http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/1450.pdf
Media
Part of Spis treści / ETNOGRAFIA POLSKA 1996 t.40
- extracted text
-
INSTYTUT ARCHEOLOGII I ETNOLOGII
POLSKIEJ A K A D E M I I N A U K
ETNOGRAFIA POLSKA
XL
Zeszyt 1-2
Warszawa
1996
REDAKTOR: WANDA PAPROCKA
ZASTĘPCA R E D A K T O R A : I W O N A KABZIŃSKA
Członkowie Rady Redakcyjnej: Maria Biernacka, Mirosława Drozd-Piasecka,
Zbigniew Jasiewicz
Adres Redakcji: 00-140 Warszawa, A l . Solidarności 105
Koncepcja okładki: Iwona Kabzińska
Na okładce wykorzystano reprodukcję fotografii wykonanej w roku 1937 na Polesiu przez
p. Józefa Szymańczyka. Zdjęcie pochodzi ze Zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego
w Warszawie (reprodukcja Krzysztof Chojnacki)
Korekta: Redakcja i Autorzy
Wydanie publikacji zostało dofinansowane
przez Komitet Badań Naukowych
Etnografia Polska © Copyright 1995. All Rights Reserved
All papers, photos and cover are copyright to their authors and to Etnografia Polska
Indexed in:
I B Z - International Bibliography of Periodical Literature
IBZ - CD-ROM
I B R - International Bibliography of Book Reviews of Scholarly Literature
BR - CD-ROM
Printed in Poland
P L I S S N 0071-1861
Skład i druk: Zaklad Wydawniczy Letter Quality
Warszawa, ul. Brylowska 35/38
Zam. nr 34/96. Objętość ark. wyd. 31. Nakład 420 egz. Papier offset 80 g
SPIS TREŚCI
Od Redakcji
Iwona Kabzińska
5
Leszek D z i ę g i e l - Życie codzienne i historia najnowsza - nowe pole badań etnologa
Everyday life and modern history - new area of anthropological studies
Anna Z a d r o ż y ń s k a - Krótki szkic o chamstwie
Short essay on caddishness
Anna M a l e w s k a - S z a ł y g i n - Wiedza potoczna o sprawach publicznych. Lokalny
wizerunek gminnej sceny politycznej
Common knowledge of public affairs. The image of local political scene
Maria P a r a d o w s k a , Anna U r b a ń s k a - Kult św. Wojciecha w polskiej kulturze
ludowej. Zarys problematyki
The cult of St. Adalbert in Polish folk culture. An outline of essential problems
11
17
19
28
ARTYKUŁY
Część I
29
39
39
52
Część II
Jolanta K o w a l s k a - Taniec Eurynome
The dance of Eurynome
Jarosław K o l c z y ń s k i — Trójnożna koza. Uwagi o symbolice trójnożności
A three-legged goat. Some remarks on the symbolism of three-leged creatures
Dagnosław D e m s k i - Niebramińskie źródła ludowego hinduizmu. Bogowie mniejsi
Non-Brahmanic sources of folk hinduism. Minor deities
53
78
81
106
109
124
Część III
Ryszard R a d z i k - Charakterystyka pojęcia grupy etnicznej na przykładzie Poleszuków
The concept of ethnic group. The case of the "Poleshuki" (Byelorussia)
Danuta Ż y c z y ń s k a - C i o ł e k - N a r ó d , język i państwo w wypowiedziach mieszkańców
wsi pod Lidą na Białorusi
The concepts of „nation", "language" and "state" in the language of peasants near
Lida in Byelorussia
Katarzyna W a s z c z y ń s k a - K t o to jest szlachcic, czyli o obrazie szlachcica w oczach
współczesnych mieszkańców pogranicza litewsko-białoruskiego
Who is "a nobleman"? Images and stereotypes of petty gentry as a social group on
the Lithuanian-Byelorussian borderland
Beata C z e c h - Chłopskie obrzędy rodzinne na Oszmiańszczyźnie
Peasant rituals of the life cycle in the region of Oszmiana (Byelorussia)
Iwona K a b z i ń s k a - O kulturze „polskiej nacji", kulturze narodowej i możliwościach
ich transmisji (na przykładzie Polaków z Białorusi). Uwagi wstępne
On the culture of "Polish natsia", national culture and the possibilities of its
transmission (the example of Poles in Byelorussia)
Halina R u s e k - Socjologiczne aspekty badania zróżnicowania kulturowego Zaolzia
Sociological aspects of the researches of cultural differentiation in Zaolzie . . . .
Sławoj S z y n k i e w i c z - Polacy w Kazachstanie. Świadomość etniczna i stosunki
z obcymi
The Poles in Kazakhstan. Ethnic identity and relationships with other groups
Andrzej W o ź n i a k - Z badań nad Polonią gruzińską drugiej połowy X I X i początku
X X wieku
From the studies on the Polish colony in Georgia in the second halfth of the 19th
and the beginning of the 20th century
127
134
137
155
186
189
205
209
225
229
236
237
252
255
274
Agnieszka H a l e m b a - Kto jest Ałtajczykiem? O tożsamości narodowej rdzennych
mieszkańców Republiki Ałtaj
Who is a Altaian? On national identity of the indigenous population of the
Republic of Altai
Piotr В o r a w s k i - Turcy meschetyńscy -jeden z problemów etnicznych współczesnego
Kaukazu
The Turks of Meschetia - one of the ethnic problems of the contemporary Caucasus
277
306
307
318
NEKROLOGI
Maria Frankowska (1906-1996) - Maria Paradowska
Jadwiga Kucharska (1922-1995) - Maria Biernacka
319
327
R E C E N Z J E I OMÓWIENIA
Mitologie popularne. Szkice z antropologii współczesności, Dariusz Czaja (red.), Kraków
1994 - Bartosz Gomółka
Shamanism in performing arts, Tae-gon Kim, M . Hoppál, O.J. von Sadovszky (red.),
Akadémiai Kiadó, Budapest 1995, ss. 291 - Iwona Kabzińska
Shamanism in Siberia. Selected reprints, V. Diószegi, M . Hoppál (red.), Akadémiai Kiadó,
Budapest 1996, ss. 189 - Iwona Kabzińska
Antoni Kuczyński, Polskie opisanie świata. Studia z dziejów poznania kultur ludowych
i plemiennych, t. 1, Azja i Afryka, Wrocław 1994, ss. 433, 205 il., 2 mapy - Janusz
Kamocki
Dziennik Józefa Kopcia, brygadiera wojsk polskich. Z rękopisu Biblioteki Czartoryskich
opr. i wyd. A. Kuczyński i Z. Wójcik, Warszawa-Wrocław 1995, ss. 404, il.
- Ryszard Tomicki
Ogród spustoszony. Kontynuacja i zmiana w kulturze współczesnej wsi polskiej, Ryszard
Kantor (red.), Kraków 1995, ss. 123 - Urszula Kaczmarek
Kultura międzywojennego Wilna. Materiały z konferencji w Trokach (28-30 V I 1993),
Anna Kieżuń (red.), Białystok 1994, ss. 387 - Stanisław Ciesielski
Zdzisław Julian Winnicki, Szkice kresowe, Wrocław 1995, ss. 155, 44 fot. - Iwona
Kabzińska
Leszek Dzięgiel, Lwów nie każdemu zdrów, Wrocław 1991, ss. 372 - Grzegorz Hryciuk
Grzegorz Hryciuk, „Gazeta Lwowska" 1941-1944, Wrocław 1992, ss. 160 - Leszek
Dzięgiel
Jacques Heers, Święta głupców i karnawały, Warszawa 1995, ss. 224 - Irena Turnau
Karol Daniel Kadłubiec, Górniczy śmiech (komizm ludowy pogranicza czesko-polskiego),
Wrocław 1995, ss. 307 - Mirosław Marczyk
Zbigniew Libera, Wstęp do nosologii, Wrocław 1996, ss. 122 - Marcin Brocki
John van Maanen, Tales of the Field. On Writting Ethnography, The University of
Chicago Press, Chicago - London 1988, ss. 144 - Przemysław Hensel
Kultura przedsiębiorczości, Brigitte Berger (red.), Warszawa 1994 - Ludomira Trojan
Bronisław Baczko, Wyobrażenia społeczne, Warszawa 1994, ss. 275 -Agnieszka Pokropek
Bill Devall, George Sessions, Ekologia głęboka, Warszawa 1995 - Paweł Kalinowski
Deborah Tannen, T y nic nie rozumiesz! Kobieta i mężczyzna w rozmowie, Warszawa 1995
- Aleksandra Sadowska
Andrzej Zajączkowski, Elity urodzenia, Warszawa 1993, ss. 96 - Witosław Klembowski
335
337
342
343
345
348
352
355
358
360
365
368
370
373
374
376
377
379
380
Etnografia Polska is regularly listed in the International Current Awareness Service:
Anthropology. Selected material is indexed in the International Bibliography of Social and Cultural
nthropology.
Od Redakcji
Fakt wydania 40 rocznika pisma nieodparcie wywołuje skojarzenia z ju
bileuszem, okrągłą rocznicą... Starsze pokolenie etnologów pamięta zapewne
narodziny „Etnografii Polskiej", która od czterdziestu lat jest wciąż obecna
w naszym życiu naukowym. Dla młodego pokolenia „Etnografia Polska" to
tytuł, który był zawsze, do którego sięgały (i sięgają nadal) kolejne roczniki
studentów i badaczy (nie tylko etnologów).
Jubileusz czterdziestolecia można, jak to się dzieje zazwyczaj w przypad
ku rozmaitych rocznic, wykorzystać jako okazję do podsumowania dorob
ku, w tym również odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu poszczególne
kierunki etnografii (etnologii, antropologii kulturowej), problemy badawcze,
wydarzenia naukowe, znalazły odbicie na stronicach pisma, w jakiej mierze
było ono wizytówką środowiska, otwarcia Redakcji na współpracę z bada
czami związanymi z różnymi ośrodkami działającymi w Polsce i w innych
krajach świata, reprezentującymi różne szkoły, metody, koncepcje, a także
dyscypliny. Świadomie zrezygnowaliśmy jednak z przygotowania tomu,
który byłby podsumowaniem minionego czterdziestolecia, próbą oceny do
robku edytorskiego „Etnografii Polskiej" albo omawiania osiągnięć dyscy
pliny, której pismo służy od tylu lat. Chcemy natomiast zaprezentować
artykuły informujące o niektórych realizowanych obecnie w Polsce kierun
kach badań etnologicznych i antropologicznych. Czytelnikom pozostawiamy
ocenę, na ile są one interesujące lub też wiodące w naszej dyscyplinie.
Koncentrując się, zgodnie z przyjętą koncepcją, na dniu dzisiejszym
polskiej etnologii, a - z konieczności - na prezentacji fragmentu jej obrazu,
chcemy jednak uczynić wyjątek, by przypomnieć Osobę założyciela i wielo
letniego Redaktora „Etnografii Polskiej", ś.p. Prof. Witolda Dynowskiego,
który powołał to pismo w trudnych latach ograniczeń badawczych naszej
dyscypliny. W tym roku minęła 10 rocznica Jego śmierci. Pragniemy także
wspomnieć o Pani mgr Krystynie Małkowskiej, która przez ponad dwa
dzieścia lat pełniła funkcję sekretarza Redakcji, współtworząc w znacznej
mierze obraz pisma. Bez Niej „Etnografia Polska" po prostu by nie istniała.
Dziękujemy Jej serdecznie za ogromny wysiłek i serce, jakie włożyła w reda
gowanie pisma. Chciałabym także osobiście podziękować za wieloletnią
współpracę Pani Redaktor Zycie Kwiecińskiej z wrocławskiego oddziału
Ossolineum. Dziś widzę, jak wielce przydatna okazała się wiedza redakcyjna
przekazywana mi przez Panią Zytę, aczkolwiek zdobywanie tych doświad
czeń nie było łatwe.
6
OD REDAKCJI
Etnologom nie brakowało ostatnio okazji do jubileuszy. W 1994 r. w Po
znaniu, w ramach obchodów 75-lecia Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza,
z inicjatywy Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej U A M oraz Ko
mitetu Badań Etnologicznych PAN, zorganizowano sesję, podczas której
dyskutowano m.in. nad aktualną kondycją nauk etnologicznych w Polsce
i oceniano możliwości ich rozwoju. W 1995 r. we Wrocławiu odbyły się
natomiast uroczystości z okazji 100-lecia Polskiego Towarzystwa Ludo
znawczego i czasopisma „Lud". Owocem wspomnianych obchodów są dwie
znaczące publikacje. Referaty zaprezentowane podczas jubileuszu 100-lecia
PTL zostały wydane w 78 t. „Ludu" (1995 г.), teksty z konferencji poznań
skiej opublikowano natomiast w książce pt. Etnologia polska między ludoznawstwem a antropologią, pod red. A. Posern-Zielińskiego (Poznań 1995);
obydwie prace ukazały się na rynku w pierwszej połowie 1996 r. Myślę, że
najnowszy, jubileuszowy numer „Etnografii Polskiej" może stanowić ważne
uzupełnienie wspomnianych publikacji, przede wszystkim w zakresie roz
ważań nad współczesnym obrazem naszej dyscypliny, poszerzając znacznie
i uaktualniając prezentowaną w nich problematykę, jak też listę autorów
i reprezentowanych przez nie ośrodków (warto przy tym, jak sądzę, zwrócić
uwagę na znamienne podziały „regionalne" występujące wśród współpra
cowników poszczególnych tytułów).
W najnowszym numerze „Etnografii Polskiej" kontynuujemy publikację
tekstów poświęconych zagadnieniu tożsamości (etnicznej, narodowej, kul
turowej), poruszamy szeroko rozumianą problematykę polonijną, prezen
tujemy też nowe prace z zakresu antropologii kultury. Sygnalizujemy rów
nież powstanie tematów badawczych, świadczących o stałym poszerzaniu
pola zainteresowań etnologów. Do tematów tych należą: 1. Analiza kul
turowa epoki „realnego socjalizmu" w Polsce i w innych krajach tego
systemu, z jego mitologią, propagandą i metodami socjotechnicznymi,
z nie objętą dotąd badaniami etnologicznymi sferą życia codziennego w jego
najszerszym nurcie (artykuł L. Dzięgla); 2. Kulturowa analiza zjawiska
określanego terminem chamstwo, przeciwstawianego najczęściej kulturze
(w wąskim sensie). Zjawisko to, jak pisze A. Zadrożyńska, wymaga zde
finiowania, określenia zasadniczych cech, atrybutów i relacji zbioru no
szącego miano chamstwa. Próbując określić jego istotę, autorka dotyka
także problemu genezy zjawiska, sięgając do przekazów biblijnych; 3. Nie
wątpliwe novum w pracach etnologicznych stanowią badania inspirowane
koncepcją „teatru życia publicznego", rozwiniętą przede wszystkim w ba
daniach socjologicznych. W tym nurcie mieści się artykuł A. Malewskiej-Szałygin oparty na wynikach badań terenowych, jakie w latach 1993-1995
autorka (wraz z grupą studentów) przeprowadziła w dwóch gminach ma
zurskich, by ukazać lokalny wizerunek sceny politycznej. Wspomniane
kierunki zrodziły się z refleksji badaczy nad obecną rzeczywistością, nad
mechanizmami rządzącymi zachowaniami ludzkimi w naszym społeczeń
stwie i korzeniami owych mechanizmów.
OD REDAKCJI
7
Nowym zagadnieniem podejmowanym przez etnologów jest rola i funk
cjonowanie kultu świętych we współczesnej kulturze ludowej (artykuł
M . Paradowskiej i A. Urbańskiej o kulcie św. Wojciecha). Odrębny nurt sta
nowią prace, których autorzy próbują np. interpretować i wyjaśniać zna
czenie oraz funkcje określonych obiektów i zachowań rytualnych, korzy
stając z różnego typu źródeł: opisów obrzędów, tekstów folklorystycz
nych, mitów, zabytków archeologicznych i in. W bieżącym Zeszycie „Etno
grafii Polskiej" prezentujemy wyniki studiów J. Kowalskiej w zakresie
antropologii tańca oraz efekty prac J. Kolczyńskiego ukazujące symbolikę
trójnożności.
Dużym zainteresowaniem etnologów (i przedstawicieli innych dyscyplin)
cieszą się obecnie badania nad zagadnieniem tożsamości, specyfiką pograni
cza, zjawiskiem regionalizmu, etniczności, nie mówiąc już o poszukiwaniu
metod opisu i interpretacji badanej rzeczywistości (por. również uwagi
A. Posern-Zielińskiego o rosnącym znaczeniu studiów etnicznych w etnolo
gii i antropologii kulturowej /społecznej zawarte w artykule opublikowanym
w 78 t. „Ludu"). Teksty poświęcone tak ważnej dla mieszkańców współ
czesnego świata problematyce tożsamości, kwestiom etnicznym, narodowoś
ciowym tworzą wyraźny blok w najnowszym tomie „Etnografii Polskiej".
Nie jest przypadkiem, że dotyczą one głównie terenów byłego Związku
Radzieckiego. Jak wiadomo, wraz z rozpadem ZSRR i uformowaniem się
nowych państw na jego terenach, ujawnione zostały m.in. występujące na
tych obszarach poważne problemy etniczne i narodowościowe (por. artykuł
P. Borawskiego, historyka i orientalisty, na temat Turków meschetyńskich).
Na tę część świata zwróciło spojrzenie wielu badaczy (w tym również z Pol
ski). Niektórzy spośród nich podjęli bezpośrednią penetrację wybranych
obszarów. Realizacji badań sprzyjało otwarcie dostępu do terenów, które
przez dziesiątki lat niechętnie gościły nazbyt dociekliwych badaczy, zwłasz
cza pochodzących z innych krajów.
Jeden z etnologów młodego pokolenia, zafascynowany badaniami odleg
łych ludów w poszukiwaniu nieuświadamianych struktur myślenia i syste
mów kulturowych, w prywatnej rozmowie ze mną stwierdził niedawno, że
tak częste dziś podejmowanie badań nad tożsamością, stosunkami narodo
wościowymi, konfliktami etnicznymi itp. jest wynikiem mody i prowadzi do
niepotrzebnego upolitycznienia etnologii. Moim zdaniem, powstanie nowego
i wyraźnie dziś zarysowanego, także w Polsce, kierunku badań nad szeroko
rozumianą problematyką etniczności/narodowości świadczy przede wszyst
kim o otwartości badaczy, jest wyrazem pragnienia poszerzania zakresu
badań, chęci wypracowania nowych metod poznania, opisu i interpretacji
oglądanej przez nich rzeczywistości. Wynika także z obowiązku podjęcia
tematów, które przez ponad 40 lat stanowiły tabu w nauce polskiej (również
w etnologii). W jakimś stopniu zainteresowanie badaczy wspomnianą tema
tyką jest także efektem zdumienia, zadziwienia zjawiskami, jakie objawiły się
ich oczom po podniesieniu kurtyny, skrywającej wiele prawd i problemów,
8
OD REDAKCJI
które stały się nagle widoczne, wymagając zarazem weryfikacji sposobu, w jaki
przedstawiano je dotychczas opinii społecznej świata. Na naszych oczach
nastąpiła również demitologizacja obrazu społeczeństwa, którego jesteśmy
członkami. Dziś nikt już nie ukrywa choćby tego, że tereny polskiego pograni
cza nie są wolne od różnego typu konfliktów, mających nierzadko podłoże
w określonych decyzjach i posunięciach polityków, a także w odpowiednich
działaniach propagandowych, że możemy tam obserwować efekty wieloletniego
dążenia do unifikacji i asymilacji kulturowej tzw. mniejszości etnicznych
i narodowych, decydujące m.in. o stanie tożsamości członków tego typu
społeczności (por. artykuł H . Rusek dotyczący Zaolzia). Podobne efekty
występują dziś również na terenie byłego Związku Radzieckiego. Ukazuje to
m.in. artykuł S. Szynkiewicza poświęcony świadomości etnicznej Polaków
z Kazachstanu. Autor zwraca również uwagę na rolę stereotypów w kontak
tach międzykulturowych, ilustrując to zagadnienie materiałami zgromadzonymi
podczas badań terenowych. W swoim artykule, opartym na wynikach badań,
jakie przeprowadziłam wśród Polaków z Białorusi (Grodzieńszczyzna i Mińszczyzna) piszę m.in. o wpływie rusyfikacji na stan wiedzy badanych o kulturze
własnej grupy odniesienia i ograniczonych możliwościach kontynuacji polskich
tradycji, a także na proces kształtowania tożsamości narodowej Polaków.
Problem zachowania elementów obrzędowości rodzinnej przez Polaków z Bia
łorusi (Oszmiańszczyzna) stanowi natomiast przedmiot artykułu B. Czech.
Oszmiańszczyźnie oraz jednej z parafii litewskich, leżącej na pograniczu
litewsko-białoruskim, poświęcony jest tekst K. Waszczyńskiej. Na podstawie
wypowiedzi mieszkańców badanych terenów autorka podjęła próbę przedsta
wienia współczesnego obrazu szlachcica i zakresu znajomości tradycji szlache
ckiej przez osoby reprezentujące różne grupy społeczeństwa. Efektem badań
nad świadomością członków lokalnych społeczności wiejskich jest także artykuł
D. Życzyńskiej-Ciołek oparty na materiałach zgromadzonych w okolicach
Lidy. Autorka wyjaśnia znaczenie terminu 'nacja' i 'nacjonałność' oraz związek
tych pojęć z przynależnością indywidualną i grupową. Ukazuje także stosunek
badanych do władzy, państwa i pojęcia 'ojczyzna'. Wszystkie artykuły dotyczą
ce Białorusi, a także innych rejonów byłego Związku Radzieckiego, są zarazem
dokumentalnym zapisem zmian w świadomości mieszkańców tego państwa
wywołanych przez przeobrażenia sytuacji politycznej ostatnich lat.
Warto przypomnieć, że do prekursorów prowadzonych w Polsce badań
nad tożsamością należała zmarła w 1995 r. Prof. dr hab. Jadwiga Kucharska
(Jej sylwetkę naukową przypominamy we wspomnieniu pióra M . Bierna
ckiej). Myślę, że dla wielu badaczy studia Prof. J. Kucharskiej są nie tylko
przykładem rzetelnej pracy badawczej, lecz także stanowią znakomity mate
riał do badań porównawczych.
Jesienią 1996 r. pożegnaliśmy także Prof. dr hab. Marię Frankowską
- badaczkę, która stworzyła podwaliny polskiej amerykanistyki.
Badanie procesów etnicznych i narodowych wymaga precyzyjnego zde
finiowania i stosowania terminów: grapa etniczna, etniczna zbiorowość,
9
OD REDAKCJI
naród, ukazania cech charakterystycznych każdej z wymienionych grup.
Czasem jednoznaczne przyporządkowanie badanej społeczności do określonej
grupy może sprawiać trudności. Bardzo ważne jest wówczas ustalenie podsta
wowych wyznaczników, obiektywnych cech kulturowych właściwych dla
danej grupy, zdefiniowanie używanych pojęć, a także określenie ich relacji
względem siebie. Zdefiniowaniu pojęć 'grupa etniczna' i 'etniczna zbiorowość'
oraz ich relacji w stosunku do pojęcia 'narodu' poświęcony jest artykuł
socjologa R. Radzika. Propozycje autora dotyczą przede wszystkim Poleszuków, można je jednak z pewnością rozpatrywać znacznie szerzej, dokonując
zarazem konfrontacji z określeniami używanymi przez innych badaczy.
Prowadzone obecnie studia nad tożsamością i autoidentyfikacją człon
ków wybranych grup nie tylko stwarzają etnologom możliwość poszerzenia
dotychczasowego pola badań oraz wypracowania nowych metod gromadze
nia i opracowywania materiałów, lecz także sprawiają, że w centrum zainte
resowania badaczy bardzo wyraźnie staje pojedynczy człowiek widziany nie
tylko jako przedstawicieli określonej grupy, lecz przede wszystkim w rela
cjach z innymi. (Przed badaczami otwiera się także szansa poszerzenia
ogólnej wiedzy o Człowieku, a także refleksji nad granicami dyscypliny
i własnych możliwości poznawczych). Zgromadzone podczas badań tereno
wych wypowiedzi informatorów, zarówno te, które można uznać za typowe
dla większej społeczności, jak i odbiegające od nich, wskazują m.in. na
różnorodne relacje między jednostką i grupą. Pozwalają też wnioskować
o stopniu zróżnicowania badanej społeczności i różnych odcieniach (katego
riach) tożsamości. Mogą też stanowić punkt wyjścia do opisu struktury
etnicznej określonego obszaru. Dzięki nim, jak stało się np. w przypadku
badań A. Halemby, przeprowadzonych wśród mieszkańców Republiki Ał
taju, możliwa jest ponadto weryfikacja dotychczasowych ustaleń badaczy,
nie uwzględniających często spojrzenia na kwestie etniczne „od wewnątrz".
Wiele nowych, nie publikowanych dotąd informacji przynosi też artykuł
D. Demskiego, oparty na materiałach terenowych zgromadzonych wśród
indyjskich pasterzy Rabari, znacznie wzbogacający wiedzę o panteonie
bóstw hinduistycznych zwanych „bogami mniejszymi" („niższymi").
Od kilku lat z różnych stron słychać głosy wieszczące kryzys etnologii.
Niech mi będzie wolno wyrazić nadzieję, że najnowszy tom „Etnografii
Polskiej", podobnie jak dwie wspomniane tu wcześniej publikacje, jest zapo
wiedzią przezwyciężania kryzysu. Cieszymy się, że możemy publikować efek
ty prac tak wielu autorów na łamach „Etnografii Polskiej" i wierzymy, że
pismo to będzie towarzyszyć Czytelnikom jeszcze przez wiele lat, otwierając
się nadal na współpracę interdyscyplinarną.
Iwona Kabzińska