http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/1804.pdf
Media
Part of In memoriam / LUD 1987 t.71
- extracted text
-
Lud, t. 71, 19871
v. IN MEMORIAM
PROF. DR JOZEF GAJEK
(12 II 1907 17 IV 1987)
Gdy Józef Gajek kończył szkołę powszechną w r. 1918 ważyły się losy przynależności Lwowa do II Rzeczpospolitej.
Wychowany w duchu głębokiego patriotyzmu - właściwego młodzi·eży z okresu
walk niepodległościowych
zwłaszcza na
Kresach, ten sentyment do Lwowa, z którym wiązała się cała jego młodcść zachował do ostatnich chwil życia. Gimnazjum typu klasycznego ukończył J. Gajek
w r. 1926 wstępując bezpośrednio po tym
na Uniwersytet im. Jan Kazimierza. Studiował równolegle polonistykę oraz etnologię i etnografię. Był to okres gdy kierunki te obsadzone były przez wybitnych
profesorów, że wspomnimy
tu tylko J.
Kleinera, T. Lehra-Spławińskiego,
J. Czekanowskiego, czy też A. Fischera. W roku
1930 uzyskał J. Gajek dwa dyplomy magisterskie i rozpoczął czynne życia zawodowe jako polonista nauczyciel gimnazjalny. Jak widać z jego dalszej twórczości sentymentalnie
związał się jednak
z etnografią. W r. 1932 doktoryzuje się na
podstawiep racy "Kogut w wierzeniach ludowych" opublikowan('j w wydawnictwie
Lwowskiego Towarzystwa Naukowego, a następnie przechodzi do pracy naukowej
jako asystent przy Katedrze Etnografii i Etnologii na Uniwersytecie
Jana Kazimierza we Lwowie.
W r. 1937 powołano go na kierownika Wydziału Pomor2)oznawczego przy Instytucie Bałtyckim w Gdyni. Efektem krótkotrwałego,
bo trwającego do r. 19.39,
rozstan·ia J. Gajka ze Lwowem, jest opracowana przez niego monografia etnograficzna Kaszub, nakład której w objętości 50 arkuszy autorskich, uległ zniszczeniu
w czasie okupacji. W 193:9 r. wraca J. Gajek do Lwowa i obejmuje stanowisko dyrektora Instytutu Ziem Południowo-Wschodnich,
przygotowując
jednocześnie habilitację w oparciu o prace "Zarys Etnograficzny Podola".
Piastowane bezpośrednio przed wybuchem wojny stanowiska, zmuszają .J. Gajka
do ukrywania się przed okupantami
Lwowa. Pracuje dorywczo jako sprzedawca,
29 "Lud"
-
t. 71
450
IN MEMORIAM
buchalter lub fizycznie, zarabiając na utrzymanie rodziny. A kiedy, jak mówi uliczna
piosenka lwowska, "lwowskie dzieci poszły tułać się po świecie", osiada w r. 1944
w Lublinie powracając natychmiast do pracy naukowej. Jako profesor nadzwyczajny
wykłada Józef Gajek na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, a nąstępnie obejmuje Katedrę Etnografii na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej
w Lublinie.
W 19'5:1 r. przenosi się do Poznania na Uniwersytet
A. Mickiewicza. Wreszcie
w 1'953 r. osiada na stałe we Wrocławiu, jako kierownik Katedry Etnografii Ogólnej
i Słowian na Uniwersytecie im. B. Bieruta. Tu obejmuje także kierownictwo Zakładu Etnografii Instytutu Historii Kultury Materialnej powołanego przez Polską
Akademię Nauk celem opracowania Polskiego Atlasu Etnograficznego.
Działalność naukowa prof. dr. J. Gajka była wielokierunkowa.
W zakresie publikacji składa się na nią blisko 200 pozycji, z czego kilka jak np. obszerna praca
o etnografii Kaszub, historii domestyfikacji zwierząt domowych, budownictwie ludowym w woj. lubelskim i przemyśle domowym w woj. lubelskim i rzeszowskim, pozostają dotychczas w maszynopisie. Po pominięciu obszernego działu recenzji z prac
krajowych
i zagranicznych
oraz sprawozdań
z działalności prowadzonych
przez
prof. dr. J. Gajka placówek naukowych jak też różnorakich wstępów, przedmów
i podsumowań konferencji, jego dorobek naukowy da się ująć w kilka grup.
Istotną stanowią prace poświęcone metodzie i metodyce prac etnograficznych.
Wymienić tu należy przede wszystkim "Metoda retrogresywna
w etnografii polskiej" (Lud XLI, s.242 - 256), w której autor definiuje specyfIkę etnograficznej metody naukowej;
"Podstawowe tezy dotyczące przedmiotu i celu etnografii" (Lud
XLII, s. '90'9'- 9112),gdzie charakteryzuje
etnografię jako jedną z nauk historycznych,
której przedmiotem badań są przemiany kulturowe konkretnych
formacji etnicznych aż do narodu włącznie w ich pełnym zróżnicowaniu i w najszerszych ramach
czasowych. Praca ta stanowi punkt wyjściowy do dyskusji na temat nowego sformułowania zakresu przedmiotowego i celów badawczych etnografii; "Metodyka monograficznego opracowania strojów ludowych" (Lud XI, s. 707); "Uwagi do Polskiego
Atlasu Etnograficznego"
(Lud t. XLII, s. 899 - 908); "Podstawowe tezy dotyczące
przedmiotu i celu etnografii" (Lud t. XLII, s. 909 - 912); "Znaczenie kartografii etnograficznej dla slawistyki w świetle prac nad Polskim Atlasem Etnograficznym"
(W-wa 19'58,s. 215 - 233'); "Zadania i metody Polskiego Atlasu Etnograficznego" (Lud
XLIV, s. 153 -' 205). Charakter wskazówek metodycznych posiadają także obszerne
wstępy do kolejnych kwestionariuszy
przeznaczonych
do badań dla potrzeb Polskiego Atlasu Etnograficznego,
jak też liczne instrukcje w sprawie indeksowania
czasopism etnograficznych
czy też katalogowania
biblioteki etnograficznej.
Drugą grupą zagadnień, którym poświęcił prof. dr J. Gajek uwagę, stanowią
problemy związane ze strukturą narodowościową i etniczną Polski. Zagadnienia Je,
interesowały
go zwłaszcza w okresie przedwojennym.
W efekcie powshły
m.in.
prace "Problemy etniczne i narodowościowe na Podolu" (Tarnopol 1931), (Lwów
19,:n); "Skład etniczny Wielkiego Pomorza" (Teka Pomorska 19:37); "Etniczne oblicze
Wielkiego Pomorza" (Toruń 1939); "Siły etniczne na pograniczu polsko-gdańskim"
(Gdynia 1938); a z opracowań powojennych - "Elementy kultury dawnych Prusów
w kulturze ludowej Warmii i Mazur" (Prace i Materiały Etnograficzne t. XIX,
s. 10 - 29).
Spośród prac typu monograficznego
na czołowym miejscu wypada umieścić
obszerną i opartą prawie wyłącznie na własnych badaniach terenowych monografię
pi. "Zarys etnograficzny Podola" cz. I (Lublin 1946) zawierającą szczegółową analitę kultury materialnej Podola z uwzględnieniem rozprzestrzeniania
poszczpgólnych
zjawisk kulturowych, ilustrowanych
licznymi kartogramami.
W dziedzinie folkloru
IN MEMORIAM
451
bardzo wyczerpującą i opartą na tle porównawczym
jest praca pt. "Kogut w wierzeniach ludowych" (Lwów 1934).
Do tej grupy publikacji wypada zaliczyć także niektóre powojenne prace J. Gajka, że wymienimy tu tylko "Z badań nad przemysłem wiejskim i małomiasteczkowym woj. lubelskiego i rzeszowskiego" (Prace i Materiały Etnograficzne, t. XIX,
s. 10 - 2JS).
Szczególnie wyczerpującą
grupę publikacji J. Gajka stanowią związane z Polskim Atlasem Etnograficznym.
Abstrahując
w tym miejscu od historii inicjatyw
Jego w zakresie realizacji tego dzieła - które uznać należy bezsprzecznie za największe osiągnięcie życiowe J. Gajka - do czego powrócimy jeszcze w dalszej części
wspomnień - stwierdzić można, że J. Gajek był bezwzględnie twórcą idei atlasu
i to zarówno od strony metodologicznej jak i organizacyjnej.
Szereg jego prac poświęconych jest teoretycznym
i metodycznym
podstawom
atlasu. Już w roku 1947 ukazuje się obszerny artykuł pt. "Polski Atlas Etnograficzny" (Lublin 1947, Anmiles UMCS Suplementum
I). Okres późniejszy obfituje
w liczne jego opracowania na temat atlasu zarówno w' wydawnictwach
krajowych
jaki i zagranicznych.
Jest również J. Gajek autorem wszystkich kwestionariuszy
do badań terenowych, stanowiących
podstawę opracowań kartograficznych
a zawierających ponadto wiele wytycznych co do metody i techniki badań P.A.E. W kolejnych zeszytach atlasu ukazuje się wreszcie blisko 30 map autorstwa bądź współautorstwa J. Gajka.
W ostatnich latach zainteresowania
naukowe J. Gajka skupiły się na zagadnieniach regionalizacji Polski, opartej na wynikach uzyskanych w Polskim Atlasie
Etnograficznym.
Była to jak mawiał "sól ziemi" całego atlasu. Próby tej regionalizacji znajdujemy już we wcześniejszych jego artykułach
jak np. "Próba etnograficznej regionalizacji Polski w świetle prac nad Polskim Atlasem Etnograficznym" (Sprawozdania
Wrocławskiego
Towarzystwa
Naukowego
Wrocław
1961);
:A Studyon
the Ethnographic
Division of Poland into Regions" (Lud t. XLVII)
"Studia nad etnograficzną regionalizacją Polski" {Lud XLVII). Najpełniejszy i najwszechstronniejszy
obraz regionalizacji zawiera jednak jedna z ostatnich jego prac
pt. ..Etnograficzne zróżnicowanie obszaru Polski" opublikowaną
w Etnogra}ii Po1ski
- Przemiany Kultury
Ludowej w 1976 r.
Praca autorska stanowiła jedynie część działalności naukowej prof. dr J. Gajka. Bodajże największe zasługi położył on w zakresie organizacji życia naukowego.
Bezpośrednio po wojnie był inicjatorem reaktywowania
w Lublinie, Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, które pod jego sprężystym kierownictwem,
bądź jako
prezesa bądź sekretarza
generalnego, wybiło się na jedno z pierwszych
miejsc
wśród towarzystw naukowych w kraju. Do stwierdzenia
powyższego upoważniają
zarówno kontakty naukowe krajowe i zagraniczne
tego towarzystwa
jak przede
wszystkim intensywna akcja wydawnicza prowadzona przez nie w okresie działalności J. Gajka, że wymienimy tu tylko pozycje, które ukazały się pod jego redakcją jak: Lud t. XXXVI - XLVI; Prace Etnograficzne t. I - VI; Prace i materiały
etnograficzne t. VI - XXII czy Atlas Polskich Strojów Ludowych w ilości 26 zeszytów. Łącznie pod redakcją J. Gajka opublikowanych zostało w ramach wydawnictw
PTL 1132 arkuszy autorskich.
Niezaprzeczalne są olbrzymie zasługi J. Gajka w zakresie organizacji archiwum
naukowego Towarzystwa oraz biblioteki P.T.L. we Wrocławiu, która zresztą wyłącznie dzięki jego energii i zapobiegliwości, wywieziona została ze Lwowa do Polski, jeszcze w czasie działań wojennych.
Był wreszcie J. Gajek inicjatorem zapoczątkowania
przez P.T.L. prac nad Pol-
452
IN MEMORIAM
skim Atlasem Etnograficznym, który z czasem stał się treścią życia naukowego wieloletniego naczelnego jego redaktora oraz kierownika Pracowni Atla:;u, działającej
już w ramach Instytutu Historii Kultury Materialnej jako agendy Polskiej Akademii
Nauk we Wrocławiu. Wszystkich zainteresow'anych
tą stroną twórczości J. Gajka
odesłać wypada do mego artykułu w LXIX tomie Ludu.
Obraz działalności prof. dr. J. Gajka ni'e byłby pełny gdybyśmy nie wspomnieli o jego osiągnięciach w zakresie organizacji życia naukowego katedr uniwersyteckich w Lublinie, Poznaniu i Wrocławiu oraz jego osiągnięć na polu pedagogicznym.
Bezpośrednio po wojnie wykłada jak już wspomniano na Katolickim Uniwersytecie w Lublinie, jednocześnie będąc głównym inicjatorem działail zmierzających
do zorganizowania katedry etnografii i etnologii na UMCS. Po pobycie w Poznaniu
w latach 1951- 1953 osiada na stałe we Wrocławiu piastując poza kierownictwem
katedry funkcję dziekana Wydziału Filozoficzno-Historycznego
(od r. 1958). Pracę
dydaktyczną kończy w roku 1967. Efektem pedagogicznej działalności prof. dr. Józefa Gajka jest spore grono jego uczniów, magistrów i doktorów, którzy pracując
na różnych często samodzielnych stanowiskach
swą naukową pracą w dziedzinie
etnografii świadczą o wiedzy i poziomie, jaki osiągnęli w czasie studiów uniwersyteckich.
,Za swą działalność na polu naukowym prof. dr J. Gajek odznaczony został
Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi, medalem 10-cio lecia Polski Ludowej oraz
Odznaką Gryfa Pomorskiego.
Zmarł daleko od Lwowa - miasta które najbardziej ukochał. Pozostało po nim
bogate dziedzictwo tak w twórczości naukowej jak i w zrębach organi7Dcyjnych
wielu instytucji i zakładów naukowych, na szlaku Jego ziemskiej wędrówki
Janusz
Bohdanowicz
JAN GRZYWiACZ
28 V 1907 - 11 IV 1986
11 k'M1etnia 1986 r.zmarł
członek Oddziału PTL w Mszanlie Do,lnej kloL Jan
Grzywa1cz, urodzony '28 majla 1907 r. w Mszanie Dolnej-Słomka. Zmarły był ak!tywnymczłOlllkiem
ZSL, IOb:slugi'Wałwiele zebrań Itego Stronm1ictwa, sprawował przez
długie łata naczelne funkcje w Zarządzie ZSL. Zał,ożył Koło Miejiskie Związku
Bojowników o Wolność i Dl:mo~rację, był jeglo długoletJnim pl'ezesem. Niezałeżnieod
tego był sitałym prelegentem ZBoWiiD, odbywał liczme spoltkanLa z młod2Jieżą w szkoła'ch 'i na ko1cnijach ur;ządzany,ch w mieście i gminie Mszana Dolna. SzczegóLnie
udzielał ,się w akcjach związanych z Miesiącem Pamięci Narodowej. Również na
akademiiach urządzanych w czasie obchodów roczniic narrodowy,ch wygłaszał okolicznościowe referaty. Od roku 198:2 z powodu poważnej choroby muslial wycofać się
z czynnej dz'ialałności na rzecz środowiii:,>ka.W uZJnanliu zasług Za,rząd Kola m1anował Go honorowym Prezesem Kola ZBoWiD w Mszanie Dolnej
Brał udział w wojnie obronnej 19309To, ,a podczas okupacji ucz'es'tniczyl w ruchu
oporu, należał do AK, (ps. "Skryty"). Działał w pal1tyzantce na terenie dawnelgo
453
IN MEMORIAM
pow,iatu limanowskiego, a pra,cował jako nauczyciel w Skrzydl'all1lej. DQs~użył się
stopnia kapi/ttalna.
Od roku 1953 z·ostał powalany na ~tanoW1isko ,k!ierownika 8zmoły Podstawowej
onr 2 w Mszall'ie Dolnej. Pełnił funkcję prezesa Związku N~'uczydelstwa Polskiego
w Mszanie Dolnej oraz zastępcy prezesa Oddziału ZNP w LLmaJniOwej.Porueważ miał
wyksztakenie muzycz.ne, prowadził chór nauczycie!;s,ki 'z ramielr1!ia ZNP w LimanOwej ·oraL chór dz,;ec,ięcy w Szkole PodsJt. nr 2 w MiszanLeDolnej.
Do Oddziału Polskiego T'0'walrzyslbwaLudoznawczego w MsZJanie Dolnej kol. Jan
Grzywacz został przyję.ty 8 l'iisltopada 19!53r. Był j,ego czynnym członkiem, uczęszczał
niemal na każde zebranie, które odbywały się zazwycZJaj w salisizkolnej
tej szkoły,
której był kierownikiem. Wygłaszał w:iele referatów 00treści ludomawczej. abo niektóre ich ty,tuły: "Polska pieśń ludowa ,j jej problemy", "Lnstrumenty luckl,we oraz
pieśń ludowa i jej 'ryltm", .,0 ludowej muzy'ce 'POlskiej", "Rozwój kolędnictwa: w P<lilsce", "Gwaa'a w twór,czości Włady:sława Orkana", "Geneza ludowa". Poza Ityun na
z'ebra-nilach wygłaszał gawędy gwarr·owe oraz śpiewa,ł na noworocmych
spotkniach
kolędy go·rczańskie Zmarły zbierał pieśni ludowe w powaecile limanowskim, zapilsty'wał ich melodie i słowa.
W ,zmarłym kol. Janie Grzywac:w Oddział PTL w Mszaillie Dolnej sltradł swego
wybitJnego aktywistę i ZJTIlawcę
folkloru, jego miłośnika.
Antonina
Lubecka
BOLESŁA W WOJEWODZKI
(1909 - 1986)
Boles'ław Wojewódzki, pedagog, liltePat, folklorysta, dzjiałacz społelcmy - uro-·
dził się 11 października
1909 croku w Lodzi jako syn Bolesława WojewódzkiegO'
i Heleny z Grochowskich. W 191,2. roku rod~ina Wojewódzkich pTzenio~sła się do'
TOmaL'iWWaMc;zowieckiego. Tultaj w 1923 roku ukończył Szkołę Podstawową Nr '150
a l/1U'stępnie rozpoczął w 1925 1'. naukę w Państwowym
Sem1narii'um Niauczyc!ielskim im. T. Rejtana. Już pod,czas nauki w szkoJe wykazywałzdo1ności
literackie.Matmę uzyskał 27 maja 1930 r.
W 1931 r. rozpoczął pracę na eltade nauczycieła w Szk!Ole Podstawowej Nr 4
w Tomaszowie Maizc!wieekiiim.N;astGpnie miał prac'ować w jedlnej z podwaTiszawskich szkół, Posady Itej Tllie objął Wybuehła II wojlna śWlialilowa,.ZjaWlił się więc
Bolesław W~)'jewódzki w Opocznie w dniach okupacji hit:lerowskiej. Był już wtedy
nauczycielem, <:tbsoJwenltem znanego Se:rnina'rium Nauczydelskiego
!im. Tadeuls;za
Rejtana \II T'OmaGz'owieMazowieckim, przez pewien cza;SIsJt'udliował równUleż pedargogilkę w Wa.rszawie, skąd wła-śnie jako działacz PPS mus!iał uciekać przed pm€'śladowania.mi li s_zukać schronieni.a w Opocz.nJ.e. DziWlIl€to było "s-ch.roniemJie"S~aro
wkrótce zorgGn'i-zo'wał tajne komplelty i zaczął uczyć młodzież ojczystego języka.
Po wyzwoleniu BOIl'esł'awWojewódzki nie opuścił Opoczna, ale włączył się z całym
zaangażowaniem do pracy. Zosltał mianowany 'inspektorem :S1zkolnym,na;stępil1liJepowierzono mu dyrekcję Szkoły Rzemieślin!iczej i dynokcję SZlkoły PodstaWlOiwej Nr 1
w Oj)OCZl~:e.Był przewodn1iiczącym PowiatolWym KomiJtetu PPS, lI'adny:m powiatowym i miejskim, członkiem Komisji Oświaty ,~ Kulitury, przewodn!iczącym KomiJs'ji
454
IN MEMORIAM
Opieki Społecznej Powiatowej
Rady Narodowej
oraz peŁnomocnikiem ZaI1Ządu
Głównego PCK. W 1949 r. został mianowany starostą opoczyńskim powiatowym.
Następnym odcinkiem' jego dziafalności były Opoczyńskie
Zakłady
Materiałów
Ogniotrwałych,
gdzie na stanowisku kierownika
planowania
inwestycyjnego, nie
zaniedbując
pracy społecznej, przez 10 lat przyczyniał się do rozbudowy tego
zakładu, W tym czasie brak było odpowiedniej kadry do propagowania oryginalności i piękna Ziemi OpoczyńSkiej, w wyniku czego ówczesne władze powierzyły
p. Wojewódzkiemu
stanowisko kierownika
Wydziału Kultury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Z miejsca wziął się do solidnej pracy.
B. Wojewódzki był bowiem urodzonym działaczem kulturalnym. Inicjował bowiem i organizował różne formy działalności kulturalnej, razem ze społeczeństwem
miasta Opoczna i regionu opoczyńskiego, ale jednocześnie bacznie obserwował
i odnotowywał
wszelakie
przejawy
samorodnej
kultury ludowej tego regionu.
Współtworzył tę kulturę i przez to współtworzenie podnosił ją do rangi kultury
ogólnonarodowej.
Oto niektóre trwałe ślady jego działalności: piękny Dom Kultury im. T. Sygietyńskiego, Muzeum Regionalne w wyremontowanym
Zamku Kazimierza Wielkiego, pomnik Włodzimierza Perzyńskiego, urodzonego w Opocznie,
znanego na początku XX wieku dramatopisarza,
utworzenie Towarzystwa Przyjaciół Opoczna i jego wieloletnia prezesura, inicjatywa organizowania Dni Folkloru
Opoczyńskiego. Inną rozległą dziedziną Jego działania było rejestrowanie
samorodnej twórczości w regionie. Dr St. Swirko w artykule pt. Folklor opoczyński na
warsztacie
literackim
zamieszczonym w zeszycie 2 - 3 "Literatury Ludowej" z 1966
roku pisze o B. Wojewódzkim: "Ziemią Opoczyńską interesuje się od lat przeszło
czterdziestu.
Penetrował
teren, bo urzekł go swoją nieskażoną kulturą ludową,
a szczególnie słowem, pieśnią, gadką, bajką czy legendą. Stał się stałym bywalcem
wsi opoczyńskiej, dobrym znajomym staruch i swach, drużbów, owczarzy, zna·
chorów. Zasłyszane od nich opowieści skrzętnie zapisywał w swoim notatniku ... ".
Urzekający i pięknie wydany pod względem graficznym zbiór Strachy na smugu.
został rozchwytany przez miłośników bajd i gawęd ludowych. Wcześniej ukazał
się zbiór wierszy w gwarze opoczyńskiej pt. Opocyńskie pisanecki oraz tom opowiadań pt. Strzyga. Napisał również wiele oryginalnych wierszy i opowiadań w języku literackim. Oto jeden z nich poświęcony Matce:
Ty, która kaleczyłaś stopy,
której łzy zamarzały w sople,
której obolałą głowę
czas wcześnie uwieńczył srebrną aureolą.
Której serca stuk każdy
rąbał topór dnia na wióry i drzazgi,
rwał tętno, rozdzierał płuca
i siły nadludzkie.
Która po nieprzespanych nocach
różowym szalem brzasków ocierałaś oczy
i w grotach zmartwień - ich mitów
wierzyłaś, że zwyciężysz jak Nike Cześć Ci Matko.
Inny przykład:
Utkałam zapaskę
według mojej woli
w takie same paski
455
IN MEMORIAM
jak i nasze pola.
Pali się bogactwo
kolorów na sukni.
Jak w niwach wśród chwastów
wesoło iDutnie.
Za działalność zawodową, społeczną i literacką wielokrotnie
był nagradzany
różnymi dyplomami, wyróżnieniami
i odznaczeniami.
W uznaniu
zasług Rada
Państwa nadała Bolesławowi Wojewódzkiemu
Krzyże Komandorski
i Kawalerski
Orderu Odrodzenia Polski oraz wiele innych odznaczeń. Należał do Zasłużonych
dla Kielecczyzny oraz dla Województwa Piotrkowskiego.
Był zasłużonym Działaczem Kultury oraz laureatem Nagrody "Trybuny Ludu". Zmarł 14 lutego 1986 roku w Opocznie.
Prezes Oddziału PTL
w Opocznie
MARIA ELEONORA FRYCZ
(Nl93 -1986)
Urodzona 13.01.1893 r. w Probołowicach, polonistka (absolwentka Katolickiego
Uniwersytetu Lubelskiego) do 1937 r. pracowała jako nauczycielka w gimnazjum
w Lublinie. W 1937 r. przenosi się do Lubartowa, gdzie mieszka również w latach
II wojny światowej biorąc czynny udział w tajnym nauczaniu. Po zakończeniu
wojny przyjeżdża
do Torunia.
Ze środowiskiem
etnograficznym
w Toruniu związała się bardzo wcześnie.
Już w roku 1952 wstąpiła do Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego, by od tej
chwili niemal od końca brać czynny udział w jego pracach. Główne Jej zainteresowania skupiały się wokół literatury ludowej. W oparciu o materiały zgromadzone w archiwum Muzeum Etnograficznego w Toruniu publikowała w "Literaturze
Ludowej" swe artykuły (Kujawska bajka ludowa i Zwierzęta w chacie) oraz opracowała kilka bajek i szopkę kujawską.
Maria Fryczowa uczestniczyła w wielu pracach Muzeum Etnograficznego i Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego, w którym kilkakrotnie
była członkiem Zarządu. Przede wszystkim współpracowała
przy organizacji
i w czasochłonnych
pracach jury 6 konkursów folklorystycznych,
brała udział w seminariach
etnograficznych Katedry Etnografii, a także w badaniach terenowych. W latach
50-tych przeprowadziła
z ramienia Oddziału Toruńskiego PTL i Zakładu IHKM
PAN w Toruniu obszerne, własne badania terenowe, w wyniku których napisała
monografię pt. Budownictwo ludowe Kujaw wydaną drukiem przez Muzeum Etnograficzne w Toruniu.
Mimo sędziwego wieku niemal do ostatnich lat życia brała udział w życiu
toruńskiego środowiska etnograficznego, pełna życzliwego, przyjacielskiego
zainteresowania dla jego problemów.
Zmarła 14.03.1986 r. w Toruniu.
mgr Ewa Arszyńska