowała
części
przez nich
wojny
a następnie
dając
tej
zdobnictwa, j a k r ó w n i e ż rzeźbę, m a l a r s t w o oraz
Górskich
pod
wyniki
różnorodnością,
plastyczną
wyróż
powiatowych
zatytuło
Instytutu Sztuki P A N , która
1946
dania penetracyjne
zaś
jednak
Et
gorlicka
wystaw
Pogórzan",
Dopiero po w o j n i e p r z y s t ą p i o n o
penetracji
za
spotykaną
wystawa
przeciętnych
rękopis
kulturze
zamieszkiwany
w
Gorlice,
Muzeum
Jedyną
jest
Wójcika
Związku
Kotuli,
powiatu
Krakowie,
poświęcona
A.
terenie
założyciel
jeszcze
książka
prace badawcze
na
późniejszy
Biecka",
uwzględnia
jest
swe
Pogórza,
GORLICKICH
założeniom
się spośród
ubieg
i
najmniej
stanowili
przebadanych
wieku
z
ciągną
POGÓRZAN
e t n o g r a f i c z n y c h w Polsce. W p r a w d z i e w k o ń c u
łego
jedną
LUDOWEJ
która
było
ze
brała
a
już zupełnie
PTTK.
ubiory
w
terenie
zaginione.
zakupiło
cały
zbiory o cały dział ludowej sztuki.
Muzeum
wzbogacając
wystawy
realizacji
dawne
1 A . W ó j c i k , Strój
Pogórzan,
K r a k ó w 1939.
2 O . M u l k i e w i c z , Wystawa
sztuki
ludowej
Pogó
rzan, Dolinian
i Łemków,
„ P o l s k a Sztuka L u d o w a " ,
1959, n r 1—2, s. 89.
Ekspozycja
to
zbiorów
zakończeniu
komplet eksponatów,
jak
Muzeum
miejscowości.
wystawy
—
likwidacji.
udział w
miejscowe
swych
nie
jej
w
opracowana
ten s p o s ó b
przez art.
Po
niemal
swe
piast.
Jerzego M a j e w s k i e g o z Rzeszowa b y ł a p o p r a w n a ,
ale
179
II. 1. „Żyrafa",
rzeźba w drzewie, malowana
w brą
zowe cętki, wys. 18 cm. Wyk. Bronisław
Sandecki.
Binarowa,
pow. Gorlice.
I I . 2. „Osiołek",
rzeźba w
drzewie, malowana, wys. 15 cm. Wyk. Paweł
Czocher.
Klęczany,
pow. Gorlice.
II. 3. Pieczywo
obrzędowe.
Wyk. Anna Migacz.
Gródek,
pow. Gorlice.
II. 4.
„Śmierć",
figurka
z szopki,
kora
polichromowana,
wys. 13 cm. Wyk. Marian Górski i Jan Kulka.
Ropa,
pow. Gorlice.
I I . 5. „Koniki"-gwizdki,
ceramika
zdo
biona pobiałką glazurowaną,
wys. 7,7—10 cm.
Wyk.
Jan Zaprzałka.
Rzepiennik
Biskupi,
pow.
Gorlice.
II.
6.
„Wielbłąd",
rzeźba
w
drzewie
polichr.
23 X 23 cm. Wyk. Paweł
Czocher.
Klęczany,
pow.
Gorlice.
mało twórcza.
Ograniczył się on do estetycznego
i zgodnego ze scenariuszem rozmieszczenia materiału
wystawowego, nie sięgając jednak do bogatego za
sobu stojących do dyspozycji plastyka środków, które
podkreślają w a l o r y plastyczne eksponatów i nadają
całości w y g l ą d bardziej interesujący.
Przechodząc do szczegółowego omówienia w y s t a w y
zacznę od meblarstwa jako jednego z najbardziej
interesujących działów ekspozycji. Na uwagę zasłu
guje przede wszystkim fragment izby, w której stół,
zbliżony w formie do starych stołów występujących
na Podhalu czy w Beskidzie Śląskim, j a k również
krzesła z pięknie w y c i n a n y m i zapieckami i ława
z przerzucanym oparciem, wskazują na wyraźne
wpływy meblarstwa renesansowego. Interesująca była
również jedna z pięciu skrzyń malowanych, zdobiona
na ścianie licowej dwiema rozetami przypominają
cymi w rysunku te, które zdobią renesansowe stalle
w kościele f a r n y m w Bieczu.
»
Zdobnictwo wnętrza reprezentowało k i l k a p a j ą
ków. Występują t u f o r m y starsze, j a k kuliste „ ś w i a
t y " ( i l . 8), i nowsze pająki żyrandolowe czy krysta
liczne. Rozpowszechniające się obecnie malarstwo na
papierze zostało zilustrowane przy pomocy szeregu
eksponatów, w postaci malowanych na papierze „dy
wanów". Dadzą się one ująć w d w i e grupy. Do
pierwszej należą d y w a n y o pospolitej kompozycji
k w i a t o w e j , do drugiej zaś dywany o tematyce f i g u
ralnej. W tej ostatniej grupie spotykamy parę inte
resujących obrazów, j a k np. praca Stanisławy Duran
z Rożnowie przedstawiająca szopkę betlejemską oraz
świetny w kolorze obraz Agnieszki K ł a p a c z z G r ó d k a
(il. 13), ma którym w i d z i m y pasące się k r o w y w cieka
w y m układzie r y t m i c z n y m . Niestety, całość kompo
zycji została t u zepsuta nieudolnie narysowaną s y l
wetką górala.
W dziale zdobnictwa w drzewie na wyróżnienie
zasługują rzadko już obecnie spotykane na wsi przed
mioty zdobione przy pomocy wypalania. Zebrano je
na terenie G r ó d k a , gdzie prawdopodobnie technika
ta była stosowana dawniej przez wiejskich bedna
rzy i wytwórców narzędzi do obróbki l n u . Na w y
stawie pokazano zdobioną w y p a l o n y m ornamentem
beczkę na zboże, cebrzyk oraz szczotkę do czesania
l n u . W dziale zabawek zdobione były tą techniką
f u j a r k i oraz grzechotki dla dzieci, które w y k o n a l i
na
konkurs według
„starej
mody"
zabawkarze
z Leszczyn, leżących na terenie Łemkowszczyzny.
Zdobnictwo snycerskie reprezentował drewniany
zamek kłodowy do d r z w i , rzeźbione kózki na osełki
do kosy, ryzowany sąsiek na zboże (z Gródka) oraz
podobna do niego pod względem k o n s t r u k c y j n y m
181
II. 7. Ekspozycja
wystawy
sztuki
ludowej
Pogórzan
w Gorlicach.
II. 8. Pająk
kuli
sty. Wyk. Stanisława
Bochenek.
Racławi
ce, pow.
Gorlice.
II. 9. Miarka
pleciona
z korzeni,
wys. 23 cm, średn.
22 cm.
Łuż
na, pow.
Gorlice.
11. 10. Rózga
weselna.
Bystra,
pow.
Gorlice.
II. 11.
„Światy".
Wyk.
z kolorowych
opłatków
A.
Zawi
ślak.
Łużna,
pow.
Gorlice.
II.
skrzynka
W
na
ubrania
znaleziona
12.
w
dekoracji snycerskiej w y s t ę p u j ą c e j
o
urozmaiconych
tych
przed
ornament
układach
geo
rytmicznych
(skrzynka z Rożnowie). Zdobnictwo o motywach
linnych
występowało
Jedyny
przykład
jedynie
zastosowania
skiej
motywów
o tematyce
wiła
kobylica
do
z Gródka,
ludzkiej
której
twarzy
Rozwijający
bawkarski
na
(il. na
na
ilustrowały
rek
i grzechotek —
na
kółkach,
roś
bąki,
Kulka.
powiatu
Gorlice
oraz
odkryci
w
grupy. Do
powiatu
wśród
należały
bardziej
wzorów
figurek
się
na
realizm
figurek
odpustowych.
Do
można
zaliczyć
dostarczone
przez
Klęczan
figurki
do
szopki
ludność
jest starannie w y k o ń c z o n a
łemkowską.
Nowsze
typy
barwnie
malowanych,
ływanie
wpływów
innych
w
zabawek,
wskazują
ośrodków
szczególności zaś Brzozy Stadnickiej
szczegól
na
oddzia
Dosyć
na
niespodziewanym
obfitość
wyrobów
terenie p o w i a t u
nawet
i
jest,
zainteresowanie
silnie
zwiedzających
wykonane
wyroby
plecione
z
Pawła
( i l . 2, 6)
o
grupy
Czochera
charaktery
ludz
powagi. Bryła
i wygładzona,
rzeźby
rysy
czy z a r o s t z a z n a c z o n e s ą z d r o b i a z g o w ą
twarzy
dokładnością,
polichro
mowane,
ekspona
pow.
Jaro
na
wystawie
tem
Okazało
się,
przez
a
że
częściowo
w
w
kolorach
M . Górskiego
liczny
zespół
i J.
drzew
( i l . 9),
formach
o
przodu
schematycznie
ciętych
zaopatrzona
korze
świer
i
z
czasem
tyłu
twarzach
kory),
i fałdach
odzienia
splotów.
(il.
przykładem
zupełnie
pry
nie
mitywnej,
dziecięco naiwnej twórczości
ludowej.
Nie
j u ż u ż y w a n y . W ś r ó d w y r o b ó w plecionych na
wystawę
stety,
ciągu
dominowały
się różnorodnością
koszyczki z w i ó r
Osobny dział,
drzewnych oraz
reprezentowany
wiła
figuralna
rzeźba
prace
wszystkich
w
znanych
stosowanych
dość
drzewie.
w
słomy."
wykonania
duże
paru
lat,
szopki i figurek,
„postępy"
upłynęły
obydwaj
chwili
poczy
nili
tu
artystycznym. Najnowsze ich prace, j a k
rzeźbiarzy
lu
jastrząb
się
„rozwinęli
od
autorzy
stano
wznoszący
i
jakie
się
bogato,
Znalazły
poprzednio
jest
doskonałym
kanciastych,
(grubość
W e w s p ó ł c z e s n y m koszykarstwie m a t e r i a ł ten
odznaczające
były
w
o prostych, z grubsza obra
blokowych,
z
4),
z Ropy,
rzeźbionych
bianych
spłaszczonych
Kulkę
figurek
spotykane
-
Cennym
w tej g r u p i e r z e ź b y b y ł a i n n a szopka, w y k o n a n a
k o w e j ( i l . 12). F i g u r k i te,
Gorlice doskonale
t r a k t o w a n e jest przez
pastelowych.
Największe
budziły
korzeni
pierwszej
autora z d u ż ą s w o b o d ą . R z e ź b y Czochera s ą
rozwinięte.
jeszcze t u i ó w d z i e p o w s i a c h p o w .
prace
naśladow
natomiast zagadnienie proporcji
plecionkarstwo było,
dosyć
na
w
zjawiskiem
plecionych.
drugiej
zabawkarskich,
sław.
była
Do
s y l w e t k a c h , co p o s t a c i o m
nadaje w y r a z hieratycznej
od
dewocjo-
niejednokrotnie
lub
nictwo
stycznie w y d ł u ż o n y c h
z
indywidualne
za-
z
np.
interesujące.
fuja
motyle
wyko
niezależny
i dlatego
formy
kim
tych
prace p r y m i t y w n e ,
rzeźbiarzy
Leszczynach,
zostali
pracami
eks
czerpanych
K u n k o w e j i P s t r ą ż n y m — wsiach z a m i e s z k a ł y c h przez
nie
którzy
dwie
zarazem m a ł o
barwnie malowane
tych,
zgromadzonych
z a ś p o p r a w n e , ale
silących
Gorlice.
d a ł y się w y r ó ż n i ć
w
kształcie
pow.
samodzielny,
gipsowych
względem
Ropa,
najnowszymi
bardzo pod
przemysł
w
sposób
nalnych
z
pochodząca
wspomnianych
karuzele itp., wyrabiane
Ogólnie
jednej
bezpośrednich
była
w
związku
dziedzinie r z e ź b y
snycer
stano
w
penetracyjnymi.
ponatów
dekoracji
okładce).
prócz
świeżo
i Jan
nane
gontów
terenie
dowych
Górski
osełek.
rzeźbiona
—
Marian
do
antropomorficznej
strugania
głowica
się
kózkach
w
Wyk.
Rożnowicach.
na
miotach s p o t y k a m y przede w s z y s t k i m
metryczny
„Szopka".
do
lotu,
się"
pod
względem
np. orzeł
dorównują
już
czy
cał-
183
II. 13. Malowanka
na
papierze,
70X190 cm. Wyk. Agnieszka
Klapacz. Gródek,
pow.
Gorlice.
kowicie poziomem wykonania orłom i jeleniom z kio
zarówno
sków
z w y k o p a l i s k k a f l e renesansowe i późniejsze. Z w s p ó ł
pamiątkarskich
z Krynicy
M a r i a n a Szury z Szalowej,
żniwiarz,
kobieta
Szury
z
Wyskitnej
należą
j u ż do
sowanych
formy.
nych
w
w
(drwal,
rzeźb
Jaśle.
do
nie
tych
rzeźb
Prace
(np.
czesnych
czerwone,
dziegciarz)
o wyraźnie
ponad
—
zary
traktowania
poziom
przecięt
wystawianych
poprzednio
z
przedstawił
Wszołek
Rożnowie
jak
w
tek,
koników
wystawę
które
twórczości
Artysta
w
mieszczając
do
lub szarych
ubrania.
tutaj
Jaśle.
wyeksponowane
centowania
i zabawkarstwa
należą
koloro
ludowej
twórczości
Łużnej.
udział
trzech
A.
na
pokazał
małego
terenie
płótna
i
Więcka
z
ptaszki,
Pogórza
Wyrobów
barwnych,
Stroje,
które
było
białych
na
wzorzystych,
trzeba
nie
było
gdyż w terenie
zaginęły
że
krzyżo
wskazują,
wały
się różne
wpływy
biała
sukmana
męska,
jącym
na
plecy
liczne analogie
która
czy
tzw. „cuwa",
miejsca
o
z dużym
tym
spada
kołnierzem
(mająca
Słowacji,
Morawach
i
Węgrzech),
tu
małopolskiej
płótnianki,
występowała
Sporo
Pogórzu
kulturowe. Świadczy
kwadratowym
na
importowanej
haftom,
na
z
obok
Krakowskiego
poświęcono
na
k t ó r e z d o b i ł y zapaski,
py
magierki.
wystawie
ludowym
chustki na g ł o w ę
oraz
b i e l i z n ę k o b i e c ą . S ą to hafty r o ś l i n n e , z ł o ż o n e z d r o b
nych
listków
i
kwiatów,
wykonane
białym
ściegiem
a t ł a s k o w y m , z b l i ż o n e w t y p i e do b i a ł y c h h a f t ó w
spo
tykanych
Obok
haftów
w
K r a k o w s k i e m czy
znalazły
się
klockowe
przez S p ó ł d z i e l n i ę „ K o r o n k a "
roby
niewątpliwie
Rzeszowskiem.
bardzo
w
dobre
koronki
wyrabiane
B o b o w e j . S ą to w y
pod względem
nicznym i ornamentalnym, jednakże sprawa
należności
do k u l t u r y
sadnione
wątpliwości.
Garncarstwo
historycznym.
ludowej
pokazano
O
dawnych
na
budzi
od
wystawie
tradycjach
w
tech
ich przy
dawna
uza
rozwoju
garncarskich
II. 14. „Drab"
ze słomy,
1960 r. Wyk.
weł Migacz.
Gródek,
pow.
Gorlice.
184
wystawiono
z
pobiałki
G.
Tokarską
zakresu
naczynia
z
galanterii
formie małych
zwierzą
( i l . 5), k t ó r e
z Rzepiennika
w
z reguły
sposób
nadesłał
a
nadesłał
Pa
na
Biskupiego.
sztuki
pomijane,
tu
zostało
wystarczający
dla
zaak-'
artystycznej.
kowali,
który
Gorlic,
tzw.
W
wystawie
mianowicie:
fragment
dziedziny
śnie
A.
do
wzięło
Gryboś
wozu
w o z d o b n e o k u c i a , J. M a t u s z c z y k z R o
— p a r ę ozdobnych
pierścieni
do w o z u i M . P t a
szek z Ł u ż n e j — z a w i a s y d o d r z w i , k l a m k ę d o
wypożyczyć
już
zupełnie,
Gródka,
męskie
z gorlickiego muzeum P T T K ,
one
z
rzemiosła
r o l i tej m a ł o dotychczas znanej
zaopatrzonych
ograniczało
jednokolorowych
tkanin wełnianych używanych
zupełnie.
roz
drzewka.
pochodzące
żelazie, k t ó r e na wystawach
niemal
pogra
sposób
ludowe
bywa
w
gałązkach
produkcji
Zaprzałka
się na
przyjemny
je na
piesków
znajdującej
przez
Tkactwo
się
rzeźby
Jan
przez
gwizdki
lub
Zdobnictwo w
rodzaju
wyrabiane
tego
z
ceramicznej,
świadczą
wzorami
przedmiotów
o d prac,
ptaszki
wyrobów
zdobione
szereg
Do
we
Biecza
oraz
szych
niczu drobnej
i
wykonane
ludowej
wystawiał
zaś
jak
glazurowane
kilka płaskorzeźb wykonanych dość nieudolnie i słab
poprzednio
. Gorlic
Marcina
świeckiej
prace
realistycznego
wyszły
artystów,
Andrzej
oraz
szklarz,
grupy
tendencjach
te
o tematyce
chuście),
drugiej
Prace
i Zakopanem.
zamku
zapadkowego,
wozu.
W
jak
obrazowało
z
okolic
nie
również
sumie
tych
nieźle
Gorlic.
zdobył
się
zdobione
kilka
poziom
Szkoda
na
kowalstwa
jedynie,
wykonanie
w z g l ę d n i e samego k o g u t k a ,
rych
kapliczkach
teresujące
że żaden
który
do
żelaznych
artystycznego
krzyża
przydrożnych
formy,
pierścienie
przedmiotów
z
z
kowali
szczególnie na
wykonanej
sąsiedniej
rzyły
rózgi
na
sta
Pieczywo
obrzędowe
in
nymi
nieprzeciętnych
również
kowali.
biety
symbolizujące
Akcentem
zamykającym
wystawę
była
czywo
obrzędowe
obrzędami,
obrzędowych
Wśród
rodzinną
wykonane
do w y s o k o ś c i
12 c m ,
posia
tu
różne
formy
( i l . 3),
„dziadów",
„dra
przypominające
jak
„turoni",
które
zaskakiwały
była
tym
na
wystawie
Gródka.
ciekawsza,
że
z
weselne
strowała
w
oraz
dwóch
rózga z Bystrej w
Kończąc
przegląd
I
S
T
Y
POGÓRZANIE
CZY
zabytków,
stwierdzić,
wśród
że
chłopskiego,
znalazła
pieczywo.
Rózgi
we
wego
odmianach.
Jedną
ilu
regionu
o kopu-
pokazania
i
w
stanowiła
miejscowego
miejscowe
ona
nie
bardzo
ograniczą
społeczeństwu
przyszłości
imprezę
społeczeństwa,
przypuszczać,
będą
udaną,
szczególnie
przyjemny
że
które
Gorlicach,
i
żywy
zachęcone
tym
się do
jednorazo
sztuki ludowej
również
swego
organizowały
podobne wystawy.
Jan Swiderski.
D O
PODGÓRZANIE
Do Redakcji
„Polskiej Sztuki
ważniejszych
gliniane
Kurpiów.
która
Fot.
L
zabawki
przez
należy
czynniki
drzewka
dawne
wykonywane
etno
pomysłowo
postaci
Migacz
świnek,
postaci
terenu
obrzędowością
się
A.
piesków,
w
z n a l a z ł y s i ę na w y s t a w i e sztuki l u d o w e j w
Należy
wybijały
przez
to
kształtem
wota
oddźwięk.
z
wykonanych
syntetycznie
czy w o s k o w e
zaś
związanych
pierwszy
proste,
Pieczywo
masz
eksponowane.
rózgi
do
zespół
potraktowane
muzeach,
przebierańców:
selne w y s t ę p o w a ł y
służące
da
w
przedstawionych
plan
„szyszki")
reprezentował
kurek itp., dochodzących
przedmiotów
na
ko
pie
gwiazdy
czy
P o g ó r z a n n i e b y ł y one dotychczas na w y s t a w a c h
graficznych
tzw.
weselników
i
Drobne
figurek
widza z a r ó w n o r ó ż n o r o d n o ś c i ą f o r m jak i i c h archaiz
kar
mężczyzny
nowożeńców.
z
„kobyłek",
Kolekcja
postacie
plecio
ustawiono
znaczną
kolędnicze, szopki l u b pisanki, zgromadzono
mem.
ozdobiony
widywa
wystawach
( i l . 14)
Siedliska).
k o ł a c z ; na n i m
parę
(czyli
rogalach
(Gródek,
pospolicie
Prócz
bów"
rózg
two
rosochatych
reprezentował
zwierzęcych
do
odmianę
przedmiotów
żywotność.
ubiory obrzędowych
zaś
czy p i ó r k a m i
z ciasta
obdarowywania
laskowych
materiale
jeszcze d o ś ć
t y m terenie
na
z
ulepione
i
wykazują
k t ó r e na
nych
związanej
po
orzeszków
Drugą
z ciasta d e k o r a c j a m i
wiejskich
część
z
formie
drewnianych
zielenią
nieraz
w
Sądeczyzny.
plastycznych
plastycznej
o
z
koronie
10), n a w i ą z u j ą c a
uzdolnieniach
ś w i ę c o n a ^sztuce
świadczące
(il.
ubieranych
kogutkiem,
przybierał
lastej
Ludowej"
W z w i ą z k u z p o w t a r z a j ą c y m i się nieporozumie
niami z n a z e w n i c t w e m n i e k t ó r y c h r e g i o n ó w etnogra
ficznych, p r o s z ę o zamieszczenie na ł a m a c h P S L mego
listu, k t ó r y t r a k t u j ę jako „ w y z w a n i e " do dyskusji;
w i e r z ę , ż e p o m o ż e ona w u p o r z ą d k o w a n i u
nomen
k l a t u r i raz na zawsze usunie nieporozumienia.
Chodzi t u o g r u p ę z a m i e s z k u j ą c ą znaczny obszar
terenu w o j . rzeszowskiego
— jego część
wyżynną,
na p ó ł n o c od K a r p a t i n a p o ł u d n i e o d o b n i ż e n i a
terenowego zwanego dawniej „ R y n n ą P o d k a r p a c k ą " ,
a b ę d ą c y m faktycznie — w e d ł u g rozeznania
prof.
W . Szafera — k o r y t e m P r a w i s ł y . G r u p a , o k t ó r e j m o
w a , n i e w y t w o r z y ł a s a m a d l a siebie n a z w y , t e d y
nazwa u ż y w a n a przez e t n o g r a f ó w nie jest etnonim e m , a l e w c a ł y m tego s ł o w a z n a c z e n i u
terminem
roboczym.
N a terenie w o j . rzeszowskiego znajduje s i ę inna,
podobna — jeśli chodzi o w i e l k o ś ć — grupa etno
graficzna, k t ó r a n a z y w a się o d w i e k ó w L a s o w i a k a m i
czy L e s i a k a m i . N a z w a g r u p y i r e g i o n u p o c h o d z i w i ę c
od t e r m i n u fizjograficznego.
R
E
D
A
K
C
J
I
D l a i n t e r e s u j ą c e j nas t u g r u p y n a z w ę u r o b i o n o
r ó w n i e ż o d t e r m i n u fizjograficznego. I oto c a ł a rzecz
w tym, jak powinna brzmieć poprawnie nazwa tak
r e g i o n u fizjograficznego, j a k i , z k o l e i , r e g i o n u etno
graficznego. Chodzi o w y ż y n ę na p o ł u d n i e o d K a r p a t ,
którą jedni nazywają
„Pogórze", inni
„Podgórze";
z kolei n a z w ę dla grupy etnograficznej,
dominującej
na t y m t e r m i n i e , j e d n i u r a b i a j ą na
„Pogórzanie",
d r u d z y na „ P o d g ó r z a n i e " ; s t ą d — sztuka
Pogórzan
lub sztuka
Podgórzan.
Nie w c h o d z ą c w
rozważania
f i z j o g r a f i c z n e czy
geograficzne,
o p r ę się jedynie na ź r ó d ł a c h i t r a
dycji. I tak:
1) B i b l . Ossol. r k p . 2 0 9 2 / V I . k . 1 - j e s t t o opis n a
padu T a t a r ó w , p o d a n y przez ó w c z e s n e g o
pisarza
miejskiego w Łańcucie, Szymona Gbaura:
„Roku
P a ń s k i e g o 1624 d n i a 11 c z e r w c a w e
wtorkowy
dzień,
w
tern
tygodniu
octawi Bożego
Ciała,
w p a d l i T a t a r o w i e na P o d g ó r z e a ż po K r o s n o [...]".
Czyli, w rozeznaniu Gbaura, a n i e w ą t p l i w i e na
podstawie ogólnej
opinii, teren
od Ł a ń c u t a
aż
po K r o s n o to P o d g ó r z e .
2) W X V I I I w . n a m a ł o p o l s k i c h r y n k a c h t o c z y ł a s i ę
walka konkurencyjna między „płótnem
przeworskim" i „płótnem podgórskim" (I. Kołaczkowski,
Wiadomości
tyczące
s i ę przemysłu
i sztuki w
daw-
185