http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/3772.pdf
Media
Part of Mazerowane kufry podlaskie / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1961 t.15 z.3
- extracted text
-
żonej, poleskie zabudowania mają często bieg ścian
nierówny i różne poziomy kalenic kilkunastu dasz
ków (dwuspadowych), nakrywających — każdy osob
no — stojące pod nimi budynki. Zarówno omówiona
zagroda podlaska, jak i wspomniana poleska (z pow.
Pińsk, Łuntoiec i Stalin) budowane są na długim
i wąslkiim siedlisku. W jednym i w drugim wypadku
stoją one szczytem do ulicy, ale gdy na Podlasiu
okna są, lecz nie zawsze od ulicy, to na Polesiu jest
to regułą, albowiem zagroda rozbudowuje się od
ulicy w głąb siedliska, pozostawiając „chatę" zawsze
przy drodze.
Jak daleko na wschód sięga zagroda bielsko-hajnowska — tego dokładnie nie wiemy. Najprawdo
podobniej jednak — nie dalej niż do wspomnianych
przez K. Moszyńskiego okolic Prużany i Słonima .
21
21
K. Moszyński, Polesie
s. 122, przyp. 2.
Wschodnie, cyt. wyd.,
Taka lokalizacja opisanego obejścia pozwalałaby na
postawienie hipotezy, że przypuszczalnie Podlasie
między Narwią i Nurcem wytworzyło własny typ
budownictwa, którego odbiciem byłaby rozwijająca
się i zrastająca od niedawna zagroda znad prypeckiego Polesia. W niej właśnie trzeba by się dopatry
wać ipierwotnego obrazu zagrody wydłużonej bielśkohajnowskiej, której kondensacja musiała nastąpić
o wiele wcześniej, tym bardziej że tereny te w
X V I wieku były już gęsto zaludnione , a co za
tym idzie — wyżej stojące pod Względem kultural
nym od zachodnich terenów Białoirusi i Polesia, na
których — jak wspomniano ,— do końca X V I I I w.
powszechne były jednoizbowe chaty pozbawione na
wet sieni.
22
22
J. Topolski i J. Wiśniewski, Lustracje
woje
wództwa podlaskiego 1570 i 1576, Wrocław—Warsza
wa 1959, Mapa Królewszezyzn oprać, przez J. Humickiego.
Fot. Jan Swiderski — U. 3—5, 9—11, 13—15. Rys.: Jerzy Czajkowski — U. 1, 6, 7, 16 (ze szkiców Zofii Reinfuss), tabl. I—IV; Maria Czarnecka — U. 2 a, b (wg inwent. wyk. przez M. Pawlickiego), 8, 12 (wg inwent.
wyk. przez L . Nowosielskiego).
Ewa
Fryś-Pietraszkowa
M A Z E R O W A N E
K U F R Y
Dekoracja malarska ludowych kufrów nie rozwi
nęła się na terenie Polski tak bogato jak dekoracja
skrzyń na ubranie. Za przyczynę tego trzeba praw
dopodobnie uznać okoliczność, że kufry zaczęto wyra
biać znacznie później niż skrzyniedostosowane
więc były do zmienionych potrzeb estetycznych od
biorców. Najczęściej kufry malowano gładko na jeden
kolor, zwykle zielony lub brązowy w różnych odcie
niach. Do wyjątków należą kufry malowane wielo
barwnie, jak np. kufer z Kawęczyna, pow. Zamość,
który ozdobiono na licu i wieku kwiatową dekoracją,
typową dla skrzyń z tego terenu, kufer pyrzycki
z Muzeum w Szczecinie, datowany na rok 1858 ,
2
1
R. Reinfuss, Ludowe skrzynie malowane, War
szawa 1954, s. 15; E. Fryś, Ludowe kufry okuwane,
„Polska Sztuka Ludowa", 1959, nr 1—2, s. 46.
P O D L A S K I E
czy kuferek z Nowoberezowa, pow.
Hajnówka,
o skromnej, dwupolówej mailaturze roślinnej. Wiado
mości o wykonywaniu z początkiem X X wieku kuf
rów wielobarwnych zanotowano m. in. w miejsco
wościach Kamionka, pow. Starogard Gdański, Sejny,
pow. Suwałki, Braniewo. Specyficzną grupę stanowią
spotykane we wschodniej części Białostockiego kufry
malowane techniką stempellkową, które wyrabiano
w Sokółce. Zasięg ich graniczy z zasięgiem kufrów
wileńskich i poleskich .
Dość dużą grupę w obrębie kufrów zdobionych
tworzą kufry tzw. „mazerowane", względnie „fladrowane". Technika mazerowania uważana jesit przez
3
2
A. Dobrowolska, Meble
ludowe zachodnio
pomorskie, „Pol. Szt. Lud.", 1950, nr 1—6, s. 58.
W. Dynowski, Barwne kufry chłopskie z okolic
Wileńszczyzny i Polesia, Wilno 1934.
3
165
wielu stolarzy ludowych
za tajemnicę zawodową
i z tego względu — pilnie strzeżona, chociaż w zasa
dzie nie jest to technika zbyt skomplikowana. Po
wierzchnię przeznaczoną do mazerowania pokrywa
się warstwą farby klejowej, np. w kolorze żółtym
lub jasnougrowym. W niektórych ośrodkach jako
podkładu używa się także farby olejnej (m. in. Głow
no i Stryków w pow. Łowicz) lub pokostowej (Chrza
nów). Gdy podkład zupełnie wyschnie, pociąga się
go powtórnie farbą w kolorze znacznie ciemniejszym,
np, brązową bejcą, rozpuszczoną w piwie lub roz
tworze octu, i pośpiesznie, nim bejca zaschnie, przemazuje się wzór, odsłaniając Częściowo tło. Do ście
rania używa się prostych narzędzi, jak np. gąbka,
pióro ptasie, gałganek lub pędzel, wreszcie patyk,
czy wielozębny grzebień drewniany, gumowy lub
metalowy. „Dzięki różnego rodzaju sposobom można
otrzymać przy mazerowaniu szeroką Skalę efektów,
począwszy od twardego linearnego rysunku, osltro od
bijającego się od ciemnego tła, skończywszy na łagod
nych przejściach o bogato zróżnicowanej fakturze" .
Łatwą do uszkodzenia dekorację utrwala się zwykle
po wyschnięciu, powlekając ją warstwą pokostu, bez
barwnego lakieru lub kalafonii.
4
Trudno ustalić w sposób precyzyjny, kiedy tech
nika mazerowania, znana od dawna przez miejskich
fachowców, przyjęła się w stolarstwie ludowym.
Spotykamy się z nią na terenie całej Polski. Z licz
nych informacji wynika, że, znana na przełomie
X I X i X X wieku, stosowana była na większą skalę
dopiero w okresie międzywojennym, a w niektórych
4
R. Reinfuss, op. cdt., s. 28.
Np. w południowej części woj. krakowskiego
cieszą się olbrzymim popytem meble pojedyncze, jak
szafy, ławy, oraz całe zestawy, np. sypialnie, zdobione
bogatym, wielobarwnym mazerunkiem, wykonywane
m. in. we wsiach Spytkowice, pow. Nowy Targ,
Skawa, pow. Myślenice, Kojszówka, pow. Sucha.
5
166
5
okolicach przeżywa w ostatnich latach szczyt po
wodzenia. Założeniem mazerowania jest imitowanie
malarskie słojów szlachetnych gatunków drewna na
powierzchni tanich mebli, wykonanych z gorszego
surowca, aby zastąpić w ten sposób kosztowne for
niry . Nawet nazwa techniki nawiązuje do tzw.
mazeru, czyli wilka. Są to zmiany w drewnie, które
wynikły z zakłóceń we wzroście drzewa. Cięty z ta
kiego drewna fornir mazerOwy o powikłanych sło
jach bywa bardzo poszukiwany przez stolarzy . Sto
larze ludowi wykorzystali mazerowanie do tworzenia
kompozyCji
daleko odbiegających od naturalnego
uwarstwienia drewna.
Mazerowanie występuje na wielu meblach wiej
skich, a mianowicie na łóżkach, szafach, kredensach,
skrzyniach, rzadziej na stołach czy ławach; najwię
cej ozdobnych rozwiązań znalazło się jednak na
kufrach.
6
7
Z ważniejszych ośrodków wyrobu mazerowanych
mebli wymienić można m. in. Jeżów, pow. Brzeziny,
Ujazd, pow. Rawa Mazowiecka, Żarnów, pow. Opocz
no, Skierniewice, Łowicz, ZWoleń, Końskie, Lipsko,
Siewierz, pow. Zawiercie, Chrzanów, Olkusz, Boch
nia, Jasło. Spośród ośrodlków tych — kufry mazerowane wyrabiano m. in. w Jeżowie, Ujeździe, a także
W Wielu innych, jak Łask, Widawa, pow. Łask, Ple
szew, Radziejów, Głowaczów, pow. Kozienice, Przed
bórz, pow. Końskie. Wiele tradycyjnych ośrodków
wyrobu kufrów mazerowanych zanotowano zwłaszcza
na terenie Podlasia, jak np. Knyszyn, Suchowola,
Augustów, Grajewo, Radziłów, Szczuczyn, Lipsk,
6
J. H. Baum, Malowanie drewna i lakierowanie
metali, Warszawa 1959, wstęp.
M. Schreiber, Przewodnik
stolarski,
Tarnów
1915, s. 9; M. PadeOhowicz, Stolarz przed egzaminem
mistrzowskim, Kraików 1932, s. 49.
7
Międzyrzec Podlaski, Brańsk, Łuków, Adamów, So
kołów Podlaski, Biała Podlaska. Do czasów obecnych
produkuje się na tym terenie kufry mazerowane
przede wszystkim w miejscowościach Siemiatycze,
Sokółka oraz Hajnówka.
W Siemiatyczach kufry mazerowane zaczęto wy
rabiać przed I wojną światową. Z ośrodka tego wy
roby rozchodzą się na znaczny obszar. Poza miejsco
wymi targami kufry siemiatyckie sprzedawane są
w Brańsku, Bielsku Podlaskim, Ciechanowie, Łosi
cach, a w okresie międzywojennym wywożono je
także do Janowa Podlaskiego i sporadycznie do Dro
hiczyna. Na kufrach z Siemiatycz występuje kilka
typów dekoracji mazerowanej. Najczęściej spoty
kany jest układ dużej kraty w ciemnym kolorze,
podkreślonej liniami falistymi, położonej ukośnie na
tle drobnych prążków lub kratki (ii. 1). Drugą od
mianę dekoracji stanowi duży romb o bokach lekko
wklęsłych, wypełniający pole licowe kufra. Rzadziej
występuje ornament, którego główny akcent stanowią
2 łuki, bądź stykające się grzbietami na środku pola,
bądź też końcami, co tworzy motyw soczewki w
układzie poziomym .
IZ. 2. Kufer mazerowany. Żelechlinek,
pow. Rawa Maz.
s
Stolarze w Sokółce wyrabiali niegdyś masowo
kufry zdobione wielobarwnym ornamentem Stempelkowym; w okresie międzywojennym jednak zostały
one wyparte, jako niemodne, przez kufry malowane
jednobarwnie. Dopiero w czasie ostatniej wojny za
częto tu produkować kufry bogato mazerowane. Pod
stawę tej dekoracji stanowią szerokie wiązki linii
falistych, wykonanych wielozębnym grzebieniem, uło
żone równolegle lufo na przekątnych pól, ograniczo
nych pasami dkuć. Występują one także w postaci
Julków, serc, a także w nieregularnych, fantazyjnych
figurach, nawiązujących niekiedy w ogólnym cha
rakterze do rysunku słojów na przekroju pnia jakie
goś gigantycznego drzewa.
Dużą stosunkowo grupę w archiwum Pracowni
Badania Plastyki Ludowej Instytutu Sztuki PAN
w Krakowie Stanowią rysunki kufrów mazerowanych
z omawianego terenu, bez bliższych danych dotyczą
cych miejsca produkcji, gdyż ich właściciele w naj
lepszym razie potrafili podać miejsce zakupu. Na
wszystkich tych kufrach występuje dekoracja o mo
tywach geometrycznych, przeważnie oparta na zwie
lokrotnionej linii falistej. Kufry z okolic Augustowa
i Suwałk charakteryzuje rytm pionowy, uzyskany
przez równoległe powtarzanie na powierzchni zdo
bionej pionowych wiązek linii falistych w różnych
szerokościach. Zdarzają się też m. in. symetryczne
układy rytmicznie powtarzanych łuków (kufer z Ciciboru, pow. Biała Podlaska). Do rzadziej spotyka
nych należy horyzontalny podział frontonu na 2 pola,
z których każde wypełnione jest trójkątami (kufer
z Dalnego Lasu, .pow. Augustów), czy pionowy po
dział na 3 pola, których dekorację stanowią romby
(Pietkowo, pow. Łapy).
Ogólnie biorąc, pomimo dużej różnorodności de
koracja mazerowanej na kufrach podlaskich, z regu8
R. Reinfuss, op. cit., 11. 6.
ły mamy tu do czynienia z ornamentem, który w za
łożeniu odgranicza się od naśladowania forniru. Na
niektórych kufrach środfcowopołskich (np. z Ujazdu)
daje się natomiast wyraźnie zauważyć dążność do
naśladowania ciekawych układów słojów drewna
( i i 2).
Grupę zupełnie odmienną od wyżej opisanych sta
nowią kufry z Hajnówki, zdobione bogatym orna
mentem roślinnym. Ośrodek wyrobu kufrów w Haj
nówce powstał stosunkowo niedawno. W latach
1946—7 osiedliło się tu kilku stolarzy, repatriowanych
z Szereszewa koło Prużan. W Szereśzewie istniało
w okresie międzywojennym spore centrum stolar
stwa ludowego. Wyrabiano tam proste meble, prze
znaczone do sprzedaży targowej, m. in. skrzynie
i kufry, malowane jednobarwnie, bez żadnej deko
racji. Po osiedleniu się na nowym miejscu stolarze
z Szereszewa. a mianowicie Kazimierz Kisielewicz
(ur. w 1910 r.), Feliks Bogdanowicz (ur. w 1912 r.)
oraz Mancewicz — postanowili dalej kontynuować
pracę w swoim zawodzie. Zbyt wyrobów utrudniał
jednak fakt, że miejscowe rynki zbytu opanowane
były przez dawniej pracujące ośrodki meblarskie,
zwłaszcza Siemiatycze. Z wyrobami dotychczasowymi
konkurować mogły tylko meble bardziej atrakcyjne,
przynajmniej w zewnętrznym wyglądzie. Tutaj praw
dopodobnie szukać należy genezy bogatej i odbiegają
cej od znanych db tego Czasu wzorów ornamentyki.
Genezy tej nie potrafią jasno określić nawet sami
wytwórcy. Ograniczyli się oni prawie wyłącznie do
produkcji kufrów, w bardzo małych ilościach wyra
biają też inne meble przeznaczone do sprzedaży na
targu, jak łóżka, kuchenne szafki. Kufry zdobią mazerowaniem, odbiegającym nieco od opisanej wyżej
techniki, może raczej zbliżonym do sgraffita. Miano
wicie na powierzchni wyrównanej mieszaniną kredy
i kleju, ewentualnie cienko powleczonej wodą kle
jową, kładzie się jedną tylko warstwę farby pokosto
wej w kolorze ciemnego ugru, brązu lub zieleni.
167
II. 3. Kufer wyk. 1948 r. w Hajnówce, znaleziony we
wsi Łuka, pow. Bielsk Podl. II. 4. Kufer. Wyk. Kazi
mierz Kisielewicz,
Hajnówka.
Zanim pokost wyschnie, pośpiesznie rysuje się wzór
twardym narzędziem, patykiem lub metalowym ryl
cem czy grzebieniem (rop. odpowiednio spiłowany w i
delec cynowy),
odlręcźnie, bez użycia szablonów.
Modno naciskane narzędzie odsłania naturalny kolor
deski spod "warstwy farby, dając w efekcie wzór
dWubarwny, bez żadnych odcieni i półtonów, lekki
i czytelny.
Również w zakresie samej dekoracji kufry z Haj
nówki różnią się od omawianych dotychczas. Jako
dominujący wprowadzono tu ornament roślinny,
efektowny pomimo operowania dość ograniczoną
ilością nie skomplikowanych elementów zdobniczych.
Składa się na nie kilkanaście odmian wielopłatkowych, w większości rozetowatych kwiatków (tabl. I ,
1—14), lancetowate i sercowate liście (tabl. I , 15—19,
22) oraz rzadziej występujące liście dębu (tabl. I , 20)
268
i szpilkowa gałązka (tabl. I , 21). Motywy roślinne
rysowane są z reguły linią pojedynczą. Mniejsze zna
czenie posiadają motywy geometryczne, wykonywane
zwykle wielozębnym grzebieniem, jak esownice, rom
by, krzyżyki, które występują przeważnie na bocznych
ściankach kufrów. W zakresie komponowania wzorów
panuje duża swoboda, dzięki czemu ornament prawie
wcale nie powtarza się na kufrach w identycznym
układzie.
Dekoracja rozmieszczona jest na polach, których
granice wyznaczają pasy blaszanych okuć, pomalo
wanych czarnym lakierem, obrysowane wiązkami
równoległych linii falistych. Najczęściej występuje tu
Układ okuć w postaCi pięciu równoległych, gład
kich pasów, które dzielą wielko i ścianę licową kufra
na cztery pola, zwykle równej wielkości. W nie
których kufrach pola boczne są węższe od środko
wych. Spotyka się także układ czterech pasów rów
noległych, oraz pięciu, z których środkowy obejmuje
tylko wieko i górną część ściany licowej. Odpo
wiednio do rozmieszczenia okuć — ornament powta
rza się we wszystkich polach lica w tej samej po
staci, albo też kompozycje na polach skrajnych
i wewnętrznych różnią się między sobą. Ten ostatni
układ spotykany jest najczęściej, przy czym w wielu
wypadkach na polach środkowych występują pełne
kwiatony (il. 3—5), a na zewnętrznych — dekoracja
z luźno zestawionych elementów. Wieka kufrów
bywają dzielone analogicznie jak ściany frontowe,
tylko czasem wprowadzone dodatkowo dwa pasy
poprzeczne dzielą wielko na 12 pól zdobniczych.
W związku z tym w dekoracji wieka występuje duża
dowolność układów, począwszy od rytmicznie powta
rzającego się we wszystkich polach jednego motywu,
aż do łączenia kilku pól (przeważnie graniczących
z licem) w jedną całość kompozycyjną (il. 3). Domi
nujący motyw na ścianach licowych i wiekach
kufrów z Hajnówki stanowią kwiatony, tworzone
z wymienionych wyżej elementów, zwykle asyme
tryczne, jedno- lub wiełołodygowe, swobodą rysunku
przypominające nieco ornamentykę secesyjną. Na
kilkunastu opracowywanych kufrach, których rysun
ki znajdują się w archiwum Pracowni Badania Sztu
k i Ludowej IS PAN, wyróżniono około 30 odmian
tydh kwiatonów, z których najbardziej charaktery
styczne zgrupowane zostały na tablicy I I .
DekoraCja ścian bocznych kufrów różni się zasad
niczo od kompozycji na licaCh i wiekach. Zamiast
motywów roślinnych stosowane są tutaj duże esowni
ce, uzupełnione pojedynczymi lub zwielokrotnionymi
wiązkami linii falistych (tabl. I I I , 2—5), krzyżykami
lub rombem (tabl. I I I , 6). Często Wkomponowana
jest tu również data wykonania kufra (rók, a cza
sem nawet dzień i miesiąc). W jednym tylko wy
padku znaleziono na ścianie bocznej kufra kompo-
71. 5. Kufer wyk. w Hajnówce, znaleziony w Krzywej,
pow. Bielsk Podl. U. 6. Kufer. Rudki Nowe. pow.
Augustów. II. 7. Kufry z Hajnówki na targu w Biel
sku Podl. 1955 r.
liii
zycję symetryczną, geometryczno-rośllnną (tafol. I I I ,
8). Te niezbyt skomplikowane motywy, występujące
w dużych wymiarach, wyraźnie wprowadzone są
tylko w celu zapełnienia pustej powierzchni, która
dla oglądającego kufer ma przecież drugorzędne
znaczenie.
Na podstawie posiadanego materiału nie można
w zakresie zdobnictwa stwierdzić żadnych odrębności
cechujących poszczególne pracownie kufrzarzy z Haj
nówki. Nawet Aleksander Grygoruk, Stolarz miej
scowego pochodzenia (ur. w 1921 r. w Leszczynach
pod Bielskiem Podlaskim), który uczył się rzemiosła
w Bielsku, a na stałe zamieszkał w Hajnówce, wy
rabia kufry nie różniące się od wyrobów pozostałych
kufrzarzy. W czasie przeprowadzanych rozmów
stwierdzali oni wprawdzie, że własne wyroby zawsze
mogą rozpoznać wśród innych, pochodzących z obcych
pracowni, ale żaden z nich nie potrafił wymienić
konkretnych, indywidualnych różnic w ramach de
koracji.
Pomimo krótkiego stosunkowo, bo zaledwie kilku
letniego okresu działalności omawianych stolarzy
w Hajnówce, nie jesteśmy również w stanie Określić
rozwoju Czy zmian w zakresie zdobnictwa. Najstar
sze zanotowane przykłady kufrów, datowane na
rok 1948, w porównaniu z kuframi z roku 1955 sta
nowią już pod względem dekoracji formę w pełni
wykształconą. Zarówno elementy zdobnicze, jak
i szczegóły kompozycyjne, które występują na łych
kufrach, powtarzają się także na późniejszych.
Ze względu na charakterystyczną dekorację kufry
z Hajnówki są niemal unikatami wśród kufrów mazerowanych, występujących na terenie Polski. Nieco
podobną ornamentykę roślinną, wykonaną w tech
nice mazerowania, zanotowano dotychczas tylko raz
na terenie Białostockiego — w Rudkach Nowych,
pow. Augustów, oraz dwukrotnie w południowej
Lubelszczyźnie, na kufrze z Kniaziów, pow. Tomaszów
Lubelski, oraz z Giełczewa. pow. Krasnystaw. Kufer
z Rudek Nowych zdobią dwa skromne kwiatony
umieszczone na ścianie licowej w polach, ograni
czonych typowymi dla kufrów z północnej części
Białostockiego szerokimi pasami falistego mazerunku
(il. 6). Wykonany on jest prawdopodobnie przez
stolarzy w Augustowie. Na kufrze z Kniaziów, za
kupionym w 1952 r. na targu w Tomaszowie, deko
racja roślinna w postaci bukietów umieszczona jest
centralnie na licu, Obramowanym Wzdłuż krawędzi
szlakiem mazeru, rozmieszczonego festonowo w po
staci łuków wiszących. Niektóre większe łuki wy
pełnione są drobnymi elementami kwiatowymi. Ku
fer z Giełczewa, wykonany w 1951 r., zakupiony
został w Turobinie i tam, być może, wykonany. De-
Tabl. I I I
Tabl. I. Elementy i motywy dekoracji roślinnej na
kufrach z Hajnówki. Tabl. II. Motywy roślinne wystę
pujące na ścianach frontowych i wiekach kufrów
z Hajnówki. Tabl. III. Rozwiązania dekoracyjne ścian
bocznych na kufrach z Hajnówki.
Tabl.
koracja roślinna ma tu znaczenie podrzędne, składa
się z trzech kwiatków, umieszczonych pośrodku pola
frontowego, między dużymi trójkątami. Autorstwo
żadnego z wymienionych tutaj kufrów nie jest do
kładnie stwierdzone, jak również ośrodek wyrobu.
Nie wiadomo także, czy są to okazy wyjątkowe na
swoim terenie, czy też fragmenty jafciChś większyCh
serii produkcyjnych. To ostatnie przypuszczenie ra
czej wydaje się mało prawdopodobne, gdyż w ta
kim wypadku w czasie badań penetracyjmych, pro
wadzonych przez Pracownię na terenie czy to Biało
stockiego, czy południowej Lubelszczyzny, zanotowanoby więcej zabytków tego typu.
W takim kontekście ośrodek kufrzarski w Haj
nówce zasługuje na szczególną uwagę. Nieczęsto
zdarza się bowiem w obecnych czasach możliwość
śledzenia momentu powstania nowego centtfurn sztu
ki ludowej, i to centrum, które w krótkim czasie
wytworzyło tak bardzo indywidualny styl w zakre
sie dekoracji wyrobów. Zjawisko to w znacznym
stopniu tłumaczy fakt, że na dość zachowawczym
pod wieloma względami terenie północno-wschod
niej Polski kufry stanowią często do dziś prawie
niezbędny element posagu wiejskiej dziewczyny.
Największy popyt na kufry daje się zauważyć jesie
nią — po żniwach, oraz na wiosnę przed Zielonymi
Świętami, czyli w okresach, kiedy ustalonym zwy
czajem odbywa się większość wesel wiejskich. War
to może dodać, że cena kufra waha się obecnie
w granicach 400 zł.
11. 8. Wywieszka na stolarni
w Hajnówce.
Fot. Jan Swiderski
A.
Grygoruka,
W czasie badań kufry z Hajnówki spotykano na
całym terenie powiatów Hajnówka i Bielsk Podlaski
(w tych dWóch miejscowościach kufrzarze z Haj
nówki sprzedają swoje wyroby na targach i jarmar
kach — i l . 7), z czego można wnioskować, że znalazły
one uznanie wśród 'miejscowej ludności'.
— il. 1, 2, 7, 8. Rys. Maria Czarnecka — tabl. I—III.
Arch. IS PAN).
II. 3—6 — repr. z plansz kolorowych