http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/1389.pdf
Media
Part of Dokumentacja ikonograficzna w etnografii / LUD 1976 t.60
- extracted text
-
S
II.
T
U
D
l
R
A,
O
Z
P
R
A
W
Y
Lud, t. 60, 1976
GRZEGORZ
SKALSKI
DOKUMENTACJA
IKONOGRAFICZNA
W ETNOGRAFII
I
Badania kultury ludowej wymagają korzystania z wielu rodzajów
źródeł, spośród których najważniejszą rolę odgrywają materiały zgromadzone podczas badań terenowych. Są to według Kopczyńskiej-Jaworskiej
tzw. źródła tworzone przez badacza 1. Oczywiście, że te źródła informacji etnograficznej mogą służyć do rekonstrukcji kultury ludowej w bardzo ograniczonym przedziale czasowym - zasadniczo od 2 połowy XIX w.
do czasów współczesnych. Do badań nad wcześniejszymi okresami rozwoju kultury ludowej źródła tego typu są nieprzydatne. Badacze odwołują się więc do źródeł zastanych, informujących drogą pośrednią o przeszłości. Przede wszystkim korzystają ze źródeł pisanych gromadzonych
najczęściej w archiwach i w bibliotekach. Wykorzystują również źródła
zbierane przez muzea. Stosunkowo najmniejszą uwagę przywiązują do
źródeł typu przedstawieniowego,
zwanych źródłami ikonograficznymi,
wykorzystując je przeważnie do ilustrowania prac naukowych. Takie postępowanie spowodowało, że badania nad źródłami ikonograficznymi
zostały oddalone na dalszy plan. Sytuację pogłębiał fakt, że część etnografów wątpiła w prawdziwość informacji przekazywanych przez te źródła 2. Jednak pomimo szeregu pozytywnych głosów, zwracających uwagę
na niewykorzystany dotąd materiał źródłowy i, nielicznych co prawda,
prac naukowych opartych na źródłach ikonograficznych, sprawa wykorzystania tych źródeł nie została do dziś w pełni rozwiązana. Przyczyną
takiego stanu rzeczy może być między innymi fakt, że etnografowie nie
są przygotowani do prowadzenia badań źródłowych. Program nauki obejmuje bowiem metodykę badań terenowych, a o postępowaniu wobec
1 B.
Kopczyńska-Jaworska,
Metodyka
Warszawa 1971.
2 J. Sto Bystroń,
Wstęp do ludoznawstwa
6-
Lud.
tom
LX
etnograficznych
polskiego,
Lwów
badań
terenowych,
1926, s. 71.
82
GRZEGORZ
SKALSKI
źródeł
zastanych,
zwłaszcza
ikonograficznych,
nic mówi się prawie
w ogóle. Innym powodem
jest brak na gruncie
etnografii
opracow2:'1
teoretyczno-metodologicznych
wykładających
zagadnienia
interpreta(.~i
obrazów źródeł ikonograficznych.
O tym, że badania nad źródłami ikonograficznymi
winny być prowadzone
i że są potrzebne,
świadczyć mogą
prace Seweryna, w których autor, wykorzystując
głównie materiał ikon:)graficzny,
dochodzi do ciekawych
rezultatów,
np. do odtworzenia
poiskiego ubioru chłopskiego w okresie od polowy XV do polowy XVII W.'
Tenże autor, w innej pracy, poruszył problem wykorzystania
źródeł iE'>
nograficznych
w pracy muzealnej,
postulując
większe
niż dotychczas
zastosowanie
ich przy organizowaniu
wystaw
w muzeach
etnograficznych 4. Seweryn
wreszcie,
przeprowadzając
krytykę
szeregu prac \\'ykorzystujących
materiały
ikonograficzne,
dowodzi
o braku
istnie1':ia
w polskiej etnografii
określonej
metody postępowania
wobec tego rodzaju źródeł 5. Wydaje się więc słuszne, aby źródła ikonograficzne
stanov,ihprzedmiot
badawczy
osobnej specjalizacji
etnograficznej,
wykorzystuj:;cej odpowiednio
dostosowaną
metodę ikonograficzną
zapożyczoną
z historii sztuki i historii. Głównym
celem takich badań byłobyorzeczeni.·
stopnia przydatności
źródeł ikonograficznych
dla poznania rzeczywistości
etnografi.cznej,
a po ich analizie, dostarczenie
nauce materiałów
faktograficznych.
Takie zadania należałoby
postawić przed
i k o n o g r a;- i '1
e t n o g r a f i c z n ą. Jednakże
ich realizacja
jest uwarunkowana
odpowiednio przygotowaną
do badań bazą materiałowo-źródłową.
I wJaśn',e
temu zagadnieniu
pragniemy
poświęcić miejsce.
II
Na wstępie wypada
wYJasmc podstawowe
pojęcie ikonografii
etnograficznej,
bezpośrednio
związane
z jej przedmiotem
badań, tj. źrórlb
ikonograficzne.
Od innych typów źródeł różni się ono przede wszystKim
sposobem przekazywania
informacji,
tj. obrazem (w szerokim tego sIO\','?
znaczeniu), w którym tkwią zasadnicze wartości źródła ikonograficznego:
1) obraz jest materialnym
nośnikiem informacji:
powoduje to łatwGEc
w jego utrwalaniu,
kopiowaniu
i powj~laniu,
stosując zwłaszcza wspOłczesne środki techniczne;
T. Seweryn,
Ubiór
chłopski
UJ Polsce
(1450-1650),
,.Rccznik lVluzcum E:r.8graficznego \[ K~-ai,~)wie" lr66, t. 1, s. 6-74.
4 T. Seweryn,
j;.;onog;·aficzna
dokumentacja
historuczna
IJ; mnz('(lci:
rer/fJU::ll]Jch. "Kwartalnik
Muzealny" 194,), R. 2, z. 2, s, 91-07.
ó T.
Seweryn,
MetOda
ikonogTaji,c;:.na
UJ
ctno(jl'ofii
jJolskiej, "L:Jdzkic Sludii'
Etnograficzne"
1967, t. 9, s. 45.
.j
f)()::III;:~':il:"C)a
ikonograficzna
w etnografii,
2) Cbr<F jnIormL:~e O rz':;'zy\;;istości, W mniejszym lub większym stopniu zniek~:ztalcc;nej prze,; E:uLra (nadawcę);
3) rzeczywistość
utnvalana
przez obraz należy w przeważającej
mierze do tak zwanej kultury materialnej;
w mniejszym stopniu obraz przekazuje infcrmacje
dotyczące społecznej
i duchowej
strony kultury;
4-) obraz utrwalając
rzeczywistość
przekazuje
równocześnie
związki
funkcjonalne
zachodzące między elementami
tej rzeczyvvistości;
5) obraz może przekazywać
informacje
w sferze
ponadjęzykO\vej
dzięki na ogół jednakowemu
doświadczeniu
praktycznemu,
jakie posiadają nadawca i odbiorca obrazu; odbiór
obrazu
może być pełniejszy
w wypadku znajomości przez odbiorcę źródeł pisanych i tradycji uzupełniających wiedzę zdobytą przez doświadczenie
praktyc:we,
Tak więc, za źródło ikonograficzne
do określonego
tematu
należy
uważać każde przedstawienie
plastyczne,
które będąc przedmiotem
krytyki źródłowej i analizy iJ?:onograficznej dostarczy informacji
na żądany
temat Dla bliższego oznaczenia jego wartości informacyjnej
na potrzeby
etnografii
stosować można termin:
źródło
ikonograficzne
o tematyce
etnograficznej,
Wspomniane wyżej obrazy, czyli przedstawienia
plastyczne,
mogą być
realizowane
w różnych technikach
plastycznych,
\\Tedług których
najczęściej przeprowadza
się zasadniczą
klasyfikację
źródeł
ikonograficznych 6, Są to więc: malarstwo,
rzeźba,
grafika,
rysunek
artystyczny
i techniczny,
tkanina
artystyczna,
fotografia
i film, Zródła ikonograficzne nie muszą mieć wartości
artystycznych,
lecz z drugiej
strony
"v·; pojęciu źródła ikonograficznego,
co w olbrzymiej
części wiąże si~
z produkcją
w jakimś stopniu artystyczną,
mieścić się będzie zarówno
produkt tak zwanej sztuki oficjalnej,
jak i amatorskiej
czy ludowej" 7,
Charakteryzując
miejsce źródeł ikonograficznych
wśród innych
źródeł
etnograficznych
trzeba
stwierdzić,
że w wypadku
źródeł
tworzonych
przez bada('za źródła ikonograficznego
(rysunek,
fotografia,
film)
są
w większości materiałem
pomocniczym,
dokumentującym
dane zjawiska,
Wśród źródeł zastanych
źródła ikonograficzne
o tematyce
etnograficznej
zajrnuj<] równorzędne
miejsce z innymi źródłami, są ich uzupełnieniem.
tak jak one uzupełniają
źródła ikonograficzne,
li
PCI',
B,
.Jcwsiewicki,
Próba
zasygnaiizon;ania
badaniach
etnopraficznych,
"Etnografia
wir.ska, Żnjdlll pisane i ikonograficzne
ti'
7tCj,
[w:j
Studia
,;.
142-1:18:
L
i konsumpcji,
z
dziejów
Polska'·
do histo;-ii
go.<:podarstwa
Turnau.
Zródla
Próua
klasyfikacji,
roli
wicJ'iidego,
ikonograficzne
"Kwartalnik
źródła
ikonografic::nego
1 %-±, " 8, " 25' -2:'3: Z. F'):;rolnictwa
Polski
średniowieczW2rszawa
1960,
clo nou:ożytniej
Historii Kultury
historii
t 3, z, l,
produkcji
Materialnej"
'l, 1, s,
49-64.
; B, Jcwsicwicki,
S)<:<l,
Meiodyka,
Próba
.., s, 10:5,
zasygnalizowania,
.., s, 252, Por,
B, Kop~zyńska-Jawor-
1966.
84
GRZEGORZ
SKALSKI
III
Rozważania na temat dokumentacji
należą do zespołu zagadnień
związanych z teorią informacji naukowej, która badając formy i metody
działalności naukowo-informacyjnej
w różnych naukach podaje zasadnicze treści procesu naukowo-informacyjnego:
1) gromadzenie dokumentów naukowych,
2) analityczno-syntetyczne
opracowanie informacji dokumentacyjnej,
3) przechowywanie i wyszukiwanie informacji,
4) reprodukowanie i rozpowszechnianie materiałów informacyjnych 8.
Dla nauk społecznych, które od niedawna zainteresowane są tymi
zagadnieniami na szerszą skalę, zostały określone podstawowe funkcje
służby informatorskiej. Przedstawiają się one następująco:
1) zestawienie materiałów w sposób użyteczny dla odbiorców - co
może oznaczać:
a) gromadzenie i systematyzowanie dokumentów oryginalnych
(ewentualnie wtórnych) oraz ich rozpowszechnianie w formie odpowiadającej potrzebom potencjalnych odbiorców lub też grupowanie
rozproszonych często dokumentów w jeden użyteczny zbiór;
b) opracowywanie bibliografii,
2) klasyfikowanie i indeksowanie,
3) przechowywanie dokumentów 9.
Odnośnie do ikonografii etnograficznej powyższe zagadnienia nie były
przedmiotem opracowań. Niemniej jednak wydaje się, że słusznym będzie
przejęcie na jeJ potrzeby dotychczasowych doświadczeń teorii informacji
naukowej w naukach tak społecznych, jak i ścisłych. Bo przecież cele
i zakres działalności informacyjnej są wspólne dla wszystkich nauk.
Podstawowym terminem z zakresu teorii informacji naukowej jest
dokument, mający wiele definicji, które różnie go charakteryzują. Dla
celów niniejszego opracowania wydaje się, że najbardziej operatywnym
będzie stwierdzenie, iż dokument jest to utrwalona treść myślowa 10.
Obejmuje ona wszelkie postacie podłoża, czyli materiału fizycznego,
A. I. Michajłow, A. I. CzerD-y, R. S. Gilarewski, Podstawy informacji
naukoWarszawa 1968, s. 13.
9 P. R. Lewis,
The Present Range of Dokumentation.
Services in the Socia!
Sciences. "Aslib Proceedings"
1'966, nr 2, cyt. za: J. Szwalbc, Niektóre
zagadnienia informacji
w zakresie nauk społecznych.
"Aktualne Problemy Informacji i Dokumentacji"
1969, R. 14, nr 1, s. 10-15.
10 M. Dembowska,
Próba klasyfikacji
pojęciowej
dokumentów
w dokumentacji
i informacji
naukowej.
"Aktualne
Problemy
Informacji
i Dokumentacji"
1966,
R. 11, nr 2, s. 2.
8
wej,
Dokumentacja
ikonografiezna
85
w etnografii
w którym została zapisana, oraz wszelkie formy zapisu, czyli sposobu
wyrażania treści myślowej. Dokonując podziału dokumentów
ze względu
na sposób zapisu treści można wyróżnić następujące typy:
1) dokumenty graficzne, zawierające
tekst wyrażony systemami znaków liter, cyfr, nut, itp.
2) dokumenty oglądowe, w których treść myślowa przedstawiona
jest
za pomocą obrazu,
3) dokumenty
słuchowe, zawierające
utrwalony
tekst
słowny
lub
muzyczny, odbierany za pomocą słuchu 11.
Porównując
określenie terminu
"dokument
oglądowy"
z definicją
"żródła ikonograficznego"
można dojść do przekonania
o jednoznaczności tych terminów.
Dokumentacja,
jako pochodny termin od słowa dokument, różnie jest
interpretowana.
Międzynarodowa
Federacja
Dokumentacji
(FID) stosuje
określenie "dokumentacja"
na: gromadzenie, przechowywanie,
klasyfikację, selekcję, rozpowszechnianie
i wykorzystywanie
wszelkich rodzajów
informacji 12. Wielka Encyklopedia
Powszechna
PWN określa dokumentację jako "zespół czynności polegający na gromadzeniu,
opracowywaniu
i rozpowszechnianiu
dokumentów
na potrzeby określonej gałęzi nauki",
i której głównym zadaniem "jest selekcja i analiza treściowa dokumentów oraz ich kwalifikacja z punktu widzenia przydatności
do określonego
celu". Ostatnio obok terminu "dokumentacja"
.używa się równie nie ostro
zdefiniowanego
terminu
"informacja"
lub "informacja
naukowa".
Potocznie mówi się o informacji w znaczeniu wiadomości. Wielka Encyklopedia Powszechna PWN określa informację naukową jako "zespół czynności polegajćlcych na opracowywaniu
i rozpowszechnianiu
danych z zakresu określonej dziedziny nauki, mających na celu ustalenie aktualnego
stanu wiedzy". Dyskusję budzi również określenie wzajemnego stosunku
między terminami
"dokumentacja"
i "informacja" 13. W zasadzie używa
się tych wyrażeń równolegle i w podobnym znaczeniu, choć termin "informacja"
stopniowo zajmuje miejsce terminu
"dokumentacja".
Można
również rozważać zakres pojęcia "dokumentacja"
w powiązaniu z procesem informowania,
na który składa się: gromadzenie
informacji
(jako
wiadomości), przetwarzanie
informacji
i rozpowszechnianie
informacji.
Wtedy informacja jako działalność informacyjna
obejmuje wszystkie etapy procesu informowania.
Etap środkowy - opracowanie informacji na
podstawie źródeł, gromadzonych
w pierwszym
etapie
procesu,
odpowiednio do ich przeznaczenia
- stanowi działalność dokumentacyjną
14.
11
M. Dembowska,
12
W. Piróg,
P,-óba klasYfikacji
Zagadnienie
informacji
..., s. 3.
i dokumentacji
s. 9.
Piróg,
Zagadnienie
informacji
, s. 10-18.
W. Piróg,
Zagadnienie
informacji
, s. 15-16.
1:1 W.
14
naukowej,
Warszawa
1972,
GRZEGORZ
SKALSIG
Z powyższego wynika, że dadzą się wyróżnić zasadnicze dwa znaczenia terminu
"dokumentacja":
dokumentacja!
(szersza) i dokumentacja2
(\vęższa). Takie rozumienie
dokumentacji
odnieść
można
również
do
ikonografii.
Wówczas dokumentacja t ikonograficzna
obejmować
będzie
czynności
związane z gromadzeniem,
przechowywaniem,
opracowywaniem, klasyfikacją,
selekcją, rozpowszechnianiem
źródeł ikonograficznych
(dokumentów)
na potrzeby nauki - etnogrufii. Natomiast dokumentacjat
ikonograficzna
lub lepiej: dokumentowanie
źródeł ikonograficznych,
dotyczy opracowania informacyjnego
źródła (dokumentu).
IV
Aby odpowiednio
przygotować
bazę materiałowo-żródłową
dla badań
ikonografii
etnograficznej
należy
rozwiązać
zagadnienie
dokumentacji
ikonograficznej
(zarówno tej pojętej wąsko, jak i szeroko) w aspekcie
praktycznym,
użytkowym.
Przede wszystkim
wymaga opracowania
etap
dokumentowania
źródeł ikonograficznych
15.
Dokumentowanie
źródeł ikonograficznych,
czyli opracowanie
informacyjne polega na takim jego przedstawieniu,
aby odpowiadało określonym potrzebom
badawczym.
W tym przypadku
chodzi o wydobycie ze
źródła wszelkich naj istotniej szych informacji przydatnych
w późniejszych
badaniach naukowych
- etnograficznych.
Potrzeby te warunkują
formy
opracowania
źródła. I tak, zasadniczymi
rodzajami
dokumentowania
są:
opis informacyjny
i dokumentacyjny,
analiza dokumentacyjna,
fotografia,
wypis źródłowy oraz klasyfikacja.
Jako pierwszy rodzaj dokumentowania,
opis informacyjny
źródła ikonograficznego
ma na celu przede wszystkim poinformowanie
o istnieniu
źródła i jego charakterze.
Podaje się w nim najważniejsze
dane dotyczące tytulatury
oraz formy
zewnętrznej
i treści
dokumentu,
co ma
pozwolić na jego identyfikację
i odszukanie wśród innych dokumentów.
Uzupełnieniem
są wiadomości co do pierwotności,
publikowania
i własności dokumentu.
Zasadniczymi
elementami
opisu informacyjnego
są:
tytuł i autor dokumentu,
materiał
i technika
wykonania
dokumentu.
data jego wykonania,
dane o pierwotności
lub wtórności
dokumentu!6
13 Tę
część artykułu
opracowano
na podstawie
pracy
A. L Michajłowa,
A. L Cze,nego i R. S. Gilarewskiego,
Podstawy
informacji
naukowej,
Warszawa
1968, ss. 390.
16 Określenie
pierwotności
dokumentu
sprowadza się do stwierdzenia,
czy dany
dokument
nie jest dokumentem
wtórnym,
czyli reprodukcją.
Dokument
wtórny
jest bowiem
sporządzany
z dckumentu
pienvotnego
i odzwierciedla
jego treść.
n często i formę, w sposób pełny i niezmieniony.
Do dokumentów
wlórnych zalicza się mikrofilm oraz foto- lub kserokopię dokumentu.
Dokumentacja
ikonograficzna
w etnografii
8'1
o;:::z charakterystyka
treści dokumentu 17. Opis informacyjny
stosuje się
p:·zy wypelnianiu
ankiet dokumer.tacyjnych
oraz kart informacyjnych
dckumentów
(por. s. 9:3). z których tworzy się kartotekę
informacyjną
o źródłach ikonograficznych.
Ten rodzaj opisu stosować można w publikr.\·;anych przeglądach
informacyjnych
źróieł ikonograficznych
o tem:::tty";;; etnograficZl'.ej.
Następnym
rodzajem
dokumentowania
źródeł ikonograficznych
jest
!);~';~
dokumentacyjny.
Podaje się w nim rozszerzone dane o formie i treści
dckumentu.
Od opisu informacyjnego
różni się przede wszystkim
formą
c~Grakterystyki
treści zwanej opisem treści. W tym opisie charakteryzuje
sir; treść dokumentu
w formie zwięzłego tekstu, zawierającego
niewielką
L-zbę slów, pisanego językiem prostym i jasnym. Podaje się w nim naz'.'·y i określenia gwarowe. Opis treści powinien umożliwiać identyfikację
dokumentu bez potrzeby odwoływania
się do identyfikacji
według innych
elementów
opisu dokumentacyjnego.
Opis dokumentacyjny
stosuje
się
pro:y wypełnianiu
ankiet
dokumentacyjnych,
kart
dokumentacyjnych
ź,'ć>dła oraz in wentarza źródeł ikonograficznych,
a także w przeglądach
dokumentacyjnych
źródel ikonograficznych
(por. s. 93).
Analiza dokumentacyjna,
będąca opracowaniem
o charakterze
naukow~/m, jest przedstawieniem
rezultatów
przeprowadzonej
krytyki
źródłow€'j i metedy ikonograficznej
treści dokumentu.
Zasadniczym
celem tej
"natizy jest stwierdzenie,
czy dany dokument może być wykorzystywany
\v badaniach etnograficznych.
W stosunku do poprzedniego
rodzaju do-o
kumentowania,
opisu dokumentacyjnego,
różni się większą precyzją opisu
treści i jego objętością,
jak i ~rprowadzeniem
opisu wartcściującego.
W analizie dokumentacyjnej
trzeba wykazać wszystkie źródła pisane wykorzystane w badaniach .
. Fotografia dokumentu
jest elementem
uzupełniającym
opisy dokumentu. Potwierdza
ona istnienie
dokumentu,
wiernie przekazując
jego
obraz. Fotografię stosuje się w celu zilustrowania
opisu, bądź dla częśc~o\Vego jego zastąpienia;
wykorzystuje
się ją na kartach
dokumentac~'.jnych.
Dodatkowym
źródłem informacji o treści dokumentu
są zgodne z treśdokumentu
fragmenty
literatury,
z których
sporządza
się wypisy.
\\: przypadku
dokumentów
publikowanych
wypisy
powinny
pochodzić
z tych samych pozycji co dokumenty.
Natomiast dla innych dokumentów
\';:'bicra się fragmenty literatury,
tak aby zgadzały się one pod względem
17 Charakterystyka
treści zawiera określenia
jedno- lub kilkuwyrazowe
charakteryzujące
treść dokumentu
pod kątem zawartości
informacji
etnograficznej
Graz danych o pochodzeniu
terytorialnym
przedstawionych
tematów etnograficzn~'ch. Określenia te powinny być związane z ogólną klasyfikacją
dokumentów
ze
\nględu na id1 treści etnograficzne.
88
GRZEGORZ SKALSKI
tematyki,
czasu i mIeJsca z treścią dokumentów.
Wypisy źródłowe są
materiałem
uzupełniającym,
dołączanym
do kart dokumentacyjnych
źródeł ikonograficznych.
Ostatnim rodzajem
opracowania
informacyjnego
źródła ikonograficz
nego jest klasyfikacja
informacji
uzyskanych
w wyniku przeprowadzonych badań nad źródłem. Wiąże się to bezpośrednio
z problemem
wyszukiwania
ze zbioru
dokumentów
jednego
(lub grupy)
dokumentu
zawierającego
potrzebną
informację.
Zasadniczo
istnieją
trzy systemy
informacyjno-wyszukiwawcze
18 (dalej:
SIW) oparte
na następujących
typach języków informacyjno-wyszukiwawczych
19 (dalej: JIW):
1) języki typu klasyfikacji
biblioteczno-bibliograficznej
(np. klasyfikacja dziesiętna Deveya, UKD, klasyfikacje
fasetowe),
2) języki typu "słownikowego",
przy wykorzystaniu
których zasadnicza treść znaczeniowa
dokumentów
jest wyrażona
znormalizowanymi
nagłówkami
przedmiotowymi
(hasłami),
uszeregowanymi
w porządku
alfabetycznym,
3) języki typu deskryptorowego
oparte
na znakowaniu
kojarzenio
wym.
Wspólnym celem tych systemów jest takie wyszukiwanie
informacji,
aby bez potrzeby czytania tekstów dokumentów
wybierać ze zbioru informacji takie dokumenty,
które odpowiadają
na pytanie informacyjne.
W tym celu każdy dokument
zaopatruje
się w charakterystykę
wyszukiwawczą,
którą tworzy zasadnicza
treść znaczeniowa
dokumentu
wyrażona terminami
JIW. Poprzez porównanie
instrukcji
wyszukiwawczej,
która jest zapytaniem
informacyjnym
sformułowanym
w terminach JIW,
z charakterystykami
wyszukiwawczymi
dokumentów
w całym zbiorze
wyodrębni
się taki zbiór dokumentów,
który zawierać będzie informacje
zawarte w instrukcji wyszukiwawczej.
Mając na uwadze charakter
informacji
uzyskanych
w toku analizy
źródeł ikonograficznych
oraz potrzeby odbiorców tych informacji
wydaje się, że najlepszym
JIW dla szybkiego i wieloaspektowego
wyszukiwaJ
18 Przez
system informacyjno-wyszukiwawczy
w jego postaci
abstrakcyjr.ej
należy rozumieć całokształt
sformalizowanego
języka informacyjno-wyszukiwawczego, zasady przekładu
z języka żywego na język sformalizowany
(i odwrotnie)
oraz kryteria
znaczeniowe odpowiednika
między charakterystyką
wyszukiwawczą
cokumentu
a instrukcją
wyszukiwawczą.
Pojęciem abstrakcyjnego
SIW nie obejmuje się środków technicznej
jego realizacji - kartotek katalogowych,
kart perforowanych różnych typów, maszyn analitycznych,
specjalnych
urządzeń itp.
19 Język
informacyjno-wyszukiwawczy
jest to sformalizowany
system semantyczny przeznaczony
do wyrażenia treści znaczeniowej dokumentów i pytań informacyjnych
w celu wyszukiwania
w masywie dokumentów
(zbiorze) takich, które
odpowiadają na postawione pytanie.
Dokumentacja
ikonograficzna
w etnografii
89
nia dokumentów
jest język typu deskryptorowego
20. Zapewni
on także
łatwe przejście na zmechanizowane
wyszukiwanie
informacji.
Przyjęcie
tego JIW wymagać będzie wypracowania
tezaurusa
dotyczącego formy
i treści źródeł ikonograficznych
o tematyce etnograficznej 21.
Omówione powyżej zagadnienia
dotyczące
dokumentowania
źródeł
ikonograficznych
nie wyczerpują
w całości tematu;
przeciwnie,
mogą
stanowić zalążek dla dalszych szczegółowszych opracowań.
v
Chcąc mówlC o organizowaniu
w jakiejkolwiek
formie dokumentacji
ikonograficznej
(pojmowanej
szeroko) trzeba najpierw zdać sobie sprawę
z jej obecnej sytuacji. Gdy spojrzeć na nią od strony procesu naukowo-informacyjnego
można stwierdzić,
że tylko jego pierwsza
część jest
realizowana zadowalająco, tj. gromadzenie dokumentów
naukowych, czyli
źródeł ikonograficznych.
Źródła o charakterze
artystycznym
znajdują się
przede wszystkim w zbiorach większych muzeów zarówno artystycznych,
jak i zbierających
sztukę ludową oraz u osób prywatnych.
Dotarcie do
nich wymaga szczegółowej kwerendy wykraczającej
często poza zakresy
katalogów i kartotek sporządzanych
w muzeach. Podobnymi kwerendami
trzeba objąć archiwa i biblioteki, w których można znaleźć źródła przeważnie o charakterze
powtarzalnym.
Jeśli chodzi o fotografie, to gromadzone są one przeważnie
w archiwach
fotograficznych
tych placówek
naukowych, które prowadzą badania etnograficzne - są to przede wszystkim muzea, ośrodki uniwersyteckie
oraz instytuty.
Bogate zbiory fotografii i reprodukcji posiada Instytut Sztuki PAN w Warszawie, a zwłaszcza Pracownia Plastyki Ludowej IS PAN w Krakowie, ponadto pracownia dokumentacji
Instytutu
Historii Kultury Materialnej
PAN. Informacje o źródłach ikonograficznych
można uzyskać również
w Archiwum
Dokumentacji
Mechanicznej
w Warszawie. Wiele źródeł w postaci fotografii jest w posiadaniu osób prywatnych,
najczęściej samych etnografów.
Filmy natomiast gromadzą archiwa poszczególnych
wytwórni oraz Cen20 W języku
typu deskryptorowego
wyraża się treść znaczeniową
dokumentu
pytania informacyjnego
za pomocą odpowiedniego
spisu lub zestawu tzw. słów
kluczowych, będących wyrażeniami
najbardziej
charakterystycznymi
dla treści dokumentu i zapytania.
Celem wyeliminowania
homonimii
i synonimii
słów kluczowych wybiera się z nich jeden termin i zaleca do indeksowania
- termin ten
zwie się deskryptor.
Pełny
zestaw deskryptorów
z podanym
znaczeniem
oraz
łącznie z deskryptorami
o szerszym i węższym znaczeniu i synonimami
stanowi
tezaurus.
21 Dużą pomoc
może okazać opracowywany
przez redakcję
"Demos" tezaurus
dotyczący etnograficznej
zawartości wY<1,awnictw.
j
90
GRZEGORZ
SKALSKJ
tralne Archiwum
Filmowe w Warszawie.
Prócz tych wyzeJ wymienionych instytucji,
źródła ikon~graficzne
mogące zainteresować
etnografa
S,) l'O"ł:proszone po wielu
placówkach,
często nie zwicFanych z zagadnieniami etnograficznymi .
.Tuż z tej bardzo pobieżnej charakterystyki
widać, że interesujące
nas
źródła są w posiadaniu
wielu właścicieli, często nie zwi'łZanych z etnografią - nie mających więc żadnych interesów w informowaniu
o swoich
zbiorach pod kątem potrzeb etnografa.
Gdy dodamy do tego poważne
braki w procesie informowania
w obrębie samej etnografii, skuteczni::
utr-udniające
badania naukowe,
dojdziemy
łatwo do przekonania
o potrzebie podjęcia działań zmierzających
do wzrostu efektywności
wykcrzystywania
źródeł ikonograficznych
w badaniach
etnograficznych.
Nawiasem mówiąc, dotyczy to także pozostałych
typów źródeł etrograficznych, specyfiką bowiem etnografii jest to, że przyjmuje
za punkt wyjścia
do rozważań naukowych kontakt ze źródłem.
Rozpatry'v';anie
powyżej określonego
celu należy zacząć od przyjęcia
założenia, że wzrost efektywności
wykorzystywania
źródeł ikonograficznych nie zależy od stopnia rozproszenia
źródeł, lecz od stopnia posiadania informacji o źródłach oraz od nakładu czasu poświęconego na wyszukanie źródeł. Założenie to warunkuje
formy rozwiązania
problemu. Widać tu przynajmniej
dwie drogi: pośrednią i bezpośrednią.
Pierwsza polega na stworzeniu
systemu informacji
o źródłach ikonograficznych
o tematyce
etnograficznej.
Zawierałby
on dane a właścicielach źródeł, czyli o miejscach
przechowywania
źródeł, mógłby wi<.;:c
udzielać odpowiedzi na pytanie, gdzie znajdują się źródła ikonograficzne
na temat, np. budownictwa
ludowego w Wielkopolsce.
Druga droga, bezpośrednia,
polega na utworzeniu
ośrodków, których
celem byłoby zbieranie dokumentacji
o źródłach ikonograficznych.
Wówczas badacz uzyskiwałby
wszystkie potrzebne dane bez konieczności docierania do faktycznych
właścicieli źródeł. Cechą wspólną obu dróg jest
istnienie
przekaźnika
pomiędzy badaczem
a zbiorami źródeł w postaci
służby informacyjnej.
Różny jest tylko jego zakres informowania.
A najważniejsze,
że oba warianty
nie eliminują
się, a przeciwnie,
wariant
pierwszy może być etapem wstępnym
przy wdrażaniu
drugiego. Przyjmując taką koncepcję
wypada zastanowić
się nad formą jej realizacji.
Sądzimy, że służba informacyjna
gromadząca informacje
o źródłach i ich
dokumentację
winna być organizowana
na zasadzie sieci ośrodków rozrzuconych
po całym kraju mających ściśle określone rejony działalności
i powinna rozwinąć się w oparciu o istniejące
już instytucje.
Mamy tu
na myśli muzea etnograficzne
o charakterze
muzeów okręgowych.
Przemawiają za tym również inne względy. Przede wszystkim
muzea będą
największymi
odbiorcami informacji
gromadzonych
w ośrcdkach, co wy-
Dol;:umenlacja
ikonograficzna
91
w etnografii
ni1(a z ich charakteru
i potrzeb. \V badaniach
prowadzonych
przez muzealników
ważnym
elementem
poznawczym
są źródła porównawcze,
!:~óre mogą uzupełnić
informacje
uzyskane
z analizy znajdujących
się
\\. zbiorach Gbiektów muzealnych.
Takimi źródłami są niewątpliwie
źródła ikonograficzne.
Z kolei dokumentowanie
źródeł ikonograficznych,
bĘdąc zasadniczym
etapem
dokumentacji
ikonograficznej,
wymaga
od
':sób nim się zajmujących
pewnego przygotowania
i umiejętności.
Daje
te) muzeum, w którym działalność dokumentacyjna
stanowi jedną z jego
!v)dstawowych funkcji.
VI
Własciwa organizacja bazy materiałowo-źródłowej
na potrzeby ikonografii etnograficznej
wymaga, jak to wyżej wykazano, powstania
szeregu
ośrodków zajmujących
się dokumentacją
ikonograficzną.
Chcielibyśmy
\vięc w tym miejscu przedstawić
Ośrodek Dokumentacji
Ikonograficznej
Et:lOgrafii Wielkopolski
organizowany
przy
Muzeum Etnograficznym,
Oddziale Muzeum Narodowego,
w Poznaniu
pierwszy
tego rodzaju
ośrodek w Polsce 22.
Zasadniczym
celem Ośrodka jest prowadzenie
działalności
związanej
z dokumentacją
źródeł ikonograficznych
o tematyce
etnograficznej,
jej
gromadzenie, opracowywanie
i rozpowszechnianie.
W ramach tej działalności Ośrodek przeprowadza
badania nad zebranym
materiałem,
dokonując jego krytyki i selekcji. Opracowywanie
naukowe tych materiałów
ma na celu dostarczenie
wiarogodnych
informacji
dotyczących
badanej
przez etnografię
rzeczywistości.
Ośrodek ma stać się placówką udostępniającą źródła ikonograficzne
w postaci dokumentów
pochodnych dla badań naukowych, jak i dla celów popularyzatorskich.
Dlatego ważnym zadaniem Ośrodka będzie publikowanie
dokumentacji
źródeł ikonograficznych w formie przeglądów informacyjnych,
dokumentacyjnych
i opracowań naukowych.
Ośrodek nie zamierza gromadzić źródeł w postaci oryginałów,
natomiast będzie prowadził działalność
zmierzającą
do przekazywania
"odkr:v,tych" źródeł do tych instytucji,
które specjalizują
się w zbieraniu
typologiczni e podobnych obiektów; np. obrazy czy rzeźby o charakterze
artystycznym,
posiadające
wartość
dla etnografii,
kierowane
będą do
odpowiednich
muzeów gromadzących
takie obiekty.
Wyjątek
stanowić
będą fotografie zebrane w czasie penetracji
terenowych,
a także inne źródb - w tym grafika - które wcielane będą do zbiorów Ośrodka.
22
Przewiduje
19;5/1976.
się,
że Ośrodek
rozpocznie
swą
działalność
na
przełomie
lat
92
GRZEGORZ
SKALSKI
Oprócz działalności
związanej
z dokumentowaniem
źródeł ikonograficznych
Ośrodek
ma za zadanie dokumentowanie
kultury ludowej
Wielkopolski w formie fotografii, tworzyć więc będzie nowe źródła ikonograficzne. W przyszłości Ośrodek powinien zastosować w tej działalności
dokumentacyjnej
rejestrację filmową.
Ośrodek, ze względu na swój charakter regionalny, obejmować będzie
swoimi badaniami te źródła ikonograficzne,
które związane są tematycznie z terenem Wielkopolski pojmowanej
historycznie.
Jednakże poszukiwania prowadzić będzie na całym obszarze Polski, sięgając w razie potrzeby poza jej granice. W stosunku do źródeł ikonograficznych,
co do
których pochodzenie jest wątpliwe bądź trudne do ustalenia, będą one
dokumentowane
i poddawane szczegółowym badaniom. W wypadku źró:leł dotyczących innych regionów Polski, a występujących
tylko w zbiorach różnych instytucji
na terenie Wielkopolski
(np. w archiwach, muzeach), Ośrodek będzie w miarę możliwości prowadził ich wykaz w formie
kartoteki
informacyjnej.
Natomiast badania te nie będą obejmować pozycji wydawniczych.
Chodzi bowiem o to, aby mieć pełne rozeznanie
jakie materiały znajdują się na terenie Wielkopolski, a w razie powstania
innych Ośrodków regionalnych
przekazać im te dane. Ułatwi to znacznie
poszukiwania,
unikając
zbędnego
i czasochłonnego
dublowania
badar.
przez inne Ośrodki. Z kolei Ośrodek Wielkopolski oczekiwać będzie podobnego działania ze strony pozostałych, tak że zasięg działalności może
ograniczyć się do Wielkopolski.
Zakres czasowy źródeł ikonograficznych
podlegających
dokumentacji
jest w zasadzie nieograniczony,
z tym, źe w pierwszych
latach działalności główny nacisk położony będzie na źródła pochodzące sprzed 1920
roku. W stosunku
do pozostałych
źródeł prowadzić
się będzie rejestrację w formie kartoteki
informacyjnej,
gromadząc również w miarę
możliwości ich reprodukcje.
Zakres tematyczny
źródeł ikonograficznych
interesujących
Ośrodek
dotyczy przede wszystkim
tych dziedzin kultury
ludowej, które reprezentowane
są w zbiorach Muzeum. Głównie są to: plastyka ludowa ze
zdobnictwem,
ubiór i tkaniny, rzemiosło, rolnictwo i inne formy gospodarki, także wyposażenie
wnętrz izb chłopskich.
Zebranie
materiałów
ikonograficznych
do tych tematów będzie zadaniem pierwszorzędnym
Ośrodka. Niemniej jednak dla uzyskania możliwie pełnego obrazu kultury
ludowej trzeba objąć badaniem pozostałe jej przejawy, jak obrzędowość,
zagadnienia kultury społecznej, czy też budownictwo
z osadnictwem.
Celem zabezpieczenia
sprawnej
realizacji
nakreślonych
wyżej zadań
oraz w związku z różnorodnością
form działalności Ośrodka konieczne jest
przeprowadzenie
podziału organizacyjnego
z wyznaczeniem
szczegółowych zakresów i form działalności
wyodrębnionych
jednostek.
Podst::i<
Dokumentacja
ikonograficzna
w etnog1'ajii
93
wowy podział działalności merytorycznej Ośrodka przedstawia się następująco: Pracownia Dokumentacji Naukowej, Pracownia Fotograficzna
i Archiwum.
Pracownia Dokumentacji Naukowej zabezpiecza podstawową działalność Ośrodka, tj. poszukiwania, inwentaryzację i opracowywanie źródeł
ikonograficznych, a także prowadzi działalność informacyjną. Poszukiwania źródeł ikonograficznych muszą być organizowane systematycznie i dokładnie. Uchroni to przed powracaniem do tych samych materiałów. Badania powinny być prowadzone według z góry ustalonego programu, na
który składają się pola badawcze uszeregowane w pewnej kolejności.
Polami badawczymi mogą być zbiory źródeł instytucji, osób prywatnych,
a także źródła zawarte w publikacji. Dla ułatwienia i ujednolicenia zapisów, w większości prowadzonych poza Ośrodkiem, istnieje potrzeba zastosowania ankiety dokumentacyjnej 23. Ankieta dokumentacyjna jest
wykorzystywana przy inwentaryzacji źródła i wypełnianiu karty dokumentacyjnej. Po jej wykorzystaniu przechowuje się ją w Archiwum.
Ankieta dokumentacyjna jest niezbędnym łącznikiem pomiędzy etapem
poszukiwań a etapami inwentaryzacji
i opracowywania źródeł ikonograficznych, a w razie zagubienia karty dokumentacyjnej stanowi cenne
źródło dla jej rekonstrukcji. Na tym etapie badań dokonuje się również
wypisów źródłowych dotyczących tematyki źródeł ikonograficznych zamieszczonych w publikacjach i przeznaczonych do inwentaryzowania oraz
zleca się Pracowni Fotograficznej wykonanie reprodukcji źródła ikonograficznego.
Inwentaryzacja. Źródło ikonograficzne, które odpowiada stawianym
mu wymaganiom musi być zainwentaryzowane w specjalnie do tego
celu przeznaczonej księdze. Polega to na wypełnieniu wszystkich elementów opisu zawartych w inwentarzu 24 i oznakowaniu kolejnym numerem. W ten sposób źródło otrzymuje swój stały symbol liczbowy (adres),
mający zastosowanie w systemie wyszukiwania źródła z całego zbioru.
Opracowywanie źródeł ikonograficznych. Jest to najbardziej czasochłonny etap pracy dokumentacyjnej. Wymaga on w pierwszym rzędzie
wypełnienia karty dokumentacyjnej (ryc. 1 i 2) na podstawie ankiety dokumentacyjnej i zaopatrzenia jej w reprodukcję fotograficzną źródła oraz
w wypisy źródłowe. Następnie dokonuje się krytyki źródłowej oraz prze23 Ankieta
dokumentacyjna
jest niejako pierwszą redakcją (brudnopisem)
karty dokumentacyjnej
zawierającą te same pytania. Najważniejsze
z nich to: nazwa
pola badawczego, tytuł dokumentu,
opis treści, charakterystyka
treści, dotyczy
terenu, dokument pierwotny, dokumen.t wtórny. Ankieta ma format A4.
N Inwentarz
ma następujące
rubryki: numer inwentarzowy,
rodzaj dokumentu, treść dokumentu
w tym: tytuł, opis dotyczy terenu;
następnie
d Cjkument
pierwotny - materiał i technika wykonania, autor i data wykonania,
właściciel,
publikacja oraz dokument wtórny z podziałem jak dokument pierwotny.
94
GRZEGORZ
Nazwa
Ośrodka
DOKUlIilENT
Material
Rodzaj
dokumentu
SKALSKI
Tytuł
nr
inw.
dok.
PIERWOTNY
technika
Wymiary
Autor
i clata
wykonania
Aut-or
i data
\\,ykonanin
!)lIIJlik:lcjn
Opis:
DOKUMENT
Material
WTORNY
i technika
\óVyn1iary
\Vłasciciel
Publikacja
Opis:
CHARAKTERYSTYKA
Ryc. 1. Karta
DOKUMENTU
dokumentacyjna
źródła ikonograficznego.
Strona
przednia
Dokumentacja
ikonograficzna
!J,l
w etnograf;';
I--------~·,=~~,~--------------Rodzaj
dolcU'Jllcntu
Tytuł
Nr in\v. dok.
OPIS TRESeI:
Obiekt
Autor
Oat.H wykonania
Material
TeehniJ<n
__________
J
\\-ykor.nniu
Właściciel
DOTYCZY
TERENU
i
\VOjC\\"lldzt\\'o
powiat
GmIna
i Miej SCO\~lOŚĆ
Inn<' okreslenia
Kartę
Ryc. 2. Karta
dokumentacyjna
wypełni!
źródła ikonograficznego.
dnia
Strona
wewnętrzna
96
GRZEGORZ
SKALSKI
prowadza się analizę ikonograficzną treści źródła. Rezultaty tych badań
zapisuje się na przeznaczonych do tego kartach dołączanych do kart dokumentacyjnych.
Tak więc podstawowym dokumentem pochodnym
w działalności Ośrodka jest karta dokumentacyjna. Dalszym etapem opracowywania źródeł ikonograficznych są opracowania syntetyczne.
Działalność informacyjna obejmuje w swym zakresie prowadzenie
wszelkiego rodzaju kartotek związanych z dokumentowaniem źródeł
ikonograficznych, których celem jest udzielenie informacji na postawione
przez użytkowników zapytanie. W części IV, omawiając klasyfikację
stwierdziliśmy, że podstawowy SIW dotyczyć będzie treści i formy źródeł
ikonograficznych i powinien być oparty na JIW typu deskryptorowego.
W pierwszym okresie działalności Ośrodka, środkiem realizacji tego systemu będą karty Uniterm (ryc. 3). W przyszłości natomiast konieczne
będzie przejście na zmechanizowane wyszukiwanie informacji, stosując
maszyny analityczne pracujące na maszynowych kartach perforowanych.
Oprócz tego będą założone kartoteki pomocnicze: kartoteka informacyjna
źródeł ikonograficznych dotyczących Wielkopolski, a powstałych po
1920 r., kartoteka informacyjna obejmująca źródła ikonograficzne nie
związane z terenem Wielkopolski oraz kartoteka zawierająca wykaz
przebadanych pól badawczych. Do działalności informacyjnej
należeć
również będzie przygotowywanie i wydawanie przeglądów informacyjnych i dokumentacyjnych 25, a także prowadzenie współpracy z różnymi
instytucjami, zwłaszcza etnograficznymi, w Wielkopolsce i w kraju oraz
z podobnymi regionalnymi Ośrodkami Dokumentacji Ikonograficznej
Etnografii.
Pracownia Fotograficzna wykonuje reprodukcje źródeł ikonograficznych oraz fotografie dokumentacyjne zlecane przez Pracownię Dokumentacji Naukowej oraz dokonuje obróbki fotochemicznej tych materiałów.
Z czasem Pracownia powinna otrzymać kserograf, który mógłby być wykorzystywany m. in. do wykonywania przeglądów informacyjnych i dokumentacyjnych oraz do kopiowania źródeł ikonograficznych.
Archiwum. Ze względu na różnorodny materiał gromadzony w Archiwum, dzieli się ono na: Archiwum Fotograficzne, Archiwum Źródeł Ikonograficznych oraz Archiwum Ankiet Dokumentacyjnych.
Archiwum Fotograficzne przechowuje cały materiał fotograficzny będący wynikiem działalności Ośrodka. Prowadzi inwentarz negatywów,
25 Przegląd
informacyjny
jest to wydana w formie publikacji kartoteka informacyjna, zawierająca
podstawowe
dane o źródłach ikonograficznych.
Celem przeglądu informacyjnego
jest dostarczenie
środowisku
naukowemu
wskazówek
ułatwiających
poszukiwanie
źródeł ikonograficznych.
Podobnie jest z przeglądami dokumentacyjnymi,
mającymi bardziej rozwiniętą
formę opisu źródeł z dołączonymi
fotografiami
dokumentów.
Dokumentacja
o
2
3
ikonograficzna
4
5
w etnografii
6
97
7
8
9
Ryc. 3. Karta Uniterm. W nagłówku karty wpisuje się hasło-deskryptor.
W rubrykach pionowych, oznaczonych liczbami 0-9, zapisuje się szyfry adresowe (numery)
dokumentów,
do których charakterystyk
wyszukiwawczych
wchodzi deskryptor
wymieniony w haśle. Ostatnia liczba szyfru adresowego (jednostka) musi zgadzać
się z liczbą rubryki. Konieczne jest, aby w ramach poszczególnych rubryk liczby
ułożone były rosnąco ku dołowi karty. Unitermy prowadzi się dla wszystkich deskryptorów JIW i szereguje się je w porządku alfabetycznym
deskryptorów. Prowadzenie takiej kartoteki w oparciu o tezaurus daje duże możliwości w krzyżowaniu
kilku aspektów zagadnienia w obrębie jednego zespołu kart. Proces wyszukiwania
informacji z takiego zbioru kart polega na (1) wyszukaniu w tezaurusie deskryptorów odpowiadających
pytaniu informacyjnemu,
np. jakie istnieją przekazy graficzne męskiego stroju weselnego z okolic Szamotuł pochodzące z w. XIX.; (2) sformułowaniu instrukcji wyszukiwawczej złożonej z deskryptorów:
"męski strój weselny",
"Szamotuły-gmina",
"XIX w.", "grafika"; (3) wyszukaniu w kartotece kart opatrzonych tymi deskryptorami;
(4) porównanie zapisanych na nich liczb w kolumnach
pionowych i (5) wynotowaniu wspólnych liczb występujących
na wszystkich czterech kartach. Liczby te są szyframi adresowymi (numerami) dokumentów, zawierających w swoich charakterystykach
wyszukiwawczych
szukane deskryptory
i mogących udzielić odpowiedzi na postawione pytanie
przeźroczy i filmów, kartotekę pomocniczą oraz wglądówki. Archiwum
Źródeł Ikonograficznych przechowuje gromadzone przez Ośrodek źródła
ikonograficzne, prowadzi ich inwentarz. Archiwum Ankiet Dokumentacyjnych przechowuje wykorzystane już ankiety zgodnie z układem inwentarza.
7 -- Lud,
tom LX
98
GRZEGORZ
Tak przedstawioną
(rys. 4):
ŹRODLO
--.--_.
organizację Ośrodka można wyobrazić graficznie
IKONOGRAFICZNE
~t ~.-----
ANKIETA
DOKUMENTACYJNA
..
----.
SKALSKI
t--·----'
-\ _.
~.
_
I,--'-'
___
!
KSIĘGA
INWENTARYZACYJNA
I
-·---t------
1-=__
'l
-
-
PHACOWNIA
FOT~?~AF.r.C.Z1'lAI
I
__
•
I nega-'
'.... :
tyw
AI~_~.:"~Wu.."::..
!
1
D,O_K_U_:_:_:_::_:_C_Y,_JN------;A
I<----·--p-O-Z-yt~~v.
I
i
KATALOG
NAUKOWY
Ryc.
I
t
j-'KARTOTEKI
I
L~MOCNICZE
I
4. Schemat
organizacji
Ośrodka Dokumentacji
Wielkopolski w Poznaniu
Ikonograficznej
Etnografii
Na zakończenie należy stwierdzić, że poruszone wyżej problemy z zakresu teorii dokumentacji naukowej winny być opracowane na gruncie
etnografii w odniesieniu do całej bazy źródłowej oraz bibliografii. Działalność taka mogłaby doprowadzić do ujednolicenia dokumentacji etnograficznej w całej Polsce i utworzenia szeregu ośrodków naukowo-informacyjnych, dostarczających nauce wiarogodnych źródeł.
G RZEGORZ
SKALSKI
ICONOGRAPHIC
DOCUMENTATION
IN ETHNOGRAPHY
(Su m m ar y)
Iconographic sources are cosidered to be of gre:lt importance in general, a:1d
for ethnographic-historical
studies in particular.
Even though highly estimated.
iconographic
investigations
have not been developed so far on a larger scale.
With this disadvantage
for ethnographists
it seems to be reasonable
that the
iconographic sources relating to ethnographic matter be considered as an investigation subject for a separate branch of etnography which should be called "ethnographic iconography". The idea is to provide authentic and reliable data. \Vhen
intending to carry out large-scale investigations
of that type it is worthwile to
solve the question of preparing the source-material
base. This is the main topic
discussed by the author of this paper.
(Special attention
is being attached to two problems. These are:
(1) the
development of documentation methods, and (2) the creation of a suitable information system.
Dol:1l1llcntacja
ikonograficzna
u; etnografii
The proposed documentation
method consists in collecting all data possible
that might be useful for further ethnographical
research. The main elements of
the documentation
of iconographic
sources are as follows:
informative
and
documentary
description,
documentary
analysis, photography,
source excerpt and
classi:ication.
The suggested information system is intended either for u transmision of data
indicating
where the iconogra.phic
source-material
is being kept or f Gr the
collecting of data obtained
during the documentation
procedure
on both the
subject matter and the form of the iconographic source. The author proposes to
establish Gl nation-wide
network of iconographic
documentation
centres based on
the district ethnographic
museums. The lirst centre of that kind, named Iconographic Documentation Centre for Ethnography of Great Poland, will be established
at the Ethnographic Museum, Department
of the National Museum of Poznań.
The main tasks of the proposed Centre are to perform activities concerned
with ihe documentation
of iconographic sources from the field of ethnography,
consisting in data collecting, data processing and data transmission.
The main
divi~ions of the future Centre are as follows: Laboratory of Scientific Documentation (that cares for the fundamental
activity
of the Centre),
Photographi;:
Laboratery, and Record Office.