Cyfrowa Etnografia

http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/1907.pdf

Media

Part of Kronika / LUD 1992 t.75

extracted text

Lud, t. 75, 1992

IV. KRONIKA

Z DZIAŁALNOŚCI
ZA OKRES

SPRA WOZDANIE
ZARZĄDU GŁÓWNEGO
POLSKIEGO
TOWARZYSTWA
LUDOZNA WCZEGO
OD WRZEŚNIA 1990 DO WRZEŚNIA 1991 ROKU

I. Sprawy organizacyjne
Na 65 Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL, odbytym 15.09.1989 r. w Opolu, dokonano
wyboru Zarządu Głównego Towarzystwa, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Do
Zarządu Głównego wybrano: dr. Tadeusza Baraniuka, mgr. Adama Bartosza, dr. Janusza
Bohdanowieza, dr. Stanisława Chmielowskiego, mgr. Jana Cieś1aka, prof. dr. Zbigniewa Jasiewicza,
mgr Zofię Jeż-Jarecką, mgr Krystynę Kaczko, mgr. Jana Kapłona, dr. Zygmunta Kłodnickiego, dr
Annę Kowalską-Lewicką, doc. dr Jadwigę Kucharską, mgr. Jana Łuczkowskiego, dr Janinę
Nijakowską, dr Ewę Sadowską, dr Teresę Smolińską, mgr. Zbigniewa Torońskiego, mgr. Romana
Tubaję i mgr. Stanisława Żurowskiego. Po ukonstytuowaniu się Zarządu w skład jego Prezydium
weszli: dr Janina Nijakowska - prezes, dr Zygmunt Kłodnicki - wiceprezes, mgr Roman Tubaja
- wiceprezes, mgr Krystyna Kaczko - sekretarz generalny, dr Ewa Sadowska - zastępca
sekretarza generalnego, mgr Zbigniew Toroński - skarbnik, dr Janusz Bohdanowicz - zastępca
skarbnika i mgr Stanisław Żurowski - członek Prezydium. Przewodniczącą Głównej Komisji
Rewizyjnej została mgr Teresa Lasowa, jej członkami mgr Magdalena Kopacz i dr Kazimiera
Wołos, zaś przewodniczącą Sądu Koleżeńskiego - mgr Irena Wronkowska, a członkami dr Ewa
Fryś-Pietraszkowa, dr Janusz Kamocki i dr Barbara Kołodziejska. W ubiegłym roku na Zjeżdzie
na Orawie nastąpiła zmiana na stanowisku prezesa Towarzystwa. Wobec rezygnacji dr Janiny
Nijakowskiej, funkcję prezesa przejął dr Zygmunt Kłodnicki, a dr J. Nijakowska została
wiceprezesem. WZD na Orawie nadało godność członka honorowego:
prof. dr Jadwidze
Klimaszewskiej, mgr Zofii Cieśli-Reinfussowej, dr Wandzie Jostowej, dr. Witoldowi Paryskiemu
i mgr Jadwidze Kleczkowskiej.
Od września 1990 r. Prezydium odbyło cztery posiedzenia (17.11.90, 2.02.91, 19.04.91,
19.09.91), na których omawiano i zatwierdzano sprawy bieżące, związane z funkcjonowaniem
Towarzystwa i jego agend. Ponadto odbyto dwa zebrania plenarne Zarządu Głównego (20.04.91
i 19.09.91), posiedzenie Rady Wydawniczej PTL oraz dwa posiedzenia Głównej Komisji Rewizyjnej.
Przedstawiciele Prezydium i Zarządu Głównego kontynuowali starania w Polskiej Akademii
Nauk o pozyskanie środków finansowych na działałność statutową Towarzystwa. W tym celu
prezes PTL dr Zygmunt Kłodnicki odbył trzykrotne rozmowy w Wydziale I Nauk Społecznych
PAN, a o finanse na wydawnictwa PTL zabiegali w PAN, MKiS i urzędach wojewódzkich - prof.
dr Czesław Hernas, prof. dr Bronisław Kopczyńska-Jaworska,
prof. dr Zbigniew Jasiewicz
i członkowie prezydium. Prof. dr B. Kopczyńska-Jaworska
reprezentując także Towarzystwo
nawiązała współpracę z Fundacją im. Stefana Batorego. Realizując uchwałę 65 WZD w Opolu, po

286
paru nieudanych próbach, udało się nawiązać współpracę z Ministerstwem Edukacji Narodowej.
Towarzystwo będzie konsultować programy kształcenia ogólnego w szkołach podstawowych
i średnich. Po rozmowach w Departamencie Kształcenia Ogólnego MEN, przeprowadzonych
przez prof. dr hab. B. Bazielich i dr. Z. Kłodnickiego, rysuje się perspektywa współpracy ze
szkołami na wzór idei "Orlego Lotu" L. Węgrzynowicza, urządzanie obozów krajoznawczych ze
szczególnym nastawieniem na zainteresowanie kulturą ludową. Ministerstwo byłoby zainteresowane przeszkoleniem nauczycieli, którzy mogliby prowadzić w szkołach średnich zajęcia fakultatywne
o charakterze etnograficznym. Nie udało się natomiast uzyskać funduszy na opracowanie
i publikację materiałów pomocniczych dla uczniów i nauczycieli.
Obok starań o popularyzację wiedzy o kulturze ludowej w wydawnictwach oraz prób
usprawnienia dystrybucji wydawnictw PTL, prace Prezydium, Zarządu Gl., a szczególnie prezesa
dr. Zygmunta Kłodnickiego, koncentrowały się na rozwiązaniu trudnej sytuacji lokalowej biura,
biblioteki i archiwum. W maju br. uzyskaliśmy stały lokal na biuro Zarządu Głównego, również
przy ul. Szewskiej 36, II p. oraz dodatkowe pomieszczenia o powierzchni 99 m2 dla archiwum
naukowego i biblioteki PTL. Umożliwi to prawidłowe gromadzenie i udostępnianie czytelnikom
księgozbioru oraz archiwaliów, gdyż od lat agendy te borykały się z trudnościami wynikającymi
z ogromnej ciasnoty lokalowej. W chwili oddania sprawozdania do druku remont pomieszczeń
został już wykonany i zainstalowano w nich nowe regały.
Ważną pozycję w pracach Zarządu Głównego zajmowały także sprawy związane z problemami przygotowania Zjazdu Towarzystwa w Gdańsku oraz obchodów J()()-lecia PTL, które
przypadną na 1995 rok. Kierownictwo naukowe rocznicowej sesji przyjął prof. dr Zbigniew
Jasiewicz, który zaproponował, by hasłem tej sesji była etnografia w nauce i kulturze polskiej.
W ramach Towarzystwa działa aktualnie 19 oddziałów terenowych. W kwietniu br. został
rozwiązany oddział PTL w Lesznie, z którego 2 członków przeniosło się do oddziału w Poznaniu.
Przy niektórych oddziałach PTL działają Koła Zainteresowań
Kulturą Ormian, Łużyczan,
Asyryjczyków. łstnieje także Koło Zainteresowań Kulturą Robotniczą w Łodzi oraz Koło Filmu
Etnograficznego. Przy Towarzystwie działa Pracownia Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga
w Poznaniu kierowana przez prof. dr hab. B. Linette oraz Ośrodek Dokumentacji i Informacji
Etnograficznej w Łodzi kierowany przez prof. dr hab. Bronisławę Kopczyńską-Jaworską.
W końcu 1990 r. Towarzystwo skupiało 1307 członków, a tym 3 członków prawnych,
9 członków honorowych zagranicznych i 5 członków zwyczajnych zagranicznych (SNS w Bratysławie). Zaległości z tytułu niepłacenia składek członkowskich według stanu na dzień 31.12.1990
roku wynosiły: za lata ubiegłe - 78.900 zł oraz za rok 1990 - 691.250, - zł przy rocznej składce
za 1990 rok - 1.500 zł, zniżkowej - 750 zł. Składka członkowska od 1991 r. wynosi 7.000 zł,
zniżkowa - 3.500 zł i jeśli oddziały nadal będą tak mało zainteresowane bieżącym zbieraniem
składek, zaległości z tego tytułu wzrosną niepomiernie.
Na koniec 1990 roku raportów finansowych, koniecznych do bilansu PTL, nie nadesłały
oddziały: w Kaliszu, Opolu, Rzeszowie, Zakopanem oraz Zielonej Górze, natomiast za l półrocze
1991 roku obok wymienionych oddziałów raportów finansowych nie dostarczyły także oddziały
w Łallcucie, Szczecinie i Wrocławiu. Ponadto sprawozdań ze statutowej działalności za okres od
września 1990 do czerwca 1991 roku nie nadesłały oddziały w Kaliszu, Lublinie, Opolu, Rzeszowie,
Toruniu, Zakopanem. W związku z tym Zarząd Główny apeluje do zarządów oddziałów
o ożywienie działalności statutowej i organizacyjnej, i nadesłanie bieżących informacji do
Wrocławia. Informujemy także, że do członków prawnych Towarzystwa: muzeów w Sieradzu
i Toruniu zostały w lutym br. wystosowane z Zarządu Głównego pisma o zwiększenie dotychczasowej symbolicznej składki oraz o bieżące jej opłacenie i nadal czekamy na odpowiedź.
Jak wynika z analizy sprawozdań tych oddziałów, które nadesłały je do lipca br. w aktualnej.
niezmiernie trudnej dla kultury sytuacji finansowej, członkowie Towarzystwa swą wiedzą i umiejętnościami wspierają poczynania, służące kulturze ludowej i przyczyniające się do jej zachowania
i upowszechnienia poprzez prace w komisjach kwalifikacyjnych, udział w organizowaniu oraz jury

287
przeglądów folklorystycznych, udzielaniu konsultacji a także poprzez szeroko pojętą popularyzację
wiedzy o kulturze ludowej. Szczegółowe sprawozdania złożą WZD przedstawiciele oddziałów.
Zarząd Główny pragnie podkreślić aktywność oddziałów w Gdańsku, Koszalinie, Krakowie,
Mszanie Dolnej, Opocznie, Poznaniu i Bytomiu.
W ramach współpracy naukowej ze Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym w Bratysławie, która datuje się od roku 1973, udział w tegorocznym Zjeździe PTL w Gdańsku weźmie
dwóch przedstawicieli SNS.
2. Sprawy

wydawnicze

W okresie sprawozdawczym działalność wydawnicza nie napotykała na większe trudności.
Wpłynęły na to wieloletnie doświadczenia, dzięki którym prace poszczególnych redakcji zarówno
w zakresie tytułów jak i finansowego zabezpieczenia płatności honorariów autorskich, redakcyjnych,
prac plastycznych, pomocniczych prac redakcyjnych i opłat druku były realnie zaplanowane
i uzgadniane z Radą Wydawniczą i Prezydium Zarządu Głównego. Większość prac redakcyjnych
wykonywana jest w ramach obowiązków etatowych osób odpowiedzialnych za prowadzenie
działalności wydawniczej Towarzystwa. Jedynie w wypadku "Biblioteki Zesłańca", "Łódzkich
Studiów Etnograficznych" i rocznika "Lud", część środków przeznaczona jest na prace redakcyjne
wykonywane w ramach zleceń zewnętrznych. Środki te pochodzą z dotacji Polskiej Akademii
Nauk, Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Kultury i Sztuki, a także - jak
w wypadku nowej serii wydawniczej "Biblioteki Zesłańca" od sponsorów prywatnych. Na potrzeby
tej serii Towarzystwo uzyskało teź jednorazową dotację w kwocie 40 milionów złotych od
Prezydenta Miasta Wrocławia p. Bogdana Zdrojewskiego. Niewielką kwotę pozyskano także za
działalność oferowaną na łamach "Literatury Ludowej", a ponadto ze sprzedaży bieżącej produkcji
wydawniczej, jak również podjętych działań akwizycyjnych, związanych ze sprzedażą książek
wydanych w latach ubiegłych. I tu niezwykle ważną sprawą jest włączenie się poszczególnych
oddziałów w sprzedaż wydawnictw Towarzystwa, o co Zarząd Główny apelował wiełokrotnie.
W okresie sprawozdawczym ukazał się kolejny, 73 tom rocznika "Lud" za lata 1989/90, który
od tego roku stał się czasopismem zarówno PTL jak i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Ta
forma edytorska pozwala na pełne pokrycie kosztów druku pisma ze specjalnych środków PAN.
Kolejny tom "Ludu" jest w opracowaniu redakcyjnym i w IV kwartale br. przekazany zostanie do
druku. Posiadamy pcłne zabezpieczenie finansowe na koszty związane z przygotowaniem tomu.
Redaktorem naczelnym "Ludu" jest prof. dr Zbigniew Jasiewicz.
Ukazał się także kolejny rocznik "Literatury Ludowej" t. XXXIV, z. 1-6/90, stanowiący pracę
P. Kowalskiego pl. W.~pólczesny lolklor i lolkiorystyka. O przedmiocie poznania w dzisiejszych
badaniach Iolklorystycznych,
Wrocław 1990. Na rok 1991 planowane jest również wydanie
zbiorczego zeszytu pisma nr 1-6/9 ł, które ukaże się w IV kwartale 1991 roku. Począwszy od tego
rocznika "Literatura Ludowa" wydzieliła w obrębie swej treści dział "Pamiętniki i relacje",
poświęcony wspomnieniom Polaków z pobytu na zesłaniu na Syberii, w Kazachstanie, na Dalekim
Wschodzie i w innych rejonach ZSRR, w latach 1939-1956. Materiał do tego działu stanowi
pokłosie konkursu na wspomnienia, zorganizowanego przez ZG PTL i dwumiesięcznik "Literatura
Ludowa". Pismo posiada pełne pokrycie środków finansowych na jego realizację, pochodzące
z dotacji MKiS i PAN, pozyskanych dzięki staraniom jego redaktora, prof. dr. Czesława Hemasa.
Stan tek redakcyjnych jest zadowalający, a rytm pracy redakcyjnej nie budzi obaw o powstanie
zaległości. Przewiduje się przekazanie w IV kwartale br. trzech zeszytów pisma za 1992 rok do
drukarni. Novum w praktyce redakcyjnej pisma jest wykonanie w formie nadbitek tekstów
syberyjskich, co obniży koszty druku całości. W bieżącym roku ukażą się w tej formie cztery
wspomnienia pod tytułem Wspólny los. Pamiętniki dzieci z zeslania.
Redakcja "Atlasu Polskich Strojów Ludowych" pod kierunkiem prof. dr Barbary Bazielich nie
posiada materiałów do wydania. Postanowiono wznowić w formie reprintu zeszyt "Strój krakowia-

288
ków wschodnich", autorstwa T. Seweryna. Zeszyt ukaże się w IV kwartale br., a na jego druk
uzyskano dotację z MKiS. Apelujemy do etnografów, zajmujących się strojami ludowymi,
o podjęcie opracowań kolejnych zeszytów tej serii.
W ramach "Biblioteki Popularnonaukowej"
ukazała się książka Dobrosławy Wężowicz-Ziółkowskiej Mi/ość ludowa. Analiza mi/o.ki widniaczej ... , Wrocław 1991. Zadbano
o szeroką promocję książki, której nakład w wysokości 10.000 egzemplarzy powinien przynieść
zysk około 60 mln zł. Byłoby wskazane, aby oddziały podjęły się także rozpropagowania tej książki
we własnych środowiskach. Redaktorem naczelnym serii jest dr Anna Kowalska-Lewicka.
W serii "Archiwum Etnograficzne" w opracowaniu redakcyjnym przez dr Krystynę Kwaśniewicz znajdują się dalsze tomy pracy Jana Świętka Brzozowa i okolica Zakliczyna. Na
posiedzeniu Rady Wydawniczej postanowiono nie rezygnować z druku dalszych części tej pracy,
mimo iż jest ona deficytowa. Aby obniżyć koszty wydawnicze i zapewnić jednolity kształt edytorski
dzieła, postanowiono wydać dalsze tomy po zakończeniu opracowania redakcyjnego całości.
W okresie sprawozdawczym zakończone zostalo opracowanie przez Paulinę Suchecką Bibliografii
konkursu na wspomnienia syberyjskie. Po wykonaniu prac redakcyjnych, pozyskaniu środków
finansowych i opinii Rady Wydawniczej, praca zostanie skierowana do druku. Redaktorem
naczelnym serii jest dr Janusz Kamocki.
"Prace i Materialy Etnograficzne" czekają na propozycje autorskie. Planowane wydanie II
edycji pracy dr K. Pudło Łemkowie, według opinii redaktora tej serii prof. dr. Edwarda Pietraszka,
jest niecelowe.
Nowa seria wydawnicza pt. "Biblioteka Zesłańca" realizowana jest przy współpracy z Wrocławską Drukarnią Naukową na zasadzie spółki przedmiotowej. W serii wydawane będą monografie problemowe, wspomnienia i zbiory antologiczne, poświęcone dziejom Polaków na Syberii.
Zapewniono szeroką promocję tytułów. Ministerstwo Obrony Narodowej podjęło decyzję nabywania części nakładu każdej książki z tej serii, co zapewni stały zbyt. Mamy też kontrahenta
z Kanady, który jest zainteresowany sprzedażą książek z tej serii. Negocjacje dotyczące warunków
zbytu są w toku. Aktualnie w ramach serii drukowane są następujące publikacje: Michała Janika
Dzieje Polaków na Syberii, reprint książki wydanej w 1928 roku; Z. Librowicza Polacy w Syberii,
reprint książki wydanej w 1884 roku; Z. Orłowskiej Tajgo, pamiętna tajgo; Sto Dakiniewicza
Więzień P-303. Wspomnienia lagiernika.
Inne prace w przygotowaniu. Pierwsze tytuły tej serii ukażą się w IV kwartale br.
W "Łódzkich Studiach Etnograficznych", pod red. prof. dr Jadwigi Kucharskiej, w br. ukazał
się t. 30, natomiast tom 31 poświęcony w całości życiu codziennemu i świątecznemu robotników
łódzkich został złożony do wydawnictwa. Wydawanie ŁSE finansowane jest w całości przez Polską
Akademię Nauk.
Rada Wydawnicza PTL postanowiła, że poza seriami PTL wyda książkę Leszka Dzięgla
Lwów nie każdemu zdrów. Tom znajduje się w druku i ukaże się w IV kwartale br. Planowany
nakład w wysokości 5000 egz. pokryje koszt druku i przyniesie zysk ok. 30000 000 zł. Rozpoczęto
promocję książki wśród członków Towarzystwa Miłośników Lwowa i w innych środowiskach.
3. Biblioteka Naukowa i Archiwum PTL.
Biblioteka Naukowa im. Jana Czekanowskiego we Wrocławiu gromadzi książki z zakresu
etnografii i etnologii oraz ważniejsze opracowania z historii, archeologii, socjologii i językoznawstwa. W okresie sprawozdawczym biblioteka wzbogaciła zbiory o 475 tytułów. Księgozbiór liczy
obecnie 35.730 woluminów, w tym 17.661 wol. dzieł zwartych, 16.566 wol. czasopism i serii oraz
1.503 jednostek inwentaryzacyjnych z zakresu kartografii. W ostatnim roku zakupiono 111 wol. za
kwotę 2.957.300. - zł, drogą darów otrzymano 21 wol. oraz 6 wol. pochodzi z produkcji
wydawniczej Towarzystwa. Ponadto, jak co roku, poważny zasób książek uzyskano z wymiany,
w tym 45 wol. otrzymaliśmy z wymiany krajowej, a 292 wol. z zagranicznej, która jest głównym

289
źródłem pozyskiwania cennych etnograficznych czasopism i wydawnictw seryjnych. Wymianę
prowadzimy ze 181 instytucjami w 35 krajach. Są to biblioteki uniwersyteckie, instytuty akademii
nauk, muzea, towarzystwa naukowe i ośrodki kultury. W ostatnim czasie Biblioteka Naukowa
PTL nawiązała nowe kontakty z następującymi instytucjami: Institut fUr Deutsche und Vergleichende Volkskunde, Miinchen (RFN), Centar ze etnolosku kartografij u, Zagreb (Chorwacja),
Savaria Muzeum - Szombathely (Węgry), Kamchatka Regional Muzeum - Pietropawłowsk Kamczacki (Rosja). W zamian za otrzymane ksiąźki wysłano do kontrahentów "Lud", t. 73,
ostatnio wydane numery "Literatury Ludowej", "Prace Etnologiczne" t. 13 oraz inne wydawnictwa
z zapasów magazynowych.
Z księgozbioru korzystali przede wszystkim pracownicy naukowi Katedry Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Pracowni Polskiego Atlasu Etnograficznego, natomiast studenci tylko
w ograniczonym zakresie z powodu nieczynnej czytelni, w której zostały czasowo złożone
materiały archiwalne.
W ramach wypożyczeń międzybibliotecznych wypożyczono bibliotekom krajowym 24 woluminy. Dla Centralnego Katalogu Zagranicznych Wydawnictw Ciągłych Biblioteki Narodowej
zaktualizowano wykaz czasopism zagranicznych, które wpłynęły do biblioteki w 1990 r.
W Archiwum Naukowym PTL opracowano zbiór materiałów, będących pokłosiem konkursu
na wspomnienia sybirackie. Założono osobny inwentarz dla tego zbioru, do którego wpisano 348
pozycji. Materiały te stanowią niezwykle cenny zbiór archiwaliów, dotyczących polskich zesłańców
do ZSRR.
Sekretarz Generalny
Krystyna Kaczko

Z DZIAŁALNOŚCI

SPRA WOZDANIE
ZARZĄDU GŁÓWNEGO
POLSKIEGO
LUDOZNA WCZEGO
ZA OKRES OD IX.1989 DO IX.1992

TOWARZYSTWA

1. Sprawy organizacyjne.
W skład Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, wybranego na 65
Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL w Opolu - 15 września 1989 roku weszli: dr Tadeusz
Baraniuk, mgr Adam Bartosz, dr Janusz Bohdanowicz, dr Stanisław Chmielowski, mgr Jan Cicślak,
prof. dr Zbigniew Jasiewicz, mgr Zofia Jeż-Jarecka, mgr Krystyna Kaczko, mgr Jan Kapłon,
dr Zygmunt Kłodnicki, dr Anna Kowalska-Lewicka,
prof. dr Jadwiga Kucharska, dr Jan
Łuczkowski, dr Janina Nijakowska, dr Ewa Sadowska, dr Teresa Smolińska, mgr Zbigniew
Toroński, mgr Roman Tubaja i mgr Stanisław Żurowski. Członkowie Zarządu Głównego wybrali
następujące Prezydium: dr Janina Nijakowska - prezes, dr Zygmunt Kłodnicki - wiceprezes,
mgr Roman Tubaja - wiceprezes, mgr Krystyna Kaczko - sekretarz generalny, dr Ewa
Sadowska - zastępca sekretarza generalnego, mgr Zbigniew Toroński - skarbnik, dr Janusz
Bohdanowicz - zastępca skarbnika i mgr Stanisław Żurowski - członek Prezydium.
Na posiedzeniu Zarządu Głównego 21.09.1990 roku złożyła rezygnację z funkcji prezesa
dr Janina Nijakowska. Zarząd powołał, a 66 WZD w Jabłonce zatwierdziło na to stanowisko dra
Zygmunta Kłodnickiego, powierzając dr Janinie Nijakowskiej funkcję wiceprezesa. Główna Komisja
Rewizyjna zgodnie z wyborem na WZD w Opolu pracowała w składzie: mgr Teresa Lasowa przewodnicząca, mgr Magdalena Kopacz i dr Kazimiera Wołos - członkowie, a Sąd Koleżeński
19 -

Lud t. LXXV

290
stanowili: mgr Irena Wronkowska
- przewodnicząca, dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, dr Janusz
Kamocki i dr Barbara Kołodziejska - członkowie.
W czasie omawianej kadencji Walne Zgromadzenie Delegatów nadało godność członka
honorowego: mgr Marii Bytnar-Suboczowej (w Opolu), prof. dr. Jadwidze Klimaszewskiej, mgr
Zofii Cieśla-Reinfussowej, dr Wandzie Jostowej, dr. Witoldowi Paryskiemu i dr Jadwidze
Kleczkowskiej (w Jabłonce na Orawie) oraz mgr. Wojciechowi Błaszkowskiemu, dr Annie
Kowalskiej-Lewickiej, dr. Januszowi Kamockiemu, dr Jadwidze Pawłowskiej i prof. dr Bronisławie
Kopczyńskiej-Jaworskiej
(w Gdańsku).
W latach 1989-1992, t.zn. od Walnego Zgromadzenia
Delegatów w Opolu do WZD
w Szamotułach odbyło się 15 posiedzeń Prezydium, poświęconych realizacji zadań statutowych
i istotnym problemom, związanym z działalnością wszystkich agend Towarzystwa. Ponadto
odbyły się 4 posiedzenia Zarządu Głównego oraz 3 posiedzenia Rady Wydawniczej. Sprawy
bieżące, nie wymagające zwoływania Prezydium załatwiali jego członkowie zamieszkali we
Wrocławiu, a mianowicie dr Janusz Bohdanowicz i dr Zygmunt Kłodnicki, którym aktywnie
pomagał mgr Zbigniew Toroński.
Ograniczenie ilości posiedzeń Zarządu i Rady Wydawniczej wynikało z trudnej sytuacji
finansowej Towarzystwa, dotowanego dotąd przez Polską Akademię Nauk, która z początkiem
1992 roku przestała finansować działalność statutową towarzystw naukowych. Dzięki staraniom
Prezydium ZG PTL o dotacje, które to starania wspierali tacy wybitni etnologowie i folkloryści
jak: prof. dr Zbigniew Jasiewicz, prof. dr Bronisława Kopczyńska-Jaworska,
prof. dr Bogusław
Linette, prof. dr Czesław Hernas oraz poseł na Sejm mgr Stanisław Żurowski, udało się uzyskać
z Polskiej Akademii Nauk, Ministerstwa Kultury i Sztuki oraz Komitetu Badań Naukowych
środki finansowe na pokrycie najpilniejszych potrzeb Towarzystwa i jego agend, to znaczy
DWOK, ODiIE, Biblioteki Naukowej i Archiwum oraz na najważniejsze serie wydawnicze. Te
ostatnie dotowali także sponsorzy, których wymienimy przy omawianiu spraw wydawniczych.
O staraniach o pozyskanie środków finansowych informowano szczegółowo w sprawozdaniach, przedstawianych na WZD w Jabłonce i Gdańsku. W ostatnim roku kadencji Zarządu
Głównego kontynuowano intensywne wysiłki o uzyskanie dotacji. Ministerstwo Kultury i Sztuki
dofinansowało "Literaturę Ludową" i "Atlas Polskich Strojów Ludowych", przeznaczyło także
kwotę 25 milionów zł na działalność ogólnotechniczną
Towarzystwa oraz wsparło Zjazd
w Szamotułach kwotą blisko 15 mln zł. W czerwcu 1992 r. Komitet Badań Naukowych
w Warszawie podpisał z PTL umowę na finansowanie działalności agend Towarzystwa tzn.
Biblioteki i Archiwum, ODiIE, DWOK oraz czasopisma "Literatura Ludowa". KBN przeznaczył
na te cele 385 milionów złotych. Natomiast Polska Akademia Nauk nadal pokrywa koszty druku
"Ludu" i "Łódzkich Studiów Etnograficznych" jako czasopism współwydawanych przez PTL
i Komitet Nauk Etnologicznych.
O spotkaniach, posiedzeniach i udziale w etnologicznych konferencjach krajowych i zagranicznych pisaliśmy w sprawozdaniach
za lata 1989-1990 oraz 1990-1991. Ich celem bylo
zapewnienie rozwoju naszej dyscypliny, poszerzenie wiedzy i starania o właściwą opiekę instytucjonalną nad kulturą ludową. Realizując postulaty zgłoszone na WZD w Opolu po dwuletnich
zabiegach w Ministerstwie Edukacji Narodowej udało się wprowadzić do programu kształcenia
ogólnego od klasy IV do VIII szkoły podstawowej oraz w szkołach średnich parę istotnych zmian
w nauczaniu historii. We wstępie opracowania napisano: "Rozumne poznawanie przeszłości
!Jowinno rozwijać w uczniach postawy:
poszanowania dorobku ludzkości, szczególnie w zakresie kultury i cywilizacji;
- łączności z dziedzictwem poprzednich pokoleń;
- poszanowania i tolerancji dła innych kultur i narodów ... "
W opracowaniu tym wielki udział miała prof. dr Barbara Bazielich, recenzująca dokładnie
wszystkie programy indywidualne oraz dr Zygmunt Kłodnicki, zabiegający o wprowadzenie tych
treści do programów szkolnych. Równolegle prof. dr Anna Szyfer brała udział w opracowaniu

291
programu geografii, a mgr Hanna Żurowska - wychowania plastycznego. Na następnym etapie
do prac tych włączyły się prof. dr Bronisława Kopczyńska-Jaworska
i Anna Kowalska-Lewicka.
Dr Zygmunt Kłodnicki podejmował także próby nawiązania współpracy z mass mediami: Radiem
i Telewizją Polską oraz z redakcją "Nowej Wsi", przygotowując całoroczny konkurs dla młodzieży
szkół wiejskich pod nazwą "Rok na wsi".
W przygotowaniu jest także nowa seria wydawnicza: "Regiony: tradycja i współczesność".
Mają to być materiały pomocnicze dla szkół do nauki historii regionu. Jej założenia opracowali
prof. dr Barbara Bazielich i dr Zygmunt Kłodnicki, którzy także rozpoczęli prace nad pierwszym
tomem tej serii pl. "Dolny Śląsk". Istnieje szansa, że Ministerstwo Kultury i Sztuki dofinansuje tę
serię wydawniczą. W opracowaniu jest także "Słownik Biograficzny Etnografów Polskich" pod
redakcją dr Anny Kowalskiej-Lewickiej, który mamy nadzieję wydać dzięki dotacji Komitetu
Badań Naukowych, podobnie jak Bibliografię etnografii polskiej za lata 1986-1990; którą
przygotowuje mgr Maria Niewiadomska w ODiIE.
W ramach Towarzystwa działa aktualnie 19 oddziałów terenowych, skupiających około I 200
członków, w tym 3 członków prawnych i 5 członków zwyczajnych zagranicznych. Mamy ponadto
9 członków honorowych zagranicznych. Udział w tegorocznym Walnym Zgromadzeniu Delegatów
zgłosił prof. dr Wiktor Gusiew z Sankt-Petersburga. Slovenską Narodopisną Spolecnost w Brat yslavie repezentować będzie Olga Danglova.
Przy niektórych oddziałach istnieją koła zainteresowań kulturą ludową Ormian, Łużyczan
i Asyryjczyków oraz Koło Folkloru Opoczyńskiego, natomiast zakończyło swą działalność Koło
Zainteresowań Kulturą Robotniczą Łodzi. Do Zarządu Głównego PTL wpłynął wniosek
z Zamościa o utworzenie oddziału PTL w tym mieście, z siedzibą w Muzeum Okręgowym.
Zgodnie ze statutem PTL Zarząd Główny zatwierdził ten wniosek na ostatnim posiedzeniu.
Omawiając pracę oddziałów zmuszeni jesteśmy stwierdzić, że w ciągu trzyletniej kadencji
ustępującego Zarządu nie otrzymaliśmy przed kolejnymi Zjazdami rocznych sprawozdań i raportów finansowych oddziałów: w Kaliszu, Lublinie, Opolu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie,
Wrocławiu. Zakopanem i Zielonej Górze, a w tym roku także z oddziału w Łańcucie.
Uniemożliwia to podanie Walnemu Zgromadzeniu Delegatów aktualnego stanu liczbowego
członków Towarzystwa i dokonanie bardziej wnikliwej oceny pracy wszystkich jego oddziałów.
Zwracamy się do Zarządów tych oddziałów z apelem o terminowe nadsyłanie sprawozdań, a do
wszystkich członków Towarzystwa o wypełnianie podstawowego obowiązku statutowego, jakim
jest opłacanie rocznych składek członkowskich. Ze sprawozdań nadesłanych w bieżącym roku
przez oddziały: w Gdańsku, Katowicach, Koszalinie, Krakowie, Łodzi, Mszanie Dolnej, Poznaniu
i Toruniu wynika, że praca ich koncentrowała się na popularyzacji wiedzy o kulturze ludowej,
opiece nad twórczością ludową i folklorem oraz aktywnym udziale członków oddziałów w komisjach kwalifikacyjnych, pracach organizacyjnych i jury konkursów i przeglądów. Część oddziałów
prowadzi badania etnograficzne swojego regionu i publikuje ich wyniki.
Na szczególne podkreślenie zasługują prace Krakowskiego Oddziału nad przygotowaniem na
jubileusz lOO-lecia PTL w 1995 roku pierwszego zeszytu "Słownika Biograficznego Etnografów Polskich", obejmującego biogramy osób nieżyjących oraz opieka tego oddziału nad
grobami zasłużonych ludoznawców Żegoty Paulego i Oskara Kolberga na Cmentarzu Rakowieckim, kontynuacja wydawania Łódzkich Studiów Etnograficznych przez Oddział w Łodzi,
a także starania Oddziału w Koszalinie o realizację budowy Parku Etnograficznego w Kłosie.

2. Sprawy

wydawnicze

Znaczne ożywienie działalności wydawniczej Towarzystwa w latach osiemdziesiątych obligowało nowo wybrany Zarząd do podjęcia starań o pozyskiwanie funduszy na tę działalność.
Na posiedzeniu Rady Wydawniczej 18.xU989
roku na jej przewodniczącego
wybrano

292
prof. dr. Czesława Hernasa, a sekretarzem Rady został Antoni Kuczyński. Rada Wydawnicza
postanowiła, iż mimo trudności finansowych należy kontynuować działalność edytorską, podejmując intensywne zabiegi o dotacje, zapewniające dalsze ukazywanie się wszystkich serii
i czasopism. W pierwszych latach kadencji uzyskano środki finansowe z Polskiej Akademii Nauk
oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki, natomiast od połowy 1991 roku, gdy zaczęła ukazywać się
nowa seria pod nazwą "Biblioteka Zesłańca", zdołano zgromadzić fundusze na jej realizację
z Urzędów Wojewódzkich w Tarnowie, Gdańsku i Łodzi, Rad Miejskich we Wrocławiu, Tarnowie,
Gdańsku i Łodzi oraz z Kurii Biskupiej w Tarnowie. Stosunkowo niewielkie, lecz znaczące dla
skromnego budżetu PTL są także dary indywidualnych sponsorów z kraju i zagranicy.
Od 1991 roku Polska Akademia Nauk ograniczyła finansowanie działalności wydawniczej
PTL, przeznaczając jedynie określone sumy na druk rocznika "Lud" i na "Łódzkie Studia
Etnograficzne". Pozostałe tytuły, z wyjątkiem "Biblioteki Zesłańca" dotowane są doraźnie przez
Komitet Badań Naukowych oraz Ministerstwo Kultury i Sztuki. Pozyskujemy także środki ze
sprzedaży wydawnictw własnych, w tym głównie "Biblioteki Zesłańca", w pełni samofinansującej
się dzięki korzystnej umowie, zawartej z Wrocławską Drukarnią Naukową. Kwoty otrzymane ze
sprzedaży książek tej serii zasilają w znacznym stopniu budżet Towarzystwa i przeznaczone są na
cele wydawnicze, administracyjne i osobowe. W okresie minionej kadencji ukazały się następujące
tytuły: R. Vorbricha, Górale północnego Kamerunu, Wrocław 1990, seria "Prace Etnologiczne";
J. Świętka, Brzozowa i okolice Zakliczyna, pod red. K. Kwaśniewicz, t. l, Wrocław 1991, seria
"Archiwum Etnograficzne"; D. Wężowicz-Ziółkowskiej,
Miłość ludowa, Wrocław 1991, seria
"Biblioteka Popularnonaukowa";
T. Seweryna, Strój Krakowiaków Wschodnich (reprint), Wrocław
1991, APSL, dwa tomy "Ludu", który od 1990 roku jest organem nie tylko PTL, lecz także
Komitetu Nauk Etnologicznych (t. 73 za lata 1989-90 i t. 74 za 1990 rok), tomy 30 i 31 "Łódzkich
Studiów Etnograficznych", kolejne roczniki "Literatury Ludowej" (nr 4-6/89, 1-6/90 i 1-6/91),
cztery tytuły w serii "Biblioteka Zesłańca" oraz książka L. Dzięgla, Lwów nie każdemu zdrów,
Wrocław 1991.
Plany wydawnicze Towarzystwa zakładają kontynuowanie wszystkich serii i czasopism, gdyż
poczyniono już starania o dotacje w Ministerstwie Kultury i Sztuki oraz Komitecie Badań
Naukowych. Mamy zapewnienie Akademii, iż nadal będzie dotować druk "Ludu" i "Łódzkich
Studiów Etnograficznych". Poważnym problemem jest dystrybucja wydawnictw, jednak dzięki
różnym zabiegom akwizycyjnym udaje się wprowadzić w obieg księgarski ukazujące się pozycje.
Pomoc w tym zakresie wykazują niektóre jednostki upowszechniania kultury. Mając na uwadze
sytuację na rynku księgarskim, obniżono nakład czasopisma "Lud" do 500 egzemplarzy,
a "Literatury Ludowej" do 800 egzemplarzy. Książki z serii "Biblioteka Zesłańca" ukazują się
w nakładzie 3 000 egzemplarzy, co w pełni zaspokaja potrzeby rynku i zapewnia opłacalność ich
wydawania. Seria ta uzyskała powszechne uznanie w środowiskach opiniotwórczych w kraju i za
granicą np. nagrody Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce. Ukazało się na jej temat wiele
publikacji prasowych, propagowało ją radio i telewizja. Jedna z książek tej serii, autorstwa
Z. Orłowskiej, Tajgo, pamiętna tajgo, wydana w 1991 roku, otrzymała w br. nagrodę tygodnika
"Polityka". Świadczy to o potrzebie kontynuowania
tej serii wydawniczej tym bardziej, że
przyczynia się ona do pozyskiwania nowych materiałów o zesłaniach i deportacjach Polaków
w głąb byłego Związku Radzieckiego. Materiały te włączane są do Archiwum Naukowego PTL.
3. Biblioteka Naukowa

im. Jana Czekanowskiego

i Archiwum PTL

Biblioteka gromadzi książki głównie z zakresu etnografii, etnologii, antropologii kulturowej
oraz ważniejsze publikacje z historii, archeologii, socjologii i językoznawstwa.
W okresie od ostatniego WZD Biblioteka powiększyła swoje zbiory o 408 woluminów, w całej
zaś kadencji 1989-1992 księgozbiór zwiększył się o 1263 woluminy i liczy obecnie 36730
woluminów, w tym: 17849 woluminów dzieł zwartych, 16785 roczników czasopism i wydawnictw
seryjnych, 1504 jednostek inwentarzowych kartografii. Głównym źródłem pozyskiwania książek

293
i czasopism jest prowadzona od lat wymiana. W okresie ostatniej kadencji otrzymaliśmy 880
woluminów, w tym 750 z zagranicy, a 130 z instytucji krajowych.
Wymiana prowadzona ze 180 instytucjami zagranicznymi zapewnia bibliotece regularny
dopływ najnowszej literatury etnograficznej z 35 krajów, a równocześnie dorobek polskich
etnografów dociera do najważniejszych ośrodków naukowych, muzeów i towarzystw zagranicznych. Czasopisma zagraniczne, które wpływają do naszej biblioteki są rejestrowane w Centralnym
Katalogu Zagranicznych Wydawnictw Ciągłych w Bibliotekach Polskich, znajdującym się w Bibliotece Narodowej, są więc dostępne dla wszystkich zainteresowanych osób i instytucji w całym
kraju.
Na zakup 276 woluminów wydano ponad 6 mln zł. Wpłynęło też 80 woluminów jako dary
oraz 27 woluminów z produkcji własnej Towarzystwa. Z księgozbioru korzystają przede wszystkim
członkowie Towarzystwa, pracownicy naukowi i studenci Katedry Etnografii Uniwersytetu
Wrocławskiego oraz innych kierunków jak archeologia, kułturoznawstwo, historia, filologia polska
i słowiańska oraz geografia. Realizowane są również wypożyczenia międzybiblioteczne.
Po wielu latach starań biblioteka uzyskała dodatkowe pomieszczenie na swoje zbiory, co
przyczyni się niewątpliwie do jej lepszego funkcjonowania, gdyż dotychczasowa ciasnota niezmiernie utrudniała prace. Przeprowadzono remont pomieszczeń i zamontowano pozyskane nieodpłatnie regały, przeniesiono część księgozbioru, głównie czasopisma zagraniczne.
Do nowego magazynu przeniesiono również materiały archiwałne, które przechowywano
dotąd w biurze PTL oraz w magazynie wydawnictw. Założona została księga inwentarzowa dla
zbioru, będącego pokłosiem konkursu, ogłoszonego przez Zarząd PTL i redakcję "Literatury
Ludowej". Był to konkurs na wspomnienia i materiały dotyczące pobytu Polaków na Syberii,
Dalekim Wschodzie, w Kazachstanie oraz innych terenach byłego Związku Radzieckiego w latach
1939-1956. Zbiór ten liczy obecnie około 400 pozycji archiwalnych. Archiwum wzbogaciło również
swe zasoby o materiały dotyczące budownictwa ludowego Wielkopolski po śp. Andrzeju Gólskim
- wieloletnim członku Towarzystwa.
W ostatnim roku kadencji przeniesiono także magazyn wydawnictw PTL z peryferyjnej
dzielnicy Wrocławia do nowego lokalu w pobliżu siedziby Zarządu Głównego. Z zasobów
magazynowych przekazano nieodpłatnie dla 6 muzeów oraz Kuratorium Okręgu Szkolnego we
Wrocławiu wydawnictwa Towarzystwa z lat 1960.
Sekretarz Generalny PIL
mgr Krystyna Kaczko

67 WALNE ZGROMADZENIE

DELEGATÓW

PTL

GDAŃSK

20.09.1991

Prezes Z. Kłodnicki serdecznie powitał zgromadzonych na 67 WZD PTL delegatów, gości
krajowych i zagranicznych (w osobach prof. W. Gusiewa z Sankt Petersburga i dr. J. tukana
z Bratysławy) oraz organizatorów i gospodarzy: Wojewodę Gdańskiego, pracowników Oddziału
Etnografii Muzeum Narodowego i Wojewódzkiego Ośrodka Kultury, a także pracowników
Muzeum Historii Miasta Gdańska i Parku Etnograficznego we Wdzydzach. Prezes podziękował
również za listy, które nadesłali prof. A. Wyczański Sekretarz Wydziału I PAN i prof.
B. Kopczyńska-Jaworska
Prezes Oddziału Łódzkiego i Kierownik ODiIE PTL.
Prezes poprosił o przewodniczenie obradom Walnego Zgromadzenia Delegatów T. Lasową Prezesa Oddziału Gdańskiego i dyrektora Parku Etnograficznego we Wdzydzach. Przewodnicząca
dziękując za zaszczyt powitała jednocześnie zebranych w imieniu Oddziału, będącego gospodarzem zjazdu.

294
Przedstawiła następnie porządek obrad:
I. Otwarcie
2. Wybór przewodniczącego obrad
3. Powolanie protokolantek
4. Wybór Komisji Wnioskowej
5. Wspomnienie o zmarłych
6. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego
7. Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga
8. Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej
9. Sprawozdanie finansowe
10. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej
1I. Sprawozdania oddzialów
12. Nadanie godności honorowego członkostwa PTL
13. inne sprawy
Zebrani jednogłośnie zaaprobowali przedstawiony porządek obrad.
ad 4. Do Komisji Wnioskowej zaproponowano i jednogłośnie zatwierdzono: Z. Torońskiego,
A. Kwaśniewską, S. Chmielowskiego.
ad 5. Zebrani minutą ciszy uczcili pamięć zmarłych - z Oddziału Śląskiego J. Taciny;
z Mszany Dolnej A. Szendery, M. Olchawy, Z. SzylIer, W. Gawrona; z Opoczna - J. Ksyty;
z Gdańska - A. Górskiego; z Poznania F. Wokroja oraz z Łodzi - 1. Lechowej, Z. Kuchowicza,
D. Mądrzak, K. Wecela.
ad 6. Pod nieobecność K. Kaczko, Prezes Z. Klodnicki odczytał sprawozdanie Sekretarza
Generalnego.
ad 7. Redaktor DWOK B. Linette przedstawił sprawozdanie z działalności Redakcji.
ad 8. M. Niewiadomska zreferowała sprawozdanie ODiIE.
ad 9. Skarbnik Z. Toroński przedstawił sytuację finansową PTL.
ad 10. T. Lasowa odczytała sprawozdanie GKR.
ad 11. Następnie odczytano sprawozdania oddziałów w następującej kolejności: Gdańsk,
Kraków, Lublin, Łańcut, Łódź, Mszana Dolna, Opoczno, Poznań, o. Śląski, Warszawa, Wrocław,
Zielona Góra.
W tym punkcie porządku obrad Oddział Krakowski wystąpił z apelem o zbieranie składek na
opiekę nad grobem Kolberga, zebrani poparli apel postulując zbiórkę pieniędzy niezależnie od
zbiórki przeprowadzanej w oddziałach.
ad 12. Odnośnie przyznania godności członka honorowego PTL na WZD wpłynęły następujące wnioski:
z Oddziału Gdańskiego dla Wojciecha Błaszkowskiego,
z Oddziału Krakowskiego dla Anny Kowalskiej-Lewickiej i dla Janusza Kamockiego,
z Oddziału Łódzkiego dla Bronislawy Kopczyńskiej-Jaworskiej,
z Oddziału Wrocławskiego dla Jadwigi Pawłowskiej.
Po przedstawieniu kandydatur odbyło się głosowanie, w którym zebrani jednogłośnie zaakceptowali przyznanie godności członków honorowych.
ad 13. Ostatnim punktem posiedzenia była dyskusja.
Zobowiązany przez ZG do przedstawienia dalszej działalności PTL wystąpił R. Tubaja. Poinformowalon delegatów o klopotach finansowych spowodowanych przez cięcia budżetowe, wymuszające zmiany organizacji pracy w nauce i kulturze. Zmiana sposobu i organizacji pracy w Towarzystwie spowoduje redukcję etatów (w Biurze do 4 i 1/2). W przypadku dalszego pogorszenia się
kondycji finansowej PTL, może dojść do przejścia na pracę społeczną.
Prezes Z. Kłodnicki przedstawił listy od Chorwackiego Towarzystwa Etnologicznego i Ruchu
Kroackich Kobiet Intelektualistek, które to instytucje w związku z wojną w Chorwacji zwróciły się
do PTL z apelem o pomoc moralną w zaistniałej sytuacji. W odpowiedzi na ów apel

295
A. Kowalska-Lewicka odczytała list Towarzystwa z prośbą o przyjęcie takich rozstrzygnięć, które
doprowadziłyby do przerwania działań wojennych, skierowany do autorów apelu, Ministerstwa
Spraw Zagranicznych, Amnesty International, Rady Europy. Uwzględniono też uwagę M. Parnowskiej o skierowaniu listu również do ONZ. List zostanie opublikowany w prasie - Gazecie
Wyborczej i lokalnej gdańskiej. W dyskusji, w której wzięli udział B. Mienicka, B. Linette,
M. Parnowska i Z. Jasiewicz stwierdzono, że w sytuacji trwania konfliktu, gdy brak pełnych danych,
mamy prawo do apelowania o pokój, lecz bez oceniania stron biorących udział w walce. Toteż pismo
powinno zostać skierowane do obu walczących stron oraz do Parlamentu i Rządu Jugosławii.
Kolejnym dyskutowanym zagadnieniem było zwolnienie z opłat podatkowych i ubezpieczeniowych zabytkowych budynków na wsi. W dyskusji udział wzięli Z. Kłodnicki, A. Kowalska-Lewicka,
Z. Toroński, R. Tubaja. W sytuacji gdy właściciel zabytkowego (a jeszcze nie uznanego za taki przez
Konserwatora Zabytków budynku) zamiast wnosić opłaty (są to obecnie poważne wydatki) woli
dokonać rozbiórki, może ulec zniszczeniu duża liczba starych wiejskich budowli. Prezes Z. Kłodnicki,
dla ratowania ginącego budownictwa, postulował wystąpienie do właściwych organów - samorządów lokalnych, zarządów gmin o zwolnienie od opłat lub przyznanie ulg ich właścicielom. Sam
problem nie podlegał dyskusji, rozbieżności powstały przy ustaleniu o jakie opłaty chodzi: o podatek
za obiekty gospodarcze, mieszkalne, podatek gruntowy czy ubezpieczenia.
J. Cieślak wystąpił z inicjatywą wystosowania apelu dotyczącego losu Polaków na Litwie. Zebrani podzielili się co do słuszności występowania przez PTL z takim apelem. W dyskusji, w której
uczestniczyli Z. Kłodnicki, A. Kowalska-Lewicka, M. Parnowska, J. Kamoch, T. Lasowa, J. Cieślak,
obok głosów popierających inicjatywę, zwracano uwagę na możliwość zaszkodzenia społeczności
polskiej poprzez niewczesną ingerencję w wewnętrzne sprawy Litwy. Ustalono, że A. Kowalska-Lewicka i J. Cieślak przygotują tekst pisma na najbliższe posiedzenie Zarządu Głównego PTL.
J. Kamocki nawiązując do sprawozdania skarbnika zaproponował aby w obecnej sytuacji
zrezygnować z płacenia przez Towarzystwo diet delegacyjnych, poprzestając na zwracaniu kosztów
przejazdu i noclegu. Z. Kamocki i T. Lasowa zasugerowali, aby pomimo trudności finansowych PTL
propozycję tę potraktować jako apel a nie jako wymóg formalny.
Podjęto następnie sprawę wysokości składek członkowskich. Rozważając możliwość podniesienia wysokości składek do 50 tys. zł (emeryci 10 tys. zł) lub pozostając na ostatnio ustalonym
poziomie równowartości 10 znaczków pocztowych zdecydowano przyjąć wariant drugi, zaś
ewentualne podwyższenie składki pozostawiono do kompetencji oddziałów.
Prezes Z. Kłodnicki na zakończenie dyskusji przypomniał o udziale Towarzystwa w pracach
Ministerstwa Edukacji Narodowej. Zainteresowanych udziałem w tych pracach poprosił o zwracanie
się do ZG lub do niego osobiście.
Poinformował także zebranych o postanowieniu Zarządu Głównego aby wydawnictwa PTL
wydane przed 2 laty rozdawane były oddziałom gratis, z tym aby zainteresowani pokryli koszty
transportu (przesyłki lub przewozu).
Z ostatnim wnioskiem wystąpiła A. Kowalska-Lewicka. Zaproponowała ustalenie nagrody
honorowej PTL dla osób szczególnie aktywnych w ochronie dóbr kultury ludowej. Byłaby to
nagroda prestiżowa dla zasłużonych a nie będących członkami Towarzystwa. Informacja o nagrodzie
byłaby jednocześnie reklamą dla PTL. Zebrani przez aklamację zobowiązali ZG do przygotowania
formy takiej nagrody.
67 WZD PTL towarzyszyła Sesja Naukowa poświęcona prezentacji aktualnych wyników badań
nad kulturą ludową Pomorza Wschodniego.
Przed rozpoczęciem Sesji wręczono dyplomy członków honorowych
J. Pawłowskiej,
A. Kowalskiej-Lewickiej, J. Kamockiemu i przekazano dyplom dla B. Kopczyńskiej-Jaworskiej.
Głos zabrali również - członek honorowy PTL prof. W. Gusiew w imieniu rosyjskich
etnografów i folklorystów, oraz gość ze Slovenskiej Narodopisnej Spolocnosti dr J. Cukano
Jolanta Kościeiska
Maria Niewiadomska

296
PROTOKÓŁ
Z SESJI NAUKOWEJ TOWARZYSZĄCEJ
LXVII WALNEMU
ZGROMADZENIU
DELEGATÓW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO
POŚWIĘCONEJ
PODSUMOWANIU
WYNIKÓW BADAŃ NAD KULTURĄ LUDOWĄ
POMORZA WSCHODNIEGO.
GDAŃSK, 20 WRZEŚNIA 1991 ROKU

Sesja rozpoczęła się w sali Ratusza Staromiejskiego w Gdańsku. Otwarcia dokonał prezes
PTL dr Zygmunt Kłodnicki. Powitał gości przybyłych na sesję: wicewojewodę gdańskiego - prof.
dra hab. Józefa Borzyszkowskiego, który przyjął honorowy patronat nad sesją. mgra Wojciecha
Bonisławskiego
- dyrektora Wydziału Kultury, Nauki i Sportu Urzędu Wojewódzkiego
w Gdańsku, mgra Tomasza Bedyńskiego - dyrektora Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Gdańsku oraz z zaprzyjaźnionych towarzystw naukowych - prof. Wiktora Gusiewa z SL Petersburga
(członka honorowego PTL) oraz dra Jarosława Cukana ze Słowackiego Towarzystwa Etnograficznego.
Życzenia owocnych obrad nadesłali: sekretarz Wydziału Społecznego PAN prof. A. Wyczański, prof. B. Kopczyńska-Jaworska, dr Adam Bartosz, a obszerny list (członek honorowy PTL prof.
Milovan Gavazzi z Zagrzebia). Przystąpiono do wręczenia tegorocznych, uchwalonych na WZD
dyplomów honorowym członkom Towarzystwa. Otrzymali je: dr Jadwiga Pawłowska, dr Anna
Kowalska-Lewicka,
dr Janusz Kamocki oraz prof. B. Kopczyńska-Jaworska,
mgr Wojciech
B1aszkowski (nieobecny na uroczystości). Prezes wręczając dyplomy złożył w imieniu członków Towarzystwa wszystkim wyróżnionym serdeczne życzenia dalszej pomyślnej działalności na
niwie etnograficznej oraz w życiu osobistym. Nastąpiły krótkie wystąpienia gości: prof. Gusiewa
(zawierające syntezę działalności O. Kolberga i badań folklorystycznych polsko-rosyjskich,
w tym badań kaszubskich) oraz dra tukana (o działalności Słowackiego Towarzystwa), z podziękowaniami za zaproszenie na sesję. Kończąc część oficjalną sesji dr Kłodnicki zaproponował aby poświęcić ją pamięci wielkich badaczy Pomorza - ks. W. Łęgi, ks. B. Sychty
oraz dra L. Malickiego. Przewodnictwo pierwszej części sesji objęła prof. dr hab. J. Klimaszewska.
Wygłoszono referaty: prof. dr hab. Józef Borzyszkowski - "Pomorze kraj pogranicza. Dzieje
i kultura jego mieszkańców". Odczytanie referatu poprzedziło krótkie wystąpienie z podziękowaniami za zaproszenie na niniejszą sesję oraz powitanie zgromadzonych w imieniu Zrzeszenia
Kaszubsko- Pomorskiego.
Następny referat - prof. dr. hab. Brunona Synaka - "Kaszubów wizerunek własny" został
odczytany przez 1. Kuniewskiego (nieobecność profesora spowodowana została ważnymi sprawami służbowymi).
Ostatni referat w tej części sesji wygłosił dr Jerzy Samp - "Literatura kaszubska jako forma
dialogu kultur".
Przebieg dyskusji:
Doc. A. Zbierski z PA N, zabrał głos w bardzo istotnej dla mIejscowego środowiska
sprawie - a mianowicie konieczności powołania, w miarę istniejących możliwości, właściwej
komórki PAN lub katedry etnografii na Uniwersytecie Gdańskim. Dotychczas prowadzone
badania naukowe na tym polu (między innymi przez ośrodek toruński z prof. J. Klimaszewską,
ośrodek łódzki z prof. J. Kucharską oraz dorywczo przez wielu innych; podejmowane obecnie
interdyscyplinarne programy badań, młoda kadra pracująca w muzeach) wymagają większej uwagi
i koordynacji działań. Brak placówek naukowych w zakresie etnografii powoduje brak trwałego
oparcia w miejscowym środowisku naukowym, dalsze rozpraszanie sił i środków. Przykładem
możliwości pozytywnego i właściwego działania są zainicjowane przed kilku laty badania
socjologiczne pod kierunkiem prof. Latoszka z Uniwersytetu Gdańskiego.

297
Odczuwa się również brak kontaktów międzynarodowych. Etnologia niemiecka wykazuje
stałe zainteresowanie Pomorzem, prowadzi badania, publikuje.
Mobilizacja wysiłków i wspólne działanie ze Zrzeszeniem Kaszubsko-Pomorskim,
Gdańskim
Towarzystwem Naukowym mogłoby przynieść korzystny i tak oczekiwany przez środowisko efekt
kulturotwórczy.
Prof. J. Borzyszkowski z Uniwersytetu Gdańskiego, uzupełniając swoje wystąpienie wskazał
na problemy i oczekiwania Pomorzan w zakresie badań i zainteresowań etnografów kaszubszczyzną i Pomorzem. Podsumowanie różnorakich i wielostronnych dążeń różnych środowisk wypada
bardzo nierównomiernie, brak badań archiwalnych i poszukiwań, które rozwiązałyby i ukazały
całokształt kultury i wzajemnych powiązań etnicznych na Pomorzu. Również nikłe są kontakty
międzynarodowe. Konieczne jest podjęcie badań interdyscyplinarnych,
łączenie się humanistów
w szersze programy badawcze aby uchwycić wszystkie aspekty badanych problemów, społeczności
i struktur. Od kilku lat na Uniwersytecie Gdańskim organizowane są z takim zamysłem seminaria
pod nazwą Antropologia Kaszub i Pomorza - przełamujące stereotypy badawcze. Liczne już
środowisko gdańskich etnografów nie ma bliskiego wsparcia w instytucjonalnych kontaktach
naukowych. Bogata i zróżnicowana kultura ludowa Pomorza czeka więc na swoje lepsze dni,
nowoczesne i wielostronne badania naukowe.
Prof. Klimaszewska zamykając tę część sesji podziękowała referentom i uczestnikom dyskusji
za cenne uwagi na temat programów i zamierzeń badawczych, inicjowania i rozwijania kontaktów
naukowych i współpracy różnych środowisk.
2 l września -

ciąg dalszy sesji.

Po przywitaniu uczestników i komunikatach organizacyjnych prezes Oddziału Gdańskiego
mgr T. Lasowa poprosiła
o przewodniczenie
przedpołudniowej
części obrad
prof. dr. hab. Z. Jasiewicza.
Wygłoszono referaty:
Prod. dr hab. Teresa Karwicka - "Stan badań etnograficznych na Pomorzu Wschodnim".
Jako dodatkowy, uzupełniający punkt programu wprowadzono wystąpienie prof. dr hab.
1. Klimaszewskiej na temat postępu prac nad Atlasem etnograficznym Pomorza. Obok omówienia
organizacji i celu takich badań, referentka zapoznała zgromadzonych z wynikami badań i na
przykładach gotowych kartogramów wyjaśniła złożoną problematykę kultury ludowej Pomorza,
zasięgi zjawisk, wspólne i różne elementy kultury sąsiadujących regionów, na ogólnym tle
Słowiańszczyzny. Prof. Z. Jasiewicz dziękując prof. J. Klimaszewskiej za prezentację niepublikowanego jeszcze, a więc tym bardziej cennego materiału, przypomniał o dotychczasowych
badaniach atlasowych pani profesor i współpracy z prof. Moszyńskim.
Mgr T. Lasowa, mgr R. Tubaja "Muzealnictwo etnograficzne na Pomorzu Wschodnim" (ze
względu na brak czasu i jednocześnie bardzo obfity materiał, autorzy zaprezentowali pierwszą
część powstałego opracowania z cezurą czasową do 1939 r.).
Dr T. Sadkowski, "Specyfika wschodniopomorskiego
drewnianego budownictwa sakralnego.
Szkic porównawczy".
Ze względu na nieobecność autora nie wygłoszono planowanego
komunikatu
dra
A. Błachowskiego, "Najnowsze badania nad kaszubskim łudowym drzeworytem i malarstwem na
szkle".
Dyskusja:
Mgr E. Arszańska podniosła sprawę polsko-niemieckich kontaktów naukowych - ich braku
przy specyficznej "fobii" niemieckiej. Nie znamy stanu badań niemieckich na Pomorzu po II
wojnie. Kontakty takie istnieją ale na bazie badań językoznawczych (opracowany słownik języka
pomorskiego, który powinien zawierać również tak interesujące nas połonizmy). Brak referatu

298
dotyczącego spraw językoznawczych na Pomorzu. Dyskutantka apeluje też o szerszą wymianę
międzynarodową
(tu uwaga na temat nieznajomości języka niemieckiego pośród etnografów
badających Pomorze). Zauważa się też zbyt małe wykorzystanie badań archiwalnych. Materiały
z badań terenowych zawierają duży stopień obcych naleciałości, zmian trudnych do uchwycenia
w czasie, co przy braku określenia strefy wpływów bardzo utrudnia prawidłowy zapis i interpretację zjawisk. Na temat postulowanego w dniu poprzednim powołania nowej placówki naukowej
związanej z etnografią w środowisku gdańskim, proponuje reaktywowanie etnografii na Uniwersytecie Toruńskim, która ma lepsze zaplecze naukowe, archiwalne i biblioteczne oraz czynną
Katedrę Etnografii (obecnie bez studiów stacjonarnych).
Nawiązując do tego głosu prof. Z. Jasiewicz stwierdził, iż ideałem byłoby powołanie dwóch
dobrze działających katedr - w Toruniu i Gdańsku.
Prof. J. Klimaszewska zabrała głos w kwestii wpływów niemieckich. Jej zdaniem wyniki
dotychczasowych badań atlasowych przyniosły wynik określający niewielki stopień wpływów
niemieckich na rodzimą kulturę. Należałoby jeszcze potwierdzić drogą badań uzupełniających.
Mgr R. Tubaja - głos w sprawie niemieckiej - rozróżniania niemieckich wpływów
politycznych w różnych latach (antypolskich czasów bismarkowskich czy lat 30.). Obiektywnie
trzeba przyznać, że nauka polska wykazywała podobne tendencje. Stąd wypływa problem zbiorów
niemieckich w muzeach polskich (przykład z ofertą sprzedaży malowanej szafy niemieckiej,
z 1803 r. odrzucaną przez szereg muzeów Polski zachodniej, a kupioną do zbiorów Muzeum
Etnograficznego w Toruniu). Obecnie zauważa się zjawisko poszukiwania korzeni przez ludność
wysiedloną z tego terenu - objawia się to zjawiskiem wywozu obiektów etnograficznych
z Pomorza do Niemiec. Na wzajemnych stosunkach zaważyło ostatnie 45 lat; należy to zmienić
i stopniowo ten trudny problem łagodzić.
Prof. B. Bazielich - w nawiązaniu do casusu szafy wyjaśnia, iż muzea śląskie mytom ze
zbiorami przedwojennymi z Katowic), Wrocław i inne posiadają bogate zbiory zarównu tzw.
"poniemieckie" jak i rodzime. Wykorzystane są bez względu na cechy narodowe na ekspozycjach
stałych. Kończy wypowiedź uwagą na temat powołania katedry, iż sesja naukowa winna
w podsumowaniu zawierać wnioski stricte naukowe. Problemy organizacyjne powoływania katedr
itp. powinny znaleźć miejsce na Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL lub obradach Zarządu
Głównego PTL.
Podsumowanie obrad tej części sesji prof. Z. Jasiewicz zawarł w następujących punktach:
istnieją złoźone związki między obiektem kulturowym, a jego etnicznością,
regiony zawierają w sobie tradycję wieloetniczną,
prace niemieckie - powinna tu nastąpić szersza współpraca. Kontakty zostały już nawiązane.
W Poznaniu odbędzie się niebawem spotkanie etnografów polskich i niemieckich w celu ustalenia
współpracy.
Mgr Cieślak, ad vocem - zgłasza problem poruszenia w naukowym gronie sprawy oceny
pseudonaukowych materiałów rozprowadzanych w towarzystwach niemieckich na Śląsku Opolskim.
Po komunikatach organizacyjnych nastąpiła przerwa obiadowa.
Obrady popołudniowej części sesji poprowadziła prof. dr hab. Teresa Karwicka. Wygłoszono
komunikaty: prof. dr hab. J. Kucharska, "Rola dziedzictwa kulturowego w określeniu tożsamości
etnicznej Kaszubów (refleksje i niektóre wyniki badań etnograficznych prowadzonych w Polsce
i Kanadzie"); mgr A. Kwaśniewska, "Z badań nad życiem i kulturą .dawnych mieszkańców Żuław";
mgr W. Blacharska, "Obszar Borów Tucholskich w świetle badań etnograficznych"; mgr
J. Kuniewski, "Antropologia kowalstwa wiejskiego Kaszub i Kociewia w XX w."
Podsumowanie

obrad:

Skrócenie czasu trwania sesji ze względów niezależnych od organizatorów spowodowało
ograniczenie czasu na szerszą dyskusję do zapytań do referentów i odpowiedzi: dotyczyło to
spraw związanych z Żuławami i współczesnych problemów Kaszubów kanadyjskich (zapytania
dr A. Kowalskiej-Lewickiej).

299
Przed podsumowaniem naukowej części Zjazdu prof. Karwicka poddała pod uzupełniającą
dyskusję wniosek doc. A. Zbierskiego w sprawie powołania placówki naukowej o profilu etnologii
w Gdańsku. Po krótkiej wymianie zdań i ustaleniach formalnych z prezesem PTL oraz
zgromadzonymi na sali, ustalono iż PTL popiera podjęcie starań o powołanie takiej placówki,
istnienie silnego ośrodka badawczego na terenie Pomorza jest niezwykle ważne dla dalszych
badań. Zarząd Towarzystwa na swoim najbliższym posiedzeniu zadecyduje o formalnej stronie
tego wniosku.
Podsumowując naukową część sesji prof. T. Karwicka ujęła problematykę zawartą w referatach i komunikatach w następujących aspektach:
1. stan badań i historii muzealnictwa i zbieractwa etnograficznego,
2. opis wybranych faktów kulturowych w zróżnicowanych etnicznie regionach Pomorza,
3. badania nad problemami stereotypu kulturowego i tożsamości etnicznej.
Ten ostatni temat zdaniem prof. T. Karwickiej staje się w obecnych czasach najistotniejszy dla
dalszych badań. Obecnie etnografia winna zmierzać do obiektywnego rozpatrzenia sytuacji
różnych grup etnicznych w jednoczącej się i jednocześnie ujednolicającej się kulturowo Europie.
Uznanie praw różnych grup do samookreślenia staje się faktem. W naszym wymiarze na szczęście
nie grożą nam towarzyszące nieraz temu zjawisku konflikty zbrojne jak np. obecnie w Jugosławii.
Podkreślanie odrębności jako elementu wzbogacającego kulturę ogólnonarodową,
poczucie
łączności i przynależności obywatelskiej i politycznej do narodu polskiego, staje się głównym
aspektem i motorem aktywności tych grup.
Badania interdyscyplinarne Uęzykoznawców, socjologów, historyków i etnografów) stanowią
o przyszłości tak potrzebnych kompleksowych badań nad kulturą Pomorza.
Zakończenie

sesji:

Prezes PTL, dr. Z. Kłodnicki, poinformował zebranych o rozmowie z prof. J. Borzyszkowskim
na temat wydania materiałów z niniejszej sesji (uzupełnionych o inne niepublikowne dotąd referaty
i materiały z Pomorza z ostatnich lat oraz poprzedniej sesji) - w formie tomu pomorskiego.
Prezes złożył podziękowania referentom, profesorom prowadzącym sesję .naukową oraz
organizatorom zjazdu. Poinformował również, iż następny, przyszłoroczny Zjazd Towarzystwa
odbędzie się w Poznaniu. Jako temat zaproponowano: "Polska kultura tradycyjna połowy XIX
wieku w opracowaniach Kolberga i jemu współczesnych".
Informacje organizacyjne dot. wyjazdu na wycieczkę zakończyły Zjazd.
Protokół opracowała na podstawie notatek oraz nagrań magnetofonowych (w posiadaniu
oddziału gdańskiego) - mgr Teresa Lasowa.
Gdańsk, pażdziernik

1991 rok

68 WALNE ZGROMADZENIE
DELEGATÓW
POLSKIEGO
TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO
W SZAMOTUŁACH
18 WRZEŚNIA 1992 R.
WZD otworzył Prezes PTL Z. Kłodnicki witając zebranych członków Towarzystwa oraz
gości w osobie prof. dr W. Gusiewa z Sankt Petersburga. Na wstępie przypomniał o zmarłych
w ostatnim roku kolegach: Marii Suboczowej i Romualdzie Nachtmiller z Oddziału Śląskiego,
Janie Bujaku z Oddziału krakowskiego, Karolu Kozerawskim i Janinie Szczulskiej z Oddziału
opoczyńskiego, Danucie Stańko z Oddziału w Zielonej Górze. Zebrani uczcili zmarłych minutą
ciszy.

300
Następnie Prezes przekazał życzenia owocnych obrad od członków, którzy usprawiedliwili
swą nieobecność: T. Baraniuka, A. Bartosza, B. Kopczyńskiej-Jaworskiej,
T. Smolińskiej,
S. Żurawskiego.
Na Przewodniczącego obrad został powołany J. Heidenreich, który o pomoc w prowadzeniu
WZD poprosił K. Kaczko, Sekretarza Generalnego PTL. Na sekretarza obrad, przy jednym głosie
wstrzymującym się, wybrano M. Niewiadomską.
Zgodnie z porządkiem obrad, protokół z 67 WZD PTL w Gdańsku odczytała M. Niewiadom ska.
Następnie jednogłośnie wybrano składy komisji w osobach:
Komisja Matka: M. Antos, M. Parnowska, J. Koszutska
Komisja Wnioskowa: A. Kowalska-Lewicka,
B. Turno, J. Łuczkowski
Komisja Skrutacyjna: M. Trojan, M. Abdalla, A. Twardowska
W dalszym porządku obrad sprawozdanie Sekretarza Generalnego w kadencji 1989-1992
odczytała K. Kaczko.
Prezes Kłodnicki poinformował zebranych, że najważniejszym sponsorem WZD jest Ministerstwo Kultury i Sztuki i korzystając z obecności Pełnomocnika d/s twórczości ludowej mgr.
Zdzisława Potkańskiego, złożył podziękowania na jego ręce. Z. Potkański dziękując za zaproszenie
na zjazd równocześnie naświetlił nową strukturę organizacyjną MKiS. Powołana rada konsultacyjna ma udział w kształtowaniu polityki kulturalnej państwa, nastąpiło zainteresowanie
obszarami twórczości ludowej, co znalazło odbicie w przyznanych funduszach na publikacje
i potrzeby Towarzystwa. Z. Potkański poinformował również o projektowanym centralnym banku
informacji o rzemiosłach ludowych.
Zgodnie z porządkiem obrad odczytano kolejne sprawozdania. Skarbnik PTL Z. Toroński
przedstawił sprawozdanie finansowe, sprawozdanie z prac Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara
Kolberga przedstawił B. Linette zaś M. Niewiadomska odczytała sprawozdanie z działalności
Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej.
Następnie przez aklamację wprowadzono zmianę do porządku obrad aby sprawozdania
oddziałów odczytywać po przerwie.
Po przedstawieniu przez T. Lasową sprawozdania Głównej Komisji Rewizyjnej odbyło się
głosowanie nad wnioskiem GKR o udzielenie absolutorium
ustępującemu zarządowi. Absolutorium udzielono przy 2 głosach wstrzymujących się.
W dalszej kolejności przystąpiono do wyborów nowych władz PTL. M. Parnowska
przedstawiła i krótko scharakteryzowała sylwetki kandydatów do Zarządu Głównego, Głównej
Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Do ZG: T. Baraniuk, A. Bartosz, E. Bączyńska,
E. Berendt, 1. Bohdanowicz, J. Cieślak, Z. Jasiewicz, 1. Heidenreich, K. Kaczko, Z. Kłodnicki,
E. Kłosek, B. Kopczyńska-Jaworska,
A. Kowalska-Lewicka,
A. Kwaśniewska, T. Lasowa,
M. Parnowska, A. Rataj, M. Rostworowska, Z. Toroński, R. Tubaja, B. Turno.
(Z uwagi na propozycję kandydatury do ZG M. Parnowskiej, jej funkcję w Komisji Matce
przejął B. Linette).
Do GKR: J. Adamczewski, J. Łuczkowski, W. Sadowski, I. Soppa, I. Wronkowska.
Do Sądu Koleżeńskiego: S. Chmielowski, F. Czyżewski, K. Wołos.
W ramach dyskusji w której udział wzięły: K. Wołos, A. Kowalska-Lewicka, T. Lasowa
wyjaśniono kwestie zgodności ze statutem liczby kandydatów do GKR.
Po przerwie odczytane zostały sprawozdania następujących Oddziałów: Gdańsk, Katowice,
Koszalin, Kraków, Lublin, Łódź, Łańcut, Mszana Dolna, Opole, Szczecin, Toruń, Warszawa,
Wrocław, Zielona Góra.
Wybory. Przewodniczący Komisji Matki, B. Linette rozdał kartki z nazwiskami kandydatów
i wyjaśnił tryb głosowania. Następnie głosy zostały zebrane przez Komisję Skrutacyjną, która
przystąpiła do prac nad ich obliczeniem.
Ustępujący Prezes Z. Kłodnicki zabrał głos, aby krótko podsumować działalność oraz aby

301
podziękować osobom i instytucjom, które w ostatniej kadencji wspomogły Zarząd, głównie
w poszukiwaniu funduszy. Wystąpił jednocześnie z wnioskiem do zobowiązania przyszłego
Zarządu o pisemne podziękowanie osobom spoza Towarzystwa za pomoc i życzliwość. Wniosek
przeszedł przez aklamacj~.
Następnie Przewodniczący obrad otworzył dyskusję z prośbą o konkretne wystąpienia.
Pierwsza zabrała głos A. Kowalska-Lewicka, serdecznie dziękując Z. Kłodnickiemu i Z. Torońskiemu za trud prowadzenia prac administracyjnych
oraz za pozyskanie pomieszczenia na
bibliotekę PTL (czego nie udało się załatwić w poprzednich kadencjach). Z. Jasiewicz zaproponował aby podstawą dalszej dyskusji stały się wnioski, które wpłynęły do Komisji
Wnioskowej.
Zgodnie z tym Przewodnicząca Komisji Wnioskowej A. Kowalska-Lewicka
przedstawiła
kolejne wnioski:
l. Wniosek Oddziału łódzkiego o rozważenie możliwości poszerzenia nazwy Polskiego Towarzystwaludoznawczego
o człon "Stowarzyszenie Etnologów, Folklorystów i Antropologów Kulturowych". B. Linette zauważył, że inny statut posiada Towarzystwo, a inny stowarzyszenie jako takie.
Z. Jasiewicz uzasadnił wniosek tym, że PTL ma dwie grupy członków - zainteresowanych kulturą
ludową ludoznawców oraz profesjonalistów z racji wykształcenia lub zatrudnienia. Wraz z postępującym procesem profesjonalizacji pojawiło się poczucie dystansu między tymi grupami.
Wniosek ma na celu zapobiec szkodliwym tendencjom do utworzenia nowego Towarzystwa
i przyciągnąć profesjonalistów. Z. Jasiewicz uważa że nazwę Towarzystwa należy zachować
dodając uzupełnienie "i Etnologiczne". Dodania drugiego członu jak we wniosku nie uważa za
najlepsze. 1. Cieślak stwierdził, że nazwa Towarzystwa (w statucie nazwanego stowarzyszeniem
naukowym) jest tak ogólna, że może skupiać wszystkich, tym bardziej, że Oddziały mogą mieć
ukierunkowaną działalność zgodną z zainteresowaniami członków. Proponuje pozostawić nazwę
bez zmiany. E. Piet raszek podając przykłady innych Towarzystw grupujących różnych rangą
specjalistów zauważył, że tendencje do tworzenia nowego towarzystwa wynikają z kompleksów
osób, które będąc antropologami kulturowymi uważają się za lepsze od ludoznawców. Z. Kłodnicki zaproponował przedyskutowanie tej kwestii w oddziałach, gdyż chodzi o stworzenie miejsca
dla tych, którzy dotąd nie znaleźli się w Towarzystwie. Decyzji takiej nie należy podejmować
pochopnie. A. Kowalska-Lewicka wystąpiła z przekonaniem, źe zmiana nazwy nie zmieni stosunku
do Towarzystwa. PTL ma luźną organizację i jest w nim miejsce dla wszystkich. Poza tym
propozycja zmiany nazwy (np. brak antropologów społecznych) pociąga za sobą zmianę statutu
i wykluczenie 50% członków, którzy nie są wymienieni w nazwie. Siła leży w tradycji. Postuluje nie
odkładanie decyzji do przyszłego zjazdu lecz natychmiastowe przegłosowanie wniosku. Z. Jasiewicz zaproponował jednak szeroką dyskusję w środowisku. Co do wypowiedzi E. Pietraszka
o innych towarzystwach zauważył, że w dyskusji chodzi nie o stopień profesjonalizacji lecz
o przedmiot zainteresowań. W tym przypadku przedmiotem zainteresowań jest kultura i chodzi
o poszerzenie zakresu badań oraz o upodobnienie nazwy do nazw światowych. M. Parnowska
wysunęła argumenty, że zmiana nazwy pociąga za sobą koszty oraz że zbliża się stulecie
Towarzystwa. M. Blacharska zauważyła, że Towarzystwo się starzeje, brak napływu młodych
członków związany jest być może z archaiczną nazwą i zmiana być może przyciągnie młodych
ludzi. O. Danglowa z Bratysławy stwierdziła, że również w Czecho-Słowacji są problemy paralelne,
czy pozostać przy starej nazwie czy ją unowocześnić. (W tym miejscu Przewodniczący obrad
przeprosił zebranych, że wcześniej nie powitał miłego zagranicznego gościa). 1. Heidenreich
podsumowując powyższe wypowiedzi poprosił o przełożenie zmian na później, gdyż sprawa ta
wymaga referendum wśród wszystkich członków. Jego zdaniem nazwa nie powinna ulec zmianie co
najmniej przez dwa najbliższe lata, do jubileuszu IDO-lecia PTL. Sformułował do przegłosowania
wniosek w następującym brzmieniu: "Wniosek o utrzymanie tradycyjnej nazwy Polskiego
Towarzystwa Ludoznawczego na okres do 1995 r. otwierając w międzyczasie możliwość szerokiej
dyskusji na temat ewentualnej zmiany nazwy". Wniosek przeszedł przy 25 głosach za, 1 głosie
przeciw, 3 głosach wstrzymujących się.

302
2. Wniosek Oddziału Śląskiego z zaproszeniem do Górnośląskiego Parku Etnograficznego na
kolejne 69 WZD. Wniosek, z którym wystąpił J. Heidenreich oferując dobre warunki pobytu oraz
chęć i wolę goszczenia delegatów został przyjęty przez aklamację. Do współpracy przy organizacji
zaproszono prof. B. Bazielich.
3. Wniosek Oddziału łódzkiego z propozycją organizacji 70 WZD w 1994 r. w Łodzi
z tematyką etnologicznych badań ikonosfery. Wniosek został przyjęty przez aklamację.
4. Wniosek A. Kuczyńskiego o powołanie w związku z jubileuszem PTL w 1995 r. Komitetu
Organizacyjnego obchodów lOO-lecia PTL. Komitet ów miałby opracować program obchodów
rocznicowych takich jak: sesje naukowe we Lwowie i Wrocławiu, opracowanie monografii PTL,
publikacje biogramów słynnych etnologów polskich, wydanie słownika etnografów polskich,
wybicie medalu pamiątkowego.
W dyskusji w której udział wzięli A. Kowalska-Lewicka,
Z. Jasiewicz, Z. Kłodnicki, J. Heidenreich, K. Wołos przypomniano, że już na jednym z zebrań
Zarządu Głównego PTL powołano Z. Jasiewicza na przewodniczącego Komitetu Obchodów
Jubileuszu lOO-lecia PTL. Obecnie należy jedynie sformułować wniosek o powołanie składu
uzupełniającego bez dyskusji nad proponowanym
przez A. Kuczyńskiego szczegółowym programem obchodów. Ułożenie programu należałoby do Komitetu, który rozważy propozycje
A. Kuczyńskiego. Wniosek o powołanie przez nowy ZG PTL uzupełniającego składu Komitetu
został przegłosowany jednogłośnie. l
5. J. Cieślak przedstawił wniosek o nadanie profesor Dorocie Simonides godności członka
honorowego PTL. Wniosek przeszedł przy 1 głosie wstrzymującym się.
Komisja Skrutacyjna przedstawiła protokół ze swego posiedzenia. Przy wątpliwościach co
decyduje o kolejności przy jednakowej ilości otrzymanych głosów, K. Kaczko przedstawiła
precedens, w którym zdecydował alfabet. Zgodnie z tym precedensem do ZG PTL wszedł
T. Baraniuk, A. Bartosz został zastępcą.
Następnie Zarząd ukonstytuował
się w następującym składzie: Prezes - Z. Kłodnicki,
Wiceprezesi - R. Tubaja, A. Kowalska-Lewicka, Sekretarz Generalny - M. Rostworowska; Z-ca
Sekretarza Generalnego
E. Berendt, Skarbnik - Z. Toroński, Z-ca skarbnika - J. Bohdanowicz, Członek ZG - T. Lasowa.
l Pełne brzmienie
wniosku przedłożonego przez Antoniego Kuczyńskiego podajemy poniżej gdyż zawiera on istotne dla
obchodów rocznicowych propozycje. We wniosku tym w całości przyjętym przez WZD czytamy:
W związku z przypadającym w roku 1995 Jubileuszem łOO-Iccia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego wnoszę o włączenie
do Uchwały Walnego Zgromadzenia Delegatów przedsięwzięcia dotyczącego powołania przez nowo wybrany Zarząd ,.KOMITETU ORGANIZACYJNEGO
OBCHODÓW
IOO·LECIA POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO".
który do 31
grudnia hr. opracuje program obchodów rocznicowych obejmujący między innymi następujące zagadnienia:
1. Zorganizowanie dwu imprez rocznicowych uwzględniających sesje naukowe we Lwowie i we Wrocławiu w porozumieniu
ze stosownymi środowiskami naukowymi Ukrainy i Polski. Przedmiotem lwowskiej sesji naukowej mogłaby być działalność
naukowa i społeczna ukraińskiego uczonego Iwana Franko, współzałożyciela Towarzystwa Ludoznawczego i jego działacza
w końcowych latach XIX stulecia, a także inspiracyjna rola Towarzystwa w badaniach etnograficznych na Ukrainie w XIX i XX
wieku (do czasu II wojny światowej). Materiały z tego zakresu znajdują się między innymi w zbiorach Archiwum Naukowego PTL
oraz Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Rozmowy sondażowe w tej sprawie przeprowadzone zostały
pod koniec 1991 roku przez rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. dr. hab. Wojciecha Wrzcsińskiego podczas podpisywania
umowy o współpracy między Uniwersytetem Lwowskim, a Uniwersytetem Wrocławskim.
2. Opracowanie
monografii pod nazwą "Polskie Towarzystwo Ludoznawcze IS95-1995".
3. Wydanie publikacji pt. "Sylwetki polskich etnografów" zawierającej szkice biograficzne wybitnych działaczy Polskiego
Towarzystwa Ludoznawczego, np. Antoni Kalina, Michał Janik, Jan Czekanowski, Józef Gajek, Stanisław Bąk, Józef Burszta. Listę
biogramów przedstawi komitet organizacyjny obchodów oraz komitet redakcyjny tej publikacji.
4. Wydanie "Słownika Etnografów Polskich" przygotowywanego
pod red. dr Anny Kowalskiej-Lewickiej. Koncepcja
"Słownika" winna być przedyskutowana
w ramach krajowego środowiska etnograficznego.
5. Publikowanie do roku 1995 cyklu artykułów na łamach czasopisma "Lud" omawiających różne aspekty działalności
Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w okresie lat minionych.
6. Wybicie medalu pamiątkowego
związanego ze IOO-leciem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Propozycje powyższe nie wyczerpują całości przedsięwzięć organizacyjno-edytorskich
możliwych do zrealizowania przy
racjonalnym potraktowaniu
obchodów rocznicowych i przyjęciu stosownego horyzontu czasowego umożliwiającego zdobycie
środków finansowych oraz właściwego do ragni zagadnienia terminarza.

303
Główna Komisja Rewizyjna ukonstytuowała się w składzie: Przewodniczący - J. Adamczewski, Z-ca Przewodniczącego
- I. Wronkowska, Członkowie - J. Łuczkowski, W. Sadowski,
I. Soppa.
Sąd Koleżeński ukonstytuował się w składzie: Przewodniczący - S. Chmielowski, Członkowie - K. Wołos, F. Czyżewski.
J. Heidenreich wystąpił z wnioskiem o przedłużenie kadencji obecnych władz o jeden rok, tj.
aby kolejne wybory odbyły się w 1996. Ze względu na jubileusz 100-lecia w 1995, program WZD
byłby zbyt przeładowany. Wniosek przeszedł przy 1 głosie wstrzymującym się.
Następnie Olga Danglowa ze Slovenskej Spolocnosti z Bratysławy przekazała pozdrowienia
od swych kolegów i przedstawiła obecną strukturę swej instytucji.
Na zakończenie J. Heidenreich
oddał głos Z. Kłodnickiemu,
który odczytał list
W. Błaszkowskiego. R. Tubaja naświetlił okoliczności powstania listu. List przyjęto do wiadomości.
Prezes Z. Kłodnicki podziękował delegatom i zapewnił, że w dalszym ciągu będzie odwoływał
się do osób, które do tej pory zaszczycały go swą pomocą.
Protok%wa/a
M. Niewiadomska

DZIAŁALNOŚĆ

OŚRODKA

DOKUMENTACJI
W KADENCJI

I INFORMACJI
1989-1992

ETNOGRAFICZNEJ

PTL

Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej z siedzibą w Łodzi prowadził działalność
zgodnie z rocznymi planami pracy, zatwierdzanymi przez Prezydium ZG PTL. Pod kierunkiem
Kierownika ODilE prof. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej prace prowadziła głównie M. Niewiadomska.
W 1989 odeszła z pracy w ODilE PTL I. Grzelakowska, od października 1990 zatrudniona jest
J. Kolińska (od kwietnia 1992 na urlopie macierzyńskim).
Prace bibliograficzne
W okresie sprawozdawczym, w Ośrodku opracowano bibliografię retrospektywną etnografii
polskiej za lata 1926-1933. Praca ta powstała przy pomocy studenta etnografii Artura Hlebowicza,
który uzupełnił posiadane przez Ośrodek materiały, a następnie wpisal je w ramach programu ISIS
do komputera. Bibliografia liczy 2710 pozycji. Przygotowanie bibliografii jako publikacji planujemy na rok 1993.
W sposób ciągły opracowywana jest bieżąca bibliografia etnografii polskiej za lata 1986-1992.
J. Kolińska gromadzi materiały, opracowuje i wpisuje do komputera w ramach programu ISIS. Do
chwili obecnej wpisanych zostało 1130 pozycji. Bibliografia za lata 1986-1990 planowana jest do
publikacji w rok u 1994.
Obie wymienione bibliografie są dostępne w siedzibie ODiIE w Łodzi w postaci baz danych.
Kontynuowano współpracę z redakcjami: Międzynarodowej Bibliografii nauk społecznych
wydawanej przez Comite Internationale
pour Documentation
des Sciences Sociales (łącznie
selektywna bibliografia etnografii polskiej za lata 1988-1991 obejmuje 370 pozycji), Internationale
Volkskundliche Bibliographie (łącznie selektywna bibliografia obejmuje 226 pozycji) oraz Redakcją
Demosu (łącznie w kadencji przekazano 50 abstraktów prac polskich).
Prace słownikowe
W ramach prac słownikowych przygotowano próbny zeszyt termmow do wyszukiwania
w komputerowych bazach danych, do tematu polska kultura materialna. Zeszyt został powielony
przy pomocy ZG PTL i rozesłany do instytucji etnograficznych w 1990 r.

304
Zostały również przygotowane słowniki słów kluczowych do innych zakresów tematycznych,
takich jak: kultura środowisk miejskich, religia, medycyna ludowa, etnomuzykologia, plastyka
ludowa, społeczne determinanty kultury.
Prace biograficzne
Na zamówienie The University of Chicago Library, Ośrodek opracował na podstawie
posiadanych materiałów 80 biogramów etnografów polskich urodzonych przed 1920 r. Z uwagi na
ograniczoną objętość International Dictionary of Anthropology, ustalono listę 30 nazwisk, które
weszły do wydawnictwa. Słownik został wydany przez Garland Publishing, New York w 1991 r.
Książka jest obecnie w posiadaniu ODiIE.
Ośrodek wykonywał również prace pomocnicze przy gromadzeniu materiałów do Słownika
Etnografów Polskich, zainicjowanego przez dr. J. P. Dekowskiego. Po śmierci dr. Dekowskiego
materiały biograficzne zostały przekazane czasowo do ODiIE, który przeprowadził wstępną
analizę materialów i wykonał zestawienie przedłożone Zarządowi Głównemu. W 1990 r. wszystkie
materiały zostały przekazane dr A. Kowalskiej-Lewickiej.
Prace dokumentacyjne
W zakresie dokumentowania etnograficznego ruchu naukowego prowadzono następujące prace;
- w sposób ciągły prowadzono
kartotekę osobową etnografów oraz prac magisterskich,
doktorskich i habilitacyjnych;
- aby zweryfikować powyższe dane uzyskaliśmy z Systemu Informacyjnego PESEL wydruki dotyczące personaliów 996 etnografów, którzy kończyli studia, lub uzyskiwali tytuły naukowe po 1975 r.
- uzupełniano na bieżąco kartotekę instytucji etnograficznych w kraju i za granicą;
W okresie sprawozdawczym pracownice ODilE, w związku z możliwością posługiwania się
komputerem odbywały przeszkolenie w zakresie programów baz danych i edytorskich. Nauka jest
kontynuowana.
W związku z otrzymaniem od UNESCO przez Katedrę Etnografii UŁ programu bibliograficznego ISIS, rozpoczęto prace nad dostosowaniem programu do potrzeb baz bibliograficznych i dokumentacyjnych.
Konferencje
Stałą pozycją w działalności ODiIE jest uczestnictwo i protokółowanie Walnych Zjazdów
Delegatów (w obecnej kadencji - WZD w Opolu, Jabłonce, Gdańsku).
W 1990 r. na zaproszenie redakcji IVB do RFN wyjechała B. Kopczyńska-Jaworska
na
pierwsze międzynarodowe zebranie współpracowników.
Przedstawiony tam referat o polskich
bibliografiach etnograficznych został opublikowany przez Redakcję IVB.
Następnie B. Jaworska i M. Niewiadomska
uczestniczyły w dwu międzynarodowych
konferencjach redakcyjnych IVB. W 1991 w Austrii i w 1992 w Szwajcarii. Na konferencję
w Szwajcarii został przygotowany referat poświęcony polskim pracom nad słownikami słów
kluczowych. Praca jest obecnie w druku w Redakcji IVB.
W 1990 M. Niewiadomska na zaproszenie redakcji Demos wyjechała do Drezna na zebranie
redakcyjne.
Inna działalność
Ośrodek pełni stałą działalność informacyjną na bazie posiadanych materiałów (głównie
bibliograficznych). Udzielono 52 informacji (głównie studentom Katedry Etnologii UŁ). W 1922
Ośrodek rozpoczął kolportaż wydawnictw PTL. Sprzedano książki na sumę 1118000,zł.
Powyższe sprawozdanie omawia ogólnie 7.akres działalności ODilE PTL w latach 1989-1992.
Szczegółowe informacje zawarte są w sprawozdaniach rocznych.
Bronisława

Kopczyńska-Jaworska

305

Z DZIAŁALNOŚCI

SPRA WOZDANIE
KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH
W LATACH 1991-1992*

PAN

Komitet Nauk Etnologicznych PAN w okresie sprawozdawczym nadal korzystal z siedziby
Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu dzięki uprzejmości władz
Uniwersytetu. Natomiast posiedzenia plenarne członków odbywały się w różnych pozapoznańskich placówkach akademickich, uniwersyteckich czy muzealnych.
Skład Komitetu ustalony w wyniku skomplikowanych, ogólnośrodowiskowych,
korespondencyjnych wyborów, obejmuje 31 przedstawicieli w zasadzie wszystkich najważniejszych
ośrodków badawczych i dyscyplin reprezentowanych w KNE. W toku kadencji nie kwestionowano
przyjętej procedury wyborów, jak i ich wyników, co pozwala przypuszczać, że zostanie ona
utrzymana podczas następnej elekcji, przewidzianej na wiosnę 1993 roku. W Prezydium Komitetu
zasiadali: Z. Jasiewicz - przewodniczący, B. Kopczyńska-Jaworska
- z-ca przewodniczącego,
A. Posern-Zieliński - sekretarz naukowy, A. Zambrzycka-Steczkowska
i W. Paprocka - członkinic. Skład zaś stanowili: J. Bartmiński, B. Baziclich, L. Bielawski, M. Biernacka, 1. Czajkowski, A. Czekanowska-Kuklińska,
M. Drozd-Piasecka,
L. Dzięgiel, M. Gładyszowa,
A. Iracka-K unczyńska, A. Jackowski, H. Kapełuś, T. Karwicka, J. Klimaszewska, Z. Kłodnicki, A. Kutrzeba-Pojnarowa
B. Linette, D. Markowska, E. Pietraszek, M. Pokropek,
D. Simonides, Z. Sokolewicz, 1. Stęszewski, S. Tabaczyński, A. Zadrożyńska i ks. H. Zimoń.
Dzięki możliwości powoływania komisji i zespołów, do których mogą wchodzić specjaliści
różnych dziedzin nie przynależący do KNE, w pracach Komitetu brało udział szersze grono
osób. W omawianym okresie istniało S takich zespołów: Komisja do Badania Kultury Ludowej
w Karpatach, pod kierownictwem doc. M. Gładyszowej, Komisja do Badań nad Współczesnością,
Komisja do Badań Amerykanistycznych
z prof. A. Posem-Zielińskim
na czele, Zespół ds.
Informacji i Dok umentacji Etnograficznej, kierowany przez prof. B. Kopczyńską-Jaworską
i Zespół do Badań Rybołówstwa Tradycyjnego i Ochrony jego Zabytków, prowadzony przez
prof. T. Karwicką. Różnorakie trudności spowodowały mniejszą aktywność w/w grup specjalistycznych w porównaniu do lat ubiegłych. Trzeba jednak wspomnieć o kontynuowaniu przez
Zespół ds. Informacji... prac bibliograficznych i zbieraniu materiałów do tezaurusa polskiej
ludowej kultury materialnej, o udziałe Komisji Amerykanistycznej w przygotowaniach i zorganizowaniu z okazji SOO-Ieciaodkrycia Ameryki konferencji "Ameryka Indiańska", o dalszych
staraniach o wydanie "Słownika rybołówstwa tradycyjnego w Polsce", o współdziałaniu Komisji
Karpackicj z badaczami krajów Europy południowo-wschodniej
celem przygotowania międzynarodowej syntezy kultury ludowej regionu Karpat, o współpracy Komisji do Badań nad
Współczesnością z Międzynarodowym Komitetem do Badań nad Współczesnością byłych krajów
"socjalistycznych".
Rozpoczęte w latach ubiegłych projekty badawcze finansowane za pośrednictwem Komitetu
były realizowane i finalizowane przez grupy robocze działające na Uniwersytetach: Jagiellońskim
i Łódzkim. Zespołem pracującym nad wybranymi dziedzinami kultury ludowej Karpat kierowała
prof. A. Zambrzycka-Steczkowska,
a grupie badającej pasterstwo w Karpatach Polskich (przeprowadzono kwerendę literatury ukraińskiej nt. gospodarki mlecznej, wykonano abstrakty
opracowań i reprodukcje ilustracji) przewodniczyła prof. B. Kopczyńska-Jaworska,
która zawiadywała takżc poczynaniami zespołu kontynuującego prace z zakresu organizacji informacji i dokumentacji w dziedzinie nauk etnologicznych (naniesiono poprawki i uzupełnienia do bazy danych
bibliograficznych za lata 1929-33, zweryfikowano klasyfikacje not bibliograficznych, natomiast

I

I

I

I,

• Informacja la bezpośrednio nawiązuje do sprawozdania z poczynań Komitetu w lalach 1987-1990 zamieszczonego
w ••Ludzie"

t.

74,

~o -

t.

LXXV

Lud

1991.

306
w pracach słownikowych uzupełniono synonimy i nazwy gwarowe do słownika słów kluczowych
kultury środowisk miejskich). Ze względu na konieczność dalszego prowadzenia prac, a niemożność finansowania ich ze środków PAN, zespół przygotowujący ilustrowany słownik rybołówstwa
zwrócił się do Komitetu Badań Naukowych o przyznanie grantu na zakończenie podjętych
wcześniej działań.
W omawianym okresie odbyła się tylko jedna sesja naukowa, której KNE był współorganizatorem (obok Polskiego Towarzystwa Studiów Latynoamerykańskich
i Muzeów: Etnograficznego i Instrumentów Muzycznych w Poznaniu). Komitetowi organizacyjnemu przewodniczył prof. A. Posem-Zieliński. Konferencja miała miejsce w Poznaniu w dniach 22-23.06.1992 L,
a jej roboczy tytuł brzmiał: "Ameryka Indiańska - wielkie spotkanie kultur". Sesja składała się
z czterech spotkań poświęconych następującym tematom: 1. konsekwencje spotkania dwóch
światów dla Ameryki Indiańskiej w perspektywie historycznej, wprowadzenie i kierowanie
dyskusją: prof. I. Rusinowa, dr hab. R. Tomicki; 2. współczesna sytuacja Ameryki łndiańskiej,
prowadzenie: dr M. Posem-Zielińska,
mgr M. Kairski; 3. konteksty badań nad Ameryką
Indiańską: od prahistorii do studiów nad współczesnością, prowadzenie: prof. A. Posem-Zieliński,
dr M. Ziółkowski; 4. dziedzictwo Ameryki Indiańskiej w świadomości społecznej mieszkańców
Starego i Nowego Świata, prowadzenie: prof. E. Nowicka-Rusek, prof. M. Paradowska. Uczestnikami konferencji było około 30 amerykanistów z różnych ośrodków polskich, dla których forum
to stanowiło okazję do wymiany myśli i doświadczeń, ale także przyczyniło się do integracji tego
środowiska. Organizatorzy zamierzają opublikować materiały pochodzące z sesji.
Posiedzenia plename odbywały się dwa razy w roku. Pierwsze w kadencji zebranie (18 ł 1991,
Warszawa) posłużyło przedstawieniu sprawozdania z wyborów do KNE, elekcji nowego Prezydium, dokooptowaniu do składu członków osób zaproponowanych przez Przewodniczącego oraz
zaprezentowaniu sprawozdania ustępującego Prezydium za kadencję 1988-90. Następne spotkania,
z jednej strony przeznaczone były na przedyskutowanie
bieżących spraw organizacyjnych
Komitetu, z drugiej - na odbycie posiedzeń naukowych. Wśród kwestii będących przedmiotem
zainteresowania członków KNE były m.in. powoływanie komisji i zespołów Komitetu oraz ich
przewodniczących, a także problem reaktywowania Komisji Muzealnictwa, wprowadzenie etnologii do programów kształcenia ogólnego w szkołach czy możliwości Komitetu wspierania
działań na rzecz czasopisma bibliograficznego "Demos". Zebranie specjalne (11 XII 1992,
Wrocław) zostało poświęcone Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu i jego związkom z etnologią polską w kontekście IDO-lecia PTL. W wystąpieniach wprowadzających
mówiono
o aktualnej sytuacji Towarzystwa (dr Z. Kłodnicki - Prezes PTL), o jego działalności
wydawniczej (mgr A. Kuczyński - Redaktor Naczelny), o PTL-u a współczesnych potrzebach
środowiska etnologicznego (prof. B. Kopczyńska-Jaworska), o jubileuszowym tomie "Ludu" (prof.
Z. Jasiewicz). Dyskuja oscylowała wokół dwóch zagadnień: 1. obchodów 1OD-leciaTowarzystwa.
2. kierunków i możliwości działania PTL. Wyrazem związków KNE i PTL było powołanie na
Walnym Zgromadzeniu Delegatów Towarzystwa w Szamotułach (18 X 1992) prof. J. Jasiewicza na
przewodniczącego Komitetu Obchodów IDO-lecia PTL.
W częściach naukowych zebrań zajmowano się następującymi kwestiami: I. w Łodzi (9 XII
1991) problematyką
i przebiegiem prac nad słownikiem wyrazów kluczowych dla potrzeb
archiwum fotograficznego Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL. Z tezami
dotyczącymi zagadnień terminologicznych
tematu "kultura środowisk miejskich" zapoznały
członków Komitetu dr G. E. Karpińska (Katedra Etnologii UŁ) i mgr M. Niewiadomska (ODIE).
W dyskusji wyrażono uznanie twórczyniom słownika za dotychczasową pracę, wysunięto szereg
propozycji zarówno metodologicznych, jak i konkretnych deskrypcyjnych; 2. na spotkaniu
otwartym w Warszawie (29 V 1992) miała miejsce polemika dotycząca zagadnienia "Etnologia
a antropologia. Teoretyczne i praktyczne problemy wzajemnych relacji". Wprowadzenie do
dyskusji przygotowali prof. A. Posem-Zielillski (PAN) i dr W. Burszta (UAM). Przedmiotem obrad
były podstawowe dła środowiska etnologów sprawy reakcji etnologii europejskiej na umacnianie
się w Polsce antropologii amerykańskiej i brytyjskiej.

307
Nalc7.y także wskazać na jedno z posiedzeń Prezydium KNE z udziałem zaproszonych
gości (27 IX 1991, Warszawa). Było ono poświęcone przede wszystkim sprawie wzbogacenia
programów szkolnych o wiedzę z zakresu etnografii. Powołana została na tym zebraniu
specjalna komisja (prof. B. Bazielich - UWrocł., prof. V. Krawczyk-Wasilewska
- UŁ, dr
z. Klodnicki - PTL) mająca za zadanie opracowanie odpowiedniego memoriału wraz z konkretnymi propozycjami dla Ministerstwa Edukacji Narodowej. Bezpośrednim efektem poczynań
tej komisji jest fakt, że zadbano o wprowadzenie treści etnograficznych do programu nauczania
historii.
W okresie sprawozdawczym Komitet uzyskał nowe możliwości aktywizowania kontaktów
i współpracy międzynarodowej. Prezydium PAN uchwałą z dn. 16 V 1991 r. powierzyło KNE
funkcję Komitetu Narodowego ds. Współpracy z Międzynarodową Unią Nauk Antropologicznych
i Etnologicznych i jednoczesne pełnienie przez przewodniczącego Komitetu Nauk Etnologicznych
funkcji przewodniczącego tegoż Komitetu Narodowego w latach 1990-92. Na stanowisko
sekretarza zaś powołany został dr hab. R. Tomicki. W tym miejscu należy także odnotować wybór
prof. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej na przewodniczącą zespołu do badania kultury przy Parlamencie
Europy z siedzibą w Strasbourgu. W dwóch posiedzeniach plenarnych Komitetu uczestniczyli
zaproszeni goście z Czechoslowacji i Irlandii.
Podobnie jak w latach poprzednich K NE przygotowywał dla władz naukowych pewne
oceny i ekspertyzy oraz działał na rzecz utrzymania i umocnienia etnologii w strukturze nauki
polskiej i świadomości społecznej. Do najważniejszych wystąpień z tego zakresu należały: l.
opracowanie raportu dla Komitetu Badali Naukowych zawierającego informacje dotyczące
pożądanych obszarów koncentracji badań w dyscyplinach objętych kompetencjami etnologii,
etnomuzykologii, folklorystyki i studiów nad sztuką ludową, a zasługujących na wsparcie
finansowe, oraz tematów badawczych, na których realizację należałoby ogłosić konkurs; 2.
przygotowanie dla K BN kolejnego raportu dotyczącego oceny głównych ośrodków badawczych
i zespołów naukowych tych dyscyplin, które wchodzą w ramy zainteresowań KNE; 3. sporządzenie listy rekomendowanych
przez Komitet kandydatów do zespołu recenzentów projektów
badawczych (tzw. grantów) w dziedzinach i dyscyplinach objętych zakresem działania KNE,
przesyłanych przez badaczy indywidualnych do KBN; 4. rozesłanie ankiety nt. statusu kultury
ludowej i preferowanych kicrunków jej badań adresowanej do środowiska etnologicznego
(uzyskane materiały opublikowane zostały w "Ludzie" t. 74, 1991; 5. zaprotestowanie,
przy
poparciu Wydziału I Nauk Społecznych PAN, przeciwko przekształceniu etnologicznych studiów
magisterskich w studia specjalizacyjne. W wyniku zmiany decyzji Rady Głównej Szkolnictwa
Wyższego uzyskano dla ctnologii status kierunku "unikatowego" (Uchwała Rady z dn. 23 IV
1992). Komitet włączył się ponadto do starań o przywrócenie etnologii w wykazie dyscyplin
naukowych, w zakresie których mogą być nadawane stopnie naukowe, zakończonych wpisaniem
etnologii do tego wykazu (Obwieszczenic Przewodniczącego Komisji z dn. 25 II 1992).
Działalność wydawniczą prowadził Komitet wspólnie z PTL. Dzięki tej współpracy udało
się utrzymać dwa czasopisma etnograficzne: "Lud" i "Łódzkie Studia Etnograficzne". Opublikowano tomy 73 i 74 "Ludu" oraz 30 i 31 "Łódzkich Studiów ... " Najstarsze czasopismo
etnograficzne w Polscc, symbol trwałości i ciągłości etnologii w kraju, "Lud", jest teraz organem
nie tylko PTL, ale takżc KNE.
Starania o utrzymanie wydawnictw oraz zabiegi wokół ustabilizowania etnologii jako
kierunku studiów magistcrskich i przywrócenia możliwości nadawania stopni naukowych z zakresu etnologii, a także inne działania, były pozytywnie odbierane przez środowisko etnologiczne,
co świadczy o tym, żc Komitet może stanowić forum do dyskutowania
ważnych spraw
dyscypliny.
Sekretarz KNE PAN
Irena Kabat

308
INFORMACJA
O DZIAŁALNOŚCI
KOŁA ZAINTERESOWAŃ
KULTURA ASYRYJSKA PRZY POZNAŃSKIM
ODDZIALE PTL
W OKRESIE OD MAJA 1990 ROKU OD PAŹDZIERNIKA
1992
Na wstępie chciałbym nawiązać do wystawy malarstwa i grafiki asyryjskiego artysty ze
Szwecji, Hanny al-Haeka, zorganizowanej w Biurze Wystaw Artystycznych w Poznaniu, o której
wspomniałem w poprzednim sprawozdaniu. Wystawione prace wzbudziły zainteresowanie innych
biur wystaw artystycznych w Polsce. Za zgodą autora zostały one wystawione kolejno w Lesznie,
Gnieźnie, Bydgoszczy, Ustce, Kołobrzegu. Na wernisażach bywali zwykle przedstawiciele miejscowych ośrodków kulturalnych, artyści, prasa, nieraz również radio i telewizja. Informacje
o wystawach oraz opinie krytyków sztuki zamieściła lokalna prasa i informatory kulturalne.
Powyższe wystawy pomogły autorowi w nawiązywaniu kontaktów pomiędzy polskimi
i szwedzkimi artystami, w czego wyniku doszło do wspólnych spotkań plenerowych (m.in. w Ustce)
oraz wystaw zbiorowych szwedzkich grafików (np. w Poznaniu). Warto nadmienić, żc szwedzka
prasa zwróciła uwagę na powodzenie jakim cieszyły się wystawy Hanny al-Haeka, będącego
członkiem Stowarzyszenia Artystów Szwedzkich. W obszernych komentarzach, zaopatrzonych
w fotografie, Hanna bardzo pozytywnie podsumował wrażenia z pobytu w Polsce, gdzie
w towarzystwie członków Koła zwiedził wiele miejsc historycznych w Wielkopolsce, Warszawie
i na Wybrzeżu. Niektóre reportaże prasa szwedzka zatytułowała wprost "Ambasador Sodertiilje
w Polsce", jako, że artysta mieszka w miejscowości Sodertiilje pod Sztokholmem, skupiającej
blisko 12 tysięcy emigrantów asyryjskich.
Urozmaicona
twórczość Hanny al-Haeka i różnorodne techniki wyrazu artystycznego,
którymi się posługuje, zainspirowały asyryjskiego grafika, Hanny Iszo Malek, doktoranta
w Instytucie Historii Sztuki UAM w Poznaniu, do intensywnej pracy w celu prezentowania swoich
obrazów w poznańskich galeriach. Pierwszą wystawę pl. "Sceny z życia codziennego Asyryjczyków
w Syrii" zorganizowano we wrześniu 1991 roku w Ośrodku Kultury "Wierzbak".
Omawiając działalność Koła w 1991 roku należy nadmienić jeszcze, że jego przewodniczący
został zaproszony w listopadzie w charakterze gościa na l Kongres Asyryjczyków w byłym
Związku Radzieckim.
W wyniku wieloletnich kontaktów przewodniczącego Koła z zarządem Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Poznaniu i wygłoszenia dla jego słuchaczy licznych wykładów na tematy związane
z kulturą narodów Bliskiego Wschodu, został on w dniu 27 listopada 1991 roku honorowym
członkiem tego towarzystwa.
Wracając do roku 1990 należy wspomnieć, że w okresie letnim przewodniczący Kola udał się
do Holandii na zaproszenie klubu "Mezopotamia" w mieście Enschede, by przygotować pracę na
temat działających tam restauracji. Zebrane w ciągu dwóch tygodni materiały zostały po powrocie
do Polski opracowane i przetłumaczone na język angielski. We wrześniu braI on udział w Oxford
Symposium on Food and Cockery z referatem na temat postów i świąt u Asyryjczyków na Bliskim
Wschodzie. W listopadzie, dzięki staraniom Koła, Ił program Polskiego Radia nadał godzinną
audycję, przy udziale kilku naukowców z ATCh, o chóralnym śpiewie kościelnym Asyryjczyków.
W roku 1992 w Kole przygotowano i wygłoszono pięć odczytów. Pierwszy z nich, pod
tytułem: "Asyryjczycy i ich kościoły na Bliskim Wschodzie" mial miejsce w dniu 22 kwietnia
w Gdańsku na zaproszenie tamtejszego oddziału PTL. Drugi, o postach i kuchni postnej
zaprezentowano
27 kwietnia w Institute of Toxicology and Nutrition w mieście Huddinge
w Szwecji. W oparciu o przedstawione dane szwedzka służba zdrowia zamierza sporządzić listę
okresów postnych i ich charakterystycznego jadłospisu m.in. dla asyryjskich pacjentów szwedzkich
szpitali. Trzeci wykład na temat kobiety na Bliskim Wschodzie został wygłoszony na UAM
w Poznaniu dla słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Czwarty z kolei, o ziołach w starożytnej
Mezopotamii, zaprezentowano na kolejnym Oxford Symposium on Food and Cockery w Oxfordzie. Ostatni zaś odczyt dotyczył ludowych form obchodzenia świąt kościelnych u Asyryjczyków
i został wygłoszony w Lublinie na międzynarodowej konferencji.

309
W celu popularyzowania kultury asyryjskiej główny nacisk kładzie Koło na udokumentowane
formy działalności w postaci publikacji. W okresie sprawozdawczym ukazało się ich kilkanaście
w różnych czasopismach krajowych i zagranicznych.
Michael Abdalla

KONFERENCJA

NAUKOWA

-

"EKOLOGIA

I FOLKLOR"

W dniach 9-12 września 1992 roku odbyła się w Łodzi międzynarodowa konferencja naukowa
"Ekologia i Folklor" ("Ecology and Folklore"). Została zorganizowana przez nowo utworzony
Zakład Folklorystyki Uniwersytetu Łódzkiego, jedyną tego rodzaju placówkę uniwersytecką
w kraju. Komisarzem Naukowym konferencji była prof. dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska
Kierownik Zakładu Folklorystyki i Katedry Wychowania Muzycznego, Sekretarzem Naukowym mgr Maria Łukowska.
Szeroko zakrojona problematyka konferencji koncentrowała się wokół trzech wiodących
tematów, które sformułowano następująco:
I. Relacja Człowiek - Natura w kulturze tradycyjnej i współczesnej.
2. Sytuacja folkloru wobec zmian społecznych, politycznych i kulturalnych.
3. Folklor wobec ekologicznych zagrożeń współczesnego świata.
Uroczystą inaugurację obrad, która odbyła się w Katedr;:" v' fchowania Muzycznego przy
ul. Smugowej zaszczycili goście honorowi, reprezentujący Urząd Miasta Łodzi oraz władze
uniwersyteckie z Jego Magnificencją Rektorem prof. dr habi!. Michałem Seweryńskim na czele.
Uczestników i gości konferencji powitała prof. dr habi!. Violetta Krawczyk-Wasilewska,
która
w swym wystąpieniu przedstawiła główne założenia i merytoryczny cel konferencji:
"Najnowsze pojęcia: ekologia społeczna czy ekologia kulturowa są wynikiem reakcji nauk
humanistyczno-społecznych
na niebezpieczeństwa współczesnej cywilizacji. Do niedawna, zwłaszcza w Europie Wschodniej, pojęcie ekologii utożsamiano z ochroną środowiska naturalnego przed
zagrożeniami cywilizacyjnymi i ich konsekwencjami dla życia i zdrowia człowieka. Nie dość
jednak wyraźnie uwypuklano aspekt kulturowy, moralny i psychologiczny zagrożeń cywilizacyjnych. Ich wynikiem jest między innymi rozpad tradycyjnych społeczności, w których jednostki
mogły odnaleźć swoją kulturową tożsamość i moralny punkt odniesienia wobec zagrożeń
współczesności. Każda bowiem grupa społeczna posiada swoją tożsamość, społeczne i kulturowe
korzenie, wierzenia, religię, obyczaje i rytuały, sposoby tradycyjnych zachowań oraz folklor zwany
również kulturą tradycyjną lub popularną. Folklor odzwierciedla społeczną i kulturową tożsamość
grupy; jest przekaźnikiem jej standardów i wartości poprzez przekaz słowny, naśladownictwo lub
inne środki. Istnieje więc w formie języka, literatury ustnej, muzyki, tańca, gier i zabaw, mitologii,
obrzędów i zwyczajów, wierzeń i przesądów, a także rękodzieła, architektury oraz innych faktów
artystycznych.
Dlatego też folklor - jako forma wyrazu kulturowego - musi podlegać ochronie na rzecz tych,
których tożsamość wyraża, ale także folklor powinien być chroniony przez samych zainteresowanych, a więc grupy polączone więzami rodzinnymi, zawodowymi, narodowymi, regionalnymi,
etnicznymi, religijnymi itp. Ten aspekt ochrony i obrony folkloru przed zniszczeniem i dewastacją,
a także nieuczciwą eksploatacją przybiera dziś wymiar międzynarodowy, czego wyrazem jest
dokument "Polecenie Ochrony Kultury Tradycyjnej i Folkloru" podpisany przez kilkadziesiąt
państw członkowskich UNESCO podczas 25. Konferencji Generalnej w Paryżu, w 1989 roku.
Tak więc z jednej strony mamy do czynienia we współczesnym świecie z uniformizacją kultury
i rozpadem społeczności tradycyjnych, a także ze zjawiskami nietolerancji kulturowej, z drugiej zaś
folklor tradycyjnych społeczności odzwierciedla ich lęki i niepokoje cywilizacyjne. Dlatego też
ekologiczne aspekty badań nad kulturą, tradycją i tożsamością mają dziś istotne znaczenie."

310
Uroczystość inauguracyjną wypełniły dwa referaty - Jana Diehla, dyrektora Wydziału
Ochrony Środowiska ("Report on the Environmental Protection Problems of Łódź") oraz dra
Konrada Waloszczyka z Katedry Ekofilozofii Politechniki Łódzkiej, który w swym wystąpieniu
("Biocentrism against Anthropocentrism: three eco-philosophical interpretations") jako przyczynę
postępującej w naszej cywilizacji degradacji środowiska naturalnego wskazał antropocentryczną
filozofię życia i przeciwstawił jej filozofię biocentryczną.
W trwających cztery dni obradach wzięli udział reprezentanci wielu wiodących ośrodków
naukowych, zarówno polskich jak i zagranicznych. Ci ostatni, reprezentujący różne dyscypliny
naukowe, przybyli m.in. z Chorwacji, Danii, Finlandii, Grecji, Izraela, Szwajcarii, Szwecji. Na
siedzibę obrad wybrano Ośrodek Wypoczynkowy w Dobieszkowie pod Łodzią, mieszczący się
w obrębie wspaniałej strefy klimatycznej rezerwatu przyrody "Struga Dobieszkowska". Usytuowanie obiektu w leśnym krajobrazie sprzyjało obradom i dobrze współgrało z ich tematyką.
Popołudniowa sesja pierwszego dnia obrad poświęcona była ekologicznym aspektom egzotycznych kultur. Obszerny wykład dotyczący tych właśnie problemów wygłosił prof. dr Juha
Pentikainen z Uniwersytetu w Helsinkach ("Shamanism as Ethnic Rcsponse to National and
Ecological Crisises: A Case of Khanty in Northern Russia"). Ten niezwykle interesujący wykład
ilustrowany był filmem i przeźroczami. Marjut Huuskonen z Uniwersytetu w Turku (Finlandia),
specjalizująca się w problematyce archaicznej i oryginalnej kultury tradycyjnej Laponii, przedstawiła referat pl. "Mythical Aspects in the River - Saami Tradition". W oparciu o materiały
dokumentacyjne pochodzące z badań w fińskiej części Laponii referentka przedstawiała niektóre
aspekty złożonej problematyki stosunku człowieka do innych istot, natury, świata nadzmysłowego,
przejawiające się w folklorze słownym. Kwestią wierzeń kosmologicznych wybranych plemion
zachodniej Amazonii zajęła się w swoim wystąpieniu dr Magdalena Śniadecka-Kotarska z Katedry
Etnologii UL. ("Ecological Aspects of Cosmology in Western Amazonian Tribes"). Wierzenia,
o których mówiła tworzą zwarty system magiczno-religijny, którcgo rdzenicm jest jakżc potrzebne
i w naszej cywilizacji przekonanie o potrzebie zachowywania równowagi ckologicznej.
Drugi dzień obrad rozpoczął referat prof. dr. Bengta af Klintberga z Uniwcrsytetu w Sztokholmie, specjalizującego się w problematyce ludowych legend szwedzkich, a także w zagadnieniach
związanych z folklorem współczesnym. Jego referat ("Modern Dangers and the Creation of
Legends") dotyczył obaw wyrażanych w podaniach związanych z rzeczywistymi czy wyimaginowanymi zagrożeniami współczesnego świata, takimi jak np. naruszenie norm, ale także z kataklizmami natury technologicznej jak Czarnobyl, czy niebezpieczeństwem AłDS. Punktem wyjścia
następnego referatu był również problem związany z poglądami na temat AIDS. Autorki referatu
pI. "Popular World-View on AIDS Problems in Poland" - prof. dr habil. Violetta Krawczyk-Wasilewska i mgr Maria Łukowska zarysowały antropologiczny model widzenia problemu
AIDS przez społeczność Rady Pabianickiej. Reakcje owej lokalnej społeczności na projekt
budowy domu dla chorych pozwoliły autorkom wysnuć wniosek o izolacji świadomościowej, tradycyjnym wciąż światopoglądzie i tworzeniu mitów (na wzór społeczności tradycyjnych) zastępujących źródłową wiedzę. Referat ilustrowany był filmem. Folkloru słownego, świadomości społeczności tradycyjnych dotyczyły również wystąpienia prof. dr. Dov Noya z Uniwersytetu w Jerozolimie ("Space in Jewish Folk Tales and Legends") oraz Michele Simonsen z Uniwersytetu w Kopenhadze ("Ecological Awarnees and Holistic World-View ofTraditional Societies in Denmark").
W kolejnym dniu debat zaprezentowano teksty poruszające problcmy ekologii z punktu
widzenia specjalistów różnych dziedzin. I tak, prof. dr Anna Papamichael dyrektor Hcllenistycznego Centrum Badań Folkloru w Atenach, w referacie pl. "Agricultural Tools and Machineryand
Their Economical and Ecological Parameters" zajęła się wpływem, jaki na środowisko naturalne
i gospodarkę lokalnych regionów wywiera użycie narzędzi i maszyn rolniczych. Mgr Violetta
Przerembska z Katedry Wychowania Muzycznego UŁ w referacic "New Tendencies to the
Traditional Folk-instruments Production in the Contemporary Polish Village" mówiła o zmianach
w budownictwie ludowych instrumentów muzycznych, wynikłych z proccsu przemian społeczno-kulturowych
wsi polskiej w ostatnich latach. Zagadnienie to, ściśle związane z ekologią
kulturową, uwidacznia tendencje destrukcyjne związane z degradacją tradycyjnego środowiska

311
kulturowego. Wystąpienie dr Marii Bjorkroth z Uniwersytetu w Uppsali ("Aehieving Future
through the Past: Cultural and Environmental
Recycling") wiązało się z rolą kulturowego
dziedzictwa i tradycji w rozwoju nowoczesnego, szwedzkiego społeczeństwa. Autorka ustosunkowała się do wpływów owej tradycji na infrastrukturalną technologię w społecznym i kulturowym
kontekście. Odrębny nurt zainteresowań zaprezentowała w swym tekście prof. dr habił. Maria
Ławrynowicz z Instytutu Biologii UŁ. ("Use of Hallucinogenic Mushrooms as a New Social
Problems in Poland"). Prof. dr habi!. Teresa Dunin-Karwicka z Uniwersytetu w Toruniu mówiła
o znaczeniu drzew w wierzeniach i kulcie, praktykach magicznych, pieśniach ludowych różnych
ludów ("Trees in Slavonic Folklore").
Ostatniego dnia konferencji wysłuchaliśmy trzech referatów. Doc. dr habił. Irena Bukowska-Floreńska z Uniwersytetu Śląskiego w referacie "Customs and Rites as a Value Stabilizing
Social Bonds in the Changing Circumstances of Contemporary Life" zwróciła uwagę, że istota
zwyczajów i obrzędów, zawarte w ich wartościach symbolicznych i powtarzającym się rytmie
realizowania przez następujące po sobie pokolenia, ma walor wartości stałej, ciągle społecznie
pożądanej i uważanej za wspólną dla różnych grup społecznych. Dwa kolejne referaty dotyczyły
tematyki muzycznej. Dr Zdenka Weber z Zagrzebia omówiła patriotyczne pieśni jako nowo
komponowany folklor w pozostającej w stanie wojny Chorwacji, Bośni i Hercegowinie ("Music
Cries for Peace and Freedom"). Wystąpienie dr. hab. Lucjana Cieślaka z Katedry Wychowania
Muzycznego UŁ dotyczyło natomiast problematyki polskiej muzyki ludowej ("Polish Folk Music
and 20th Century Civilization') Autor opierając się na dwóch źródłach - pieśni popularnej i folklorze z Kaszub - próbował dowieść, że folklor muzyczny jest wciąż żywy, chociaż ma inny kształt
i jest bardziej nowoczesny na skutek zapożyczenia pewnych elementów z muzyki artystycznej.
Bogata i zróżnicowana
tematyka prezentowanych
referatów prowokowała do licznych
1 ożywionych
dyskusji. Referaty zostały opublikowane w pokonferencyjnym wydawnictwie.
Warto też wspomnieć, iż w czasie trwania konferencji zorganizowana została wystawa książek
i publikacji, na której uczestnicy i zaproszeni goście mieli możliwość zaprezentowania
swego
dorobku.
Miłą atrakcją była też z pewnością wycieczka do gotyckiego zamku w Oporowie, gdzie
w stylowych, zabytkowych wnętrzach odbył się koncert muzyki dawnej w wykonaniu studentów
i wykładowców Katedry Wychowania Muzycznego UŁ. Z dużym uznaniem spotkał się również
występ Akademickiego Zespołu Pieśni i Tańca "Kujon", jaki miał miejsce pierwszego dnia
konferencji w Muzeum Historii Miasta Łodzi.
Konfcrencja "Ekologia i Folklor" była znaczącym wydarzeniem naukowym, o czym świadczą
m.in. opinie jej uczestników. Organizatorzy otrzymują obfitą korespondencję, w której podkreśla
się wysoki poziom merytoryczny obrad i sprawną organizację.
Wymieńmy na koniec głównych sponsorów, dzięki którym przedsięwzięcie mogło być
zrealizowane: Wydział Ochrony Środowiska Urzędu Miasta Łodzi, Ministerstwo Edukacji
Narodowej, Krajowe Centrum Edukacji Ekologicznej, "Papier Service", "Adaldan", "Dom-Mat".
Violetta Przerembska

KONFERENCJA

ETNOLOGICZNA

W UPPSALI

W dniach od 23 do 28 września 1991 roku odbyła się w Uppsali (Szwecja) międzynarodowa
konferencja etnologiczna zorganizowana
przez Instytut Etnologii Uniwersytetu w Uppsali.
Spotkanie w Uppsali zgromadziło kilkudziesięciu etnologów i folklorystów z następujących krajów
europejskich: Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Islandii, Polski, Niemiec i Estonii. Całością prac
podczas konferencji kierował prof. dr A. Gustavsson dyrektor Instytutu Etnologii Uniwersytetu
w Uppsali oraz pracownicy tegoż Instytutu, M. Greifender i S. Fiireby.
Konferencję otworzył 23 września A. Gustavsson, który przedstawił temat przewodni obrad:
niemieckojęzyczna etnologia i folklorystyka lat 80. w porównaniu ze stanem badań w Skandynawii

312
(tytuł konferencji brzmiał: "Tysksprakig etnologii och folkloristik under 1980 - talet i jiimforelse
med forskningsutvecklingen i Norden"). Oprócz spotkań plenarnych, na których wygłoszono 15
referatów, odbywały się prace w sekcjach. W trakcie tych spotkań ka~.dy z uczestników
prezentował własne badania oraz tendencje badawcze w etnologii poszczególnych krajów.
Uczestniczyłem w pracach trzeciej sekcji, którą reprezentowali
następujący badacze:
N. A. Bringeus (Szwecja), F. Hammersam, L. O. Andersen (Dania), B. Rogan, O. Reiakvam
(Norwegia), H. Strandberg (Finlandia).
Pierwszego dnia wygłoszono dwa referaty, których autorami byli Chr. Kock (Niemcy) oraz
J. Lehtonen (Finlandia). Pierwszy z badaczy zaprezentował materiał pl. "Olika vetenskapskulturer
i etnologi. En jiimfOrelse mellan Sverige och Tyskiand" ("Różne sposoby przedstawiania etnologii.
Próba porównania między Szwecją a Niemcami"). Autor na podstawie analizy szaty graficznej
literatury etnologicznej wydawanej w Szwecji i w Niemczcch ukazał różnicc wykorzystania sztuki
edytorskiej w publikacjach niemieckich i szwedzkich.
Badacz z Finlandii przedstawił referat pl. "Finsk etnologi och osteuropeisk forskning. Nagra
forbindelselinjer" ("Etnologia fińska i badania wschodnioeuropejskie. Kilka wzajemnych kontaktów"), w którym zwrócił uwagę na bliskie kontakty uczelni i badaczy fińskich z uczelniami
rosyjskimi, węgierskimi oraz niemieckimi.
W drugim dniu konferencji wygłoszono trzy referaty, których autorami byli: B. Rogan (Norwegia), Ch. Daxelmiiller (Niemcy) oraz S. Diirmeyer (Niemcy). Z tej grupy referatów na uwagę zasłużyły
dwa, a mianowicie - "Norsk etnologi i jamr6relse med forskningutvecklingen i Frankrike och
TyskIand" ("Etnologia norweska w porównaniu z rozwojem badań we Francji i w Niemczcch") autorstwa B. Rogana oraz S. Diirmeyer pl. "Tryska invandrare till Uddevala 1946-1968" ("Niemieccy
imigranci w Uddevala w latach 1946-1968"). B. Rogan podkrcślil duże zainteresowania etnologii
norweskiej kierunkami badawczymi obowiązującymi i preferowanymi we Francji oraz krajach
anglosaskich, wskazał na "socjologizm" etnologii norweskiej oraz odchodzenie od języka niemieckiego jako dominującego w publikacjach etnologicznych ukazujących się w tym kraju.
Drugi referat stanowił jakby wprowadzenie do szwedzkich badań nad mniejszościami
etnicznymi. Autorka, bazując na przeprowadzonych
wywiadach i dok umentacji archiwalnej
zwróciła uwagę na trudności rodzin niemieckich w procesach integracji i akulturacji ze społecznością szwedzką. S. Diirmeyer podkreśliła, że problematyka imigracji stanowi jeden z doniosłych
tematów współczesnych badal] etnologicznych w Szwecji.
W ciągu dwóch następnych
dni przedstawiono
5 referatów: S. Gottsch (Niemcy),
A. M. Astrom (Finlandia), T. Scholze (Niemcy) oraz O. Holzapfel (Niemcy).
W tej grupie referat A. M. Astrom pl. "Finsk etnologii mellan ost och viist" ("Etnologia fińska
pomiędzy wschodem i zachodem") należał do najciekawszych. Autorka omówiła badania prowadzone w Finlandii oraz podkreśliła możliwość zrekonstruowania,
za pomocą etnologicznych
metod badawczych (strukturalizm), fińskiego etosu pracy. A. M. Astrom podkreśliła znaczenie
kontaktów międzyuczelnianych w badaniach kultury obszaru nadbałtyckiego.
Ciekawym punktem konferencji w Uppsali było zwiedzenie i zapoznanie się z Centralnym
Archiwum Dialektu i Folkloru (ULMA). W trakcie pobytu w tej zasłużonej dla etnologii
szwedzkiej placówce naukowo-badawczej, pracownik jednego z działów wygłosił referat o historii
archiwum oraz wydawnictwach.
W ostatnich dwóch dniach konferencji referentami byli kolejno: D. K ramer (Niemcy),
F. Hammersam (Dania), N. A. Bringeus (Szwecja), O. Lofgren (Szwecja). Największe zainteresowanie wywołał referat O. Lofgrena pl. "Nationella siirarter i europiiisk etnologi. Reflektioner kring
forskarsamhiillets differientiering" ("Narodowe odmienności w europejskiej etnologii. Refleksje
wokół różnych podejść badawczych"). Autor podjął próbę scharakteryzowania
aktualnych
tendencji badawczych w etnologii poszczególnych krajów (Francja, W. Brytania, Niemcy,
Norwegia, Szwecja, Polska,' Węgry i Czechosłowacja). Zauważył, że obecnie odchodzi się
w publikowanych materiałach od języka niemieckiego jako "głównego" i "konferencyjnego".

313
W kontaktach instytucjonalnych, prywatnych dominuje język angielski i francuski, czasopisma
ukazują się przede wszystkim w języku angielskim, dokonania etnologii francuskiej i brytyjskiej
okazały si,<bardziej interesujące i przekonywujące aniżeli "tradycjonalizm etnologów niemieckich".
Konferencja w Uppsali nie tylko umożliwiła referowanie szeregu zagadnień związanych
z aktualnymi tendencjami badawczymi w etnologii w poszczególnych krajach skandynawskich
i w Niemczech, ale pozwoliła je również przedyskutować w gronie osób skupionych w poszczególnych grupach roboczych. Biorący udział w konferencji poznali wzajemnie zakres prowadzonych
badań. Na zakończenie należy podkreślić serdeczne przyjęcie uczestników konferencji przez
gospodarzy. Organizatorzy zapowiedzieli wydanie materiałów - referatów z tej konferencji w osobnym wydawnictwie. Materiały mają się ukazać w roku 1992, w językach skandynawskich
i angielskim. Były one j,<zykami obowiązującymi podczas konferencji.
Waldemar Kopczyński

IV EUROPEJSKIE

SEMINARIUM
ŚRODKOWOAZJATYCKIE
W BAMBERGU

Seminarium (4th European Seminar on Central Asian Studies) odbyło się w dniach od 8 do 12
pażdziernika 1991. Zorganizowane zostało przez zespół pracowników Instytutu Orientalistycznego
Uniwersytetu w Bambergu (Ingeborg Baldauf, Bert G. Fragner, Klaus Kreisner, Semih Tezcan),
zgromadziło ponad 100 uczestników zainteresowanych problematyką środkowoazjatycką
z 23
krajów, nie tylko Europy ale również Azji i Ameryki. Europejskie Seminaria Środkowoazjatyckie
stały się już trwałym forum wymiany poglądów między badaczami Azji Środkowej. Zapoczątkowane przez I Seminarium w 1985 roku, zwołane przez J. Waardenburga, H. Boetschotena i
M. van Damme z Uniwersytetu w Utrechcie, kontynuowane były w Londynie (1987) i Paryżu
(1989). Referaty wygłaszane na seminariach są publikowane!.
Przewidywane jest utrzymanie
organizacji spotkań co dwa lata. Wybór w Bambergu dr Turaja Atabaki na Sekretarza Generalnego Seminarium (poprzedni Sekretarz prof. dr Mark van Damme) wskazuje na utrzymanie
ośrodka organizacyjnego w Departamencie Studiów Orientalistycznych Uniwersytetu w Utrechcie.
Podkreślanym celem Seminarium w Bambergu była integracja wiedzy i dyscyplin zajmujących
się Azją Środkową. Stąd też nie umieszczono w nazwie IV Seminarium żadnego hasła tematycznego. Przedmiotem referatów były zarówno historia jak i współczesność Azji Środkowej ujmowana
w szerokiej perspektywie kulturowej i politycznej. Wydarzenia polityczne na tym terenie, a przede
wszystkim konieczność wycofania się interwencyjnych oddziałów radzieckich z Afganistanu oraz
procesy emancypacyjne w republikach środkowoazjatyckich,
związane z rozpadem ZSRR,
podtrzymały światowe zainteresowanie problematyką środkowoazjatycką.
Zainteresowanie to
nadal wywoływane jest ponadto bogatą i dotąd niedostatecznie znaną historią i różnorodnością
kulturową regionu, głębokimi przeobrażeniami społeczno-kulturowymi
i konfrontacją na tym
terenie, często dramatyczną, odrębnych wzorów kulturowych oraz wieloletnimi, intensywnymi,
międzynarodowymi badaniami naukowymi, m.in. Szlaku Jedwabnego, pod patronatem UNESCO.
Interdyscyplinarny charakter Seminarium polegał na uczestnictwie w nim przedstawicieli
wielu dyscyplin: językoznawców, literaturoznawców,
etnologów i antropologów
społecznych,
historyków, religioznawców, filozofów, archeologów, historyków sztuki i politologów. Nie było to
jednak spotkanie badaczy zamkniętych dotąd w ramach swoich wyłącznie dziedzin. Zainteresowanie obszarem Azji Środkowej od dawna bowiem nakazywało im przekraczanie granic swojej

I Ulr('(Ohl Paper..•Oli Central Asia. red. M. Van Damme i H. Boeschoten,
"Turkological Series" No.2, Utrecht 1987; Cultural
Change and COfllinuiry jf! Central Asia, red. Shirin Akiner, Kegan Paul International, London and New York 1991; En Asie Centrale
SOl'iiotique: Ethnics.
Nations.
Etats ... Cahiees du Monde Russe et Sovietique", vol. XXXII (I), 1991.

314
specjalności i kontekstowe ujmowanie badanej sfery rzeczywistości. Stąd też etnolog (antropolog
społeczny) znajdował interesujący materiał i poglądy nie tylko w referatach przedstawicieli własnej
dyscypliny ale również w innych. Wśród przeszło 80 referatów wygłoszonych w trakcie Seminarium
problematykę etnologiczną omawiały m.in. następujące: dr G. Rasuly-Paleczek (Uniwersytet
w Wiedniu) Pokrewieństwo
i polityka w,vród Uzbeków północno-wschodniego
Afganistanu;
dr Lutz
Rzehak (Uniwersytet Humboldta, Berlin) Pokrewieństwo
i organiwLja
rodowa Baludżów w radzieckiej Turkmenii; prof. Michael Zand (Uniwersytet Hebrajski, Jerozolima) Cala, kryplO - Żydzi Azji
Środkowej;
prof. Giovanni Stary (Seminario di Cinese, Wenecja) Grupa Shihe-Manchu
w Turkiestanie chińskim; dr Thomas Hoppe (Uniwersytet w Hamburgu) Tradycyjne
rolnictwo
Ujgurów
i proces zasolenia
gleby w północnej
części ha sen u Tarymu; dr Adam Molnar (Uniwersytet
w Szegedzie) Magia pogody w Azji Środkowej;
dr Tatiana Pang (Akademia Nauk, Sankt
Petersburg) Materiały dotyczące szamanów mandżurskich w Archiwum Griehienszikowa.
Etnologów
polskich reprezentowali na Seminarium dr Marek Gawęcki i prof. Zbigniew Jasiewicz z Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Pierwszy z nich wygłosił wykład: Polacy i Niemcy
w Kazachstanie.
Zarys problematyki
etnologicznej,
natomiast drugi: KolekLja fotografii Leona
Barszczewskiego
jako źródło historyczne
i etnograficzne.
Wyniki badań związanych z Azją
Środkową, prowadzonych w Polsce, przedstawili ponadto orientaliści: dr Danuta Chmielewska
(Uniwersytet Warszawski) Przejście tradycyjnego społeczeństwa
tureckiego do życia nowoczesnego;
dr Henryk Jankowski (Uniwersytet w Budapeszcie i Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu)
Elementy
mongolskie
w toponomastyce
Krymu; dr Kinga Maciuszak (Uniwersytet Jagielloński)
Radzieckie
publikacje
o Afganistanie
w okresie
ostatnich
pię/IJastu lat; prof. Tadeusz Majda
(Uniwersytet Warszawski) Płytki ceramiczne
z Turkiestanu
z X/V i X V wieku w Muzeum
Narodowym
w Warszawie; dr Jadwiga Pstrusińska (Uniwersytet Jagielloński) W~półczesny stalus
grupy etnicznej Pasztunów
w AJganis1anie oraz prof. Edward Tryjarski (Uniwersytet Warszawski)
Języki

wzdłuż

Szlaku

Jedwabnego.

Naukowcy polscy, w tym również etnologowie, nie byli reprezentowani na wszystkich kolejnych spotkaniach w ramach Seminarium. Pierwszy kontakt etnologa z Polski z europejskim
środowiskiem badaczy Azji Środkowej miał miejsce w roku 1987 w Londynie2. Znaczenie badań
na tym terenie, a także polskie tradycje tych badań i osiągnięcia, wymagają nic tylko naszego
uczestnictwa w następnych seminariach ale również udziału w utrzymaniu idei spotkań.
Zhigniew

WYSTAWA "SZOPKA KRAKOWSKA l JEJ BOHATEROWIE"
W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM
W KRAKOWIE, GRUDZIEŃ

Jasiewicz

1991

Wystawę, której autorką jest dr Anna Mądrala-Kozieł, zdecydowano się zrobić stosunkowo
niedawno, a więc w trybie przyspieszonym, gdy próby wynajęcia sal wystawowych przy ul.
Krakowskiej 46, a przez to podreperowanie skromnego muzealnego budżetu nic powiodły się.
Znaleziono natomiast sponsora - Zakłady Przemysłu Cukierniczego "Kopernik" z Torunia. Za
odnajęcie salki na sprzedaż pierników, tradycyjnie kupowanych o tej porze roku św. Mikołajów
(figurki są w dwu wersjach smakowych z polewą czekoladową i dwa razy tańsze z lukrem), serc
w kilku wielkościach (w tym pakowane w domek Baby Jagi), w kształcie wielkiego astronoma
- patrona zakładów, karet, mieszczek, fabryka zrefundowała techniczne przygotowanie ekspozycji
(odnowienie szopek i kukiełek, malowanie klocków - postumentów, wykonanie napisów) i jej

2

Polska"

Z. Jasiewicz, Azja Środkowa. Tradycja i zmiana. II Europejskie Seminarium Środkowoazjatyckie
l. XXXlfI, z. l, 1989.

w

Londynie, "Etnografia

315
reklamę w radiu "Kraków" i RMF. Piękny plakat wprowadzający wydrukowano jeszcze na
wystawę w Monachium w 1986 roku w Niemczech Zachodnich. Z powodów finansowych nie
ukazał się najskromniejszy bodaj katalog powielany.
W ubiegłym roku w krakowskim Muzeum Etnograficznym mieliśmy możność obejrzeć szopki
krakowskie w rozwoju dziejowym formy, w tym szopek jest kilkanaście, a akcent położono na
postaciach występujących w jasełkach stanowiących niezbędne wypełnienie stajenki betlejemskiej:
Dzieciąlku w żłobku, Malce Boskiej, św. Józefie, trzech królach - w mniejszym stopniu,
a legendarnych i związanych z Krakowem takich jak: pan Twardowski, lajkonik, smok wawelski,
historycznych - ułani, Kościuszko i kosynierzy spod Racławic, komendant Piłsudski i legioniści,
a w szopce okupacyjnej partyzanci z AK i uwspółcześniony Żyd z getta z opaską z gwiazdą
Dawida na rękawie, tradycyjnych: król Herod, śmierć, diabeł, czarownica z maselnicą, hetman,
policjant, dziad proszalny, modlący się Żyd w stroju rytualnym, Góral - druciarz (może Słowak
z Jabłonkowa 'I), Cygan z nicdźwiedziem, Cyganka, ale i hejnalista z Wieży Mariackiej, król
kurkowy, zwierzyniecki fiakier, wiślani galarnicy z Łęczan, Tyńca, czy Czernichowa.
Kukiełki wystawiono tak w oddzielnych gablotach jak i w szopkach. Te ostatnie możemy
podziwiać w kilku wielkościach (ale przeważają duże), w tym kiłka najstarszych posiadanych przez
muzeum, a więc z Wieliczki sprzcd 1904 roku, wiejska z Bieżanowa sprzed I wojny światowej
i z tego samego okresu wykonana na zamówienie Stanisława Wyspiańskiego dla jego dzieci,
również wielokrotnie nagradzanego twórcy współczesnego nam - Wacława Malika ze Zwierzyńca, czy emerytowanego pracownika muzeum sI. kustosza K. Szewczyka. Szopki nie są podpisane
przez twórców ani nie podano z jakiego okresu pochodzą.
Postaciom z przedstawień szopkowych, kukiełkom i uruchamianym motorkiem kręcącym się
w kółko czy nieruch omy m, towarzyszą opisy pochodzące z tekstu zanotowanego przez Stanisława
Estreichera (pod pseudonimem Jan Krupski) od murarzy z przedmieść krakowskich - zespołu
Michała Ezenekiera z Krowodrzy (a potem Czarnej Wsi) chodzącego z szopką od 1864 roku,
z legend krakowskich z różnych zbiorów, a także światło (niektóre z eksponatów mają
podświetlaną scenę lub witraże) i delikatna muzyka (kolędy). Wiele z postaci szopkowych,
tradycyjnych w jasełkach krakowskich, jak na przykład "Pan Jezus in triptici figurae, Najświętsza
Panna i św. Józef, Trzy króle, 7 osóbek ubranych po polsku, 5 Murzynów, 3 osoby po niemiecku,
3 osoby po księsku, 3 gołąbków, 3 aniołów, Węgrzy, kozak, 4 dziewice, 4 chłopaków przyklękających snycerska robota, 10 chłopaków w sukmanach, 2 Górale, 2 hajducy" znanych jest już z inwentarza spadkowego po rajcy krakowskim i kupcu korzennym Józefie Wadowskim z 1738 roku.
Ewa Janina Sadowska

WYSTAWA "ZAOLZłE W OCZACH TWÓRCÓW LUDOWYCH"
W INSTYTUCIE HISTORII ARCHłTEKTURY
I KONSERWACJI ZABYTKÓW POLITECHNIKI
KRAKOWSKIEJ,
SIERPIEŃ

199ł

W salach ekspozycyjnych w sklepionych piwnicach kompleksu dawnego więzienia św.
Michała przy ul. Kanoniczej I wystawiono prace amatorów plastyków - członków Klubu
Twórców Ludowych przy Sekcji ·Folklorystycznej Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego
w Czecho-Słowacji: rzeźby Gustawa Brudnego, Jana Heezko, Pawła Kufy, Karola Kalety,
Bronisława Procnera i Jerzego Szkatuły przedstawiającego sceny z życia Górali beskidowych na
Zaolziu (prace polowe - orka, sianokosy, pasionka na halach, zrywka drewna, zbieranie chrustu,
kopanie ziemniaków, myśliwego z dziewczyną, kapelę ze skrzypcami, basetlą i wyrostkiem
świstającym na palcach, odpoczywających starzyków, przysłuchujące się pary młodzieży, gaździnę
piorącą w balii i drugą z putniami, parobka ubijającego nogami kapustę w beczce, kobietę
z maselnicą, gazdę z psem i drugiego wiozącego na taczce wory mąki). Malarstwo olejne Stanisława

316
Orszulika realistycznie przedstawiające sielskie krajobrazy Beskidu Śląskiego w różnych porach
roku, z drewnianymi chałupami na tle masywu górskiego, i dla kontrastu, przerażające purpurowo-pomarańczowo-czarne
w tonacji szyby, dymy, hałdy w księżycowym krajobrazie przemysłowym przy kopalniach i hutach pogranicznej Stonawy - to co z krajobrazem zrobił człowiek.
Rysunki piórkicm Władysława Macury dające w sposób bardzo precyzyjny obraz zabytków
(zamki, dwory) i dawnego budownictwa ludowego tego tcrenu (chałupy, młyn, kuźnie, krzyż
przydrożny).
Antoni Szpyrc pokazał w malarstwie na szkle świat wiejski i małomiasteczkowy Zaolzia;
obrzędy takic jak orszak Mikołajów z aniołem i diabłem, adoracja szopki, śmigus dyngus, ale
i z obijaniem dziewcząt misternie z wikliny plecionym batogiem, chodzenie z gaiczkiem, a także
pary w strojach: laskich, góralskich małomiasteczkowych z Jabłonowa, cieszyńskich, sceny z życia
dawnego Jabłonkowa, rzemieślników przy pracy (szewca, bcdnarza, garncarza, młynarza). Scenariusz wystawy i katalog przygotowała Ewa Sadowska.
Ewa Janina

Sadowska

MIĘDZYNARODOWA
KONFERENCJA
W lUŻNO-SACHALlŃSKU
"BRONISŁAW PIŁSUDSKI
- BADACZ LUDÓW SACHALINU"

W dniach od 31 października do 2 listopada 1991 roku w Jużno-Sachaliński (Rosja) odbyła się
międzynarodowa
konferencja pod nazwą: "Bronisław Piłsudski - badacz ludów Sachalin u".
Zorganizowano ją w nawiązaniu do 125 rocznicy urodzin zesłańca i badacza kultury Ajnów
i innych ludów Sachalinu i Przyamurza. Organizatorami konferencji byli: Sachalińskie Okręgowe
Muzeum Krajoznawcze oraz Towarzystwo Badań Sachalin u i Wysp Kurylskich. Poprzedziły ją
prawie dwuletnie przygotowania prowadzone przez komitet organizacyjny, którym kierował
W. M. Łatyszew, dyrektor Sachalińskiego Okręgowcgo Muzcum Krajoznawczcgo w lużno-Sachalińsku.
Różnorodna działalność B. Piłsudskiego na Sachalinie, we Władywostoku,
w Japonii, Polsce, Francji i w innych krajach Europy stwarzała potrzebę wielopłaszczyznowej
konsultacji na etapie organizacyjnych przygotowań. Włączyli się do niej uczeni japońscy, liczne
grono uczonych rosyjskich a także Polacy. Wspomnieć należy, że w ramach przygotowań
organizacyjnych gościli w Jużno-Sachalińsku językoznawca z Poznania Alfred Majewicz, etnograf
z Wrocławia Antoni Kuczyński i historyk nauki z Warszawy Zbigniew Wójcik a także pracownik
Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie lózef Żytek. Konsultacje pozwoliły na pełniejsze ogarnięcie
spraw związanych z biografią, badaniami i działalnością społeczno-polityczną Bronisława Piłsudskiego, które w szczegółowej formie zostały rozwinięte podczas konferencji. Oprócz uczonych
z całego świata na konferencję przybyli członkowie rodziny B. Piłsudskiego mieszkający w Japonii,
wywodzący się z ajnuskiego pnia genealogicznego.
Pierwszy dzień konferencji rozpoczęto posiedzeniem plenarnym. Otworzył je J. N. Miszuta,
wicegubernator okręgu. W krótkim, emocjonalnym wystąpieniu, w imieniu władz i administracji
okręgu, pozdrowił on zebranych życząc interesującej i twórczej pracy. Nast«pnie etnografowie,
historycy, filolodzy i językoznawcy z wielką uwagą wysluchali referatu głównego, przygotowancgo
przez W. M. Łatyszcwa, pl. "Sachalin - przeznaczenie Bronisława Piłsudskiego". Refercnt omówił
prawie 20-letni okres życia uczonego, od udziału w próbie zamachu na życie Aleksandra III po
wyjazd do laponii. Okres ten spędził on na sachaliIlskiej katordze w bardzo ciężkich warunkach.
W. M. Łatyszew podkreślił, że Piłsudski zdołał przełamać kryzys i rozpacz intuicyjnie odnajdując
drogę, której podporządkował dalsze swe życie. Drogą tą było badanic rdzcnnej ludności wyspy:
Niwchów, Ajnów, Oroków.

317
Zagadnieniom rdzennej ludności wyspy poswlęcono cztery wystąpienia posiedzenia plenarnego. J. A. Scm (Państwowy Instytut Pedagogiczny im. Hercena, Sankt-Petersburg) 1 dokonał
analizy sporządzonego przez B. Piłsudskiego "Projektu zarządzania Ajnami z wyspy Sachalin".
Dokument ten o typie ustawodawczym obejmował sprawy zarządzania, organizacji społeczeństwa
oraz funkcjonowania administracji w swoistych warunkach życia na wyspie. J. A. Sem rozpatrywał
opracowanie jako próbę niesienia rzeczywistej pomocy niewielkim ludom Sachalinu. Niewątpliwie
jest on kontrowersyjny, a nawet utopijny. Zdaniem referenta liczne sugestie uczonego pozostały
jednak aktualnc do dziś.
"Spuścizna naukowa B. Piłsudskiego a stan współczesny rdzennej ludności Sachalin u" to
temat wystąpicnia M. S. Wysokowa (Sachalińskie Centrum Dokumentacji Historii Nowszej,
JuŻno-Sachalińsk). Rcferent omówił teoretycwe założenia myśli badacza i realia życia, wskazując
na współczcsny byt Niwchów i Oroków.
Podobne problemy stanowiły trcść emocjonalnych,
mocnych wystąpień przedstawicieli
małych ludów Sachalinu: N. W. Sołowiowa (Asocjacja Ludów Północy Okręgu Sachalińskiego,
acha) i G. N. Psiagina (Noglicki Rejonowy Komitet Wykonawczy, Nogliki). Odnotowano, że
w ostatnich dzicsięciolcciach wydano dziesiątki zarządzeń państwowych, republikańskich i miejscowych, ukicrunkowanych
na poprawę życia i bytu ludów Północy. W praktyce pozostały
jedynic deklaracjami. G. N. Psiagin przedstawił propozycje, które - jego zdaniem - mogłyby
rzeczywiście doprowadzić do przywrócenia tradycyjnego obrazu życia oraz podniesienia poziomu materialnego bytu. N. W. Sołowiow, na przykładzie sachalińskich Oroków, przedstawił
mapę ekologicznych i socjalnych nieszczęść ludu, oceniając ogólne jego położenie jako katastrofalnc.

Fot. I. Uczestnicy konferencji w Jużno-Sachalińsku

(1991) na tle pomnika Bronisława Piłsudskiego.

318
Wystąpienie Kazuyasu Kimury (Sapporo, Japonia) dla większości uczestników konferencji stanowiło nieoczekiwane zaskoczenie. Referent mówił bowiem o B. Piłsudskim - swoim
dziadku. Wspomniał ponadto o swoim ojcu Sukez6, synu Piłsudskiego, oraz o jego siostrze
Kiyo, i ich życiu. W spotkaniu uczonych brały udział także dwie wnuczki polskiego badacza
Ajnów.
Referat Y. Kotani (Uniwersytet Nagoya, Japonia) został poświęcony znanemu etnografowi,
badaczowi kultury Ajnów - J. Batchelorowi. Działał on w tym samym czasie co B. Piłsudski.
Referent dokonał analizy kontaktów naukowych Piłsudskiego z Batchelorem i F. Boasem.
Poznaniu tych kontaktów poświęcony zostanie interesujący japoński program, pod nazwą
"Etnologiczne badania kultury materialnej kolekcji ajnuskich w muzeach północnoamerykańskich".
Prace drugiego dnia konferencji zorganizowano w czterech sekcjach, w których analizowano
sprawy bardziej szczegółowe, a mianowicie zagadnienia związane z twórczością i życiem uczonego,
kulturą duchową i materialną aborygenów oraz historią Sachalin u w drugiej połowie XIX i na
początku XX wieku.
W sekcji "Bronisław Piłsudski - życie, twórczość, spuścizna naukowa" omawiano problemy
związane z życiem badacza. Komunikaty uczestników tej sekcji uzupełniały informacje przedstawione przez W. M. Łatyszewa w głównym referacie oraz pozwalały poznać drogę życiową
uczonego po opuszczeniu Sachalinu. Do sachalińskiego okresu w jego życiu nawiązywał
komunikat B. S. Szostakowicza (Uniwersytet Irkucki). Referent dokonał analizy treści mało
znanych źródeł, zachowanych w zbiorach różnych bibliotek i archiwów: Centralnej Biblioteki AN
Litwy, Oddziału Archiwum AN ZSRR w Sankt-Petersburgu oraz Polskiej Akademii Nauk. Są to
rękopisy, rysunki i fotografie wykonane przez Piłsudskiego.
Komunikaty K. Inoue (Uniwersytet Chiba, Japonia) oraz pracownika Muzeum Przymorskiego im. W. K. Arseniewa I. I. Babcewej (Władywostok) dotyczyły władywostockiego okresu
pracy 8. Piłsudskiego. Babcewa przedstawiła dane o nieogłoszonych dokumentach ze zbiorów
muzeum odnoszących się do tematu ,,8. Piłsudski i Towarzystwo Poznania Kraju Amurskiego".
Analiza tych dokumentów, roboczych notatek, telegramów, formularzy (razem 25 jednostek)
pozwala poznać dotychczas słabo znane fakty biografii uczonego, a zarazem historię najstarszego
muzeum rosyjskiego na Dalekim Wschodzie. K. Inoue w swoim komunikacie zwrócił uwagę na
ostatnie miesiące pobytu 8. Piłsudskiego na Dalekim Wschodzie, a zwłaszcza wydarzenia lata
1905 roku.
Wystąpienie Y. Uchidy, pracownika Muzeum Ajnów w Shiraoi (Japonia), dotyczyło kolejnego, japońskiego okresu życia i działalności B. Piłsudskiego. Wiadomo, że uczony w Shiraoi
zbierał i spisywał folklor miejscowych Ajnów. Między innymi zorganizował z trzema starymi
Ajnami przesłuchania zapisów na wałkach woskowych, chcąc stwierdzić, które z nich zostały
nagrane właśnie tam.
Ostatniemu, europejskiemu okresowi życia uczonego, poświęcił swe wystąpienie prof. Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu - A. F. Majewicz. Tytuł jego referatu "Samobójstwo'!"
zaintrygował uczestników spotkania. Prof. Majewicz rozpatrywał wersję samobójstwa uczonego
oraz prawdopodobne przyczyny tego rozpaczliwego kroku skłaniając się ku przypuszczeniom, że
był to nieszczęśliwy wypadek.
Językoznawca polski T. Wicherkiewicz (Uniwersytet im. A. Mickiewicza) przedstawił analizę
dwóch artykułów Piłsudskiego "Sytuacja Ajnów sachalińskich" (1906 r., ogłoszony po japońsku)
i "Krótki rys bytu ekonomicznego Ajnów na wyspie Sachalin" (1907 r., w języku rosyjskim).
Omówiono szczegółowo wszelkie różnice tych tekstów. Na tej podstawie stwierdzono, że artykuł
w języku japońskim jest skróconą, oraz przetłumaczoną "po literacku", wersją opracowania
rosyjskojęzycznego.
O bibliografii B. Piłsudskiego na Zachodzie mówiła starszy bibliograf P. Polansky (Uniwersytet Hawajski, USA). O kolekcjach Piłsudskiego dotyczących małych ludów Dolnego Amuru

319
i Sachalinu w zbiorach muzeów Dalekiego Wschodu oraz historii ich powstania, pracownicy
muzealni M. M. Prokofiew (Sachalińskie Okręgowe Muzeum Krajoznawcze, Jużno-Sachalińsk)
i W. W. Kobko (przymorskie Muzeum Krajoznawcze, Władywostok) przedstawili komunikaty.
J. Szyszygin (Ministerstwo
Kultury Jakucji, Jakuck) opowiedział o wkładzie polskich
zesłańców w poznawanie ludów Jakucji oraz o pracach Ekspedycji Jakuckiej Oddziału Wschodniosyberyjskiego Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego (lata 1894-1896).
W sekcji zajmującej sil; problemami historii i etnografii aborygenów Sachalin u przedstawiono
15 komunikatów. Mapa etniczna wyspy od połowy XIX do XX wieku stanowiła wynik badań
T. P. Roon (Sachalińskie Okręgowe Muzeum Krajoznawcze, JuŻno-Sachalińsk). Referentka
prześledziła zmiany osiedlania się grup niewielkich ludów, określiła przyczyny zmian oraz główne
etapy procesu. Na mapie oznaczono ponadto współczesne regiony zamieszkiwania aborygenów.
Komunikat oparto na materiale źródłowym, w większości dotychczas nie ogłaszanym.

Fot. 2. Afisz wystawy towarzyszącej

konferencji w Jużno-Sachalińsku

(1991).

320
Problemom, dotyczącym wszystkich ludów Sachalin u, poświęcony został komunikat pracownika Narodowego Muzeum Etnologii S. Sasaki (Osaka, Japonia) pl. "Handel u ludów Dolnego
Amuru i Sachalinu w XVIII i XIX wieku". Wystąpienie oparto na materiałach źródłowych
japońskich, chińskich i rosyjskich.
Pozostałe komunikaty prezentowane w tej sekcji poświęcono problemom Ajnów, Oroków
i Niwchów. Badacze T. Namba (Muzeum Kultury Ajnów, Uniwersytet Hokkaido, Japonia)
i M. Haginaka (Japonia) w swych wystąpieniach analizowali problemy funkcji pałeczek inau oraz
przeznaczenie kobiecych przewiązek biodrowych u Ajnów Sachalinu i Hokkaido.
Tematykę ajnuską prezentowali również pracownicy z Chabarowska i JuŻno-Sachalińska.
A. A. Ponomariowa (Chabarowskie Muzeum Krajoznawcze) opowiedziała o historii powstania
kolekcji ajnuskiej. Pierwsze przyjęto do muzeum przedmioty przekazane z Sachalin u w latach
dziewięćdziesiątych XIX wieku. Wystąpienie zilustrowano przeźroczami. Pracownica Muzeum
Artystycznego z Jużno-Sachalińska T. V. Pieskaja mówiła o interesującym eksponacie, a mianowicie o makiecie "Święto niedźwiedzia u Ajnów sachalińskich". Makietę pozyskało Sachalińskie
Okręgowe Muzeum Krajoznawcze w ł959 roku. Pochodziła ona z Przymorza. Kompozycja,
wykonana z miękiszu chleba, pochodzi z początku XX wieku.
Wiele nowego prezentowały komunikaty poświęcone Niwehom. Ich autorkami były reprezentantki tego ludu, mieszkanki Noglik, G. D. Lok i L. D. Kimow. Pierwsze z wystąpień poświęcono
kuchni Niwchów. Jako typowe dla tej kuchni odnotowano obfitość różnorodnych produktów
rybnych i jagodowych, dziko rosnących roślin, okopowych i korzeni. Tematem komunikatu
Kimowej była odzież Niwchów. Wystąpienie oparto na wspomnieniach o codziennej i odświętnej
odzieży kobiet, mężczyzn i dzieci. Referentka scharakteryzowała
także strój ślubny, zwróciła
również uwagę na technikę szycia odzieży tradycyjnej.
Komunikaty uczonego z Sankt-Petersburga J. A. Sema i pracownicy Sachalińskiego Okręgowego Muzeum Krajoznawczego T. P. Roon prezentowały niektóre problemy historii i etnografii
jeszcze jednego, bardzo nielicznego, rdzennego ludu Sachalin u - Oroków. Sem rozpatrywał
złożone zagadnienia etnogenezy. T. P. Roon przedstawiła wstępne wyniki rozpoznania etnograficznego Oroków. Analizowała materiały zebrane w terenie wiosną i latem 1991 roku w jednym
z regionów ich zwartego osiedlenia, w osadzie Wał w Rejonie Noglickim.
Kultury ludów Przymorza dotyczyły wystąpienia pracowników muzealnych Kraju Chabarowskiego. N. A. Sobolewskaja (Chabarowskie Muzeum Krajoznawcze) opowiedziała o badaniach,
ochronie i wykorzystaniu unikatowego kompleksu pomników historyczno-kulturowych
w prastarej nanajskiej wiosce Sikaczi-Alan. T. W. Lementowicz (Dalekowschodnie Muzeum Artystyczne,
Chabarowsk) przedstawiła uwagi o nanajskim kobiercu, jego wartości artystyczno-estetycznej.
Rzeźba rytualna Nanajów i Olczów stanowiła temat komunikatu T. A. Kobanowej (Muzeum
Radzieckiej Plastyki, Komsomoisk na Amurze).
Archeologowie Przymorza, Sachalinu i Japonii obradowali w podsekcji "Problemy dawnej
historii Sachalin u", prowadzonej przez O. A. Szubina (Sachalińskie Okręgowe Muzeum Krajoznawcze, Jużno-Sachalińsk), w której omawiano dzieje przedrewolucyjnych badań archeologicznych wyspy, stan współczesny prac oraz dalsze zamierzenia badawcze. O trudnych problemach
periodyzacji kultury Ajnów na Sachalinie mówili archeologowie A. A. Wasilewskij i N. N. Płotnikow
(Jużno-Sachaliński Państwowy Instytut Pedagogiczny). Zabytkom kultury Ajnów poświęcił swe
wystąpienie M. M. Prokofiew (Sachalińskie Okręgowe Muzeum Krajoznawcze, JuŻno-Saehalińsk).
Problemy archeologii pobliskich Sachalinowi terytoriów Przymorza i Japonii zaprezentowano
w komunikatach
I. Nakamury (Muzeum Historii Kolonizacji Hokkaido. Sapporo, Japonia)
i N. A. Kononienko (Instytut Historii, Archeologii i Etnografii Dalekowschodniego Centrum
Naukowego AN ZSRR).
W sekcji problemów języka i folkloru aborygenów Sachalinu obradowali językoznawcy,
filolodzy z Japonii, Nowosybirska,
Sankt-Petersburga,
Władywostoku
i JuŹno-Sachalińska.
Specjaliści z zakresu leksykologii i leksykografii Instytutu Filologii Oddziału Syberyjskiego AN

321
ZSRR (Nowosybirsk), było ich w tej sekcji pięciu, od dawna gruntownie zajmowali się badaniem
języków tungusko-mandżurskich.
Wynikom studiów oraz zamierzeniom badawczym poświęcone
zostało wystąpienie B. W. Bołdyriewa. Dokonano dotychczas analizy stopnia identyfikacji różnych
języków lej grupy. Do mało poznanych zaliczono język Oroków zamieszkałych na Sachalinie.
Historia poznawania tego języka stanowiła temat wystąpienia badacza japońskiego J. Ikegami
(Uniwersytet Sapporo, Japonia). W komunikacie przedstawiono przegląd badań tego problemu na
Sachalinie i Hokkaido, rozpoczynając analizę od połowy XIX wieku. Współczesną sytuację
językową wśród Oroków wschodniego Sachalinu przedstawiła Ł. W. Ozolina (Instytut Filologii
Oddziału Syberyjskiego AN ZSRR, Nowosybirsk).
Język niwchijski, genetycznie rzecz traktując, stanowi enklawę. Tradycyjnie jest on zaliczany
do języków paleoazjatyckich. Niwchowie, mając za sąsiadów ludy tungusko-mandżurskie,
pozostawali pod ich wpływem. Zagadnieniom kontaktów tych ludów poświęcono dwa referaty
specjalistów nowosyberyjskich : A. M. Piewnowa i M. M. Chasanowej. Rozpatrując zapożyczenia,
głównie z zakresu kultury materialnej i duchowej, Piewnow ocenił je jako stosunkowo późne.
Wpływy językowe nie były głębokie i były głównie jednokierunkowe.
Podobnego zdania była
również Chasanova, wskazując na znaczny wpływ ludów tungusko-mandżurskich
na całą kulturę
Niwchów.
Z komunikatem o jednym z gatunków folkloru Niwchów - tylgur - wystąpiła znawczyni
języka niwchijskiego G. A. Olaina (Instytut Historii, Archeologii i Etnografii Dalekowschodniego
Centrum Naukowego AN ZSRR, Władywostok). Pokrewne tematycznie było wystąpienie
A. B. Ostrowskiego (Muzeum Etnografii Ludów ZSRR, Sankt-Petersburg). Zainteresował się on
tekstami mitologicznymi Niwchów, zebranymi przez B. Piłsudskiego.
O semantyce imion Niwchów opowiadała badaczka N. A. Łajgun (Administracja Okręgu
Sachalillskiego, JuŻno-Sachalińsk). Wiele lat pracowała jako metodyk miejscowego urzędu oświaty
G. S. Szczetinina (lużno-Sachalińsk).
Przedstawiła ona dzieje tworzenia systemu nauczania
Niwchów w szkołach na Sachalinie zwracając uwagę na problemy zachowania rodzimego języka
u dzieci tego ludu.
Podobne problemy dotyczą Ajnów w laponii. Komunikat o odradzaniu się języka ajnuskiego
przedstawił H. Nakagawa (Uniwersytet Chiba, Japonia).
Do dorobku B. Piłsudskicgo z zakresu folklorystyki Ajnów nawiązała K. Murasaki (Uniwersytet Hokkaido). Przeanalizowała ona zapisy pieśni miłosnych Ajnów sachalińskich, sporządzone
w latach 1903-1905. Porównała je z zapisami dźwiękowymi pieśni miłosnych z dokumentacji
innych badaczy. Fizyk T. Asakura z Instytutu Elektroniki Stosowanej (Uniwersytet Hokkaido)
opowiedział o pracy badawczej i eksperymentalnej zmierzającej do przywrócenia jakości zapisów
na walkach. W laboratorium opracowano metodę słabego nacisku igły odtwarzającej, co dało
możliwość rozszyfrowania zapisu na nieruchomym cylindrze. Dźwięki innych wałków odczytano
za pomocą specjalnie opracowanej melody odbicia promieni laserowych. O folklorze Ajnów
mówiła również L. I. Rublowa (lużno-Sachaliński
Państwowy Instytut Pedagogiczny). Na
podstawie tekstów zebranych przez B. Piłsudskiego przeanalizowała ona styl bajek. T. W. Czykowa
wygłosiła komunikat "W sprawie formantów toponimicznych języka ajnuskiego w toponimii
Okręgu Sachalińskiego". W komunikacie tym zaprezentowano interesującą próbę porównawczych
studiów toponimii. Pozwoliło to poznać wiele ważnych spraw związanych z życiem Ajnów.
O dorobku naukowym innego polskiego etnografa S. Poniatowskiego mówił M. D. Simonow
(Instytut Filologii Oddziału Syberyjskiego AN ZSRR, Nowosybirsk).
Komunikaty przedstawione w sekcji "Sachalin w drugiej połowie wieku XIX i na początku
XX wieku" bezpośrednio nie wiązały się z osobą B. Piłsudskiego i jego dorobkiem naukowym.
Historię kolonizacji Sachalinu oraz zaludnienia wyspy w drugiej połowie XIX wieku omawiała
O. T. Bazalijskaja, pracownik Państwowego Archiwum Okręgu Irkuckiego. Komunikat przygotowano na podstawie dokumentów z tego naj starszego archiwum Dalekiego Wschodu, wśród których zachowały się interesujące materiały, także do historii Sachalinu. Jest tam np. zespół osobowv
11 -

Lud l. LXXV

322
N. W. Kiry/owa,

znanego

badacza

Korsakowskiego

Szpitala

Okręgowego.

omówił

W. M. Sierebrennikow

Fot. 3. Prezydium

konferencji

-

Syberii

i Dalekiego

Wschodu.

dotychczas

nie ogłoszone

(Państwowe

Archiwum

Okręgu

prowadzący

obrady

Jego

B. Szostakowiez
Dokumenty
obecnie
mówil

o historii

Oddziale
dyrektor

Sachalinu

Petersburskim
archiwum

z ezlerech

zespołów,

archiwum,

lym

Sankt-Petersburg).

W. S. Sobolew.

przedstawił

razem

zachowały

Archiwum

Na

mówiła

Boh<ltcrcm jej wysl,/picnia

osobowość

nieprzeciętn<l.

człowiek

z odkryciem

sachalitlskiej

ropy

I.

Akademii

(polska),

boga l,! baz« źródłową

energiczny.

działacz

pochodzącego

z osady

prelegentki

O holenderskich
lingwista

z Holandii

badaniom

swych

Do
historii,

Icdwie

Jcgo

imię

RAN.

ZOlow -

związane

jest

Jego rodzice,

chłopi

z Guberni

(Jużno-S<lchalillski
A. I. Pawłow<l

Charkowskiej,

zostali

zesłani

wieku.
Sachalinem,

a w tym o spotkaniach

z Ajnami,

Tjeerd

de Graaf

(Uniwersylet

Groningen).

uwagi

M. Vriesa

i P. F. Siebolda

w ramach

i literatury.

O IDnym

Iwanowicz

z<linteresowaniach

rodaków-

ciekawszych
jak

wyspy

maleria/ów,

JęzykoZn<lWSIW<l

Georgij

oświecony.

rosyjskim.

w poznaniu

naftowej.

Ado-Tymowa.

w kOI1cU XIX

referat

lej placówki.

(Instytut

O historii
opanowania
Sachalinu
przez Rosjan mówil l. A. S<lmarin
Pai\slwowy
Instytut
Pedagogiczny).
Komunikat
op<lrto n<l wspomnieniach
na wyspę

wygłasza

archiwum

Nauk

najważniejszych

P. Sorokina

był pradziad

i studia

Irkuckiego).

w najstarszym

O roli

podslawie

on zadziwiająco

rodzinnym,

lekarza

szkice

z Irkucka.

się również

RAN.

r«kopisy,

prof. A. Majewicz

historyk

I R96-1899

w lalach

I. J.

prac

tcj sekcji

Iskrzyckaja

należały

(Moskiewski

Najwięcej

Niemca

na służbic

trzy

komunikaty

Uniwersytet

rz"du

opowiadał

poświęcił

on

holenderskiego.

dotyczące

Pai\stwowy)

zarówno
analizowala

323
problemy

Sachalinu

w

kontekście

literatury

Komunikaty

S. W. Bykczyna

Uniwersytet

P,1I1stWOWy) poświl(cono

W. Doroszewicza,
Podczas
Ponadto

(Instytut

pisz<!ccgo

trzcciego.

uroczyście

zawsze

końca

i początku

XIX

AN RB, Mińsk)

tematyce

sachalillsk

iej

XX

i S. J. Korniłowa
w

wieku.

(Moskiewski

twórczości

znanego

pisarza

podsumowanie

po rosyjsku.

ostatniego

odsłonięto

rosyjskiej

Literatury

dnia
pomnik

konferencji,

nastąpiło

B. Piłsudskiego,

dłuta

wyników

obrad.

rzeźbiarza

sachalińskiego

W. N.

do obiegu

pocztowego

w dniu

Czebotoriewa.

..,.....c
Me". •••

u •..• ~

)••• ····1".
I o

.

OIUO.1CIU"e

------Fot.

4. Koperta

oraz

okolicznościowy

stempel,

wprowadzone

otwarcia

konferencji.

również

wycieczkę

Program

konferencji

przewidywał

rum jednego

z regionów

zamieszkiwania

rdzennych

zapoznało

się z życiem

i warunkami

oglądało

wystl(PY zespołu

30 uczestników
w degustacji

spotkania
potraw

Konferencja
były audycje

narodowych

spotkała

oraz

sil( z dużym

w radiu i telewizji.

Pisała

o niej prasa

B. Piłsudskiego

Sac!Ja/il1l1, w opracowaniu

został

znalazły

bibliofilski

druk

głównego

okolicznościowa

inicjatora

wystawa

oraz jego

badania

etnograficznc.

Zgromadzono

na niej wiele

biografii

badacza

oraz

-

po raz

kolekcje

etnograficznc

Kala/Oil

H'.I's/ml'y,

nierzadko

Niwchów

i Oroków.

po.(-w;l'('()nej 125 rocznicy

urodzin

pierwszy

Dobrym

Bronisława

-

B. Piłsudskiego

źródeł

zgromadzone

przcwodnikiem

Piłsudskiego,

lokalna,
dzienniku

W. Łatyszewa.

życie

unikatowych

centPonad

pod zbiorowym

konferencji,

obrazująca

-

uczestniczyło

"Larsz".

prac

Ponadto

Ajnów,

Niwchów,

ludowego

miejsce w centralnym

rosyjskicj.

pokazano

Nogliki
Niwchów.

takźe

Ahorl'!Ji'ni

także

bytu

-

na Sachalinie.

tytułem

towarzyszyla

do osady

Sachalinu

konferencji

telewizji

Konferencji

Północy

zainteresowaniem

Obrady

wydany

etnograficzną

ludów

dotyczących
przez

niego

po wystawie
Jużno-Sachalińsk

był

324
1991. Cennym dopełnieniem zagadnień rozpatrywanych na konferencji był także trzeci numer
ukazującego się w lużno-Sachalińsku "Biuletynu Krajoznawczego", 3: 1992, ze specjalną dedykacją
Bronisławowi Piłsudskiemu i obszernym wstępem charakteryzującym jego życie i badania nad
ludami Dalekiego Wschodu.
71umaczy/i z rosyjskiego
Antoni Kuczyński, Zbigniew

Marina lszczenko
Wójcik

WYSTAWA "BRONISŁAW PIŁSUDSKI - BADACZ LUDÓW DALEKIEGO
(MUZEUM AZJI I PACYFIKU W WARSZAWIE)

WSCHODU"

Tak została nazwana wystawa zorganizowana w dniach od 81istopada 1991 do 10 lutego 1992 r.
przez Muzeum Azji i Pacyfiku w jego Galerii Azjatyckiej przy ul. Freta 5 w Warszawie, przy
współpracy Sachalińskiego Okręgowego Muzeum Krajoznawczego w lużno-Sachalińsku i Przymorskiego Zjednoczonego Muzeum im. W. K. Arseniewa we Władywostoku.
Wystawa była przedsięwzięciem podjętym w Polsce dla spopularyzowania
tego znanego
w świecie uczonego i jego dziedzictwa naukowego w jego własnej Ojczyźnie, z okazji obchodzonej
2 listopada 1991 roku 125 rocznicy urodzin Bronisława Piłsudskiego.
Ekspozycja składała się z trzech części: biograficznej, etnograficznej oraz publikacji B. Piłsudskiego i o nim.
W części biograficznej pokazano fotografie i dokumenty - krajobraz rodzinnego Zułowa na
Litwie, domy, w których Piłsudscy mieszkali w Wilnie, portrety rodziców Bronisława - lózefa
i Marii z Billewiczów Piłsudskich, członków konspiracyjnego kółka samokształceniowego "Spójnia", do którego należeli m.in. Bronisław i lózef Piłsudscy, gmach Uniwersytetu Petersburskiego,
w którym studiował Bronisław, członkówantycarskiego
spisku Frakcji Terrorystycznej Narodnej
Woli (za udział w nim został skazany na śmierć, a następnie na sachalińską katorgę), zdjęcia
więźniów transportowanych
statkiem wokół południowych wybrzeży Azji na Sachalin, fotografie
sprzed wieku Aleksandrowska i Rykowskoje, w których przebywał Piłsudski na katordze, obrazki
katorżników przy pracy i cerkwi, w której budowie uczestniczył Piłsudski, szopę, w której mieściło
się Sachalińskie Muzeum w czasach kiedy Piłsudski gromadził dla niego zbiory etnograficzne
i przyrodnicze oraz współczesny gmach tegoż Muzeum, zbudowany przez lapończyków w 1937
roku, panoramę Władywostoku z początków XX wieku i gmach miejscowego muzeum, w którym
pracował Piłsudski po zwolnieniu z katorgi, grupę przyjaciół Bronisława w laponii i zdjęcie jego
syna i wnuka zamieszkałych w laponii i reprezentujących dalekowschodnią linię rodu Piłsudskich,
budynek Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, w którym Piłsudski pracował podczas pobytu
w Galicji, korespondencję, jaką w tym czasie prowadził ze znanymi polskimi pisarzami oraz ze
Smithsonian Institution w Waszyngtonie a takźe poświęcony mu artykuł, opublikowany w jednym
z polskich pism emigracyjnych we Francji w związku z jego śmiercią.
Część etnograficzna wystawy prezentowała zebrane przez Bronisława Piłsudskiego obiekty
kultury materialnej i duchowej oraz wykonane przez niego fotografie sachalińskich Niwchów
i Ajnów oraz nadamurskich Nanajów. Pokazano w tej części m.in. oryginalną odzież i obuwie
wykonane ze skóry łososia, bogato zdobione chałaty i pasy Ajnów, interesujące rzeźby - maski
Nanajów, modele zabudowań mieszkalnych i gospodarczych Niwchów i Nanajów oraz łodzi
rybackich, sieci, warsztatów tkackich, broni myśliwskiej, narzędzi i sprzętów domowych, ajnuskich
ozdób dla niedźwiedzi, duży wybór zabawek dla dzieci oraz amuletów myśliwskich, leczniczych
i kultowych ludów Azji Północno-Wschodniej,
w tym ajnuskie paliki kultowe "Inau·'. Szczególnie
interesujące były fotografie Ajnów sachalińskich, na których wyraźnie widać ich odmienność od
innych ludów tego regionu świata, będącą do dziś nie rozwiązaną zagadką i przedmiotem studiów

325

Fot. I. Pomnik Bronisława Piłsudskiego na dziedzińcu muzeum w JuŻno-Sachalińsku.
Warszawy", 1993: 146).

(Rep. "Życie

nad ich pochodzeniem. Do tej części wystawy zaliczyć również należy słynne wałki fonograficzne
Piłsudskiego, na których w początkach XX wieku zarejestrował pieśni obrzędowe Ajnów. Wałki
zostały przez niego przywiezione do Polski, cudownie odnalezione w okresie międzywojennym
w Krakowie i później zapomniane, ponownie odnalezione po drugiej wojnie światowej i odczytane
przy pomocy techniki laserowej w Japonii. Poświęcono im m.in. międzynarodowe sympozjum
naukowe w Sapporo w 1985 roku, a na motywach odtworzonych z wałków pieśni skomponowano
tam ajnuską "operę". Film, na którym zarejestrowano ten spektakl, był pokazywany podczas
wystawy w Galerii Azjatyckiej. Wraz z wałkami pokazano również współczesny im fonograf Edisona.
Ostatnia część wystawy była poświęcona publikacjom naukowym Bronisława Piłsudskiego,
w językach: polskim, rosyjskim, angielskim, niemieckim, japońskim i francuskim, poczynając od
jego pierwszych sprawozdań meteorologicznych, opublikowanych w latach 1895 i 1896 w "Kalendarzu Sachalińskim", aż po zbiór wszystkich jego prac, nierzadko unikatowych dzisiaj egzemplarzy, jak np. książka pl. Materials for the study of the Ainu language and folklore, wydanej
w Krakowie w 1912 roku. Pokazano również dokumentację międzynarodowego sympozjum nt.
dorobku naukowego B. Piłsudskiego, jakie odbyło się w Japonii w 1985 roku, a także - dołączone
już w czasie trwania wystawy - pierwsze materiały z kolejnego międzynarodowego sympozjum,
jakie odbyło się na Sachalinie niemal równocześnie z omawianą wystawą, z okazji 125 rocznicy
urodzin B. Piłsudskiego. Zdołano także pokazać m.in. fotografię pomnika Bronisława Piłsudskiego, odsłoniętego 2 listopada 1991 w Jużno-Sachalińsku oraz okolicznościowe koperty i znaczki
pocztowe, wydane z tej okazji przez miejscową pocztę.

326

Fot. 2. Moment otwarcia wystawy, przemawia dyrektor Muzeum Azjii i Pacyfiku w Warszawie
Andrzej Wawrzyniak. (Fot. W. Osica)
Wystawa stała się czynnikiem inspirującym zainteresowanie polskich środków masowego
przekazu osobą B. Piłsudskiego. Przed i w czasie trwania wystawy Polskie Radio nadało co
najmniej cztery audycje, m.in. z udziałem polskiej dziennikarki pracującej w radiu sachalińskim
oraz dyrektora Sachalińskiego Muzeum Krajoznawczcgo. Co najmniej trzykrotnie pokazano
wystawę w Telewizji Polskiej (a także w Telewizji Moskiewskiej). Kilka artykułów ilustrowanych
zdjęciami ukazało się na jej temat w polskiej prasie.
W Galerii Azjatyckiej odbyło się kilka spotkań i imprez towarzyszących wystawie. Regularnie
organizowano pokazy filmów o B. Piłsudskim i ludach Azji Północno-Wschodniej i ich kulturze,
historii odnalezienia i odczytania wspomnianych już wałków fonograficznych.
W związku z prezentowanymi na wystawie próbkami dalekowschodnich ziół leczniczych,
zebranymi przez B. Piłsudskiego, zorganizowano
ł 5 listopada
199 J spotkanie z prezesem
Amurskiej Federacji Tsunami, Walerym Owsiannikowem i jego polskim partnerem, prezesem
Polskiej Federacji Tsunami, Ryszardem Muratem.
Kilkumiesięczny pobyt B. Piłsudskiego w Japonii, w latach 1905-1906, był pretekstem do
zorganizowania na wystawie, przy współpracy Ambasady Japonii w Warszawie i Towarzystwa
Polsko-Japońskiego,
prezentacji japońskiej muzyki dworskiej "Gagaku", w ramach programu
dorocznych "Dni Japońskich w Polsce".
l lutego 1992 roku odbył się w Galerii Azjatyckiej publiczny pokaz polskiego filmu
telewizyjnego o B. Piłsudskim - Starszy Brat oraz spotkanie z autorem filmu, red. Witoldem
Stefanowiczem. W spotkaniu uczestniczyli m.in. mieszkający w Polsce członkowie rodziny
Piłsudskich. Kilka dni wcześniej, tj. 25 stycznia 1992 roku, spotkali się z publicznością Galerii
Azjatyckicj Katarzyna i Andrzcj Mazurkiewiczowic, którzy opowicdzicli o swoich wędrówkach
syberyjskich, ilustrując opowieść przeźroczami.

327
Wystawa była oka7j,! do spotkali osób zainteresowanych ludami Azji Północno-Wschodniej
oraz dzicjami Bronisława Piłsudskiego. Ekspozycję zwiedziły m.in. jego bratanica - p. Zofia
Lisowska z m<;żem, która uczestniczyła w uroczystości otwarcia wystawy, oraz córki Marszałka
Józefa Piłsudskiego. Wanda Piłsudska i Jadwiga Jaraczewska, a także członek i kronikarz tej
rodziny, Witold Kowalski z Londynu. Zaszczycili również wystawę swoją obecnością, a wcześniej
współpracą przy jej zorganizowaniu, polscy znawcy przedmiotu - profesor Alfred F. Majewicz
z Poznania i Antoni KuczYliski z Wrocławia.
Dwukrotnie gościli w Polsce zasłużeni rosyjscy popularyzatorzy wiedzy o życiu i działalności
Bronisława Piłsudskiego oraz opiekunowie jego dalekowschodnich zbiorów - główny kustosz
Sachaliliskiego Muzeum Krajoznawczego, p. Kira J. Czerpakova i pracownik naukowy Przymor-

Fot. 3. Zofia Lisowska - bratanica B. Piłsudskiego wraz z mę7.em oraz Wiera W. Kobko współautorka
scenariusza wystawy, pracownik Muzeum im. K. W. Arseniewa we Władywostoku. Fot. W. Osica.

328
skiego Muzeum im. W. K. Arseniewa, p. Wiera W. Kobko, autorki scenariusza etnograficznej
części wystawy. Gościli także dyrektorzy Sachalińskiego Muzeum Krajoznawczego, pp. Władysław
M. Łatyszew i Marina lszczenko, którzy w Warszawie spotkali się m.in. z liczną grupą polskich
nauczycieli zainteresowanych tematem wystawy, a ponadto odwiedzili Wrocław i Poznań, gdzie
również uczestniczyli w spotkaniach naukowych.
Wystawa w Galerii Azjatyckiej Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie miała przypomnieć
wybitnego i powszechnie znanego w świecie uczonego, a równocześnie przyczynić się do
spopularyzowania w Polsce wiedzy o odległych i mało u nas znanych ludach Dalekiego Wschodu
oraz ich oryginalnych kulturach, których badaniem zajmował się Bronisław Piłsudski. Ocena
realizacji tego zamierzenia nie jest jednoznaczna. Z jednej strony rzeczywiście udało się nam
stosunkowo nieżle nagłośnić sprawę w środkach masowego przekazu, zorganizować kilka spotkań
itp. Z drugiej jednak strony zainteresowanie publiczności wystawą było stosunkowo niewielkie.
Wydaje się, że dominujące w naszym życiu codzienne problemy skutecznie odwracają uwagę
społeczeństwa od spraw odległych w czasie i przestrzeni, nawet ciekawych i cieszących się znacznie
większym zainteresowaniem za granicą - w Japonii, Rosji, Europie Zachodniej i Ameryce.
Na koniec czuję się zobowiązany do wyrażenia wdzięczności tym instytucjom w Polsce i za
granicą, które współpracowały z Muzeum Azji i Pacyfiku w urzeczywistnieniu projektu wystawy,
a mianowicie: Sachalińskiemu Okręgowemu Muzeum Krajoznawczemu w lużno-Sachalińsku
i Przymorskiemu Zjednoczonemu Muzeum im. W. K. Arseniewa we Władywostoku, Muzeum
Tatrzańskiemu im. Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem, które dostarczyło na wystawę fotografie
i dokumenty z czasów pobytu Piłsudskiego w Galicji. Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza
w Poznaniu, który wypożyczył nam wałki fonograficzne Piłsudskiego oraz Muzeum Techniki
w Warszawie, które uzupełniło ekspozycję fonografem Edisona, Smithsonian Institution w Waszyngtonie, która przekazała na wystawę list B. Piłsudskiego i zaoferowała wyposażenie kolekcji
zdjęć Piłsudskiego, Stowarzyszeniu Polska - Związek Radziecki (obecnie: Polska - Rosja), które
wsparło nasze przedsięwzięcie materialnie, Muzeum Antropologii i Etnologii im. Piotra Wielkiego
w Petersburgu, które zaoferowało nam największą, prawdopodobnie
nigdy i nigdzie nie eksponowaną część zbiorów etnograficznych Piłsudskiego, oraz Muzeum Historycznemu Hokkaido
w Sapporo, które zgłosiło podobną gotowość przysłania nam swojej części zbiorów Piłsudskiego
(dwie ostatnie oferty nie zostały niestety wykorzystane z przyczyn techniczno-organizacyjnych),
a także wszystkim wymienionym tu i nie wymienionym osobom, których bezinteresowny udział
przyczynił się do realizacji naszego celu.
Mam nadzieję, że wystawa "Bronisław Piłsudski - badacz ludów Dalekiego Wschodu"
przyczyni się do spopularyzowania w Polsce wiedzy o wartościach kulturowych innych narodów (co
jest także głównym zadaniem Muzeum Azji i Pacyfiku) a tym samym do lepszego wzajemnego
zrozumienia, współpracy i przyjaźni narodów. Sądzę ponadto, iż była ona ogniwem łańcucha działań
podejmowanych przez różnych ludzi i instytucje dla upowszechnienia wiedzy o polskim wkładzie do
światowej nauki i kultury i o tych Polakach, z których nasz naród powinien być dumny.
Józef

UPOWSZECHNIANIE
WYNIKÓW BADAŃ BRONISŁAWA
NAD LUDAMI DALEKIEGO
WSCHODU

Żytek

PIŁSUDSKIEGO

Pewne ożywienie związane z popularyzacją dorobku naukowego Bronisława Piłsudskiego,
które zauważalne jest w różnych inicjatywach krajowych - sensu stricto naukowych, a także
i popularyzacyjnych
- nie bierze swego początku z jakiegoś jednego ośrodka koordynacyjnego,
który sprawuje pieczę nad rozwojem badań i studiów tyczących się biografii tego wybitnego

329
badacza ludów Dalekiego Wschodu - Ajnów, Niwchów i Oroków - oraz jego dorobku
naukowego. Prace w tym zakresie prowadzone są niezależnie od siebie w trzech ośrodkach
akademickich i naukowych w Polsce, tj. w Poznaniu, Warszawie i Wrocławiu. Skoro już
napomknięto o tych "ośrodkach" warto może wspomnieć i o tym, że z wyjątkiem zespołu
poznańskiego, połączonego także w jakimś sensie unią personałną z Międzynarodowym
Instytutem Studiów Etnolingwistycznych i Orientalnych założonym i prowadzonym przez profesora
Alfreda Majewicza w Stęszewie koło Poznania, posiadającego środki finansowe z grantów
zagranicznych na studia żródłowe i prace edytorskie nad Dziełami Zebranymi B. Piłsudskiego, inne
przedsięwzięcia organizacyjno-badawcze
związane z postacią B. Piłsudskiego prowadzone przez
wspomnianych już: A. Kuczyńskiego i Z. Wójcika, nie posiadają instytucjonalnego
oparcia
i realizowane są z tzw. środków własnych. Wszyscy wymienieni powyżej utrzymują rozległe
kontakty naukowe, prowadzą wymianę informacji i wspomagają się w realizacji nadrzędnego celu
jakim jest możliwie szybkie i pełne ogarnięcie wiedzą i dokumentacją źródłową poszczególnych
etapów życia B. Piłsudskiego oraz recepcji jego badań nad ludami Dalekiego Wschodu we
współczesnej antropologii kulturowej. Skoro mowa o tych kontaktach nadmienić wypada, iż
obejmują one różne ośrodki naukowe w kraju i za granicą, a w liczbie tych ostatnich wymienić
należy archiwa, muzea, uniwersytety i instytuty Rosyjskiej Akademii Nauk, podobne placówki
w Japonii, w Niemczech, Stanach Zjednoczonych. W ostatnim okresie do grona osób zajmujących
się B. Piłsudskim doszedł jeszcze Witold Kowalski z Londynu - Warszawy, a w marcowym
biuletynie (1990) Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce opublikowano specjalny komunikat,
w którym między innymi czytamy: " ... wiedza o życiu osobistym Bronisława Piłsudskiego jest
bardzo fragmentaryczna. W rękach rodziny zachowała się tylko garŚĆ listów i kilka fotografii.
Olbrzymie jego zbiory, gdzie obok materiałów ściśle naukowych znajdowały się notatki, listy etc.
uległy rozproszeniu w czasie ł wojny światowej, reszta zaś spłonęła w Instytucie Wschodnim
w Warszawie we wrześniu 1939 roku.
Chcąc uratować od zapomnienia pamięć o życiu stryja, Dr Wanda Piłsudska rzuciła ostatnio
myśl systematycznego zbierania wszelkich pamiątek mających związek z Bronisławem Piłsudskim.
Pracy porządkowej podjął się Witold Kowalski z Londynu. W związku z tym zwracamy się do
wszystkich osób, w których rodzinach zachowała się pamięć o Bronisławie Piłsudskim, korespondencja, wzmianki w pamiętniku, wspólne fotografie, czy przekazy ustne - z prośbą o przysłanie
ich pod adresem: Witold Kowalski, 6 Columbia Point, London SE 16 1 BE. Brak jest zwłaszcza
danych o życiu Bronisława Piłsudskiego w łatach 1906-19ł4 w Galicji oraz z lat I wojny światowej,
gdy przebywał w Wiedniu, Szwajcarii i Paryżu".
Wiemy także, że konkretyzuje się myśl pełniejszego przedstawienia i opracowania zasobów
źródłowych dotyczących B. Piłsudskiego, znajdujących się w Muzeum Tatrzańskim w Zakopanem,
a 5 tom "Rocznika Podhalańskiego" (1991) odkrywa nieco z nich i odpowiednio opisuje, co bez
wątpienia jest wydarzeniem szczególnym. Jakkolwiek z treści artykułu nie wynika jednoznacznie, że
właśnie Zakopane, a właściwie Muzeum Tatrzańskie zamierza dalej zajmować się problematyką
związaną z życiem i pracą B. Piłsudskiego, to nie od rzeczy będzie sugestia by właśnie ta placówka,
powiązana naj mocniej z działalnością Bronisława Piłsudskiego w okresie jego pobytu w Galicji stała
się kolejnym "ośrodkiem" badawczym, który podejmie systematyczną pracę oraz zorganizuje kolejną
konferencję międzynarodową poświęconą tej niezwykłej w historii naszej nauki postaci wraz
z upamiętnieniem zasług jakie B. Piłsudski położył na rzecz "badania ludu góralskiego" Podhala.
Przypadająca na listopad 1991 roku 125 rocznica urodzin Bronisława Piłsudskiego nie miała
w nauce polskiej charakteru szczególnych obchodów. Wypada jednak wspomnieć, że zainaugurowano ją otwarciem wystawy pod nazwą "Bronisław Piłsudski badacz ludów Dalekiego
Wschodu; ze zbiorów muzeum na Sachalinie i we Władywostoku" w Galerii Azjatyckiej przy ulicy
Freta 5 w Warszawie, będącej placówką Muzeum Azji i Pacyfiku, kierowanego przez Andrzeja
Wawrzyniaka. Gwoli dokumentacyjnej zwięzłości podkreślić trzeba, iż było to w tydzień po
rozpoczęciu na Sachalinie międzynarodowej
konferencji poświęconej B. Piłsudskiemu (zob.
str. 3 ł6), z udziałem referatowym polskich specjalistów - A. Kuczyńskiego, A. Majewicza

330
i T. Wicherkiewicza. Rocznicowe przedsięwzięcia
rozciągnęły się w czasie aż do roku 1992
i obejmowały, oprócz scharakteryzowanej już warszawskiej wystawy, przede wszystkim wielorakie
formy edytorskie, naukowe i popularne, w tym także audycje radiowe i telewizyjne.
Zacznijmy może od przedsięwzięć edytorskich. Na czoło wysuwają się tutaj zabiegi poczynione przez redakcję rocznika "Lud", w których efekcie na jego łamach opublikowano artykuły
poświęcone B. Piłsudskiemu, przygotowane przez specjalistów z Okręgowego Muzeum Krajoznawczego w Jużno-Sachałińsku
z inicjatywy Władysława Łatyszewa, dyrektora tej placówki.
a także artykuł A. Kuczyńskiego i opracowanie B. Piłsudskiego opublikowane po raz pierwszy
w Polsce, z odnalezionego w Tomsku autografu.
Ponadto nakładem wydawnictwa CIA-BOOKS - SVARO, LTO z Poznania ukazała się
książka A. F. Majewicza, Dzieje i wierzenia Ajnów, Poznań 1991, zawierająca wiele nowych
informacji dotyczących B. Piłsudskiego (zob. recenzja tej książki w bieżącym tomie "Ludu", s. 272).
W roku 1991 w Instytucie Językoznawstwa Uniwersytetu im. A. Mickiewicza obroniona została
praca magisterska pt. Krackij oczerk ekonomiczeskogo
hyca Ajnow na O. Sachalin i Karafuto ainu-no
jotai

Bronislawa

Pilsudskiego.

Komparatywna

analiza

cekstów

z uscaleniem

ich genezy

i chronologii,

napisana przez Tomasza Wicherkiewicza, pod kierunkiem pror. dr. hab. Alfreda Majewicza.
Ustalenia autora przedstawione zostały także na wspomnianej już sachalińskiej konferencji.
Ponadto
w trakcie realizacji znajdują się inne prace przygotowywane
pod kierunkiem
A. Majewicza przez Jolantę Olejniczak na temat: DziałalnoŚ£' społeczna Bronislawll Piłsudskiego po
powrocie na ziemie polskie i jej dokumentacja;
Agnieszkę
Oanielewską na temat: W poszukiwaniu
nieznanych

tekstów

rękopiśmiennych

i opublikowanych

Bronisława

Pi/sudskiego.

Wyniki

kwerendy

w tym także dotycząca korespondencji
Bronisława Piłsudskiego do pisarza
japońskiego Futabatei Shimei, ze zbiorów archiwalnych Uniwersytetu Waseda w Tokio. Wspomnieć tu także trzeba, iż w 1989 roku w ramach Wyższego Studium Fotografii w Warszawie,
napisana została praca pl. Wykorzystanie
fotografii
w dorobku
naukowym
BrOIlisława Pi/su dskiego - recepcja jego fotogrąfii
etnograficznej,
antropologicznej
i społecznej wykonanej w latach
1895-/905
na Sachalinie.
Artystyczny
aspekt tej fotografii,
autorstwa Norberta Komana.
Ponadto w ramach przygotowań do wydania Dziel Zebranych B. Piłsudskiego udostępniono
specjalistom część jego rękopiśmiennej spuścizny w formie niskonakładowych preprintów wydawanych przez Instytut Językoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, które po
odpowiednim opracowaniu merytorycznym i redakcyjnym wejdą w skład wspomnianych powyżej
Dzieł wydawanych w języku angielskim pod ogólnym tytułem Collected lłbrks of Bronisław Piłsudski,
edited !Illder the general supervision of Alfred F. Majewicz przez International Institute of Ethnolinguistic and Oriental Studies powstałym w Stęszewie koło Poznania, którym kierujc wspomniany
już pror. dr Alfred Majewicz. Preprinty te to: B. Piłsudski, Ainu prayer Texts, z. 1-4, Sapporo- Poznań 1984-1985; tenże, Materials for the study of the Orok (Uiltll) language and folklore,
z. 1 Poznań 1985 i z. 2 Poznań 1987; tenże, Materials for the study of the Olcha (Ułca/Mangun/Nani)
language and folklore. Sapporo - Poznań 1984-/985, wszystkie w opracowaniu redakcyjnym A.
Majewicza opublikowane w ramach zeszytów Instytutu Językoznawstwa UAM w Poznaniu.
Wśród przedsięwzięć
edytorsko-organizacyjnych
związanych zc 125 rocznicą urodzin
B. Piłsudskiego należy wymienić także publikacje, które ukazały się w kraju i za granicą. Są to
opracowania:
A. Kuczyński, Bronislaw
Piłsudski
czyli sztuka
słu:enia
ludziom
i nauce.
"Niepodległość", t. 24: 1992; tenże, Katorżnik
z rodu Pilsudskich,
"Sybirak", l: 1991; tenże,
Bronislaw Pi/sudski. Katorżnik
i etnograf, "Sybiracy", nr 29-30: 1991; tenże, Bronislaw Piłsudski wieczny tulacz, "Semper Fidelis", nr 2-3: 1991; tenże, Na kresach Azji. Szkic o Bronisławie
Piłsudskim,
"Przegląd Kresowy", nr I; 1992; tenże, Etnograf z pŹ('tnem katorżnika,
czyli rzecz
o Bronislawie
Piłsudskim,
"Magazyn Wileński", nr 5-6, 1992; Literacki ohraz Bronisława Piłsudskiego, "Kresy Literackie", nr 2: 1992; tenże, Bronislaw
Piłsudski lind his eontribucion
to the
Ethnographical
Museology,
"Ethnologia Polon a", vol. 15/16: 1991; W. Kowalski, Króckie policyczne życie Bronislawa Piłsudskiego.
Ścieżka ohok drogi, "Nowy Świat" z dnia 30-31 maja 1992 rok u
i komentarze,

331
oraz pomieszczony w "Roczniku Podhalańskim", 5: 1992 szkic Wacława Polakiewicza pl. Był
także BrOIlisław, zawierający ciekawy materiał ilustracyjny, między innymi fotografię pisanego
przez Bronisława Piłsudskiego zawiadomienia o jego odczycie o Ajnach. Na marginesie tej
publikacji rodzi się refleksja, że opublikowano stanowczo za mało jak na wielkie zasługi tego
badacza dla ożywienia życia naukowego w Zakopanem, jego działalności społecznej na Podhalu
i organizatorskiej w zakresie etnografii tego regionu jak również edytorskiej. luż choćby z tego
względu możemy się domagać od Muzeum Tatrzańskiego wydania archiwaliów Sekcji Etnograficznej Towarzystwa Tatrzallskiego, pisanych nieraz przez B. Piłsudskiego oraz innych
materiałów źródłowych dotyczących jego osoby.
W liczbie rocznicowych przedsięwzięć znajduje się także opracowanie W. Łatyszewa i
Z. Wójcika pl. Bronisław Piłsudski i jeyo badania meteoroloyiczne
na Sachalinie
(maszynopis
w posiadaniu autorów tego szkicu) przygotowywane do druku. Bazą źródłową tego artykułu były
archiwalia odnalezionc w Centralnej Bibliotece Akademii Nauk Litwy w Wilnie oraz znajdujący
się w archiwum w Tomsku rękopis projektu organizacji sieci meteorologicznej na Sachalinie.
Organizatorem tej sieci - nowatorskiego przedsięwzięcia jak na owe czasy - był B. Piłsudski,
który w latach 1896-1897 opublikował dwa artykuły: pl. Obzor poyody IV selenii Rykowskom
na
ostrowie Sachalin w 1895 y. (po nOIVomu stilju) "Sachalinskij kalendar" 1896, s. 101-106 i Obzor
pogody w selenii Rykowskom
Tymowskoyo
ok ruga w 1896 godu (po nowomu stilju), tamże, 1897,
s. 160-173. Rękopis zapisów meteorologicznych B. Piłsudskiego znajduje się w Bibliotece Akademii
Nauk Litwy w Wilnie, sygn. F 9-2340. Rocznicowe obchody legły także u podstaw inicjatywy wydawniczej, która przyoblekła się w kształt książki zatytułowanej Bracia Bronisław i Józef Piłsudscy
na Syberii, autorstwa A. Kuczyńskiego i Z. Wójcika, przygotowywanej
do druku w ramach
"Biblioteki Zesłańca", wydawanej przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Opracowanie to
zostanie wzbogacone studium B. Piłsudskiego pl. Z wyprawy do Oroków na wyspę Sachalin w 1904
roku (odnalazł je w Tomsku M. W. Łatyszew i ogłosił z rękopisu w 1989 roku w lużno-Sachalińsku) oraz jego niezmiernie ważnym rzec można aktem prawnym zatytułowanym Projekt zarządzania Ajnami z wyspy Sachalin, z krótkimi
komentarzami
do poszczególnych
punktów,
również
ogłoszonym po raz pierwszy w języku polskim dzięki współpracy z sachalillskim ośrodkiem badawczym, zajmującym się pracami nad spuścizną naukową B. Piłsudskiego, tj. wspomnianym już Sachalińskim Okręgowym Muzeum Krajoznawczym w luźno-Sachalińsku. Być może zakres tej książki
poszerzony zostanie o inne źródłowe teksty B. Piłsudskiego znajdujące się w polskich archiwach.
Staraniem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego ukazała się w "Ilustrowanym Magazynie
Polskim - Relax", nr 12: 1992 wychodzącym w Chicago, stosowna notka informacyjna
zatytułowana Pomnik B. Pi/sudskiego na Sachalinie poświęcona omówieniu ważniejszych rezultatów sachalińskiej konferencji naukowej, w kraju natomiast podjęte zostały zabiegi w Ministerstwie Łączności o wydanie znaczka pocztowego z podobizną B. Piłsudskiego, nadania imienia jednej
z sal Wydziału Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego imienia B. Piłsudskiego, a także
nazwania jego imieniem jednej z ulic lub placu w Zakopanem oraz umieszczenia stosownej tablicy
w Muzeum Tatrzańskim w Zakopanem upamiętniającej jego zasługi dla tej placÓwki. By zakres
tych informacji był pełniejszy przywołać trzeba także krótki film historyczno-biograficzny
o B. Piłsudskim, zatytułowany Starszy Brat, autorstwa W. Stefanowicza emitowany przez
Telewizję Polską w programie ogólnopolskim w 1991 roku, a także audycje radiowe w rozłgłośni
warszawskiej z udziałem A. Majewicza, Z. Wójcika i l. Żytka oraz we wrocławskiej - z udziałem A. Kuczyńskiego, U. Lubcckiej i W. Łatyszewa. Mimo dużego rozproszenia różnych inicjatyw naukowych i popularyzacyjnych
związanych z postacią B. Piłsudskiego, udało się na
przestrzeni ostatnich paru lat wprowadzić postać tę w szerszy obieg społeczny i naukowy, zarówno w kraju jak i poza jego granicami - przede wszystkim w Japonii i Rosji. W kraju natomiast trwa nadal przebijanie się z różnymi inicjatywami naukowymi i popularyzacyjnymi.
Oto bowiem - o czym wspominał A. Majewicz w cytowanej już publikacji towarzyszącej
warszawskiej wystawie - " ... tzw. Komitet Badań Naukowych w Warszawie, monopolista od
pieniędzy na naukę, nic uzna I w ogóle za celowe dofinansowanie końcowej fazy tego projektu

332
(wydania Dzieł Zebranych) badawczego. Póki co, kompromitacja i wstyd. I nieśmiertelność mimo
to". Okazuje się też, że łatwiej było urealnić pomysł wzniesienia na Sachalinie pomnika
B. Piłsudskiego i zorganizowania tam międzynarodowej konferencji, aniżeli zrealizować u nas
zamiar wydania znaczka pocztowego z jego podobizną, którego emisja jest ciągle blokowana przez
Ministerstwo Łączności Rzeczypospolitej Polskiej.
Anloni

Kuczyński

Antoni Kuczyński
Zbigniew Wójcik

BIBLIOGRAFIA

PRAC POLSKICH AUTORÓW
O BRONISŁAWIE
PIŁSUDSKIM

PISZĄCYCH

W obrębie przedsięwzięć dokumentacyjnych
związanych z postacią Bronisława
Piłsudskiego, podjętych między innymi w ramach przygotowań do wydania Dziel
Zebranych, jednym z ważniejszych jest sporządzenie pełnej bibliografii jego prac,
drukowanych i rękopiśmiennych, dokumentów urzędowych, fotografii, korespondencji
i innych materiałów źródłowych. Pierwsze próby dokumentacyjne w zakresie bibliografii podjęte zostały przed laty przez Kazimierę Zawistowicz i Juliusza Zborowskiego.
Później kontynuowali je Antoni Kuczyński, Alfred Majewicz, Kazimierz Malinowski,
Henryk Swienko oraz japoński etnolog Koichi Inoue, który podczas konferencji
naukowej poświęconej Bronisławowi Piłsudskiemu w Sapporo (1985) przedstawił
najpełniejszą na owe czasy bibliografię B. Piłsudskiego, poprzedzoną wieloma kwerendami w Japonii, Polsce, Rosji, Francji i Niemczech. Jego ustalenia uwzględnione zostały
przez A. Majewicza, który w parę lat później, korzystając także z innych publikacji,
ogłosił skrupulatnie zestawioną Bibliography of Works by Bronislaw Piłsudski. For the
Edition of the Collected Works of Bronislaw Pilsudski, Poznań 1990 (druk powielony,
Instytut Językoznawstwa UAM w Poznaniu). Dzisiaj nie jest aktualna, bowiem udało
się odnaleźć inne jeszcze prace B. Piłsudskiego. Z wyjątkiem pracy A. Majewicza
pozostałe wykazy bibliograficzne nie ukazały się w formie oddzielnych publikacji;
stanowiły załączniki do opracowań poświęconych B. Piłsudskiemu. Prace te zestawione
są w poniższej bibliografii. Należy spodziewać się, że przygotowywana angielskojęzyczna wersja Dziel Zebranych B. Piłsudskiego poszerzy znacznie aktualny stan wiedzy
o pracach tego badacza opublikowanych w czasopismach krajowych i zagranicznych.
Tutaj natomiast zestawiono po raz pierwszy bibliografię prac polskich autorów,
piszących o Bronisławie Piłsudskim, korzystając z materiałów źródłowych będących
w posiadaniu redakcji Dziel Zebranych ale i znacznie je poszerzając o inne prace
pominięte w tych zbiorach, odnalezione w czasie żmudnych kwerend. Zdajemy sobie
sprawę, że publikowany wykaz nie jest z całą pewnością kompletny, że dalsze
poszukiwania źródłowe przyniosą nowe uściślenia, zdecydowaliśmy się jednak na
opublikowanie tej bibliografii wierząc, iż może być ona przydatna dla przyszłych
badaczy chcących uczynić B. Piłsudskiego przedmiotem swoich studiów naukowych.

333

*
1. Aku [= Antoni Kuczyński]
1992 - al-oclaw - Sachalin,
"Nasz Uniwersytet". Pismo społeczności Uniwersytetu Wrocławskiego,
nr 6, s. 15,
Wrocław
2. Armon Witold
1981 - Piłsudski Bronislaw Piotr (czasem podpisywał się Ginet-Piłsudski
1866-1918) ,
"Polski Słownik Biograficzny", t. 26, s. 305-308,
W rocła w - Warszawa - Kraków - Gdańsk - Łódź
3. Bańczerowski Jerzy
1964 - Zapisy fonograficzne Ajnów,
"Biuletyn Fonograficzny", nr 6, s. 91-96,
Poznań
4. Bańczerowski Jerzy
1985 - On discovery and first attempts at rerecording B. Piłsudski's Ainu
phonographic materia/s,
[w:] Proceedings ofthe International Symposium on B. Piłsudski's Phonographic Records and the Ainu Culture; Edited by Executive Committee of
the International, Symposium Hokkaido University, s. 10-20,
Sapporo
5. Bańczerowski Jerzy, Majewicz Alfred F.
1985 - Toward a restoration of Bronislaw Piłsudski's scholary bequeathal,
Adam Mickiewicz University Institute of Linguistics, Working Paper,
nr 14, s. 1-26 i załącznik,
Poznań
6. Bazylow Ludwik
1975 - Syberia, s. 113, 169, 501,
Warszawa
7. Bazylow Ludwik
1984 - Polacy w Petersburgu, s. 275-276,
Wrocław
8. Bieliński Stefan
1936 - Król Ajnosów,
"Prosto z Mostu" - Tygodnik Literacko-Artystyczny,
r. 2, nr 5, s. l,
Warszawa
9. Bratkowski Stefan
1991 - I nna Syberia,
"Tygodnik Powszechny", nr 28, s. 4-5,
Kraków
10. Bron ...
1893 - Bronislaw Piłsudski,
"Przedświt", seria II, nr 3, s. l,
Londyn
11. Budny Michał
1988
Bronislaw Piłsudski. (Życie i twórczo.~c1,
"Niepodległość", t. 21, s. 180-197,
Nowy Jork

334
12. Cabanowski Marek
1990 - Discoverer of the Ainu,
"The Warsaw Voice", nr 7, s. II,
Warszawa
13. Cisek Janusz
1992 - Kalendarium działalno.ki Józefa Piłsudskiego. Uzupełnienie do Kroniki
życia Józefa Piłsudskiego 1867-1935, s. 9-11, 16, 183,
Nowy Jork
14. Cia rus (= Nowaczyński Adolf)
1908
20 Lat na Sachalinie. Losy i prace naukowe Bronisława Piłsudskie{]o,
"Świat", nr 3, nr 12, s. 10-11,
Warszawa
15. Czachowski Kazimierz
1938 - Wac/aw Sieroszewski. Życie
twórczo.fe:' s. 102-111,
Lwów
16. Danielewska Agnieszka
1992 - W poszukiwaniu nieznanych tekstów rękopdmiennych i opublikowanych
Bronisława Piłsudskie{]o. Wyniki kwerendy.
Praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr. Alfreda F. Majewicza w Katedrze Językoznawstwa
Porównawczego i Orientalnego
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Maszynopis pracy
w zbiorach International Institute Ethnolinguistic and Oriental Studies.
w Stęszewie.
17. Danilowski Gustaw
1913 - Bronisław Piłsudski, etnograf polski,
"Tygodnik Ilustrowany", nr 10, s. 186-187,
Warszawa
18. Datko Andrzej
1983
Bronisław brat Józefa,
"Przegląd Powszechny", nr II, s. 241-247,
Warszawa
19. Fogler Janusz
1988 - Wyspa na końcu swtata,
"Razem", nr 3, s. 15-17,
Warszawa
20. Gadomski Adam
1929 - PoLacy odkrywcy i podróżnicy,
"Kalendarz Ilustrowany Kuriera Codziennego rok 1929", s. 135-143,
Kraków
21. Garlicki Andrzej
1981 - U źródeł obozu belwederskiego, s. 12, 14, 16-17, 19,21, 24-25, 30, 59.
Warszawa
22. Garlicki Andrzej
1990 - Józef Piłsudski 1867-1935, s. 7-12, 14, 16, 20, 41,
Warszawa
23. G.V. [= Gasztowtt Wacław]
1918 - N(xrologie,
"Bulletin Polonais Literaire, Scientifiqe et Artistique", nr 359, s. 227,
Paryż

335
24. Gładysz Mieczysław
1967 - Julius: Zborawski. Z historii etnografii Podhala,
"Etnografia Polska", t. II, s. 44-61,
W rocła w - Warszawa - Kraków
25. Gross Feliks
1934 - Sybir, zesłanie, nauka,
"Droga", rocznik 13, nr 9, s. 802-810,
Warszawa
26. [Hamolecki Konstanty?]
1893 - Bronisław Piłsudski,
"Przedświt", seria l, nr 3, s. I,
Londyn
27. H.P. [= Poznańska H. (?)]
1935 - Bronisław Piłsudski. Zarys biogrąficzny,
"Sybirak", nr 4, s. 12-15,
Warszawa
28. Historia ...
1973 - Historia etnoyrajii polskiej, pod red. Małgorzaty Terleckiej, s. 99, 176,
308, 332,
Wrocław
29. Historia ...
1976 - Historia kontaktów polsko-rosyjskich
w dziedzinie etnografii. Materiały
: konj'erencji
we Hłoclawiu,
pod red. Józefa Babicza i Antoniego
Kuczyńskiego, t. 102, s. 7,13-14,51-56,58,65,103,117,120,122,125,
127, 136-137, 156, 161, 164, 201-210, 214, 222, 228,
Wrocław
30. Janik Michał
1928 - D:ieje Polaków na Syberii, s. 19, 418-420,
Kraków
31. Janta-Połczyński Aleksander
1936 - Ziemia jest okrągła, s. 241-298,
Warszawa
32. Jesionowski Alfred
1938 - Polacy na Dalekim Wschodzie,
"Morze", nr 5, s. 26-27,
Warszawa
33. Jaster Jan
1957 - Przedmowa
[w:] Sieroszewski Wacław, Wvród kosmatych
ludzi. Klucz Dalekiego
W~chodu.

Cejlon,

najpi('kniejsza

wyspa

świata,

Warszawa
34. Jędrzejewicz Wacław
1986 - Kronika ::ycia Józej'a Piłsudskiego 1867-1935, t. 1-2, s. 21-31, 36, 38-39,
41-48 w tomie I,
Londyn
35. Kaczmarek Leon
1953 - Fonoyraj' na usługach dialektologii
i etnografii muzycznej
w Polsce,
"Lingua Posnaniensis", [nr] 4, "Biuletyn Fonograficzny", [nr I], s. 19-54,
Poznań
36. Kempf Zdzisław
1982 - Orientalizm Wacława Sieroszewskiego.
Wątki japońskie,
s. 17-18,
Warszawa

336
37. Koman Norbert
1989 - Wykorzystanie fotografii w dorobku naukowym Bronisława Piłsudskiego - recepcja jego fotografii etnograficznej, antropologicznej i społecznej
wykonanej w latach 1895-1905 na Sachalinie. Artystyczny aspekt tej
fotografii.
Praca dyplomowa wykonana w Wyższym Studium Fotografii w Warszawie, pod kierunkiem Juliusza Garzteckiego. Maszynopis pracy znajduje się u prof. dr A. F. Majewicza - International
Institute of
Ethnolinguistic and Oriental Studies,
Warszawa
38. Kons. (?)
1991 - Słynne wałki z pieśniami Ajnów. Wystawa dorobku Bronisława Piłsudskiego,
"Express Wieczorny", r. 45, nr 216, s. 3,
Warszawa
39. K[otwicz] W[ładysław]
1936 - Bronisław Piłsudski, [w:] Piłsudski Bronisław, Pie,~ni liryczne Gilaków
(Ze spuścizny rękopiśmiennej wydał W. Kotwicz),
"Rocznik Orientalistyczny", t. XII, s. 159-167, 175,
Lwów
40. Kovalskis Vitoldas Aleksandras
1992 - Bronislavas Ginetas Pilsudskis (1866-1918),
"Svyturys", nr 9-10, s. 10-12,
Wilno
41. Kowalski Witold
1992 - Ścieżka obok drogi. Krótkie polityczne życie Bronisława Piłsudskiego,
"Nowy Świat", nr 127, dodatek "Podró~e i Marzenia", s. 8,
Warszawa
42. Krzywicki Ludwik
1958 - W'ipomnienia, t. 2, s. 49; t. 3, s. 260, 267-270, 278, 329,
1959
Warszawa
43. Kuc Monika
1992 - Galeria Azjatycka. Na Sachalinie,
"Gazeta Wyborcza", nr 8; dodatek "Gazeta na Weekend", nr 2,
s. 10,
Warszawa
44. Kuczyński Antoni
1968 - Wkład Polaków w badania nad ludami Syberii
ich kulturą,
"Lud", t. 51, cz. 2, s. 558-560,
Wrocław
45. Kuczyński Antoni
1972 - Syberyjskie szlaki, s. 8, 18, 23, 280, 335, 356-358, 360-364, 355-367, 378,
398, 429-430, 436, 405-408, 447, 468,
Wrocław- Warszawa-Kraków-Gdańsk
46. Kuczyński Antoni
1972 - Shiberia-no kenkyii-to keizai-hatten-ni okeru Parando-no kaken,
"Chiri", nr 6, s. 71-79,
Tokio
47. Kuczyński Antoni
1973 - Wkład nauki polskiej w badania Ajnów i ich kultury.
"Studia z Dziejów Geografii i Kartografii", pod red. Józefa Babicza;
"Monografie z Dziejów Nauki i Techniki", t. 87, s. 395-414,
Wrocław- Warszawa- Kraków-Gdańsk

337
48. Kuczyński Antoni
1977 - The contribution of Polish scientists to the investigation in Ainu culture,
"Ethnologia Polon a", t. 3, s. 121-124,
Wrocław- Warszawa-Kraków-Gdańsk
49. Kuczyński Antoni
1981 - Zarys historii polskich obserwacji i badań etnograficznych w Azji północnej, .<irodkowej i wschodniej,
"Polskie badania obcych kultur ludowych". Materiały z konferencji we
Wrocławiu w dniach 25-26 listopada 1978 r., "Acta Universitatis
Wratislaviensis", nr 572, s. 73-74,
Wrocław
50. Kuczyński Antoni
1985 - Bronislaw Piłsudski as a Practician and Theoretician of the Ethnographic
Museology,
[w:] Procedings ofthe International Symposium on B. Piłsudski's Phonographic Records and the Ainu Culture; Edited by Executive Committee of
the International Symposium Hokkaido University, s. 265-271,
Sapporo
Si. Kuczyński Antoni
1987 - Hakuhutsukangaku-jitsumuka oyobi rironka-to shite-no Buronisuwafu Piusutsuki,
[w:] Kato K., Kotani Y. (eds.) Piusutsuki shiryo-to hoppo shominzoku
hunka-no kenkyu, Bulletin of the National Museum of Ethnology,
Special Issue. nr 5, s. 123-129,
Osaka
52. Kuczyński Antoni
1988 - Relacja Bronisława Piłsudskiego. Dobrze jest wierzyć szamanom,
"Przyjaźń", nr 52-53, s. 11, 17,
Warszawa
53. Kuczyński Antoni
1988 - "Król Ajnów"
"Sprawy i Ludzie". Tygodnik polityczno-społeczny, nr 38, s. 10,
Wrocław
54. Kuczyński Antoni
1989 - Ludy dalekie a hliskie. Antologia polskich relacji o ludach Syberii, s. 6, 14,
19-20, 27, 36-38, 40, 61, 224, 290, 306,
W rocła w - Warszawa - Kraków - Gdańsk
55. Kuczyński Antoni
1990 - Józef Marszałkiem, Bronisław - Królem. Z Piłsudskim na kraj świata.
Wywiad z A. Kuczyńskim - rozmawiała Anita Tyszkowska, "Dziennik
Dolnośląski", nr 59, s. 8,
Wrocław
56. Kuczyński Antoni
1991 - Bronisław Piłsudski and his contribution to the ethnographical museology,
"Ethnologia Polona", t. 15/16, s. 169-175,
Poznań
57. Kuczyński Antoni
1991 - Bronisław Piłsudski - wieczny tułacz,
"Semper Fidelis", nr 2-3, s. 16-19,
Wrocław
22 -

Lud t. LXXV

338
58. Kuczyński Antoni
1991
Bronisław Piłsudski. Katorżnik i etnograf,
"Sybiracy", nr 29, s. 22; nr 30, s. 22-23,
Warszawa
59. Kuczyński Antoni
1991 - Katorżnik z rodu Piłsudskich,
"Sybirak", nr l, s. 21-34,
Białystok
60. Kuczyński Antoni
1991 - Bronisława Piłsudskiego droga do etnografii,
"Lud", t. 74, s. 143-174,
Wrocław
61. Kuczyński Antoni
1992 - Na kresach Azji. Szkic o Bronisławie Piłsudskim,
"Przegląd Kresowy", nr 1, s. 1-4,
Chełm
62. Kuczyński Antoni
1992 - Etnograf z piętnem katorżnika, czyli rzecz o Bronisławie Piłsudskim,
"Magazyn Wileński", nr 4-5, s. 6-9, 12,
Wilno
63. Kuczyński Antoni
1992 - Czas niespełnionych nadziei, czyli Bronisława Piłsudskiego pobyt na
polskiej ziemi,
"Magazyn Wileński", nr 16, s. 5-8, 12,
Wilno
64. Kuczyński Antoni
1992 - Twórcze rezultaty syberyjskiej niewoli,
"Magazyn Wileński", nr 21-22, s. 38-41,
Wilno
65. Kuczyński Antoni
1992 - Literacki obraz Bronislawa Piłsudskiego,
"Kresy Literackie", nr 2, s. 4-7,
Chełm
66. Kuczyński Antoni
1992 - Bronislaw Piłsudski - czyli sztuka slużenia ludziom
nauce,
"Niepodległość", t. 24, s. 173-226,
Nowy Jork
67. Kuczyński Antoni
1992 - Wrocław-Sachalin
"Nasz Uniwersytet". Pismo społeczności Uniwersytetu Wrocławskiego nr 6, s. 15
68. Kuczyński Antoni
1992 - Upowszechnianie wyników badań Bronislawa Piłsudskiego nad ludami
Dalekiego Wschodu,
"Lud", t. 75, s.
Wrocław
69. Kuczyński Antoni, Wójcik Zbigniew
1992 - Bibliografia prac polskich autorów piszących o Bronislawie Piłsudskim,
"Lud", t. 75, s. 332-348
Wrocław

339
70. Lech Zofia
1989 - Bronisław Piłsudski na Dalekim Wschodzie,
"Życie Warszawy", nr 140, dodatek pod nazwą "Historia i Życie", nr 12,
s. I i 4,
Warszawa
71. Lutosławski Wincenty
1917 - Król Ajnów,
"Dziennik Związkowy", nr 55,
Chicago
Uwaga: odpis artykułu sporządzony ręką Józefa Komendy na prośbę
Juliusza Zborowskiego znajduje się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego
w Zakopanem.
72. Lutosławski Wincenty
1918 - Bronisław Piłsudski,
"Dziennik Związkowy", nr 149, s. 4,
Chicago
Uwaga: odpis artykułu sporządzony ręką Józefa Komendy na prośbę
Juliusza Zborowskiego znajduje się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego
w Zakopanem.
73. Łuczaj Andrzej [= Leszek Bednarczuk]
1985
Bronisław Piłsudski - badacz kultury Ajnów,
"Znak", nr 5, s. 135-143,
Warszawa
74. [Łukaszewicz Józef]
1981 - Pierwszy marca 1887 roku. Wspomnienia Józefa Łukaszewicza. Zebrał,
przełożył, przedmową i przypisami opatrzył Stefan Bergman, s. 11,
36-37, 46, 55, 59, 69, 76, 78, 81, 163, 166, 168, 180,
Warszawa
75. Łukawski Zygmunt
1978 - Ludllo.~ć polska w Rosji 1863-1914, s. 190, 195,
Wrodaw- Warszawa-Kraków-Gdańsk
76. Łukawski Zygmunt
1981 - Historia Syberii, s. 292,
W roda w - Warsza wa - Kraków - Gdańsk
77. Majewicz Alfred F.
1977 - P6rando-llo ainu kenkyii. Karafuto chosa-nado furui rekishi,
"Mainichi Shimbun" (yiikan), nr 33826, s. 5,
Osaka
78. Majewicz Alfred F.
1977 - On B. Piłsudski's unpublished Ainu material,
"Hoppa Bunka Kenkyii". Bulletin of the Institute for the Study of North
Eurasian Cultures Hokkaido University, nr 11, s. 83-94,
Sapporo
79. Majewicz Alfred F.
1980 - The importance of the Polish contribution to the study of the Ainu and
their language,
"Lingua Posnaniensis", t. 22, s. 93-122,
Warsza wa - Poznań
80. Majewicz Alfred F.
1992 - Porando-ni okeru ainu kenkyii-no rekishi-ni tsuite,

340

81. Majewicz
1983 82. Majewicz
1983 -

83. Majewicz
1984 -

84. Majewicz
1984 85. Majewicz
1984 86. Majewicz
1985 -

87. Majewicz
1987 88. Majewicz
1988 -

89. Majewicz
1988 -

90. Majewicz
1989 -

(ed.) Adam Mickiewicz University Institute of Linguistics Working
Paper 3,
Poznań: Institute of Linguistics
Alfred F.
Dzieje i legendy Ajnów, s. 12,38,40,45-46,55-62,85-86,94,
104-121, 145,
155, 177, 193, 204, 207, 224, 228, 232-233, 234, 241,
Warszawa
Alfred F.
Sur les matl?riaux inconnus de B. Piłsudski relies aux peuples aborigenes de
/'ile Sakhaline et de /'Amour inferieur,
[w:] Siberie 2 (ed.) Boris Chichlo,
Paryż: Institut du Monde Sovietique, Et de L'Eurape Centrale et
Orientale
Alfred F.
Ajnu. Lud, jego język i tradycja ustna, s. 11, 17, 26, 32, 34-35, 39,
44,52,64,66,68,
70-74, 93, 105, 122, 125, 127, 130-132, 134, 137, 176,
177-178,
Poznań
Alfred F.
Juyiisei masu bunka-no fukugen-Piirando-nn ainu kenkyu,
"Asahi Shimbun", nr 35369, s. 10,
Sapporo
Alfred F., Majewicz Elżbieta
Bronisław Piłsudski's Olczan-Polish glossary with English equivalents,
Lingua Posnaniensis", t. 27, s. 71-96,
Warszawa-Poznań
Alfred F.
The ICRAP project concerning B. Piłsudski's work on peoples and
languages of Sakhalin and Lower Amur,
"Lingua Posnaniensis", t. 28, s. 109-115,
Warszawa-Poznań
Alfred F.
Ku pełnej ocenie dorobku naukowego Bronisława Piłsudskiego,
"Przegląd Orientalistyczny", nr 142, s. 153-163,
Warszawa
Alfred F.
Badacz i przyjaciel sachalińskich tubylców - naukowa sylwetka Bronisława Piłsudskiego,
"Literatura Ludowa", nr 4-6, s. 41-50,
Wrocław
Alfred F.
Researcher and friend of Sakhalin natives - the scholary profile of
Bronisław Piłsudski,
"Hemispheres", nr 5, s. 215-228,
W racła w - Warszawa - Poznań - Gdańsk
Alfred F.
The Oroks: past and present,
[w:] Alan Wood, R. A. French (eds.) The development of Siberia, people
and resources, s. 124-146,
Londyn: Macmillan

341
91. Majewicz Alfred F.
1990 - Ainu prayer texts as recorded by Bronisław Piłsudski,
"Rocznik Orientalistyczny", t. 46, z. 2, s. 87-91,
Warszawa
92. Majewicz Alfred F.
1990 - Bibliography of works by Bronisław Piłsudski,
Adam Mickiewicz University Institute of Linguistics. Documentation 2,
s. 1-23 nlb.
Poznań
93. Majewicz Alfred F.
1991 - Issledowatiel i drug narodo w Sachalina,
"Krajewedczeskij Biulletin", nr 3, s. 98-109,
J użno-Sachalińsk
94. Majewicz Alfred F.
1991 - Dzieje i wierzenia Ajnów, s. 14,25,48,54,61,69-71,76-94,107,123,125,
127-134, 139, 142-144, 152-161, 168-179, 181-191, 193, 206, 211-227,
243-245, 248, 263-264,
Poznań
95. Majewicz Alfred F.
1991 - Kompromitacja i wstyd. I nieśmiertelność pomimo - waga i istota
dokonań Bronisława Piłsudskiego,
[w:] Bronisław Piłsudski - badacz ludów Dalekiego Wschodu. Muzeum
Azji i Pacyfiku w Warszawie. [Katalog wystawy], s. 2-3,
Warszawa
96. Majewicz Alfred F.
1992 - "Suicide?"
[W:] Murasaki K. et al. (eds.) Saharin-to B. Piusutsuki. Piusutsuki-o
meguru Hoppa-no Ryojitsu-ka Iinkai, s. 138-144,
Sapporo
97. Majewicz Alfred F.
1992 - Twins, or problem of reliability in Ainu studies,
[w:] "Nenrin-Jahresringe" (eds.) K. Miiller und W. Naumann, s. 103-105,
Wiesbaden
98. Majewicz Alfred F.
1992 - Grammatical person in Ainu folkloristic narratives,
[w:] "Pan-Asiatic Linguistics". Proceedings of the Third International
Symposium on Language and Linguistics, S. Luksaneeyanawin et al
(eds.), vol. l, s. 198-204,
Bangkok
99. MK (?)
1992 - Starszy brat Marszałka,
Warszawa
100. Malinowski Kazimierz
1970 - Prekursorzy muzeologii polskiej, s. 78-98, 130-135, 137-138, 140,
143-146, 148, 152, 154-155, 158,
Poznań
101. Maślińska Irena
1991 - Bronisławem Piłsudskim interesuje się Europa. W cieniu brata,
"Express Wieczorny", nr 240, s. 4,
Warszawa

342
102. N ałęcz Daria i Tomasz
1986 - Józef Piłsudski - legendy i fakty, s. 84-85, 87, 89-90, 94, 101, 132,
Warszawa
103. Nitsch Kazimierz
1960
Parę osobistych wspomnień o Bronisławie Piłsudskim,
[w:] Ze wspomnień językoznawcy, s. 100, 210-216, 223-224,
Kraków
104. Olejniczak Jolanta
1992 - Działalność społeczna Bronisława Piłsudskiego po powrocie na ziemie
połskie i jej dokumentacja,
Praca magisterska
napisana pod kierunkiem
prof. dr. Alfreda
F. Majewicza w Katedrze Językoznawstwa Porównawczego i Orientalnego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Maszynopis
pracy w zbiorach International Institute Ethnolinguistic and Oriental
Studies w Stęszewie,
Poznań
105. [Olszewicz Bolesław]
1922 - Bronisław Piłsudski,
"Przegląd Geograficzny", t. 2 za lata 1920-1921, s. 162,
Warszawa
106. Paźniewski Włodzimierz
1986 - Ludzie niezwykli. Japońska rodzina Piłsudskiego,
"Katolik", nr 27, s. 12,
Katowice
107. Piechowski Adam
1985 - Zapomniana postać z dziejów Zakopanego: Bronisław Piłsudski,
"Podhalanka",
nr 2, s. 44-49,
Ludźmierz
108. Piechowski Adam
1985 - Polski badacz Ajnów,
"Poznaj Świat", nr 9, s. 18-19, 30,
Warszawa
109. Piłsudska Aleksandra
1989 - Jł'spomnienia, s. 89, 91, 94,
Warszawa
110. Piłsudski Józef
1937 - [List do redakcji w sprawie Bronisława Piłsudskiego],
[w:] Pisma Zebrane, t. 1, s. 37-39
Warszawa
111. Piłsudski Rowmund
1988 - Kronika rodu Piłsudskich, s. 34,
Londyn
112. Płygawko Danuta
1986 - Sienkiewicz w Szwajcarii. Z dziejów akcji ratunkowej dla Polski w czasie
pierwszej wojny .vwiatowej, s. 97-98,
Poznań
113. Pobóg-Malinowski
Władysław
1934 - Niedoszły zamach 13 marca 1887 roku
udział w nim Polaków,
"Niepodległość", nr 10, s. 21-35,
Warszawa

343
114. Polska ...
1918 -

Polska w kulturze powszechnej. Dzieło zbiorowe, pod red. Feliksa, cz. 1,
s. 189,

Kraków
115. Polska ...
1939 -

Polska i Polacy w cywilizacjach .fwiata. Słownik encyklopedyczny, pod
red. Władysława Po bóg-Malinowskiego, t. l, zeszyt 3, s. 258-259,
Warszawa
116. [Polskie Towarzystwo Ludoznawcze]
1992 - Pomnik B. Piłsudskiego na Sachalinie,
"Relax", Ilustrowany Magazyn Polski, nr 12, s. 16,
Chicago
117. Reychman Jan
1930 - Zapomniany badacz Podhala,
"Zakopane", nr 10, s. 2,
Zakopane
118. Reychman Jan
1971 - Peleryna, ciupaga i znak tajemny, s. 107, 149, 156-159,
Kraków
119. Romer Eugeniusz
1989
Pamiętnik paryski (1918-1919),
Do druku przygotowali Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, s. 153,
155-156,
W rocła w - Warszawa - Kraków - Gdańsk - Łódź
120. Rzeźba Andrzej
1992 - Wystawa w Galerii Azjatyckiej. Bronisław Piłsudski - kto to jest?
"Polska Zbrojna", nr 16, s. 5,
Warszawa
121. Sieroszewski Wacław
1914 - Bronisław Piłsudski, urodził się w 1866 r. w Zułowie w pow. święciańskim,
-1921
zmarł w roku 1918 w Paryżu,
"Rocznik Podhalański", nr 1, s. V-XXX,
Zakopane
122. Sieroszewski Wacław
1926 - W{:ród kosmatych ludzi,
Warszawa
123. Sieroszewski Wacław
1934 - Marszałek Józef Piłsudski, s. 9-12,
Warszawa
124. Sieroszewski Wacław
1937 - Bronisław Piłsudski. Materiały do biografii Bronisława Piłsudskiego,
"Sybirak", nr l, s. 28-42,
Warszawa
(Przedruk z "Rocznika Podhalańskiego" nr 1: 1914-1921, s. V-XXX).
125. Sieroszewski Wacław
1961 - Dzieła, t. 18. Szkice podróżnicze i wspomnienia, s. 219-274,
Kraków
126. [Skowronek Jerzy, Alicja Bochenek, Marek Cichowski, Krzysztof Filipow]
1986 - Cmentarz Polski w Montmorency, s. 94, 195, 261,
Warszawa

344
127. Słabczyński Wacław
1953 - Polscy obrońcy ludów kolonialnych,
"Problemy", nr 5, s. 298-307,
Warszawa
128. Słabczyński Wacław
1954 - Polacy badacze Syberii,
"Wiedza i Życie", nr 21, s. 590-596,
Warszawa
129. Słabczyński Wacław
1988 - Polscy podróżnicy i odkrywcy. Wydanie drugie zmienione (uzupełnienia
Tadeusza Słabczyńskiego), s. 144-145, 373, 419,
Warszawa
130. Słabczyńscy Wacław i Tadeusz
1992 - Piłsudski Bronisław Piotr
[w:] Słownik podróżników polskich, s. 146-148,
Warszawa
131. Sokolewicz Zofia
1973 - Miejsce etnografii polskiej w nauce obcej (do 1939 r.), [w:]
Historia
etnografii polskiej, pod red. Małgorzaty
Terleckiej,
s. 176,
Wrocław- Warszawa-Kraków-Gdańsk
132. Sokolewicz Zofia
1987 - Etnografia i etnologia, [w:] Historia nauki polskiej, pod red. Bohdana
Suchodo1skiego, t. 4, 1863-1918, cz. Ill, s. 883,
Warszawa
133. Stecki Konstanty
1969 - Początki kolekcjonerstwa etnograficznego na Podhalu,
"Lud", t. 53, s. 232-246,
Wrocław - Poznań
134. Surwiłło Jerzy
1992 - Wileńskimi śladami Józefa Pilsudskiego, s. 5, 13,
Wilno
135. Swienko Henryk
1973 - Antropologia społeczna Bronisława Piłsudskiego,
"Prace Instytutu Nauk Ekonomiczno-Społecznych
Politechniki Warszawskiej" nr 4, s. 85-117,
Warszawa
136. Swienko Henryk
1979 - Jt'kład Bronisława Piłsudskiego do etnografii religioznawczej,
"Studia Religioznawcze", nr 14, s. 77-98,
Warszawa
137. Szcześniak Bolesław
1954 - Polonica japońskie (materiały japońskie dotyczące wpływów kulturalnych
oraz wiedzy o Polsce w Japonii),
"Teki Historyczne", t. VI, nr 3-4, s. 160-176,
Londyn
138. Szpotański Stanisław
1934 - Bronislaw Pilsudski i jego studium o krzyżach litewskich,
"Świat", nr l, s. 3-4,
Warszawa

345
139. Talko-Hryncewicz Julian
1920 - Bronisław Piłsudski jako badacz Dalekiego Wschodu,
"Naprzód", nr 112, s. 3-4, nr 113, s. 3-4,
140. Talko-Hryncewicz Julian
1920 - Bronisław Piłsudski jako badacz Dalekiego Wschodu,
"Orli Lot", nr 1, s.
141. Talko-Hryncewicz Julian
1922 - Bronisław Piłsudski,
[w:] Bronisław Piłsudski, Krzyże litewskie. Życiorysem autora poprzedził Dr Julian Talko-Hryncewicz, s. III-XIII,
142. Uziembło Adam
1987 - Ludzie i Tatry, s. 209-211,
Kraków
143. Wicherkiewicz Tomasz
1991 - »Kratkij oczerk ekonomiczeskogo byta Ajnow na o. Sachalin« i »Karafuto
ainu-no jotai« Bronisława Piłsudskiego. Komparatywna analiza tekstów
z ustaleniem ich genezy i chronologii,
Praca magisterska wykonana pod kierunkiem profesora Alfreda
F. Majewicza w Instytucie Językoznawstwa Uniwersytetu im. Adama
Mickiewicza w Poznaniu,
Poznań
144. Wicherkiewicz Tomasz
1992 - Reading and comparing Bronisław Piłsudski's Russian and Japanese
language articles on economic life of Sakhalin Ainu,
[w:] Murasaki K. et al. (eds.) Saharin-to B. Piusutsuki. Piusutsuki-o
meguru Hoppa-no Ryojitsu-ko Iinkai, s. 157-171,
Sapporo
145. Wkład ...
1976 - Wkład Polaków do kultury świata, pod red. Mieczysława Krąpca, Piotra
Tarasa, Jana Turowskiego, s. 789,
Lublin
146. Wroniszewska Danuta, Wroniszewski Aleksander
1991 - Ziomkowie Marszałka,
"Prawo i Życie", nr 46, s. 11,
Warszawa
147. Zaleski Zygmunt Lubicz
1918 - Ś.p. Bronislaw Ginet-Piłsudski,
"Jeniec Polak", nr 36, s. l,
Le Pey (Francja)
148. Zawistowicz Kazimiera
1930 - Bronisław Piłsudski, 21.X.1866-17.v1918,
"Wiedza i Życie", nr 1, s. 25-40,
Warszawa
149. Zawistowicz Kazimiera
1937 - Bronislaw Piłsudski, 21.X.1866-17.V.1918,
"Sybirak", nr l, s. 43-50,
Warszawa
150. Zawistowicz Kazimiera
1939 - Jeszcze o Bronislawie Piłsudskim,
"Sybirak", nr 3, s. 9-12,
Warszawa

346
151. Zborowski Juliusz
1929 - Muzeum Tatrzańskie. Rok 1928/29 i plany na przyszłoH,
"Wierchy", r. 7, s. 145-169,
Kraków
(toż [w:] Zborowski Juliusz, Pisma Podhalańskie, t. 1, Kraków 1972, poz.)
152. Zborowski Juliusz
1934 - Wspomnienia,
"Ziemia", nr 1-2, s. 5-9,
Warszawa
(toż [w:] Zborowski Juliusz, Pisma Podhalańskie, t. l, Kraków 1972,
poz. )
153. Zborowski Juliusz
1936 - Sprostowanie (B. Piłsudski na Podhalu nie posługiwał się fonografem),
"Ziemia", nr 4-8, s. 208,
Warszawa
154. Zborowski Juliusz
1972 - Pisma Podhalańskie, t. 1, s. 8, 16-17, 19,24, 26-27, 30-33, 45, 74, 202,
219-220, 292, 308-314,461-462; t. 2, s. 113-115, 120,
Kraków
155. Zborowski Juliusz
1976 - Z dziejów ludoznawstwa i muzealnictwa na Podhalu: Sekcja Ludoznawcza Towarzystwa Tatrzańskiego (1911-1919). Opracował W. H. Paryski,
"Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie", t. 6, s. 35-115,
Kraków
156. Zieliński Stanisław
1934 - Piłsudski Bronisław,
[w:] Mały słownik pionierów polskich kolonialnych
morskich,
s.363-364,
Warszawa
157. [Z.z.]
1992
Tę wystaw{' należy zobaczyć. Zbiory Bronisława Piłsudskiego, .
"Słowo Powszechne", nr 7, s. 6,
Warszawa
158. Żeromski Stefan
1926 - O Adamie Żeromskim. Wspomnienie, s. 54-57,
Warszawa
(Wcześniejsze wydanie w 1919 roku)
159. Żeromski Stefan
1912 - Uroda życia. Część trzecia, Łoskot śmigła, s. 187-220, 229-243,
Kraków oraz wydania późniejsze
160. Żytek Józef
1991 - Bronisław Piłsudski 1866-1918,
[w:] Bronisław Piłsudski badacz ludów Dalekiego Wschodu, [Katalog
Wystawy], Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, s. 5-17,
Warszawa
161. Żytek Józef
1992 - Wystawa "Bronisław Piłsudski - badacz ludów Dalekiego Wschodu",
Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie,
"Lud", t. 75, s. 324,
Wrocław

347

*
Autorzy bibliografii zapowiadają kontynuowanie jej w latach następnych z zamiarem uzupelnienia o nowe tytuły, których identyfikacja wymaga żmudnych poszukiwań.
W pierwszej jednak kolejności przedstawiona tu bibliografia zostanie w niedługim
czasie przekształcona w tzw. bibliografię rozumowaną. W takim ujęciu korzystający
z niej będą mogli zorientować się, które z prac zawierają nową faktografię tyczącą się
życia i pracy B. Piłsudskiego, a które są powtórzeniem raz już omawianych zagadnień.
Ujęcie takie będzie niezwykle pomocne dla biografów tej postaci, przy czym planuje się
w dalszej kolejności poszerzenie bibliografii o prace zagranicznych autorów piszących
o B. Piłsudskim, mające odzwierciedlać recepcję jego badań we współczesnej antropologii kulturowej. Wreszcie na koniec planowane jest opublikowanie bibliografii
prac B. Piłsudskiego wraz z zestawieniem materiałów znajdujących się w archiwach
oraz bibliotekach krajowych i zagranicznych.