http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/4677.pdf

Media

Part of Kronika / LUD 2000 t.84

extracted text: I ,ud, t. 84, 2000

IV. KRONIKA

KONITRI:N('J!\
"I'IUFSZLOŚ(
r:TNOLOGII
POLSKILI
W JEJ TERAŹNIEJSZOŚCI.
POSTACIE.
ID/T. I'ROBLI·:MATYKA.
OŚRODKI".
TORUŃ. 22-23 WRZEŚNIA
2000

Konkn:neja
z\li,vana
by/a z 76. Waln)'m Zgromadzcniem
Dclcgatów
Polskiego
stwa Ludo/ml\\e/l:go.
/.organizllll·ana
została pr/.cz Muzcum Etnograliczne
w Toruniu
/namienmskicj-I'rl'ilkrollej
przy ud/iale Zarządu G/ównego
i Oddziału Toruńskiego
mitetu

Nauk L1nologiczn~ch

wsparciu

linanso\\ym

P;\N.

Komitctu

TO\varz)'st\\a

Pr/yjaciół

l3<idaJl Nauko\v)'ch

Muzcum

i Marszałka

Towarzyim. Marii
PTI.. Ko-

f-:tnogralicznego

oraz przy

Województwa

Kujawsko-

Pomorskiego.
Celem konkrencji
b~ lo przedstawienie
przeszlości
etnologii polskiej i szerzej nauk
ćlnologicz.n)'ch
oraz jej znaczenia
dla \\spólczo::snego
rozwoju tej dyscypliny.
Tak zaprogramo\Ian)' charakter konlCrencji
skierowal jednocześnie
uwagt; na sposób badania dziejów zaintereSOWal\ i prac dnologic/n~
ch. podcjmO\vancgo
w ramach historii etnologii. CZt;sto już dziś pretenduj'lcej do miana odd/ielnej
subdyscypliny.
Otwarcia
konlCrencji
dokonal
Roman Tubaja. dyreklor
Muzcum
Ltnograticznego.
Referat
"O potrzebie studiowania
i naucz.ania historii etnologii" \vyglosil Zbigniew Jasiewicz. Omówilon
roZ\lój historii etnologii i antropologii
i wskazal na cechy tej dziedziny zainteresowań.
Jednocześnie przedsta\\ i/ miejscc i znacz.enie nauczania
historii ctnologii
w uni\vcrsyteckich
studiach
<:tnologicmych.
masowych dzisiaj. bo obejmuj;lcyeh
około 2000 studentów w siedmiu ośrodkach,
i 1\ zwi'lzku I. tym nabicraj,\cych
charakteru
ogólnocdukaeyjnego.
W kolejnym
referacie Witold
!\rmon lająl si.; .. Poc/.ątkami
dnologii
uniwersyteckiej
w Polsce". Zaprezentował
w nim m.in.
int<:resuj'lce

odkrycie .. jakim jest

opuhlii-;o\\ane

oś\\iadczenie

Stanislawa

Ciszewskiego

z roku

IYI2 .. Dłacz.ego lIst,lpilelll ..... o pO\lodach rezygnacji prz<:L niego I kicrowania
Katedrą Etnologii
Uni\\ersytelu
J<lna K<lzimi..:rza \Ie LwO\v·i..:. Zygmunt Klodnieki
Inówil o .. Roli Polskiego Towar1)st\\a
Ludozmll\czcgo
II' etnologii
polski..:j". podkr..:ślając
znaczcnie
śeislego związku
PTL
z etnologicznymi
instytucjami
nauko\\ yllli a także jego osiągnit;cia
w upowszcchnianiu
wiedzy
etnologicznej.
Przedpoludnio\\c
obrady \1 dniu 23 \lTz<:śnia koncentrowaly
sit; na rozwoju poszczególnych
kicrunków zaintel'eso\\ al'I etnologicznych
oraz działalności
wybranych
ludoznawców
i etnologów.
Dorota Simonitks
i Ter<:sa Smolir\ska przedstawi/y
re!Crat .. Przeszłość
i teraźniejszość
folklorys:yki polskiej". Trzy i-;t1lejne re!Craty dotyczyły clnochoreologii:
Grażyna Dąbrowska
omówiła. w
hisloryeznej
persp..:kty\\ie,
..l.naczenie
etnochoreologii
dla zachowania
tradycji wc współczesnej
kulturzc". Dariusz KlIbinll\\ski
l'apraenlO\\al
.. Stan i potrzchy dokulllentacji
folkloru tanecznego
pogranicza
Polski
pl',lnocno-\vsclwdniej".
a Urszula
Loba- Wilgoeka
.. Instytut
Choreologii
\\ Pomanill - cek. dz.i,lIalność. osi1Igni.;cia".
Instytut ten jesl zlli;lzany ściśle z osobą Roderyka
I.ang<:go. jego I'ulltlalora i kicHlII ni"a. Andrzej Sta\\arz zająl sit; ..Tradycjami
badań i perspektywami etnologii
miasta \\ Pols..:e". Rderat
Bronisławy
Kopczyńskiej-Jaworskiej
(odczytany,
autorka nic nlOgła uClestniCl}ć
II obradach)
dot) czyi .. Pracy etnogral~l IV oczach Kazimicry
ZawiSll)\\ icz-Adamskiej".
Paulina Suchecka omówiła ..Korespondencjt;
Adama Fischera w Archillum
Polskiego T()\\arzysl\\a
Ludoznawczego".
wskazując
z jednej strony na ważne źródło
do historii etnologii. jakim są list). a z drugiej na An.:hi\\um
PTL jako micjscc przechowywania
ccnnych materiałów
historycznych.
Witold Przewoźny
omówi/
malo znanc postacie:
,.f-klcnę
i Wi<:slawt; CichowiCI i ich Towarzysllvo
L.udoznawcze
\V Poznaniu",
przypomnianc
w 90. roeznict; powstania
i spadkohiercy

TOlvarlysl\la.
Przedmiotem
re!Cratu Ircny Bukowskicj-FlorcJlskit<i
stali się ..Twórcy
myśli etnograficznej
na (iórnym Śląsku - cieszYJlski ośrodek etnologiczny'·.

PopoludniO\ve
obrady dotyczyły
problematyki
muzealnictwa
pozaeuropejskiej
\\ d/.ialalnośei
.lana Manugiewieza.
kierownika
ficznego

w Lodzi"

mÓ\1 ila Anna SI~'czyńska.

Artur Trapsz)'e

etnograficznego.
O .. Etnogratii
Miejskiego
Muzeum Etnogra-

w re!Craeic

.. nadania

nad rybołów-

182
stwem i zaj.;ciami wodnymi
w Muzeum
Etnograficznym
\\' Wilnie i Muzcum J-:tnogralicznym
w Toruniu'"
porównalobie
te instytucie
z\\iązane
/. dzialalności'l
Marii I.namierowskicjPrOfłcro\l·cj. Ważnym zagadnkniem
..Szko/y i kierunki w etnologii a muzealnictwo
e!llograliczne
w Polsce'" zajęli si.; .Ian Swięch i Roman Tubaja. Głównie \\' tcj części ohrad przcznaczono
czas
na dyskus.i9. w której zabrali glos: D. Kubinowski.
T. KarlI icka. A. Blachowski.
R. Tubaja.
Z . .Iasiewicz. M. Parnowska.
A. Spiss . .I. Swięch i A. StyczYllska.
Konfen.:ncja torUTlska zaj.;ła. co stwierdl.Ono w podsumowaniu.
sZClcgólne miejsce wśród innych spotkań naukowych
polskich etnologów.
Jako picrl\'sza pohlczyla zaintcrcsowania
wybranymi. wa7.nymi wydarzcniami
i postaciami
z przcsz/ości
etnologii z prób,! zastanowienia
się nad
cechami i znaczeniem
historii ctnologii. Zwróciła Imagę na konicczność
odszukania.
tworzenia
i utrwalania
źródd
historycznych
a takżc na wartość dyskusji
nad zalożcniami
tego kierunku
studiów. Wskazała na funkcję historii dyscypliny.
przede \\Slystkim
poznawczą.
alc obok tego
również spolcczną. w tym integracyjną
wobec środowiska
etnologie/.ncgo.
Konferencji
towarzyszyła
niC/micrnie
intcresuj'lca
wystawa
"Maria
I.namierowskaPrOIkrowa.
TwórClyni
Muzeum
t-:tnograJicznego
w Toruniu.
EtnograL
muzeolog.
człowiek".
przygotowana
według scenariusza
hl'y ArszyTlskicj i Jlarmy
~u/.alcwskicj
z opraw'l plastyczną
Ewy Kamińskicj.
Wystall'a
ta potwierdziła
znaczenie
ckspozycji
o charaktcrze
biograJicznym
jako ważnej formy gromadzenia
i porządkowania
źródel i popularyzacji
historii ctnologii. Cieszy
wielość tego rodzaju inicjatyw w Polsce. W maju 2000 roku I.Ostala ot\larta w Galerii Muzeum
Uniwersytetu
Warszawskiego
wysla\\a
"Siadami
ekspedycji
.lana Czckano\\'skiego
do Afryki
Środkowej.
1907-1909". której kuratorem hyl Jan 1. Milewski. W zwj,vku z wystawą przygotowano wartościowy
katalog zawierający
m. in. życiorys uczoncgo pilira jcgo córki Anny Czekanowskiej i dokumenlacj'r
f()(ograliczną.
W Krakowic w czerwcu Icgo roku udostępniono
\\ Muzcum Narodowym
interesując"
wystaw'r
.. Malinowski.
Witkacy.
Fotografia:
Mi'rdzy nauką
a sztuk,,". stworzoną
pod kierunkiem
I.bignicwa
BcncdyktowiC/.a.
I.ostała ona hardzo dobrzc
przyj.,:ta przez czlonków
Europejskicgo
Stowarzyszenia
,\nlropolog()\\
Spolccznych
(FASA).
którzy w lipcu 2000 roku przyhyli lam na S\\oj'l konlCn:ncj.;.
Uczestników
konkrencji
\1' Toruniu
uj.,:ła znakomitajej
organi/.acja.
Dzi.,:ki wiclkicmu wysiłkowi pracowników
Muzeum Etnograficznego.
a przede I\vystkilll
Romana Tubaii i .lana Swi.;cha. konlCrencja
znalazła w Muzeum hardl.O dobrc warunki pracy. Kicrownicy
naukowi konferencji Teresa

Karwieka

i Zbigniew

Jasiewicz

podejmą

starania.

si9 podstaw"

puhlikacji

poświc;concj

historii

elnologii

polskiej.

ahy matcriały

konł'crencyjne

stal)

7.higl1ielV JasielVic::

KONFERENCJA

Jak można

.. WIEI.OKlJI.TlJROWOSĆ:
MII;DI.Y TLORli\
POI. A'. ł 8-19 I.ISI OPADA 191)1)

rozumieć

plinarnej

konferencji

spotkania

były:

wiclokulturowość')

zorganizowanej

Instytut

Etnologii

\1

Na to pytanic
Poznaniu

i Antropologii

A PRAKTYKi\".

odpO\licdzicli

uczcstnicy

intcrdyscy-

18 i 19 listopada

1999 roku. Gospodarzami

KulturO\\ ej lJAM.

lak/ad

ściowych PAN oraz Komitet Nauk Ltllologiel.l1ych
PAN.
Trudno nic oprzcć się l\rażeniu.
iż zorganilOwanie
takiej
temporis końca epoki IV kręgu kultury zaehodnioeuropcjskiej.

Badań

Narodowo-

konł'crcncji staml\\ i swoiste signum
CickallY jest styl IV jakim humani-

styka. a zwłaszcza
antropologia
kulturowa
i dyscypliny
jej pOkrC\\llc. wkraczaj"
w nowy wiek.
Ten styl to między innymi usiłowanie
pogodzenia
potr/.ehy podkrcślcnia
wlasncj tożsamości
kulturowej
zaró\mo
i'.hioro\\'ej. jak i indywidualnej
z nasilaj'leym
się procesem
homogenizacji
kultur. W tej wlaśnie perspektywie
omawiano
zagadnienie
\lidokulturO\\Ości.
Trcść ponad th\udzieslOgodzinnych
obrad. podzielonych
pomięd/.y rcteraty i dyskusje. dotyczyła

w głównej

mierze

różnorakich

możl iwości

i:Herprctacj

i tego

zagadnicnia.

kdnocześnie

] 83
uwypukliła
konieCJ:noś(
ci,(gkj konfrontacji
tcordyCLnych.
mclodolog.icznych
i praktycznych
dokonaJl dyscyplin hurnanistyCJ:ny ch 7ajmujących
si.; kultur,! i spokczeństwem.
Temat spotkania
Igromad/il
pr7edstawicicli
ośrodków
naukowych
funkcjonujących
w rozmaitych regionalnych
i lokalnydl
kontekstach
kullllrOlI'ych
naszego kraju (Białystok.
Cieszyn,
(jdarlsk. Krakll\\·. Opole. Warszawa.
Wrocław. Zielona Góra) i zagranicy
(Alice Springs - Australia). Olxcnoś(
uC7.estnik[lw Zll i'17anych I. tymi właśnie ohszarami
kraju i świata w wymowny
sposóh podkreśliła scns podj.;tych rozwaŻ<lIl.
W ramach krótkiq:o
sprawozdania
nic sposóh szczcgólowo
omówić wszystkie
zaprezentowane opinie. Slui'.)" II i.;c ono jedynie zasygnalizowaniu
niektórych
tendencji
interpretacyjnych,
dOlllinuj'lcych II' referatach i Ilysl;lpieniach.
Zwracano uIlag.; na kwesti.; definicji terminu .. 11 ielokulturowośC.
wiclokrotnie
podejmowaną II czasie caki konkrcncji
«j. Bahiński. W. Burs/.la. Z. .Iasiewicz. M. Kairski. 1\. Sadowski.
1\. Sakson. /\. I'oscrn-I.ielillski).
I.arysowaly
si.; trzy tendencje 1\ interpretacji
kgo poj C;cia. Można hy je określić jako:
I .. .Przcstr/ell
Iliclokulturow,\··.
ezyli s<\sied/tl\O ludzi zróżnicowanych
kulturowo
na określonym terytorium:
2 ... Stan nalllralny ", spontaniczny.
który polegałby
na istnieniu różnych zachowań
kulturow")'ch i braku potrzehy
ich wartościowania
(i opisu) przez spo!cczność,
która posiada takowe
zachowan ia:
3 .. .slan wtórny"
.... nowoc/.esny"
wynikający
z uświadomienia
sohie różnicy pomiędzy
kulturami i I potrzeby ich opisania IV kategoriach
..odn;hności
kullurowcj"
(na przykład system kast)
i ..relacji". NiniejSla tendencja Idajc si.; ohejmować
mi.;dzy innymi zjawiska renesansu etniczności. odrad/.ania nacjonalillTIllW oral pr/ejawów
dyskryminacji.
Wieloaspektowość
tcrminu.
lawsIc
w pewnym
sensie umowna.
wskazuje
jednocześnie
na skal.; jego l.nauCl1 i ich lastosowaI\.
Ohecny
w j.,;zyku naukowym
i polityki.
zasługuje
na uznanie go la uyn/lik
kvtaltuj'lcy
codzienne
iycie . .kgo znaczenie
..całości" i .. upor/ildkollania"
... odr.,:hności" i .Jróżnicollania".

zawiera

się w katcgoriaeh

W analizach
Ijaw iska w'ielokultunlllości
posługiwano
si.,: synonimami:
.. multikulturalizm·"
..pluralizm kullurtl\\Y" ... rM.nica kulturowa".
Ich ui:ycie odsyła do praktyki jaki\ okazują się strategie wspólislnienia
g.rup o rO/.Illaite:j ident) Iikacji i autoidenlytikacji.
rozwijających
się w czasie
i przestr/eni.
I.aliclllno
do nich narody oraz grupy mniejszościowe:
uznane za takowe za sprawą
rolmaitych
kryterill\\.
na przykład religijnych
lub etnicl.l1ych. Omówiono
też przykłady
sytuacji
wiclokultutll\\ości
II
krajach
":uropy I.achodniej
(.I. Zamojski).
Środkowej
(T. Kamusella)
i Wschodniej
(I. Kah/il'lska).
Wyodr.;hniai'lcym
si.; glosem w dyskusji okazaly się próby zdclinilmania
wielokultunl\\()ści
z perspektyw'y
kultur pozaeuropejskich:
USA (.I. .JastrzęhskaSzklarska.
B. S/klarski):
Fklladoru
(W. Żukowski):
/\Igerii (/\. Barska):

(/\. I'osern-Zieliński).
Wenezueli
Kamerunu
(R. Vorbrich);
.Jakucji

ski): Indii (p. K lafk<l\\ ski): Kaukazu

(1\. Furier).

jll\\.

jedną

gdzie

wielokulturowość

laka sytuacja

sprawia.

stanowi

iż wci'li' poszukuje

I

Warto

zaznaczyć.

ich charakterystycznych

si.,: ddinicji

(M. Kairski);
Australii
(E. NO\vicka. P. Trzciń-

iż Polska

nic należy

do kra-

cech.

Być może

właśnie

tego zjaw iska.

Nieuchronną
konsekwcncj'l
interpretacji
wspomnianych
przykładów
okazało się pytanie o etnocentryzm
i relaty II i/.m. Ohie postawy badawcze
pojmuje si.; w kategorii dylematu współczesnej humanistyki.
IwiaSICIa antropologii
kulturol\l:j.
Sprecyzowano
go nast.,;pująco: czy możliwe
jest "w')'dobycie
czywiścic moie

si.;" hadacza
hyć pomocna

I etnocentryzmu
oraz czy postawa relatywizmu
w interpretacji
modelu wielokulturowości.

kultLIrowego

rzc-

Z tą ostatnią kwesti'l wiąże si.,; wyodr.;bnienie
owego zjawiska na kilku poziomach
organizacji spoleu.no-kulturowej:
rod/.innym.
lokalnym. etnic/no-narodowym
i etniczno-kontynentalnym.
Skupiono si.,; równic/. najego politYClnym aspekcie (I. Bukowska-Floreliska).
W t) m miejscu pojawily
nych (asymilacja
mnil::islllści
nych. Posiada

to lwiwek

si.,: propo/ycje
analizy pluralistycl.l1ych
IV oparciu o narzucanie
ideału paI\stwa

I. rO/maicie

nych) ro/wijaj'lcych
si.; w jednym
potencjalnej
r{)\l'I1ości wielu kultur.

rozumianym

statusem

licznych

modeli państwa: wertykalnarodowego)
i horyzontalkultur

(narodowych,

etnicz-

pallstwie.
Wiclokulturolv'OŚć
jest postrzegana
jako postulat
co cz.,;śeiowo realizuje si.,; w procesie hudowania
lak zwanej

184
..tożsamości
lIspólistnienie

konstytucyjnej".
tychi.C kultur.

pozostającej
w opozycji
do ctniC/nej . .lej okrcślenie
Przy jcdnoczcsncj
pict.;gnacji
wlasn) ch tradycyjnych

umożliwia
w/orców

zachowań.
mogą one wspóllworzyć
określoną zbiorowość
w obn;bie jednego państwa. bez obaw
o utratę swej indywidualnej
- etnicznej potrzeby identylikowunia
sio;:. Wspomniana
..toi.samość
konstytucyjna"
wychodzi jednoczcśnic
poza ramy jednostkowej
(osobislej)
to/samości
kulturowej. Kategorię
•.naród" moi.na by więc uznać za przcjaw
myślenia
holistyczncgo.
którc nic
sprawdza się w badaniu wspólczesnych
zjawisk kulturowych
(/'. Sokolcwicz).
Przedmiotem
gorąccj dyskusji
okazala si.; wzrastaj'lca
polr/.eba identyfikacji
na poziomie
wspólnot
lokalnych.
poniekąd zagrożona
przez globalizację.
ro/.umian,! lu jako proces ujednolicania wzorców kulturowych
wynikłych
z ekspansji środkl)\\ medialnych.
Zmniejszenie
dystansu
pomiędzy poszczególnymi
krajami i kontynentami
w procesie komunik(l\\ ania przyczynia się do
tworzenia nowych wzorców kultur()\\ ych. a tym samym toi.samości
wykraczającej
poza identyfikację etniczną (narodową).
Wiclokulturo\\()ŚĆ
danej zbiorO\\ości.

wiąże się ściśle z zagadnieniem
ldolność

do rÓ/.nicO\\ania

zapewnia

funkcji różnicy
proces

II konstyluowaniu

budowania

to/sanwści

się kultury
indywidual-

nej. W konsekl\encji
pytanie o jnnego"
w kulturze stammi pr/.ede wszystkim pytanie o własną
to/.samość. Istnienie różnicy kulturowej odbierane jest I.arazem jako zagroi.enie i Iilscyn'H;ja. laś jcj
zanik "zaprasza do przemocy".
Takie podejście prowokuje do pytania o proces porozumienia
między kulturami. Niehagateiną
rolę odgrywa w nim skra edukacji i politycznych
priorytetów stosowanych przez władze w stosunku do mni\:jszości elnicznych. narodowych.
religijnych.
Stera asymilacji _. integracji w pal1stwie wiclokullurowym
(wielonarodowym.
wieloetnicznym)
mieści się pomiędzy dwoma przeciwstawnymi
biegunami:
ogólną fllrlllUłą polityki danego kraju
oraz skłonnościami
danych grup do podkreślania
nic tylko własnej loi.samośei. ak lakże ich mniejszościowego
statusu jako swoistej krzywdy.
w zrozumieniu
mechanizmów
ujawniaj'lcych
nej mniejszości.
Chodzi tu gll)\\'nie o proccs

W tym kontekście
nlllina mówić o roli pedagogiki
się w intaakcji
dominującej
wicksmśei
i dominowadyskryminacji
oral ..slygmaty;.acji".
traklO\lanej jako

częściowo nicuświadomiony
I.espól przekonali poszczególn~
..upośledzonej'"
pozycji spolee/.no-kulturolVej
(l':. Czykll·in.

ch c/.lonkl\\\
D. Misicjuk.

dalll'j grupy o ich gorszej .
T. SIludiarek).
Wielokul-

turowość rozpatrywana
z perspektywy
dyskryminacji
zosIala I\yka/ana
na kilku przykładach.
Ich
wspólną cech~1 okazala sio;:dyskryminacja
na tic jczyk()\\ ym (Bialoruś. Kamcrun l. etnicznym orat
religijnym - definiowanym
z perspektywy
llllldamentalizmu
kultun\\\ego
i religijnego.
Warto zaznaczyć.
iż plaszczyzną.
która slloiśeie
przeplatala
sio;: IV ro/.wa/aniaeh
nieklóryeh
uczestniczących
w spotkaniu.
okazala się estelyka. W czasie ohrad nawi,vano
do niej w kontekście tiloLotii M. Rericha (M. Cidok-Klatkow·ska.
P. KaltkolVski) . .lak sio;: póżniej okazało es!Ctyczny wymiar problemu pownicil na koniec or·rad. jednakie
z z.upelnie innym przesianiem.
Na koniec warto zwrócić uwagę na bogactwo skojarzcń obecne w komentarlaeh
uczestników.
Dotarto w nim do bieguna przeciw ległego humanistyce.
mianow icic ... do nauk ścisłych. a konkrelnie

do matematyki.

ziono

w niej sojusznika.

nać do pięknego

Za spr<Jwą melafory

zjawiska

stosownej

dla pos!modernistycznej

stylistyki.

Tak więc nic nic stalo na prles/.kodlil'.

ah) wielokullUrl1\\"\lść

jakim jest araheskowy

(M. (iolka) .

świat .. fraktali"

()(Inalcpr/.yróII-

.·/gnie.\::ka ( hwieduk

WYSTA W A .. MARIA ZNAMIEROWSKi\-I'RCJFFEROW
ETNOCiRAF.
MUI.EOl'c)(;.
C/ł.OWII:K··

A (11\91\-1990).

Wystawa zostala zorganizowana
przez Muzeum Ltnografiezne
w' Toruniu II' hołdzie lwórczyni tego Muzeum
i pienIszemu.
wieloletnieJllu
dyn:klorll\\i.
Maria /.namierowska-PriiITen\\\a
była

pracownikiem

naukowym
uniwcrsytetóII
- najpief\\'
Stetillla natorego
Kopernika
IV Toruniu (1945-1964.
od 195X roku jako
a \1 niepdnym
wymiarze god/.in tabe 1964-19X7).

1(39). potem Mikolaja
Etnografii.

IV Wilnie (1927kierownik Katedry

185
Okazj.,: Illl'ganimllania
Ilystall:- stllor/.yly
trzy okoliczności:
przypadajqca
w 199X roku 100.
rocznica
urod/in
pro!". dr Marii l.namicnl\l·skicj-l'rUr!<:n1\\cj.
40-lecie
istnicnia
utworzonego
przcl ni" samod/idncgo
MU/.eum Llrlograliczncgo
i skansenu II Toruniu (1959-1999)
oraz uroCl.ys\C nad,lIlie tcnlll fVIU/eUlll. na Ilniosek Romana Tubaji. Dyrektora
Muzeum Elnograficznego
1\ Tl)runiu.
ki imicnia. lIroc/.ystośc.
\lral z otwarciem
\\·:-stally.
odbyła się 15 grudnia 2000
roku.
Wyst<l\la l'kspon()\lana
pocz,\tkowo
do .10 marca ::WOO roku. /Osiała wznowiona
22 września
tcgoi roku II III i'l/ku Z odbYlI ając:- m si.; II tyn. ezasic \I' Toruniu 76. Walnym 7jazdcm
Dekgatlm Polskicgo
r()\lar/yslll,l
I.udoznawczcgo
i konfercncją
nauko\lą
pl. ..Przeszłość
elnologii
polskicj 1\ jcj tcraillie.is/ości.
I'oslaeie. idce. problematyka.
ośnldki".
iClrudn<) zaulI ai:- c. ie' ":- sta\la pOŚII i.,:eona
I. I.namicr()\l skicj-PrU ITerowcj bczpośrcdn io
kon:spolllhmala
I. tematyki!
konfercncji.
ponicllai
.icj iycic. niczwykle aktY\lne i długie. wypełnione d/iahliności.\
llauk()\l<\. dydaktyczną
popularyzatorską
zbicraczą
i organizacyjną.
kontaktami z II icloma ośrodkami
unillcrsytcckimi
i mU/.calnymi. a taki.c i.y\\'y udział w licznych ogólnopolskich
stollar/ys/cniach.
a pr/.cdc wS/.ystkim
II gremiach
doradczych.
związane
było
I. i: eicm pl'alI il' Ir/ech
pokoleli etnogra!i)\\
w Polsce. I.c \l'zgl.,:du na to. że M. PrUllCrowa
\lspl)lt\lorzyła
silny ośrodck Clnograliczny
po I \\ojnic światol\cj
w Wilnie::. pracując u boku pro!".
Cezarii !laudouin dc (\lurten,l:
-1:hrcnkrcull.Ollcj
i. nicco późnicj, prof. Kazimierza
Moszyńskicgo. a po II \\ojnie Ś\lial()\lcj
ośrodck tOrLuiski (poczqlkll\\o
przy prof. Bożcnie Stelmachowskicj. potcm samod/iclnic.
a nast.;pnie z pro!'. .Iadll igą Klimasze\lską).
a także ze względu na .Jej
znaczącc uczcs[nicl\lo
II ksztalt()\laniu
si.,: i lllf1kcjonowaniu
ogólnopolskiego
środowiska
etnograliczncgo

i dorohck

naukulI :. zajmujc

ona tm ale miejsce

II historii

polskiej

clnograti

i.

WystalI a urz"dfOna fOstała 1\ prz:- Illu/.calnym skanscnie w dużym spichrzu przystosowanym
du ccllm ckspoz:-c:-jn\ch.
na dlq'lch poziumach.
Na partcrzc. autorki wystawy (Ewa ;\rszyńska
illanna
Muz.alellska)
przL'dst'lI\ ily i.ycic zawodol\c
proC M. l'riir!i;:nm·ej.
pi.,:tro 1.aś przeznaczyly na pami'ltki jej iycia pr: lIatncgo - osobistego.
rodzinnego.
towarzy,:kicgo
itp .. w tym tC7.
na drobialgi Il1ll\\i,\cc picj światopogic,l!zic.
autorytetach,
przyjaźniach,
upodobaniach.
Matnial
1\:- slal\ icnnicz.) pochodzi l zc l.hiorÓw własnych archi\\um Muzcum Etnogral1czncgo \\ Toruniu I\zbogacoll\ch
o ognHllną spuścizn.,: piśmicnnicz,j
i ł()lograticzną,
darowaną przez
M. Pri.ilfcr()\1<\ MU/CUlll II ICSI'llllCllCic. II raz z. ksi.,:gozbiorcm.
mcblami. obrazami. przedmiotami
codzicnncgo

uiytku.

bib,~lolami

i in. lJzupdnicnic

\\ystally

stanoll

iły - w jej cz.,:ści parterowej

.-

zabytkD\\c przcdmiot:clnogralicznc
zc zbion-'I\ Muzl:um. od pierwszych
pO/.yskanych
w !946
roku. po ostatnic. lakupionc
prz.l'/ ni'l w kOlicu hll XO .. gdy b.;dącajuż
od dawna na emeryturze,
S.;d/.i\\<l pani l'roksor
I radości.!
i cncrgią brala udzial \\ badaniach terenowych,
organizowanych
przcz.jcj IHISt';PU·l\\.
Na partcrzc klimat l\ystallY tl\orzyly zadzilliaj'lco
licznie zachollane
różnorodne
dokumenty
l takic jak np. kom pkt Śll iadeCII\ gimn,vjalnych
i dokumcntacja
studióI\
oraz picrwszyeh
łat
pl'aC: Marii Inamicnl\lskicj.
list:- Maryn:Falskicj
i Janusza
Korczaka.
Cezarii
Baudouin
dc Courtcnay-J-:hrcnkrcutfOl\
cj i Kazimier/a
Mos/: ńskicgo.
legitymacje.
pisma urz.,:dowc, nickicd:- o kuriozalncj
trcści. pr/.cpuslki.
notatki I. podróiy
zagranicznych.
wycinki z gazet itp.).
a taUc liltogralic m'lk. śl'cdnil' i bardl.O POI\ i.;ksl.Onc. które przy\\oly\\aly
CLas miniony _. na1..1\ iska.
micj'ca.
postacic i Idarzcnia
znacz.qce \\ d/.icjach polskicj etnogral1i,
no i oczywiście
dynamiczB'( d/i,i1ainość I'vlarii /namicn)\lskicj-l'riHlcrowej
jako mU/.cologa. Osobno zaznaczono
na

1\

)'stallic

ponad

50-klnic

hardzo

znalI czym i .jcgo agcndach.
Nicią przcI\odnią
p,lrtl'rol\Cj
M. I'riilfcnl\\cj.

I)/i.;ki

i osi,u;ni,;l:.
S\\cgo rml/aiu
mcnt:- ckspo/:
- publikacjc
po śmicrci

cz.;ści II ystaw)'

Il'nlU moina

podsumO\\illlic

akt:- 1\ nc .Jej C/lonkost\Hl
hyl) cytaly

by lo dudatkO\\o

i.ycia I.a\lodol\ego

\\ Polskim
z własnych.

Towarzystwie

slUibowych

Ludo-

życiorysów

poznać

jcj hierarchię

ważności

poczynań

prof

M. PriHTerowcj

stanowily

trzy !rag-

cj i:

naukolIc
i popularnonaukowc
(ponad
90 pozycji.
wśród
nich wydana
już
autorki ksi'lika \\spomnicni()\la.
etnograficzno-socjologiczna
Wilno. miaslo sercu
Jlujhli:s::.e. napisana II 19-1-1roku. tui. przcd ostatccznym opuszczcniem
lego miasta ):

186
- medale i odznaczenia
państwowe,
które zapoezątko\\al
Ilot)
Krzyi, lasługi,
przyznany już
przed wojną a zakończyl
Krzyż Komandorski
Orderu Odrodzenia
Polski i inne, wśród których trzeba wymienić
mcdal Komisji Edukacji Narodo\\'_ci, odznak',: ,Jasluion)'
dla kultury
narodowej",
medal i dokument
przyznania
przez redakcj.; miesi';ClniKa "Banly"
nagrody illl,
Oskara Kolberga, medal pamiątkowy
Uniwersytetu
Mikołaja Kopernika ,Ja zasługi dla rozwoju Uczelni",
"Złote astrolabium"
od Towarz)'slwa
MilośniK('l\\ Torunia, medale od Instylulu Balt)'ekiego
i wiclc innych:
- stosy

telegramów

i listów

gratulae)jnyeh

przyslan)eh

na ob)(hla

jubileusze

(50-lecia

pracy

i 90-kcia
urodzin) z bardzo licznych ins!)tLJcji i tmvarz)s!I\.
a takie dużych. średnich i maleńkich muzeóII ze Ilszyslkieh
/akąlków
Polski.
Na piętrze atmosJen; zdominOll'aly
portrdy - !(l\ograliCl,IH: i malarskie.
pr/edstawiającc
Marię Znamierowską
najpierw jako oryginalną
dzie\\czyn',:,
pnlc'm iilSe)nującą
kobiet.;, ponadto
meble z mieszkania
profesorostwa
PrUffi:rów, plozylviezione do TOrtlIlia z Wilna oraz pamiątki
po rodzicach
i dziadkach,
Wśród portretów
szczególne
miejsce zajmo\\aly
powstalc w lakopaneill, dokąd M. PrUtTcrow3 wyje/d/ala
Il'iclokrolnie
z powodu z.agro/cnia ehorob~l pluc. i gdzie
nawiązała
łiczne prl.yjaźnie
i l.najomośei,
podtrzymywane
niemal do końca /)'eia (m.in. I. Mari,!
Kasprowiczową
Juliuszem lborolVskim,
Henrykiem
Worcelkm).
ajllai,nicjszy
I. nich to portret
znany jako .. Matka Boska Diabelska",
nama/OIvan)' pr/cz SI. I. Wilkiell'iCla
na lamÓI\ ienie: dll'a
inne autorstwa
Winifred
CoopeL
Angielki
osiml!ej II 1~lkopanem.
Pi.;kn) jcst taKie portreI
na łącc z dmuchawcami,
p.;dzla Wandy Krasnod.;bskiej-ReichenJl\ej.
Układ górnej \\ystaw),
podobnie jak na dole, był chronologiCln).
/II ied/aj~\c) mogli śledzić
bieg iycia POClLI\ISZY od i'otogralii
pradziadka
gdzieś z dalekiego
Podola, poprzez pamiąlki
po poboinych
babkach, zaeho\l-ane
zabawki z dzieeilisl\la,
rod/innc
al hum)', II zruszające
list).
zdjęcia z szumne.j młodości w Libawie. Kijowie. Berdia(lsku nad Mor/cm Azowskim,
Warszawie.
z apogeum w Wilnie. wreszcie poprz,ez pamiątkowe drobiazgi I.e. ws/)stkieh
okres()\\ iycia itd.
Wśród licznych przyjaciól
profi:sorost\l-a
Pr[i/krów
wiele hylo nazwisk manych
ze świata
nauki i sztuki. m,in. byli LO Tadeusz CzeiO\lski.
I kmyk Uzenberg.
Wituld Iltdewic/,
Konrad
Górski. Manli'cd Krid!. Miecl.ysl,m
Li m aml\\ ski. Stanishl\1
Lorentz .. kl/d I\:lcz,u', Józcf Patkowski. Juliusz Rudnicki,
Stanishm
Wróblewski,
Na wystawie znałazly si.; ich i()togralie (niekiedy zabawne. np, z imienin Marii Prurfercl\\ej).
listy, wi/.yt(lIIki i in, IJmieSlclOno
także odpowiednio ich noty biogratiClne.
Szczególne..
niesl)chanie
\\a/ne miejsce II i.yeiu Marii /.namierollsJ.-iej
zajmował mąi., Jan
PrU/fel', \Iybitny biolog. profesor USB i UMK, przyjaciel
i autor) tet.
a \l-ysla\lie /aakcenlllllano to w II iclu miejscach.
Meblom i sprzętom lOll arzys/)Iy

ludowe

tkaniny

/ Wile()sze/.)/.n).

które: I'v1. I'r[iffi:rowa

bar-

dzo lubi la. i któr) mi z upodobaniem
zawieszala ściany \1 sz)slkieh S\I )ch mil'SlKali.
Ta bardm obs/erna
wystaml
licZ<lea pnmie
1200 po/)cji.
choć nic najkor/yslniej
eksponowana (sale spichrza \1- zasadzie "\ przystosowane
do \\ystaw typO\1O elnograliCln)ch).
ur/4d1ona
slosunkowo
skromnymi
środkami. spotka/a się z zaskakuj,jco
i:)W)'!ll. C/.;sto II'r.;C/ entuzjast) CfnYI11odbiorcm i to nie tylko etnografów
i muzcologó\\'.
Oto kilka charakterystycznych
wpisów z ksi~ji:ki z\\ied/ając)ch:
- .. IJ::iękujemv::a lI'ędrÓlI'k\!. w casie" (NN):
- ,./.nakomila lIyslowa ,. (uczestnicy
Forum Konsenl-atorskiego):
- .. Wvslowa rohi ogromne lI'ro::enie .. (7..1,):
.. Ucni
ną i cieplą

pracownicy
1I)'srall'ę..

::apr::vja::nionej

Ksią::nicv

,\fiejskiej

oglądali

l3ard::o eros im)'. ahy lo nie::\I~\'kla ek.lplenia

nie::\ITkle /)i(,'kl/ą, sraron::lIslala

lITS/OlI'!/

.walą.

(sic')
... Dla nas e/nograjóll'

\l}'S/II1t'U 1I'o:::na.. .\'if' ies/ 10/lI'o />r::elo::n" !lik /)()goll' ::VCiOlJ'S, rak

lvielką ifascynującą
osohOlI'OH:.. na sCf'norius::, (I pOIc'm skons/rllo\l'O(', \I TS/II1I'\" kliira lI'ciągo
w a/mas/erę miniom-cll c::aSÓ)1'. lJ::iękllję serdcc::nie ::0 do::none II'::rus::enio, a /ok::e ::0 I!'ied::ę.
kiórą wynos::ę:: lej mądrej WVS/(/\I)' .... (Anna Spiss):
.. WVSIOWęoglądamju::: Ir::eci 1'0:: i wcią:: odkrvwam na niej CII.VI/()\I'ego. To nie Iylko hislorio :::ycia elO\J'ieko ev mll::C'Cr/nika-nOllkoll'ca, Jó IOCr' ktl\l'LIlek hislorii Ir'go ('kochanego J\.raju

187
/lad 1I'ilil{. JUs/,!. /lad !Ja/n'kielll i I'od 7ólmllli .. J"ujedna:: /el's::ych, 11~vra:5nie
pr::emawiajqcych
\1)'.1'101-1'
II' /li/S::I'I1/.1IID'I/II/ .... (Artur
Trapszy.:):
.... W'piIi/iu/a ek'j'o::nja. c\·{e/I/({. pr::ejr::ysto. lIlądr::e ::o(/ran::owana, obra::/ljqca wie/kość' i pa·
sjr.:d::i(//(/ca kl//III/T. orll:,·I,·:: dlls::v i cia/a. pi,knej kobie(F o wybili/ej osobowości ..... (Hanna W.O.).
Jcśli nawet przytoczonc
opinie S'l zbyt emocjonalnc
i lekko przesadzone,
to jednak świadczą
(l tym. ii. trud podj.;t~
dla prz.ygotowania
wystawy nic byl próżny. Bogactwo treści, atrakcyjność
cksponatów.
s\\oista ..egzolyka"
dokumentów.
dla \\ielu taki.c znajomość
osoby lub jej legendy.
zrobi ly swoje. O i~w ylll i dobl) III odbiol'le l\yst<l\l)' zadecydował
jak sądzę. jeszcze jeden. właścill ie niczalTlier/Ony
remIlat II)'staw)': oto przcd oczyma zwiedzających.
na przykładzie
życia
prof. Marii /namie!,(JIIskiej-f'r·Ulkrowcj.
pojawi! się takie znauny
fragment obrazu życia inteligencji polskiej XX wieku.
Ewa Ars::yńska

7()-UTIE
OR/V

7 paidziernika

UROD/IN

50-LECIE

PROFESORA

PRACY

:WO() roku II siedzibie

RODERYKA

NAlJKOWEJ

Instytutu

skicj I odbyla si.; sesja jubileus/O\\a
zorganizowana
prof. dr. hab. Roder~ ka I.angego.
Patronat naukowy

LANGEGO

W DZIEDZINIE

Choreologii

TAŃCA

w Poznaniu

przy

ulicy

Filipiń-

z okazji 70-leeia urodzin i 50-lecia pracy
nad obchodami
jubileuszu
objął Komitet

Nauk
Elnologie/.l1)'eh
Polskiej
Akadcmii
Nauk
oraz
Wydział
Historyczny
Uniwersytetu
im. Adama Mickiell icza II f'o/.l1aniu. f'ro.ydenl
Miasta Poznania obj<ll patronat honorowy. Organizatorel11 s.:sji h~ la Fundacja Instytut Chor.:oiogii
II' Puznaniu.
S.:sj.; otllorz~ I proC dr hah. /higniell
Jasiewicz -- Przellodniezący
Komitetu Nauk Etnologicznych I'ANpodkrcślajclc
szcz.:gólny
wkład Jubilata. proC dr. hab. R. Langego. w rozwój
choreologij
(nauki o talicu) oraz \\ ugruntowanie
miejsca lej dziedziny
w obn;bie nauk humanistycznych
i podniesil:nil'
jej rangi na poziomie uniwersy1eekim
II' wielu ośrodkach
naukowych
na Śll iecie.
\\' przemllll ieniu prof. dr hab. Tomasz Jasitiski - Dziekan Wydzialu Historycznego
Uniwersytetu im. /\. Mickiewicza
- przedstawił
zebranym
gościom najważniejsze
I~lkty z działalności
naukol\'.:j prof. R. I.angego oraz podkreślił
zasługi Jubilata 1\ ustaleniu metodyki
i metodologii
badań nad tańcenI.
Tematem wysląpienia
dr. Dariusza Kubinowskiego
z Uniwersytetu
Marii Curie-Skłodowskiej
by la działalność
naukowa Profesora Langego. Omówione
zostały szczcgólnie
ważne wydarzenia
II' działalności
Jubilatajako:
tancerza. antropologa
tańca. wybitnego
choreologa
i nauczyciela.
Pruf dr hab. Roderyk lange jest uznan)'m na świecie autorytetem
w dziedzinie
choreologii.
Istotnym f:lktem je,t ujmowanie
przez niego tańca kontekstualnie.
jako zjawiska
społecznokulturowego.
ściśle Z.IIi,vanego
z samym czlowiekiem.
ze spo!.:cznością,
do której przynależy
i l'aloksztaltel11
obraz.u kulwr)'.
W pracach
prolcsora
I.angego
taniec omawiany
jest zawsze
II slerokim

lego SłOlI a znaczt:niu.

nios<\cy

sobit: tresci

II'

niellerbalne.

jako

ruch ujall'Oiający

a jednak

przez

aspekt

wszystkich

kreatywny.
ludzi.

I\'

jako

jakimś

ruch znaczący.
stopniu

identyti-

kowant: i rol.umiane. Tanil't: jcst tllorem sl.tuki. towarzyszącym
człowiekowi
od zarania dziejów.
najbardziej dla niego dosl.;pn)'m.
nic wymagaj<lcym
innych instrumentów
niż ciało. a jednocześni.: pozllah\iącylll
wypowiadać
silt człowickowi
l\' pełni i IV sposób bezpośredni.
Prof R. I.ange rozpoczynal
s\\oje prace badawcz.: nad folklorem tanecznym
pod kierunkiem
prof Marii Znamierollskiej-Priifkrow(;j
przy Dziale Etnograficznym
Muzeum
Okręgowego
II Toruniu. nast.,:pnie II DZ.ialc Tatica przy Muz.:um Etnograficznym
w Toruniu.
Podjęto tam
zakrojone na szerokq skal.,: badania terenowe oraz organizowano
szkolenia
z zakresu m.:todyki
badań. dzięki czt:I11u udalo się wykształcić
grupę etnot:horeologów.
świetnie
przygotowanych

188
do pracy \V terenie. W 1960 mku opublikował
prac.; /(llli<:(' /ui/mIT 11'/iI'lIcac/i .\heelllll UI/ograjicnego
IV tOrllllill
Metoda pruCI' i klt'estirJIIllrills:::. która miala decydujqcy
wplyw na dalszy
rozwój dnochoreologii.
/.aproponomłlla
tu metoda okazała si.; nieocenion,\
pomoc;\ dla kolejnych
pokOlell badacz)' tallca \\' Polsce i na ealym świecie. W latach 60. prol'. R. Lange prowadzi I wyklad)' 7. etnologii tal'Ka w Kalcdrze l-:lnogralii UniwersytLlu
Mikolaja Kopernika w Toruniu.
Od 1967 roku. po /.amkni.;eiu
D/ialu Taliea \\' Muzcllln I-:tnograliC/.nym
w I'oruniu. prof.
R. Langc pracowal p07.a granicami
kraju. m.in. w' Laban Art ol' 10vcment Studio w' Addlestonc.
W 1971 roku utwor7.yl ośrodck bad,l\\ C/Y - Centre lilr Dance SllIdies IW wyspie Jerscy .. kllirym
kkruje do dziś. Prowadzi I W) kladal) z antropologii
tallca na wiciu uniwersytctaeh.
m.in. ()uccn's
Unive:rsity w Ikllilście.
Uniwersytecie
w Edynburgu.
lJni\ ersily or London (;oldsmiths'
College.
a tak/c przez wiele lat na Uniwersyteeic
Polskim w I ,oml) nic. (Jd 19X I roku. /. pr/em,!
spowodowaną stanem wojennym.
\\yklada na Uniwersytecie
im. /\. MiekiewiC/a
w Poznaniu.
Obok dzialalności
dydaktycznej.
prof. Lange prowadzil badania nad t,lIicem w kulturach m.in.
SIlmian poludniowych.
Indonczji oraz ludów zamieszkuj,\cyeh
MelanC/il,:, Re/ultaty
badali były
publikowane:
w liC/nych pracach. Najwai.nicjsza
z nich - llie .\(//111'<: oj' nunce. /Ostała przetłumaczona na wiele j.;z)'kó\\.
w t)'m r()\\ni..::ż n,1 j.;zyk polski i w ydana w 19XX roku pl. () istocie
/{f/1Ca i.iego pr:::ejmvac!J H' kil/lilce.
Prof. R. Lange jest członkiem
wielu towarzystw
nauko\\)'Ch
m.in.: Polskicgo Towarzystw'a
Ludoznawczego

(od 1956 roku).

Royal Anthropological

Institute

w I.ondyni..::. Conscil

Int..::matio-

nal dc ia Danse UNESCO w·Paryiu.
intcrnational
Council ol'Kinctograph)
Lahan.
W kolejnym \\yst;lpicniu
mgr Urs/llla I ,oha-Wilgoeka
pr/cdstawila
..Ccle. dzialalnośc
i osiągnięcia Instytutu Choreologii
w Po/.naniu".
Instytut ChorL'ologii
lo jedyna tcgo lypu plac(iwka
w kn~ju. 7.ajmująca siC; naukowotalicem
i ruchem lud~kitn. Od pOC/'ltku swcj d/.ialalności
:kiśk
\Vspóld~iala z Uni\\crsyt..::t..::m im. Adama Mickiewicza.
Powstanic
inSI) tutu bylo mo/liwc dzięki
poparciu wielu osoh i instytucji.
a przcde wszystkim
dzięki osobistemu
wkładll\\i
proC dr. hab.
Roderyka Langcgo. jego wicloletniej
pracy i konsekwentnemu
(hl/cniu. aby w Polsec. podobnie
jak to jest na całym świcei..::. działała placówka naukowa /.ajmuj'lca się choreołogią
W Instytucie
odhy\vają
się wyklady.
scminaria.
warsztaty
ehorcologiczn..::
obcjmuj'lee
/.agadni..::nia anali7.Y.
notacji ruchu metod'1 kinctogralii
oraz r..::konstrukcji la lica.
Kolejnc w ystąpicnic
przygotowanc
przcz. mgr Danut.; Po/ersk'l
i mgr C~cslaw.; K. ('ucz dotyczyło "Zcspołu taneczncgo
im. Oskara Kolherga w' Toruniu (1956-1966). jako iy\\ego laboratorium tańca". Utworzcnie: zespolu przcz proksura
Langcgo i jego d/iałalność
byla jcdną z niewiciu prób na świ..::eic świadomej
prczcntaeji
taliea jako przej;l\\u
kultmy wicjskiej.
po/a jego
naturalnym
środowiskicm.
Pokazy (;uleów nic mialy aspeklu tcatralncgo
i o,lhywały się podczas
prekkci i. w czasie których
byl oma\\iany
caly kontekst
rcpcrtuan)\\ y i spoleczno-kultufll\\Y
tańca.
W drugiej części uroczystości
juhileuszll\\ych
mialy micjsce wyst,\picnia
przcdstawicicli
instytucji naukowych
i sal11or/.ądll\\}ch.
(iłos ~ahierali: mgr Małgur/.ata
Matlls/lo.
przedstawicielka Prczydenta
Miasta Poznania.
proC dr hab. /\nna Czckanowska.
mu~ykolog.
~ Uniwasytetu
Warsz<l\yskiego.
prof. dr hah. Ludw'ik Bielawski.
kicl'\l\\'Ilik Dzialu Ilistorii
Muzyki Instytutu
S~tuki P AN. prof. dr hah. Danuta Jasińska.
kienmnik
lakladu
Mu/ykologii
[JAM. Wystąpili
również wspólpracownicy
i d,l\\ni uC/niowic Profesora. którzy dzi.;kowali za ukierunk(manie
ich
prac w dziedzinie
lańca. Glos /.ahi..::rali: proC 10nika Skaziliska (Akadcmia
luz)'czna w Poznaniu). prof. dr hab, Zofia

Konast.kic\Vicz

i dr Heata

s7.awie). Zuzanna
Lukaszcwicz
(przcdstawieidka
Ko~lowi..::cka (StudiuJll Taliea \V Poznaniu).
Z okazji

Juhileuszu

nalleslano

wicie

listó\\

Ksią/ki..::w icz (Akadcmia

Muzyczna

\V War-

najmlodszcgo

uczniów).

dr Zoila

gratulae)jnych.

pokolenia
lostaly

odc/\(alle

rragment)'

wy-

branych listów m.in. od: dr 1\\) Dahlig - Przewodnicz,jcej
Sckcji Polskicj Ie I'M. proC Genii
Chaczaturian
i prof Emmy I'etrosjan z Anncilskicj
/\kademii
Nauk. dr Marion Nurth - dyrcktora
Lahan C..::ntre w Londynic. dyrcktora
Romana Tuhaji ora~ hyłych i ohcenyeh pracowników
Muzeum Etnograficzncgo
w' Toruniu.
Z oka7ji manic
urodzin i pracy naukO\\ej
Profesorowi
Rodcrykow'i
l,angcJllu zatytułowany

opuhlikowano
Trmice.

Tom

('!JOI'('%gill.

Juhileuszowy

dedykowany
redli-

/1I1111(/l1i,\'/I'''(/. Praca

189
gowana [1r/.<:I.dr. Dariusza KlIbinO\\'s"iego,
w wersj i dwuj.;zycznej
- polskicj i angielskiej,
jest
zbiorem artykllkl\\
\\\hranyeh
osób spo~ród szerokiego
grona uczniów
i współpracowników
Jubilata.
a jednoC/eśnie
rr/.edstawicieli
ośrodków
choreo logicznych
z wielu krajów (Polski,
Bułgarii. W.;gier. t ·/cch. Finlandii.
NOl'I\egii. Grecji. Danii. Francji. Anglii. Szkocji, Kanady.
Nowej I.elandii).
Na zakOllC/enie olicjalncj C/.;ści sesji głos zabrał .lubilat - pror dr hab. Roderyk Lange. Podzi.;kowal /ehranym
/a rl·/.yhycie. gralulacje
i Iliele ciepłych słów. Profesor wspominał
swoich
nauczycieli.
POll ied/ia/. i,i rr/.epelnia
go uczucie wd/ięC7.ności.
że mógł pracować IV umiłowanej
prz<:l siehie dzied/inie.

Podkreśli/.

że nigdy nic hyła to droga

łatwa.

ak jak twicrdzi.

było warto.

ponieważ srotkania
/ rrzejall ami laóca hyly zawsze niero\\tarzalnym.
fascynującym
przeżyciem. I'roksor
R. I.ang.e podzi.;kollal
za zorganizowanie
ohchodów jubilcuszu
właśnie w Poznaniu. gd/ic I.nala/lo si.; Iliele osóh przychylnych
i /.aangażowanych
w sprawy taóca. Dziękowal
też władzom l lni II ers~ leI u im. A. M iekiel\ iC7.a za poparcie dla działań w ugruntowaniu
pozycji
choreologii.
Juhilat II~Ta/il przekonanic
o wai:kości dotychczasowych
dokonań dla przyszłości.
lIroczystościom
tO\\ar/.yszyla
wystawa publikacji
prof Rodcryka Langego. a także nastrojowa muzyka harokowa w wykonaniu
zespołu .. Kameralis".
sldadaj'1cego
się z ahsolwentów
Muzykologii lJAM i Akadcmii MU/yC7.nej w Poznaniu.
Wśród gości hylo Ilielu dawnych uc/niów
prolcsora.
a także delegacja Zespołu im. O. Kolherga. Podczas spotkania
II kameralnych
\\n.;trzach
Instytutu Choreologii
panowała
niezwykle
mila. sympalyCl.na. nienlalie rodI'.inna atmosfera.
Komitet organi/ac).iny
slano\l iii hyli sllldenci
Loha-Wilgocka
oraz. mgr narbara .Iablol1ska.

Jubilata:

elr Dariusz

Kuhinowski.

mgr Urszula

Uncl/la Loba-Wilgoclw

/iOi.1 ClI/I

IW.I .Ill/G·:'I

WHO\>. RAZ .lESZCZE

O KS. JANIE

MACHU

Projekcja
lilmu lin::u ,,17"'(//"(/ ./(;::e/Ći Wro/1v (a moi.na by do nicgo dodać: i ks. Macha)
UŚ\Iietnila posied/.enie
()dd/ialu
I'TL w Krakowie
/3 czerwca 2000. poś\\'i.;cone
wspomnieniom
o c/.!onku tego oddziału. ks . .lanie Machu z Tokarni. Niespełna
pólgoelzinny
lilm pomyslu mgr
Barhary Peszal-Krółik()I\skiej
(jcj scenarius/
i oprac()\\anie
Illuzyczne.
rei.ysc:ria Ireny Wollen,
kamera - I'iotr /\ugust) nek). /.realil.Ollany
\\ 1993 roku ella krakowskiego
ośrodka TV. ma
w r/eczywistości
(1\1("ch bohalerólI:
obok wymicnionego
rzeźhiarza
występuje
w nim bowiem

i ks. Jan. IN lIaslrojOl\ y i nieco nostalgiczny
sposób pokazano.
jak wzbogacili
oni kulturowy
pejzaż tej podgórskiej
\lsi kaplicami.
karliczkami
i rzdhami.
jak przyczynili
się do ożywienia
tradycyjnej s/.llIki ludowej.
Sylwetl...; ks. prałata .lana Macha (por. "Lud" t. 82. 1998 .. .In memoriam")
przypomniała
E. Fryś-Pictras/kowa.
podkreślając
\\ażne cechy jego osohowości.
a mianowicie
miłość do Boga,
Ojczyzny
i ludzi . .lego gl.;boka \\iara. pOIVa7ny stosunek
do słui.by duszpasterskiej,
szerzenie
kultu Matki nozej oraz polskich ś\\i.;tyeh i błogosławionych
były dobrze znane. Podkreślali je we
\lspomnieniaeh
pośmiertnych
mający go ksi.;ża (..Źródło" ... Gazcta Wyborcza"
z 1998 roku).
rvlilość elo ojcZ) slego kraju zrod/ila
I'ascy Il(lIIaly

go dzicje

Polski.

u ks. Jana zainteresowania

IlI'laszcza

najnows/c.

/I wojna

historią.

sztuką

światowa.

i kulturą

walki

ludową.

partyzanckie,

martyrologia
rodak(lI\.
Kaplice kolo kościola
poświ.;cił
m.in. właśnie party/antom
i ofiarom
lagrów hitlenlI\skich
i sO\lieckich.
n) I honorowym
kapelanem
weterauów
AK grupy "Żelbet".
która ostatnie "alki loczyła \\' najbliisl.cj
okolicy.
Dewiza ..przyjaciele
naszych przyjaciół..."
dla ks. Macha nic byla uczym
haslem. Pr/yjaciół
miał wielu, w różnych środowiskach
i ;niecjscach. a krqg ich stale si.; ros/erza/.
Pamiętał o nich IV sposób nierzadko wzrusząjący;
odwicdzał,
obdarowywal.
zapras/al
do siebie i serdecznie
gości/. a naviel zabiegał o pojednanie
niektórych
I. Bogiem. Ogromny
stół. pelcn jadła. przygotowywał
dla nich co roku po procesji w Palmową

190
Niedziel~. Zasiadało
przy nim zazwyczaj
po kilkadziesiąt
osób. podobnie jak po ostatniej proccsji. w ł 998 roku. której zaszczyt prowadzenia
po raz pierwszy przekazal swemu wikaremu. gdyż
jemu już sił nic starczyło.
Pieczołowita
dbałość ks. Macha o powierzony jcgo opieec zabytkowy
kościół podkreślił dobitnie dr Marian Korneeki.
przewodniczący
sekcji .. Kośeioły
drewnianc"
przy oddziale
SHS
w Krakowie.
Przed prawie 40 laty, gdy ksiądz osiadł \V Tokarni. kościół .- rozbudowany
w XIX
wieku z XVII-wiecznej
kaplicy dworskiej - był w złym stanie. Ks. Mach zabezpieczył
go i bieżąco konserwował
w ścisłym porOZLImieniu z władzami konserwatorskimi.
Zbudował też nawiązującą do tradycyjnych
form dzwonnicl(.
kilka kaplic. stylowe ogrodzenie.
Dbał także ogromnie
o kapliczki przydrożne
na obszarze parafii i nakłaniał do tego swoich podopiecznych.
Nieznanych
dotychczas
faktów z życia ks. Macha dostarczyly
listy. nadesłane
z tej okazji
przez Barbarę Kulisiewicz
i Annę Sobolewską.
córki Tadeusza
Seweryna.
Ot()Ż ks. Jan pojawił
się w gabinecie
ich ojca. dyrektora
Muzeum Etnografiezncgo
w Krakowic wkrótce po ukazaniu
się książki Kaplic::ki i kr::y:':e pr::ydro:':ne w Polsce (P AX. 1958 l. pragnąc poznać jej autora. Prosił
też o wskazówki
na temat badań swojej wsi. Również nastl(pna książ.ka Seweryna - ,~'wiątkar::
powsinoga
(PAX. 1953) wywarła silny wpływ na ks. Macha i - być może··
stala sil( inspiracją
do późniejszej jego współpracy
ze wspomnianym
J. Wroną i innymi ludowymi twórcami.
Ks. Mach i T. Seweryn kontaktowali
się CZl(sto w nastl(pnych latach. znajomość przekształciła
się w przyjaźń z całą rodziną dyr. Seweryna.
która określa go jako "cudownego
kapłana. wspaniałego przyjaciela".
uczestniczącego
w radosnych
i smutnych przćŻyeiach rodzinnych.
Ze względu na niepokojące
wieści z Tokarni na temat zmian \\okół kościoła. wprowadzanych
bez uzgodnienia
zarząd Oddziału

ze służbami
do dzialania.

konserwatorskimi
Po rozpoznaniu

przez
sytuacji

nastl(pcl( ks. Macha. zcbrani upoważnili
prezes Oddziału \H,tz z dyrcktorem
Mu-

zeum Etnograficznego.
prezesem Oddziału
Stowarzyszenia
I łistoryków
Sztuki w Krakowic oraz
dr. M. Korneekim
- rzeczoznawcą
do spraw zabytkowej
architektury
drewnianej
wystoso\\al
pismo do kardynała Franciszka
Macharskiego.
W liście tym określono
spuściznę ks. Jana Macha
jako fenomen artystyczny.
kulturowy
wiska i konieczność
jego całościowej

i religijny
ochrony.

zarazem.

podkreślając

unikatowy

charakter

zja-

r\l'a F/}'.I'-Pietras::kowa

GÓRALI

POWRÓT

ZAKOPANE

DO GNIAZD.
- NOWY

I ŚWIATOWY

TARC

ZJ;\/.J)

- LliDZMIERZ.

GÓRALI

POLSKleI

12-15 SIERPNIA

L

2000

,Vie pr::ecinaj
kor::cni ląc::ąc\'ch Cię :: rodną
::iemią
choćhl'.\- IIa krańcu .\-wiata się ::IIa!cc/ ..
Władysław

Orkan

Na I Światowy
Zjazd Górali Polskich zjechalo ok. 5 tys. górali z całego świata. głównie
ze Stanów Zjednoczonych.
Kanady, Australii. Francji. Niemiec. Austrii. Anglii. Włoch. Holandii.
Norwegii.
Belgii i RPA. Zaprojektowane
przez Michała C,jsienicę-Szostaka
logo Zjazdu przedstawiało
wstęgi góralskich
lelui w kolorze biało-czerwonym.
rozprzestrzeniające
się z Polski
na wszystkie
ne domy.

kontynenty.

pierwsze

skiej

Ludźmierskiej

Buzek.

marszałek

kroki

Wielu górali przybyło
skierowali

Gaździnie
Sejmu

Macicj

grupami,

do ludźmierskiego

Podhala.

Na uroczystości

Plażyński.

marszałek

w pielgrzymce

i zanim

powitali

rodzin-

sanktuarium.

by poklonić

się Matce

Bo-

przybyli

tcż politycy:

premier

Jerzy

województwa

Marek

Nawara

- patroni

Zjazdu, marszałek
Senatu Alicja Grześkowiak.
wojewoda
Ryszard Masłowski.
parlamentarzyści.
samorządowcy.
Honorowymi
gośćmi byli też: konsul liSA Sylwia Lopez. arcybiskup
Józef Wesołowski, nuncjusz apostolski
w Boliwii. Najczęściej
przywoływanymi
i cytowanymi
postaciami

191
h Ii \\'Iad\ \1;1\\ ( Irk:in i \Iie!k i nicooceny,
ur~ttni/'(l\\ t!!h'I1Hlt..:unli..:;n~,,: \-\" l.udirnkT/,lI

ks, prof. Józef Tischner. Postanowiono
Konkur~o\\ i jx)e/ji rei igijn~j.

nadać jcgo imię

/jaz,d J"l)z.pllt:ząl :.;i" ud prz,ejaz,du przC/. Zakopane paradnego orszaku konnych banderi i zaprz"gllll, 1'0 naboi.dlstll ie II sanktuarium rvlatki Boskiej Fatimskiej na Krleptówkach
delegacje
udaly si" na Star) Cmentarz na l\,ksOlI'ym Brzyzku, gdzie złożono wiązanki kwiatów na grobach
Wladyslallil (lrKana i Kazimierza Prz<:rwy-Tetm,~jcra oraz odsłonięto tablicę poświęconą kuricrom lalrz,anskim, W uroczystości brali udzial fundatorzy tablicy. góralc z amerykańskiej
Polonii
i ostatni iyj'ley kurierz}
StanisialI Frączysty i Wincenty Galica. harcerze i ratownicy TOPR.
Niedziela była dniem symbolicznego
powrotu do 7ródel - górale spotkali się na halach. Uroczystc mszc święlc /Oslaly odprall'ionc na Turbaczu IVGorcach. w Tatrach na Hali Gąsienicowej,
na WiklorÓwKach. nil Polanic Chochołowskiej;
górale babiogórscy w liczbie ok. 1500 spotkali się
na Ilali Krupom:j II paśmie Policy oraz na Ochodzitej kolo Koniakowa.. gdzie zgromadzili się też
górale iyll ieecy. czadcccy i śląscy,
W p(lnicdzialek
uroczystości
przeniosły się do Nowcgo Targu, Na Rynku pojawiły się
Ilszystkic sztandar) oddz.iałóll' /,wi'Vku Podhalan, Odnowiony
pomnik Władysława
Orkana,
który II ItJJ4 roku Ullllldollala Polonia am<:rykaJiska. zostal ponownie odsłonięty, Odczytanc
podczas uroczystości .. Wskazania" Orkana okazaly się nadal aktualnc: ..Tradycja jest Twoją
godnością '1\\Oj" dumą Tlloim sz.lachcCII\Cm (." l. Dbaj o zachowanic spuścizny Twych ojców,
rudzimej sztuki i rodz.imcj kultury (".). Nie przccinaj korzeni łączących Cię z rodną ziemią dlOćbyś na kralicll Śll iala się znalazł. To tak jakbyś przcciął żyły żywota swego". Słowa zasłużoncgo dla Podhala gorcz,lIiskicgo pisarza brzmiały II' tym dniu szczególnie. W sanktuarium Matki
Boskicj I.udżmicrskicj
(iażdziny Podhala Zjazd wstał oficjalnic otwarty, Podczas spotkania
II Ludźmi.:rzu d.:legaci podięli dwie uchwaly. Picrwsza dotyczyła kolejnych Światowych Zjazdów. kl(lIT odbywać się bęli,! co dzicsięć lat. W drugiej upO\l'ażnili naczelne władzc Związku
Podhalan i ich Kapclan()\\ do przygotowania tckstu ,.Przcsłania Górali Polskich na Nowe Tysiącleci.:", Wyglosmno
kilka naukOl\ych rdi:ratów. m.in. prof Stanisław Grygiel, ..Europa kulturą
się [Ilorzy". mów i'IC o zaleinościach
góralskich pojęć lun,. i hCl/? udowadniał, że bel poczucia
malej ojczyzny ni\.' moie być I:uropy. Prof StanisialI f1odorowicz mówił piękną gwarą o wierze,
honDrzc. goililej rohocie. o OhOlI iązku piclęgnowania tradycji ojców. a prof Józef Staszeloruchu
rcgionalnym na Podhalu. lamknięcicm
Ijazdu byla msza święta z oka~ji 600-lecia kultu Jigury
\1alki Boskicj I.udżmicrskicj Kr(llowcj Podhala, która zgromadziła kilkanaście tysięcy wiernych.
\\ czasic msz) prz,yjęlO ..Przcslanic górali polskich na nom: tysiąclecic". Ma ono charakter podziękowania dla Matki Boskicj l.udż.I1licrskiej za opiekę nad góralami i Polską w trudnych czasach i za pomoc II' zachOlIaniu przC/. górali dziedzictwa ojców. Jest to także deklaracja otwarcia
na ślliat. poszanowania
odmicnności
oraz czerpania z różnych kultur i tradycji. Wiary Ojców
dochowa/llv,
/.iYIII Nodllom lISilJ1ltjl'l1Iy, bacowskiego
:l'\J'ku, gI1'WY, stroju,
r:elelnom :lu:':hol1l 1)(I\l'illllo,i'[' lIaS()/Il góralskiemu
ludowi oddamy - ślubowali

nuty

dopilnujemy.

góral c przed ołtarl.:m II ludżmicrskim sanktuarium. Ślubowanic to było jcdnocześnie
przesianiem dla przyszłych
pokolcil. (ióralc z,llrócili się do Ojca ŚWięlcgo o ..opicczętowanic"
tych ślubów specjalnym blogosl,l\l'icJistll cm,
/jazdllll i tOllarZ) sz.)ły imprczy okolicznościowe:
V Spiska Watra na zamku w Niedzicy.
podczas którcj uczczonll RO. rocznicę powrotu Spisza do Polski oraz poświęcono sztandar oddziału spiskicgo III i'Vku Podhalan z Lapsz, Niżnych: Picnióska Watra II' Szczawnicy po spływie
prl.c/omcm Dunajca, N,I nOll'lllarskim Rynku kardynałowi Franciszkowi Macharskiemu
przyznano dllud/icstc
,'lsnll: II dz.icjach miasta honorol\c ohywatelstwo
Nowcgo Targu. W Biolej Izbie
II Zakopan.:m odl'yla się pod prz.:wodnictwem
pror. Andrzeja Parczewskiego
konferencja naukOlla i posi.:dz.:ni.: Rady Naukowej Iwi'Vku Podhalan. V l3atalion Strzelców Podhałaóskich
im.
gen. Andrzcja (ialicy odJlllllil Sl\'oj.: ślubowanic u stóp Matki Boskiej Ludźmierskiej, a w Białym
Ounajcu odsłoni<;lo pOlllnik gencrała Galicy. W oddl.iale Muzcum Tatrzaóskiego ~ willi "Koliba"
otwarto IlySt'!II'ę .. I.ulniclllo na Podhalu". Parę dni później zorganizowano
posiady,
których
tcmatcm hyła hisloria i tradycja lulnictlla na Podhalu. Symbolem zjazdu była broszka przedstalIiaj'Il"<1 par.,: g(lI'ali poiączonych sercclll. Miedziane spinki w liczbie 750 sztuk powstaly w kuźni
\\Iadysława (i~\sicnic) MakOlIskiego.

192
Należy nadmienić. że w nakładzie 35 tys. egzemplarzy zost<lia Ilydana okolicznościowa
gazeta "Tatry 2000" rozprowadzana
we wszystkich powiatach w Polsce i specjalny. okolicznościowy numer ..Podhalanki"'.
Ukazała si.,: też kaseta magnetowidowa
z obszernymi
rragmentami
uroczystości i spotkań. zorganizowanych
IV ramach
I Światowego Zjazdu oraz jubileuszu 600lecia kultu Matki Boskiej Ludhnierskiej.
Organizatorem Zjat.du był Zarząd Główny Związku I'odhalan. Prel.es Andrl.ej (j'lsienica Makowski mówiąc o idei Zjal.du S1\1iadzil: ..I'iemSl.a myśl o I.organi/.Owaniu spotkania górali
pojawila si.,: podczas mojej podrói.y pociqgiem z ks. pro!'. Jl)/.eli:m Tischnerem II' maju lub
czemcu 1997 roku. Rozmawialiśmy
wtedy. że prl.ydaloby si" zrobić coś II' rod/.aju inwentaryzacji kultury góralskiej. To jednak raczej robota dla etnografów. Jesieni'l tego samego roku bykm
na Paradzie Pułaskiego w NO\lym Jorku. Wtedy leż. podczas Ilizyly u Prel.esa Stowarzysz.<:nia
Podhalan w New Jersey Stanisława Trojaniaka. podczas nas/ej rozmowy narodził si.,: już konkretny pomysł zjazdu górali I. różnych stron ślliata. Rok później lliadl.c Zwi'Vku Podhalan podj"ły uchwałę IV sprawie organizacji zjazdu"'.
Górale spotkają siy znlm za rok. bo okazją ku temu będ'l ohchody IUO-lecia poslawi<:nia
na Giewoncie krzyża - wielokrotnie przywolywanego
podczas zjazdu symholu wielkiego przywiązania do tradycji i Iliary góralskiej. Właśnie zachO\I'anie tych dllllCh warlości hyło glównym
celem wielkiej pielgrzymki polskich górali z całego świata do ojczystej ziemi.
S(I{a/ ia ilfuk.n 'I1lOlvic-.1 faciara

KONFERENCJA
..POLOW ANII: NA CZAROWNIC'I
W SZKOC·.I\
I JECiO KONTEKSTY".
EDYNBURCi. SI.KOCJA. 12 LlIIE;O
2000
Wydzial Historii Szkocji Uniwersytetu II' Edynburgu 12 lutego 2000 roku /.organizował konlerencjy naukO\q o charakterze moglohy się wydawać regionalnym. Jednak już pobieżne zapoznanie się z listą prekgenlów
i tytułami referatów natychmiast roZ11iewało w'ltpliwość i obawę.
że będzie to spotkanie w zamkniętym środolliskolHl
(i terytorialnic) gronie hadaC/.y. GłÓllny
pomysłodawca
i organizator konfCrcncji. dr Julian Goodare. wysl<\pił l. ~onccpej<l spotkania. które
mialo polączyć nurt badań regionalnych. których wyniki najcz"ścic'j nie wyplywaj'l poza granic",
danego r<:gionu lub w najlepsz.ym wypadku pałlstl\a. z trendami imcIOdami badal1 ogólnoeuropejskich. I trzeha przYl.nać. że zamysł ten udało sit; zrealizO\lać II stu procentach. Z powodzeniem unikniyto "prowincjonalności"
wygłasl.anych relCratów przy jcdnoC/csnym
uniknięciu I.hyt
daleko idących uogólniell. Gości prl.ywitał i krótką mOllę IlpJ'(lIIad/aj'lc'l w tematykę konkrencji
wygłosił profesor lJnillersytetu
Glasgcl\1 Ted Cowan. Na cl.ym miałby polegać ICnomen szkockich polowat\ na czarownice') Na zagadnieniu tym skoncentrO\lal sit; pierwszy reICrent. proksor
Uniwersytetu
IV Bristolu. Ronald Ilullon. W wyst,jpieniu ..The glohal conte,,1 ol' Ihe Scollish
witch-hunt" wskani na różnice i podobieństlla
procesów pnmadzonych
w Szkocji w porównaniu z resztą Europy Zachodniej. Aby unikn,!ć powtórzell z jednym l. następnych referentów. nic
przeprowadzono
w tym \vystąpieniu szerszego porównania z reS/tą pailstwa angielskiego (Anglia.
Irlandia).
Kolejną prelegentką byla Lauren Martin z NC\\' School or Social Research II Nowym Jorku.
Przedstawiła ona rel'eral ..The Devil and the domestic: Ilitehcral't. II\lmen's quarrels and work
in Scotland". Wywodz<\c się z kręgu nauk socjologicznych.
prelegentka skupila się w swoim
wystąpieniu na analizie spolecznej roli kobiet szkockich. 13ardzo celne hyly tu uI\agi autorki
dotyczące roli kontaktów pomiędzy samymi kohietami. Podkreślając . .i.e nie należy mniemać.
iż kontakty mit;dzys,!siedzkie
były główną przyczyml w nasilaniu e/y słabni.,:ciu prześladO\\ail
czarownic omówiono szereg wypadków. gdzie oskarżenie (l c/.ary poprzedzone h)'lo wielokrotnymi klótniami sąsiedzkimi. Związane z nimi emocje II' pol'jez.eniu z innymi czynnikami. np.
dekoniunktur,!
ekonomiczną.
I.aburzelliami religijnymi. odegrały istotm\ roi" w ksztaltowaniu

193
:'JkilLOkll..."h

prpc~:-.('!\ •• ('/dnn\

~CI1sie ,Ioyce MilkI'

I

niL". SPtlh.':C/ih:

l !ni\\IT')\ćlll

Stirling

ru/\\aii.lilia

~·1(iriln kOl1tynuo\vala

LaUi\:1l

II' rL!\;raciL .. Witchcrali

and healing

\v pe\vnYln

in Scottish

popu-

lar culture", \\s~;I/"la
na ,pćeyllLlne
ećehy s/~oe~ici
~ultury ludowej epoki wczcsnonowożytnej
Im,in na II yllik<i.i;!I·;1 l, g(lr/) ,!ości ~raju dUŻ'1 licl.h.; ludnosći zajmująccj
si.; hodowlą) i związck.
na PO) ~Iad/ic ~on~r'clll\ ch proccs(l\1 uarownic.
'1,eroko rozpollsl.echnionej
sztuki lecznictwa
l, magią
WiadonlO, ic II X V -X VIII \\', na skulek nicdoskonalości
metod poznawczych
medycyna
opinala
si.; \\ InaClIll'm
lakrl'sie
na prali ach. którymi 1"Z;,dzila si.; magia (m, in. prawic podobićri;;!\\a i ~ontaktul,
Autorka pr/.ćdsta\\ila
tel.';. h: w spoleunościaeh.
w których glównym
lai,:ciem .i-:'I !wdoll!a (lU rasterst\\o)
i po\\od/,cnic
materialne
grupy zależy w głównej mierze
od Idnl\\ ia III icr/,;11 hodml lanych do '1uególncgo
znaczenia
dochodzi
medycyna
(także magiczna), W II ypadku n;u'aslaj;\e)Ch
Id.;sk. np, lanI/Y. a więc nagiego I.agrożenia bytu społeczności. osob). ~I('lre dol;,d o(aClanc hyly niejako opiek;1 grupy bardzo latl\o staią się jej pierwszymi
ofiarami, MOli il lu o .ićdnoslk<i.eh laimująe) ch si.; kczćnieJn
IlIićrząt.
W szkoc~ich
procesach
cIarolInic
m';iLl)

glt'l\\ !~Imi oliarami

ini \\ II) pad~u

choroh)

byl)

~ohiel).

choć głÓll"llY konla~l

1\\ iel"!.'lt picIwsi

pOllejmOllal

z owcami

i próhy

micli mężczyźni,

zaradzenia

im. także

I to
mcto-

dami magiczn) nli, Pami';I;I,i'lc .ie'dllCt~. ŻC d/ialania
destrukcyjne
grup społecznych
bardzo rzadko
~ićnlllane
,;, pr/ćcill ,"oim
Lllon~om. I,aś ..I,allodowć"
uzdrowicielki
(czarownic.::) znajdowały
si.; alho pOla grnpil alho na .il·j illilrginl'sie, moimi zgod/ić si.; I. \\i.,:ksLością twierdzeń
przedstaII ionyeh II III' st'lpi.:niu,
S/locja
stajilc si,: \\ X V II II ićku u,:ści'llllonarchii
angielskiej
właśnic w tym stuleciu została
ogarni~la !-'It'l\\ną litl;! pr'lćśladoll"ali,
Nie lanićchano
ich ta~żc wówczas. gdy król Jakub. będący
IlIoknni~ićl1l
ścigania
ClarO\lnic
prl.eniósl
si,: do Anglii, (jlóll"I1ymi inicjatorami
szkockich
proces(l\\
hyli III i.:r/chnicy
Kosciola prabiteriariskićgo
oraz rada królewska
(Privy Council).
Inau'lc)
ud/ial pa r'l.'1II a II nrgan i/ilc.i i i prowadzcn i u prześladowania
czarownic
został omówion) II rLl'eracić dr. Julianil Cioodilrc "Witch-hunting
and the Scottish stat.::", W 1697 roku w miaS1ćC/~u Paisk)

dovlo

do proccsu

II) lIolanego

przćl

oskarżćnia

rzueane

przez

dzicwczynk.;.

Spralla h) la I) III pOllażlliejva.
ic os~arienić
ohćjnHlllało
tabć ~il~a osób ze stanu szlacheckiego, Prill Council pOllol,ria nill)chmiast
stosolIn;, ~omisj~ śledczą upral'lnioną
do orzekania kary
śmićrci, I'orrnalnić. Prol'':S II Paisky hy! prowadzony
II zgod/ie z prlepisallli
prawa przćz przy~,i.;gl)ch. ,icdllak \\ply\\ ~omisar/)
hył nielląlpli\\'y,
Przysi.;głym
zagrożono
wy10czcnicm
procesu pod lar/ulem
l\Sp('llnd/iilln
\\ pr/esl,:pstllic.
jeśli nie II ydadz'l 1I")'roku skazującego,
MechaniImy prilllllO-procesolll'
hyly jćdnak na Iyk silne. ŻC przt:zll\ciężając
I.;k a samych sicbic przy,i.;gli u/nilli lIinn~l1Ii 1)lk() 7 121 oskarżonych
osóh. W gronie skal.an)ch
(a późni.::j spalonych
na slosie) znaluh
,i.; :'\illnićż dwić vlacllCianki
(mat~a i cór~a),
\V II)SI;lpićniu
in Scotland"
()m(illiono

dr 1,(Hlise Yćoman

S~Up;illW ~i,: pr/etk
liC/.I1I' procl's(ill
ja~ie

I, Nationalł-ihrary

or Scotland

- .. Hunting

the rich witch

\\ SI) sl~im na I.agadn ieniach
statystyczno-ekonomicznych.
odb)l~
si.; II S/locji
oraz stan maj'ltkowy
oskarżonych.

la słuvne można u/,nać Stli ierd/enić.
i,ć po~ażny maj'llek chronił jego posiadacza nic tyle przed
pskaricnicm
o Clar\ (tć rlucano
Ila hogatych stosnn~owo
C/,.;sto. podpierając
si.,: zwykle argurnćnlem \I ;Itpl ill ego pochod/eli ia maj 'li kil l. iIe pr/.cd s~utkallli oskari.ćnia,
Pruksnr
.Iarl1c, Sharpć I t :ni II ćrs) tćlu \I Y or~u pr/ćds(a\\ił
rderat .. Witch-hunting.
witch\Tan and II ilch hisloriograph)'
I'ngland and Scotlilnd comparet\"". \\ którym porólmując
oba kraie
\lSka/,ill na pr/)T/\
nI różnic \I pr/,ehicgu
i intensywności
przLŚladowari
czarownic,
Szeroko
01ll(')\1iI t;IUĆ hall; in'l(llm,,! dot) CląC,! I,agadnieli oral dOL)chczasO\l"e hadania nad problemem
\\ ohu kra.iach, \\\ka/al
na ~onicczność
pnl\\adzćnia
bada() poró\\nawczyeh
oraz na nowe możliIIości inlcrprćla.:)inc,
jil~ie daj'l onć \\ lIypad~u Sl.~ocii i Anglii.
():.;talnim rckrćnlcnl
hl' I nićkll.:stiono\\"any
aulor) Id II d/ied/inie
procćsów c/arownic.
proksm Brian l,ćI;Jc~ I {'nillćrs)tctu
I'ćksa(l,~ićgo
II /\uslin, \Vysląpienie
nosiło tyluł .. The declinć ;lnd ćnt! (II' Scolli,h

\litch-hunting",

!'t1myślanc

jako

kl)(lCl,ąCC sesj~.

nOIl)eh lIst;Jleli ronild Ie. ~tór'l' rr/ćdSla\\'ili
\\" SlIoich IIC1ćśniejszych
'\oleslćinl.
(ićorllc Kilk'lnlge'.
;\Ian Maclilrlane'.
a I.ldaszCla Chrislina

1\\,

!\oh;,lcill,

1IIISIon'or"

IIc!temli

III I-."l/glul/tI.

Washillg\tlll 1911

nic zawierało
pracach
Larncr~,

In,in,

żadnych
Wallace

194
Sądzę. że W) stąpi.:nie profesora
Levacka opierak,
si.,: w lilavncj
mier/c na jego art) kuk
opublikowan)
m na pocz,\tku lat 80.'. ivlinl\1 lo znakomicie
spelnilo roi.; klamr) spinaj'leej wcześniejsze referaty i wprOlvadzenia
do dyskusji.
Plenarna d)'sku~ja przerodziła
sit; głównie \V serię P) tall zlld,manyeh
przez sluchaczy z sali.
Prawdziwa
wymiana zdań między prek:gentami
toez)'/a sit; do p<'>inego w'iecmra ju;;. na gruncie
towarzyskim.
Spotkanie badaczy dziejów proccsów czarownic. jeśli chodzi o kwestie techniczne
i organizacyjne. zostało przeprO\vadzone
wzorowo.
Znalazł się czas na dwie przemy
herbaciane
i jedną
obiadową.
Dzięki dobrej organizacji
i przestrzeganiu
ograniCl'enia
e/asu wys!<lpiell (30-40 min)
nic zanotowano
i:adnyeh opóinicll.
co CZt;sto bywa zmorą polskich kon!l:reneji.
Jak zapcwnial
dr Goodare, pod koniec roku 2000 lub na pov,\tku
wygloszone
referaty oraz rozdzialy
wprowadz'ljące
i uzupełniające
wystąpienia
pn:lcgentlll\.

roku 200/ ukaże siO; publikacja
z<l\l'ierająca
II h:matyk.; vkockich
proc.:s<'>w uarollIlic

f.:r::.I'.c/o/!'.

KONFERENCJA ..TEAClIING
CiETYNC,A

S::kur!a/owsU

VISUAL ANTIIROPOLO(JY".
2 MAlA 2000

Ostatniego
dnia
Mit;dzynarodowego
Festiwalu
Filmóll'
L1nograliC/nych
w G.:tyndze
(GiHtingen
International
Uhnographie
Film Festival 2(00) odhyla się konferencja
pośllit;cona
problematyce
nauczania.
malo znanej IV naszym kraju. antropologii
wi/.ualncj. Pros/O; wybaczyc.
że używam
kalki językowej.
alc trudno znalcić
polski. nieopisow)
odpowiednik
lej nazwy.
W tym

miejscu

nakżaloby

choć

ogólnie

przcdstawić

uymże

jcst

mI a dy scyplina.

W dużym

skrócie można pmvicdzieć.
że kOI1Collym Ilynikiem
prac antropologa
I\'i/ualisty
sq wSIelkiego
rodzaju materialy
obral.Owe (czytaj:
ikonograliezne
i lilmOllc)
ilustruj'lce
Ilsplllczesnc
bqd;
'historyczne
aspekty kulturowe.
Sposób wykonywania
dokumentacji
obejmuje slerokie spektrum
:\t'odków i technologii:
od Ołll\lka i kartki papierLI pr/ez fotografię tradycyjną
i cythl\\'l- rozmaite
systemy lilmowe. na prezentacjach
multimcdialnych
SkOllUY\l'SZY. Ooecnie najczt;ściej
uŻYllanym narzędziem
staje sit; cylrowa
kamera w ideo on1/. komputcr
umożliwiaji!e)'
szybki montaż
materialów
(niemal ekspresow'y
w por(mnaniu
z tec!lIlikami tradycyjnymi)
wraz z zacbowaniem
ich pełnej jakości. Jednak nic należy kojarzyć antropologii
willlalnej jedynie I wykonywaniem
lilmów etnologicznych.
W krajach. gdzie istnieje możliwośc
uk()lle/enia
sludióII I taką specjalizacją. przed absolwentami
otl\ierają
się coraz szerSIe moi.li\lości
/.alrudnienia
m. in. II' prasie.
telewizji.
agencjach
reklamowych
itp. Ohok typowo technieznl.'j strony pracy (1llorzl.'nie materiałów)

antropologia

wizualna

rozllin<,:la

pod loże teoretyczne.

Studentom

II y kladane

sq m. in.:

metodologia
tilmu ctnogmliczncgo.
analiIa
lilmów dokumentalnych.
pcrcepcjil i sposoby produkcji materialów
lilmOlI)Ch w rói.nyeh kulturach. Analiza lilmów oral ich interpretacja
lO jeden
z dominujqcych
obccnie nUI1Ów. lI'i::ua/iści prowadzą rllllnież oiyw ionc dyskusjc na temat etyki
w badaniach
antropologicznych.
Wszakże to oni najczo;ściej borykają się I dylematami
czy daną
sytuację wypada obsemllll'ac
okiem obiektywu
ingeruj,w tym samym blyskami
lampy liltogalicznej lub ostrym światłem kamery oraz 7.a\I·<,:i:ając sobie pole obsl.'rllacji
(nic tylko fizyczne).
czy tcż zdać się na próbę 5porZ<\d/enia opisu nic zawszc II'iemic rekonstruującego
/.darzenie. jego
atmoslery
i detale? To lyle slOl\cm wstępu. brak miejsca nic pozII'ala mi na dalsze rozwijanie
wiciu

innych

zagadnicń

:! G. L. Killeredge.
.1

A. Maditrlane.

antropologii

wizualnej

. .leszczI.' tylko

krótka

relkksja

na temat

Studle<'

20 (t980).

sposobu

Witehcrali in O/d and .\'<.'11'
ł.ng/und. Cwnoridge 1929 .
lVi/chemii /11 lildo,. ulld S/u(Jrt Fng/and l.ol1dl1n 1971)

~ Ch. I.amer. En<.'Jlli<.'s or (jod London f'i81.
5 B. Levack. ill<.' (i,.<,otScolti.I/1 WildlHIIJI/
o/lóó/·/66:l

.. ..Journal \,I'IJnllsh

s l)O-]08.

195
okr.:ślania ... no lIlaśni.: ueg.o') Dyscypliny.
subd)'scypliny.
nauki pomo<:niczej czy jedynie kolcjn.:g.o nar/.,:d/ia alllrorologiun.:g.o·)
/e I\zgl.,:du na hlkL że II kilku krajach Europy (patrząc najbliiejl

UtIIOI'ZOIlO odr.,:bllc

instytuty

antrorologii

wizualnej.

które

po wypracowaniu

własnych

metod dydaklyczny<:h
kvlak'l
alllrorolog.ów
oglądający<:h
rLeo)'1I istość z nieco innej perspek1.1' II).
naló.y sll\ ierd/.jć. i.c an!J(\polog.ia 1\ iZllalna II pełni Lasługujc na miano subdyscypliny.
Konl\;n:n<:ja ..Tca<:hing. Visll<l! Anthropology"
odb)'wala się w budynku Institut tUr den Wissenschallli<:hclI
Film 1\ (jctynd/.c.
/ostala
lorganiLOwana
z myślą o wymianie
doświadczeń
mi.,:dzy W/edstalli<:idallli
i slud.:nlami
'I. rlacól\ck
curopejskich.
choć nie zabraklo lakże gości
z Chin. ()rg.ani/.alOu:y I\Y ni/ali nadzieję. i..: rarony
i dyskusje z poszczególnych
ośrodków
po1.1\0/,\ określić no\\.: id.:c oraz kierunki
rozwoju antropologii
wizualncj.
Program konferencji
obcjmował
l!lli.: s.:sj.:. W ricl'\\Szcj
dos)'ć szczegółowo
prez.:n!owanc
były wybrane ośrodki,
1\ drugiej zaś rrzedstal\iono
królki.: srrawozdania
z działalności
pozostałych
instytutów,
Pnl\\adz'lc)'
konrcrl~ncj.,: dr Roll' I hismann (Institut tUr den Wissenschaftlichen
Film ~ IWF
Getynga) rozrocząl
oorady od krótkiego opisu dzialalności
rrelegentów
z Wielkiej Brytanii (The
Granada ('entr.: I()r Visual Anthropology.
Unil\crsytct
w Manchesterze).
Tcn ośrodek reprezentO\\'<II1Yhyl j.:dynic rr/ez trójkę studentóII:
Joao Nicolau. Ricardo Leizaola i Angelę Torresan
oraz Petcra ('ral\'I(lI'lla
by lego uczcstnika
kursu,
Brak wykładowców
sklonił
studentów
do lIyra/enia
\\Iasnych opinii ,) rrogramie
kursu antropologii
I\izualnej
oraz oceny zakresu wiedzy. która lostala im rr;:ck,vana.
Nic wnikaj'lc \\ szczcgóły
prywatnych
poglądów
przcdstawię
jedynic ogl)lny zarys toku studi('m, /'ajęcia prowadzone
są w ramach dwuletniego
kursu kOlicząc.:go si.,: pr/.y/.ll<lniem tytułu magistra antrorologii
o spccjalności
.,antropologia
wizualna",
W tym
czasie stlllknci
looligOl\ani
"\ do uczcstniczenia
1\' rrogramowych
wykładach
prowadzonych
1\ instytucie antrorologii
oraz odbycia zajęć i praktyk z zespokm
wi::lIa!istów, W ciągu dwóch lat
każdy kursant rOli inicn lIykonać szcść krótkometrażowych
filmów próbnych.
Pod konicc ostatniego roku st lIlkn l musi pr;:edloży(' rracę orisową do wykonancgo
przez siebie Iilmu dyplomowego. Ci!lmny 111rrohlemel11, lla jaki uskarżali się wszyscy studenci obecni na konferencji,
jest
brak równO\\agi
rni.,:dzy t.:orią i praktyką. Podczas gdy część teoretyczna
jest związana glównie
z og(')łnymi zagadni.:niami
antrorologiczn)'mi
(nie nal\ iązującymi
do antropologii
wizualncj),
praktyki obejmuj'l l\y!qCl.nic elementy tcchnik łilmo\lych
nie uwzględniając
kwestii antropologiunych,
SlIIdcnci tY!l1 bardziej sq świadomi hraków programowych
kursu. iż płacą za kształcenie niel11ale kwoty pi.:ni,'dzy (kursanci krajów Unii Europcjskicj
placą około 3000£ za rok, chętni
spoza Unii musz'l się liuyć z lIydatkicm
około 7000£ za rok).
I'ruentacja
dr. RolI;1 Ilusmanna.
pro!: dr Barbary Kcifenheim
oraz Manfrcda Kriigera zapoI.nala uczestników
konferencji
I. etapami
realizacji projektu utworzenia
Thc East Asia Institute for
Visual Anthropology
na Unil\(:rsytcci.:
.Iunnanu II' Kunming (Chiny). Program w całości sponsorOl\'any przu

Fundacj.,:

Volks\\agcna

pOI\sta!

rrzy

wspó1rrac)'

pracowników

IWF w Getyndze

oraz wladl Unillcrsytctu
.Iunnanu w Kunmingu.
W imponującym
tempic jednego roku (pierwszy
ctar projektu I.osta! zakOliczony \\ lutym 2000 roku) zdołano od podstaw kompletnie
wyposażyć
pracownię do nicliniowcgo
(<:ylrowcgo)
montażu
filmów. rrzcprowadzić
z~~jęcia ze wstępu do
antrorologii
(euroal11.:rykilliskiej)
i antropologii
wizualnej.
mctodologii
tilmów etnograficznych,
analizy lillllów. wrrowadz.ić
studentów
w praktyczne
umicjętności
kręcenia
filmów oraz ich
montażu. (irura lIyoranych
stulkntlJ\\'
składala si.,: z 12 osób. Ząjęcia praktyczne
odhywaly
się
w zcsrolach
dwuosobOl\ ych, KOlicowym
dcktcm
rocznej
pracy było stworzenie
5 filmów
1\ ealości I\'ykonanyeh
WZ.u studcnlów.
WykladO\\'cy
(oprócz prclcgentów
wykłady prowadzili
rÓ\\Ilic;i rracownicy
I,arraslani
z innych placll\\ck)
wprowad;:ili
studentów
nic tylko IV umiejętności rraktyC/.ne leu tabe w 1101IYsrosóh nauczania (odmi.:nnc od chińskiego
ujęcie antropologii) oraz laehęcili do rrzcłamania
I\ielu harier kulturowych.
W każdej wypowiedzi
podkreślali,
i:e ich zaj.;cia rrzcoiegaly
cdem

cakgo

rw:dsi';l\zi.;cia

spokojnic

hez ingerencji

jest lIyksztalcenie

czynnika
kadry,

która

partyjnego

w wyniki

w przyszłości

prac, Głównym

samodzielnie

będzie

realizo\\a~
rrogram lai.,:ć \\ ramach antropologii
wizualnej,
Drugi etap projektu będzie polegał
na 11l1\orzcniu centrum dokumentacyjnego
l\Taz z wypoLyc7.alnią
materiałów
filmowych.
Czy
dzisiaj moi.na ml)I\'ić o sukcesi.: rrzygotowanego
w tcn sposób projektu') Z pewnością
tak. bowiem spośród 150 lilmll\\ na(kslanych
na studenck,] część konkursow'l
Festiwalu Filmów Etno-

196
gratiC7.llych do linahmcj
mingu, Co II ięccj. jeden

prcJ'ellTacji J'ak\\alilikollano
25 J' c/ego 3 autllrslwa s\Udenl('lII
z nich Qil/g. the nell's!J0fJerl1l{/1I
autorstIla
Yi Sichenga zdohył

z Kunwyrói,-

nicnic.
W dalszej części konkrencji
wyniki swoich prac preJ'elltOIl ala grupa os(')h J' rhe Visual Anthropology
Curriculum
z Uniwersytetu
w TromS(l (Norl\egia),
Rosella Ragazzi oraz Bjiirn Arnsten (wykładowcy)
omówili reaiiJ'owany
program kształcenia,
Co dwa lala na pełny kurs antropologii wizualnej przyjmownnych
jest 8 studcntów,
Zwykłc jest to grupa składaj'lca się z czterech
osób uczących się na uniwersytetach
norweskich
oraz czl<:n:ch osóh I krajów Ir/,eeiegll świata,
Ze wzglydu
na rozwiniytą
Ivspólprncc; uniwersytetu
z plac(lIIlami
naukOl\ymi
w Kamerunie .
..ohca'· część słuchaczy jest nlpraszana
lIlaśnie z tego kraju, W t;uie POC/.'ll"owcj Kamcruriczycy
zobowiązani
są do zaliczl'nia
wyklndów z antropologii
kullu[,(lIIcj, Dopiero potem ro/,poczynają
wspólne zajęcia z Norwegami.
Cclem tak zaplan<lIIanego
programu jest pr/ygolowanie
studentów (z ohu stron) do pracy II odmiennym
środollisku
kulturollym.
Praeuj'l II grupach dwuosohowyeh (po jednej osobie z kaiLkgo
kraju). laie;cia
I<:orel) czne ,,\ prollad/One
równolegle
z praktyką 1<:renollą Umiej~tności
praktycZlJych nauczaj,\ p ral'O II nicy Iwiw:ani ze środowiskiem
filmowym
i tclelvizyjnym.
Studia kończą się zuaniem
egzaminu
dyplomOIIego
składanego
w oparciu o przeds1all'iony
materiał lilmowy i prace; pisemm\ Iwiązaną
ll:malyonie
z I,agadnieniami zawartymi
w tilmie.
Wypowiadaly
się również dwie ah;;olwcnt"i
z Tromso: Ingchorg Solvang (laurealka s!Udenckiej części festiwalu. autorka nagrodzonego
lilmu. }'esterdm'
(/ gir!. tIJ/lwrr01I'
II wIJnwn) oraz
Marcela
Douglas.
Doceniły
sposób
przeprowadzania
zajęć. a sJ'oeg(')in'l
uwagy J'IHóciły
na nieocenione
korJ'yści z r<::aliJ'acj i iuei współpracy
ze studenlami
z Kaml:runu.
Druga część konfCr<::ncji poślI'ic;cona została król"im raportom J' dzialalności
ośrodków antropologii wizualnej
II' Leiden i GetyndJ'e.
W rJ'eu)'w istości ..skrócone"
n:lacje nic odhicgały ou
pełnych
prcz<::ntacji J' poprzedniej
CZyści obrad.
Pieni si II yst'lpi Ii ~etje l'oslmCl i SiecI'
Meyknecht
z Uniwersytelll
II Lcidcn (Holandia).
Tryb rl'alizacji J'ajyć II' tym ośrodku odbi<::ga
lormą od prezeJllowanych
poprzednio.
Grupa 12 studentóII
zobolli,vana
jest do Uo.e;szczania na
zajycia kursolle z antropologii.
Na pierwszym
roku mUSI<\ dodatkollo
zaliuyć
pr/.edmiot z lotograli i etnograficznej.
Program antropologii
wizualnej
wprolladJ'any
jesl od dru~iego roku studiów i obejmuje
wykłady oraz praktyki prowadzonc
prJ'cJ' tri)' micsi'lee. Irzy ra/.y w lygodni~1
(4 godz. wykladów
i 5 godz. ćwiczeli). Taki rozklad zajęć lIIrzymywany jesl pr/o czlery nastypne lata. co \I' efekeie pozllala J'akończyć studia magisterskie: z dyplomem
antropologa
o specjalności antropologia
wizualna. Każdego ioku wykładane są inne prJ'edmioly "ierunkolle.
I tak: rok
pierwszy. \O czas na wprowadz<::nie do mc1odologii
i teorii lilmu e:lnogralicmego:
drugi poświęcony jest IV calości na naukę ohsługi sprzętu lilm(lIIego
onI!. technik !llontaiu:
na roku trzecim
studenci opracollują
próbne badania t<::re[1O\le, natomiasl ostatni rok POŚI\ i.;cony jest na realizację filmu dyplomowego
i napisanie
pracy. W I.eidcn pr<lIIad/One
są takie odrębne
zajyeia
z antropologii
wizualnej dla doktorantów.
Ico. tylko II za"rc:si<: [lllmOC) Ic:chnicmej.
Ostalnim raportem przedstawionym
na konkrencji
11) la rdacja z przygo[ollaó
do warsztatóI\
letnich w IWF II (jc:tyndze. Beale Lngdbreeht
II' skl'lkie omólI ila program coroo.nych
spotkań
zaznaczając.
iż \I tym roku do zajęć filmowych
zoswnic dodane II pl'llllad/enie
do prC/.cntacji
multimedialnych.
KonlCrencję zak0l1czyl Roi r Hu~,mann dziękując obecnym la pr/.)'b) cie J' odkglych
ośrodk{lII
i wyrażając
nadzi<::ję, że każue z dotychczasowych
spotkaó II' ramach M i.;dzynarod<lIIego
Festiwalu Filmól\ Etnogralicznych
w CJctyndze przye/.ynilo
malo znanej antropologii
wizualnej.
Kolejne spotkanie.

si.; do poprali) jakości nauczania wciąż
zgodnie J' harmonogramcm.
oubęuzic się

w roku 2002.
fJr::elllys!ml'

flinco

197
() I)WI J!WC/N'\
KONITRI·:NC.I/\
EUROPI:JSKII:GO
I\~ IIWPOI.()(j()\V
SPOUT/NYCII.
KRAKÓW.

STOWARZYSZENIA
26-29 LIPCA 2000

6" Bi(nni:J! 11II'OP(;1Il!\ssllCl<llion ol' So(ia! Anthropologists
Conferell(;e była pierwszą konfer(lH:.ją tcgo SIO\\;lr/) s/.(ni'l lorg<lnlzo\\ <ln:l w Polsce a zarazem najwi.;ksz.ą z dotychcz.asuwych.
B) la j(dnoClcśni( j(dll" l. n<lj\\ i.;kszych mi.;dzynarodo\\ych
konfercncji z zakresu nauk społcczn:ch .. ia"i( ki(dy"ol\\ ic" ),!ościly \\ nasz.)'m kraju. Zgromadzila ponad 500 uczestników z kilkuJ/i(si.;ciu P:II·IS(\\. kll·)J'/.y \\yglosili blisko 400 referatów w trak(ie obrad plenarnych. posiedzenia
ot\\anegn. okol,) 'iO sckcji prohlclllo\\ych
nraz wystąpili w ramach "okrąglego stolu". Przygoto\"lIIa I.ost<l/:I prlCl KIlIlIilcl . i.wko\\')' Konti:rencji (przewodniczilcy
G. l3aumann. sekretarz
J. Ikslard-C:llnps.
Cllnnko\\ i(: r-..l BlIcho\\ski.
Ił. I)onnan. M. Kcmpny. G. Kubica-Hellcr.
I.. Kurii. / .. I'dach i M. Scg<l/cn). Knlllilcl Micjscowy (pr/c\\'odniczący
Z. Mach. sekretarz
(j. Kubica-I kller. CI.lon"o\\ ic: M. Bucho\\ski.
M. KClllpny i Cz. Robolycki) oraz. Biuro Konf'crencyjnc ((i. Kuhica-llellcr
i K. Km\alski). mające oparcie \\ Instytucie Socjologii Uniwcrsytetu
J<lgicllo(lskicgo. \\SpOnlag;lIlylll 11I'/.CI Instytut Etnologii tegoi, Uniwersytetu.
Knnfercm;j<l pr'<lcm\a/<I pod n<lZ\\;\ ..('l'Ossing Categorical
Boundarics:
Religion as Politics-'Politics <ISRcliili(lJ1". Nic ngr:IJlicz) 1<1si.; jcdnak do analii':l)\\ania relacji wymienionych
w jej
tytule religii i polityki. Wskaz) \\ala. II' oparciu o niezwykle szero"'\ problematykę
obrad,
na polr/.el1.; pr,Ic"raClania u~I;J1onych i osll) ch granic wielu innych równicy. dziedzin życia społecznego
i zalllkni';l~ch po;.,:ć. .lui. \\ \\: klad/ic inauguracyjnym ..Ilra\\ing Lines in Moving Sand" Zygmunt
13auman. mll\\ i'IC o \\ Irastal'lcylll IJlaczeniu miejsca w podlegającym globalizacji świecie. nawicv.al
oolrud(l\\ pr/ckraczani:l granic pr/.c':lr/cni i kultury b.;dących udziałem Bronislawa Malinowskiego
ijcgo wi:lsnym. 1)0 spralI pr/l'str/cni powróciło pierwsze posicdzcnie plenarne. kierowane przez
/d/islawa Macha. kll'lI'e /aj.,:lo si.; konicclllością dekompozycji mentalnych gió\\nie. dotyehCi'JlSowych
pod/ialó\\ obs/anl\\ curopejskich. \\ ymac/aj'lcych I:uropie Środkowej roi.; europejskiej pel)'tCrii.
Na podSt:l\\Il\\l'j leln'ltyce konfercncji. \\y/'naezonej
przez relacje między religią a polityką,
koncenlro\\.J!)
si.; pr:lcc drugicgo pnsiedzenia plenarnego ..Civil Society and Religious Minorities" (kicruj:lc:l c, Nc\ cu) mai kilkudz.icsi.;ciu sekcji problemo\\ych,
takich m. in. jak: ,.Conlemporar.\ l\i\'(lpog:lnism:\
()uesl roI' What'.'" (kierujący V. I\. Shnirelman): "Political Religion and
Ci \ it Socict)" (k icrui'lcy W. Schi 1I;lller): ,,1'01it ico-Rel igious Iliasporas" (kierujący S. Vertovec):
..Religion and LIIllulion or Political Organization:
An Anthropological
I\;rspectivc"
(kierujący
D, M, BOllllarCllko i A. V. Korotilyev): "Rethinking Primordialism:
Kinship. Rdigion and Ethnicity in the Fmmation or Modern Nationalism" (kieruj;\cy J. R. L10hera i J. Beslard): ,.The Politics
"fThristian
Missiolls" (kierujilC<1 B. Mcycr): ..The Politics or Religion in the Balkans; Neighbors.
Lnemies, or (ihosts"" (kicruj'lcy .i. M. Schwartz) oraz. "Polit ics. Religion and Rcmembering
the Past" ("icruj;\cy Ił. Ilauk:\ncs, I). KancITi F. Pinc).
W ramach konl\;rcncji St\\orZOIlO r()IInieJ. moi'.Ii\\oŚci prezentowania
problematyki
wykraczającej po/a .jcj gló\\ n\ lL'lllal. /\\ iiV:lnej / s/.erokim zakresem zainteresowal'j członków Stowa1'0 szenia. :I t'lki.c miejsccm obrad. Różnorodność
poruszanych
13gadniel1 była ogromna: od
stosun"u do Z\\ icr/'lt i ich Inicjsea \\ ktdtur/\.' do antropologii d) plolllaeji. Nie moglo w Krakowie
lahraknąć
sekcji pO~\\ i,;cllnej Bronisla\\ m\ i Malilll)\\skielllu:
"Malinowski:
Between Three
"'orlds" (kieruj'lca (i. Kuhic'I-llcller').
Waz.nylll i potrzebnym \\ątkiem konferencji zorganizowanej \\ Krako\\ ic hyla k\\eslia lo~()w zyd()\\skich \\' Furopic Środko\\ej i na świecie. Analizowano
ie \\ (rakcie ohrad d\\(')ch sekc.ji: ..Reprcsentation or War and Genocidc: Auschwitz and the Holocaust ill ('olllparali\e
Perspecti\c" (kieruji]cy A. Orla-Hukowska.
S. Peter i J. Webber) oraz ..Jews
and Their Fcllm\ ('iti/ens in Post-I iolocaust Society" (kierujący I" Mars i M. Shokeid). Trudne
dla uues[niJ..a kOIlJC:reIicji z Polski h) lo \\ysląpit:nie .Ionathana Webbt:ra ... Authorizing Ilislories
in Cultural Sell' Ikfinitiolls: Ref1cctiolls on the Polish ()ueslion in Post-Holocaust
Jewish Historical Consciousness".
Tym. co \I) \\oluje protes!. nie by! jednak obraz Polaków przedstawiony
\\ rekracic. leu ohraz. /yd()\\ ... K\\estia polska" została zdc1iniowana
i zaprezentowana
tak,
jakby rod/.ila \\ ~l'lunic Ilcgal\\\ Ile postal\ y i.ydów wohec Polaków. RetCrent nie dostrzegł zróż11 ico\\ an ia śrOl!<)\\ i'.k l.ydm\s"ich
\\ ich stosunku do Polakó\\, nic ro/umie chyba zlozonośei
stosunk('lII /ydowsko-polskich.
lItl'\\ ala raczej dOlychczaso\\e.
niekorzystne stereotypy.
1

198
Probkmatyka
polska przedst<l\lian<l została pr/.el badaczy I.arówno polskich. jak i pochodzących z innych krajów. W progr<lmie znalazl~ się re krat y mÓlli'lee o religijności
II Polsce:
E. Klekot. .. Devotional Images in Polish Pilgrimage":
A, Nied/llicdi
... The Iloly !con li'om Częstochow<l: Its Conte\ts.
Mcaning and Political Usage in Conlemporar~
Polish Mithology" i i\. Ostrowskiej ... Our Lady or Constalll llelp: Uses or Material Culture in the Polilics or Fieldwork".
Zrozumiałe zaintercsowanie
111.budzily zjalliska
spokclne
na pograniczu
polsko-niemieckim.
analizowane II' rcICrawch U, Meinhor i D. (iałasińskiego
... Rccon/iguring
1:<1sl-Wcst Identities: Family
Diseolllses
in German and Polish Bordcl' Communities"
oral i\. Kennard ... Transboundary
Cooperation as a Vchicle lilr eullural
Inlerchange:
The German-Polish
Hordcr", Przcmiany ustrojowe i zmiany tożsamości
mlH'lIvili .I. Kubik ... Civil Socic!y as a I liseours and as a I:orm or Social
Organization
in Communism
and Poslcommunism"
(refer<lt pr/,eniesiony
z sekcji problemoll'cj
na sesję plenarm\) i M. (jalbraith . ..(iclling Closcr to the West": (ieographic
Metaphors ol' kieillity
in Post-Communist
Poland", Polakami poza granicami
kraju I,<,jęli się M, .lanOlISki ... Thc Meaning or "Polishness»
1'01' Poles in lhe tlK" oral. M, Trojan ... Pollerkss
People in lhe Circk
or Economy. Religion and (jender: Polish Villages in Contcmporary
MoldO\a",
KonfCrcncja
i dobrze przygotowane
jej n<ll'zędzia i dokumenty:
program i księga streszczeń
refcmtów.
pozwalają
zorientować
się w charaktcrze
I\spólczesnej
antropologii
europejskiej
I. jej
problematyką.
uznaniem wartości bmhul tcrenowych.
pos/ukiwanicm
IH)\\'ych laloi.dl tcorctycznych i bardzicj adeblalnyeh
II stosunku do r/eczywistości
pojęć. l\TeSl.cie z IlI'ai.lilHlścią
wobec
ważnych społecznic
problemów,
l.achęcają
również do postHllienia
p~ tania o kondycję antropologii II' Polsce: czy jest już ona samodzielm\
dyscyplin;l
uy raC/ci miejscem
spotkań glólvnie
socjologów
i etnologóll·')
Czy stanowi jedynie odbicie idei pr/e,iętych l Zachodu. Cly też współdliala IV kh rozllijaniu
II oparciu rÓII nici. o polskie doświadClenia
naukOIle','
Uzupclnieniem
naukowej
części konkrencji
bylo I.cbranie ulonków
I':ASA. poświ"cone
spralvozdaniu
l dzialalności
II' okresie dwóch ostatnich lal. oCl'nie swnu obecl1l:go (1164 czlonków Stoll'arzys/,enia
I. kilkudliesięciu
krajów Europy i śII'iala. II tym 23 l, Polski) oraz planom na
przyszłość,
Na miejsce kolejnej
konlCrencji
II roku 2002 Ilybrano
Wieddl,
W ostatnim dniu
konlcrencji
przcllidziano
uas dla II ystąpil~nia Richarda Fma - pr/.CIlOdnic/.'lcego
Wcnner-Gren
Research Foundation
ti)r Anthropological
Research.
który mllll' iI o nlOiliwościach
korzystania.
także przez badaczy z Europy. z pomocy tej instytucji,
Uczestnicy
konkrencji
odwiedli li towarzyszącą jej. niezmiel'l1ie
interesującą
IlySlallę
.,MalinOllski
Witkacy,
I'otogralia:
Między
nauką a sztuką". przygotowaną
II Mu/cum Narodowym
w KrakOII ie pod kiaunkiem
Zbigniewa
Bcncdyktowicza,
WystHlla la. któr,! zaslczycila
obccności'l
I !elena Wayne. cI'n'ka B, Malinowskiego. sIanowiła
I.nakomitc
poszerzenie
sckcji POŚ\I ięconej temu uczonemu
a jcdnocześnie
ulatlliala
zrozumienie
ducha miejsca. jakim na prze/omie XIX i XX wieku byl Kraków i Galicja,
POL,yteezne były wystalI y nOllości prcz.entOllane
przez spcejali/,uj<lce
się II' publikowaniu
prac
antropologicznych
Inanc. zachodnie domy wydawnicze,
Konlt:rencja zostala niezllykle
sprawnie zorganizo\lana
i pr/ehiegala
II dohrej atmoskrze.
kh')ra uj;;:la. na przekór
pracownikom

n ienaj lepszej

i studentom

pog.od/ie.

liniII ersytetu

wszystk ich UClCSln ikÓII, Organ izaton>m

Jagiel1mbkiego.

nakż,! si.,: II~ rai) najwyiszego
/higlliell'

ANTROPO/.ODZY

SK/.,\IM.I,t\

kon ferencj i.
uznania,
.Jasil'lI'ic::

BRON"

Jakie S'\ szanse
dzy mogą obecnie

pracy antropologa
II dzisiejs/ylll
zmieniaj'lcym
si.,: ślliecie') (id/je alllropoloznaleić
pracę. która da im sat)'sl~lkcj;;: larllllno
materialn<\, jak i osobistą'.'

Jakie są możliwości

prae~ II dziedzinie

czystej

antropologii','

Jakie stanOIIiska

okrują

możliwości

wykazania
się wiedzy antropologic/ną
I.dobyt'l na unillersyll'cie"
('/,~ moi.lilla jest egz~ steneja
opal1a Ilyląc/nie
na C/~StO anIropologicznym
zatrudnieniu"
.1c~li lak. to dlaczego mamy ai. tylu

199
\\ ~cduko\\·an)'ch
antropologó\\.
kt(l("zy nic mogą znalcić pracy II s\\·ojej profesji') A skoro wk
trudno znalóć' prac.; \1 <Inlropologii to jaka jest. i uy nadal istnieje wartość zawodu antropologa
l. liccncjalLlll C/y I~tułelll nla~istra \1 obecn~ ch C/asach'! Cl.y 1\ ogóle istnieje scns i potrzcba
\\~ kszlalcenia C/ysto anlropol(l~iCl.nego"
Cl.y studenl:i wied/ą i zdają sobic sprawi; z tego co ich
Cl.eka i jak,! prl.~vłość
Illaj,! pl·l.ed sob'l"
Wyliel.<lne p()\\yie.i pytania nurtuj'lce
mnie nieustannie
zrodzily idee niniejszego
artykułu.
Chc.; si.; podl.ielić moim punktem
\\idzcnia
(Polki studiuj'lccj
II USA) na dzisicjszą
syt~rację
ś\\·ieio upieczon~ch
antropolog'''w
\\ USi\. Moie mojc spostrzci.cnia.
uwagi. troska i lęk o I:zystość naSl.cj rrok~ii Ibiegn'l si.; l. ll\\agami
innych "ainlercsowan~l:h.
Może pobudzą inne serca.,
ulllysl)'. a może (pobożne
mojl' ż~Clenie) sCClllen1ujl\ nasz'l proksjonalną
solidarność.
Artykuł
jest oparly na doś\li,ldClcniach
\lia,nych
i na doświaducniach
moich kolegów i kolcżanck
ze
środowiska
uni\\ers~ teckiego
..\Ialu'll:)
ch"' na konkurencyjnym
amerykańskim
rynku pracy.
Chc.; jednoC/eśnie
podkreślić. ie artykulniniejszy
nic za\\·iera żadncj analogii do obccnej sytuacji
\1 lej dziedl.inie
na rynku polskim .
.lako slulknlL!
I\\dl.ia/u
antl"Opologii kulturollej
na Unin:rsity
of Ilouston
zauważyłam.
il~II i.;bzoŚć
l.ar(lIlIlO ~tudenl(l\\
kOliC/"c~ ch studia antl"Opologicznc.
jak i tych. którl..y już je
ukoliC/~ li. bm~ ka si.; l. II ielkimi trudnościami
szukając prac~ \1· antropologii.
Dyplom ukończenia studi(l\\ II yisl.~ ch \\ obecnych
C/asaeh niestety nic l.a\\Sl..e warunkuje
otrl.ymanie
pracy.
Nic mÓ\li'lc już o pl"Olilu pracy. k«)I'ą Illaścicicl
dyplolllu będl..ie wykonywa!.
Smutne tcż i to.
że ukochany dyplom lllltomat~cznic
nic gl\arantuje
ul..yskania pracy.
'lóII i si.;. i.e II~ bl.tilkenie
określa \Iartość ulollieka
(") - nic wszu)'nam
polemiki na ten
temal. WSlyscy zda}.'my sobie doskonale
spram;. że II życiu sukces zawodowy
I.dccydowanie
Ll\\arunkollany
jest solidnym
lIybl..takenielll.
Na progu XXI wieku dobre wykształcenie
jest
absolutnie
niend/..OII ne d la I.apel\llienia
jakiejkolwiek
prac~. zwlaszcl..a II' Stanach Zjednoczonych. gd/.ie k"nkmencja
!la I'ynku pracy jcst większa niż. gdziekolwick
indziej na śwkcic.
Ale
11<1\1 Ci w ohl iCl..u p(mstaly ch. na/II ijmy to rozhieżności.
dy plom uni\lersytecki
nadaljcst
magicznym kluCl.em Otll ier,lj'lcy m dr/IIi do sukcesu I.awodowego
i finansowego.
co w konsekwencji
II zbogal'" sukces osohisty. I.in:ncjal (II USA Bachelor Degree) i dy piom uniwersytecki
(magisteriui11) 7. j:lkiejkohl iek d/iedl.iny
automatycznie
- tutaj IV USA - określa stallk," płacy zdel:ydoI\anie lI~isl.l! od tcJ. ktlir:1 olrl..ymuj,! ludl..ie /e średnim Ilyks/takeniem.
Wedlllg nlllich Ilhserllacji
pr/y kry i niel\(\tplillie
I..niechęcaiąey
dla przysl.łyeh
pokoleń jest
t~lkt·. I..e anlroplllogii
II dl">l iii ohecnej ni,~ można traktollać jako .icdyneg.o pelnoctatowego
zawodu. Coral. II i';l'l'j II y kvtakony
ch antropolog<i"
I..najduje I..atrudn ienie II· dl..iedzinach zupc!nie nic
1.11 i,vanych
I.e slloim
II y kvlakeniem.
Wi.;ksl.OŚć / nich. 75%. jak wynika I.. moich badań. dla
/apellnil'nia
sobie linan"olle.i
egl.yslencji.
/muszona
jest do pracy w diametralnie
innych
od profilu II~ kvtakenia
/allodach.
('oral.. więcej antropologów
traktujc prac.; w swojej ulubionej
dziedl.inie bard/.iej .iako C'lŚ dorYIVuego.
na weekend)'. jako hobby. pOl.walajl\Ce im realizować
niespc!nione
marl.enia.
'/. moich badali II ynika. ie na 100 studentów
koóuąeyeh
uniwersytet
z antropologicznym
II y kvlaln:niem
okolo 20"" /najduje pracę II' swojej dziedL.inie ue7'lc antropologii
na uniwersytecie. 1niej nii 5'\, hadanych /.alrudniona
jest II Inu/.each lub podobnych
placówkach.
Pozostali
(75"0) I.lllusl.eni "I /naleić
I.l1trudnienie II innych dziedzinach.
bardzo odległych
od czystej antropologii

. .lak: bil.nes.

komunikacja.

handel

hankollość.
międl..ynarodoll

Iinanse.

marketing.

y i inne.

Ponad

fundacje.
40%

organizacje

ankietowanych

I:harytatywne.

tcle-

wypoll·iedl.iało

się.

mai'lc nlOilillość
P'\\\lt"rnego
podejścia do uzyskania dy plomu .. poważnie"' I..astanowilaby
się
nad Ilyborem 'lItlropologii.
'I. II ~ Iliad(l\\ II ynika. i.e polowa / nich wybrałaby inny niż antropolo-

Ż\:

gia kierunek ... b:ml/icj prakty cwy" (jak się niektórzy z badanych lIyral.ili). który gwarantowałby
im spokojne jutro i pelI ne l.abl'l..pieCl.eni,: linansowc.
Antropologit;
jako kicrunek studiów wybrałoby ty Iko 30"", hadany ch.
Na pr/ek,'lI' ..niesprzYiaj;lcynl
Iliatrom"' i moie stale kierowana
mlodzielicl.'1 naiwnością.
myślę. że dypllllll z antropologii
/apellni
mi utrzymanie
1\ prl.yszłości.
Jednocześnie
zdaję sobie
doskonale sprall"<;. ie nic slanml i on dl..iś takiej samei lIartości
Dlatego. /e l..l1lienily sit; Clas\. Imienily
sit; zapotrzebol'ania

jaką niegdyś stanowi!. Dlaczego?
na rynku pracy. zmieniły się wa-

200
runki środoll·iska.
Prz.:sun.;l~ si.; granice "rajó\\. ro/\\ in\'la ,i.; tl'chnika i Il'Chnologia. a tu
wszystko. automalyczni<: po<:iągn.;ło za ~:oh;l zmiany kultur<)\\ e IW cal~ m ś\\ieci<:. (ill)oalny tn:nd
do ogóln<:j unilikacji. do Ilzgl.;dnt:go uj<:dnolic<:nia ś\\ iata. zmil'nil pron!. <I w s/.CIcgólnuści
potrz<:b.; nasz<:go sensIl slricle zawodu aJllropolo!!<I. lklinity\\nic.
Illuim Id<lnielll. Illy <IntropoloeIz.)'. najbardz.i.:j Oclc/ullam) .Janik" cz~st.:i proiCsji i drastycz.nc g:lśnil,:cic z<lpotrz<:b()\\ania na
antropologów.
Coraz Illnicj prl)\\adzi si.; antropologicznych
badali t<:r<:no\\ych. W ooliuu rozwi.iaj~c.:j si.;
t<:chniki. tcl<:kornunika<:ji. przcmysłu \\yczcrpują si.; zasuhy tllh~ IC/\ch kultur agrcsywni<: \\}pieranyeh przcz multillliliono\\c
konc<:rny otllieraj:jec rynki pracy. I) nl S:11ll1111liczha anlropulogll\\· Laangażo\\anych
\\ odkr) \\ani<: lcgo co nic zostało jcszcze opisanc i I.dl'liniowanc lcż maI<:ic z dnia na dzieli. Głównie: ulal<:gu. ze: ni.: je:st to okeni<: intratllL' 1:I.j<:ci<:.InIH:,torzy s/ukaj'l
szyhszych niż odkryci<l /11T(ltÓ'x pieni.;dzy. a lilanlrop,ill
l1i<:slL't\ j<:st cor:1/ mniej. 1'vlin.;l~ jU7
da\\no czasy Bronisława MalillO\\Ski.:go i Ruth Iknedict. Iliuapr/cualn~ch
pioni<:r(l\1 d\'scypliny. dla któryeh anlropolugia
hyła pasją ich życia. Oni mogli sohi<: na to pozwolić. Troska
o utrzymanic sichi.: i Slloich rodzin. 11/.gl.,:dy linansO\I e i matcrialnl" nil' stal~ im na pr/ ..:s/.kod/ie
spełnicnia marzcli. W lamtych czasach t;lcY.iak uni byli na \\,Ig\' zlola. /. drugiej strony slyvy si.;
opini.;. że Illaśnil: /mieniaj,\ey si.; jak w kal<:jdoskopie Ś\\ial ,lanO\I i niepO\\tar/.ahl:l ok,uj.; ula
wyksztakonyeh
antropulogów.
i.e właśni<: ta zmi<:niaj:tea si\' r/.eu.ywistość otwi<:ra podwoje
II·idkich Illożliwości pracy \1 dziedzinie antropologii. Tak. jest II tym II ielc pra\\dy. Antropolog
iSlni<:jl: nadal i 1.'l\\sze bo;dzi.: i,tnia!. Osobiście: "Id I';. /<: pr/.<:i.~.j<:bide ..lri.;sienie ziemi·'. \\~ci;\ga.i'lc z tego tra/ile lInioski. Problcmlylko
iiu napr;lI\d.; taki<:h anlropolo!!ólV polr/eoujelll~"
.lak \\ynika z Illoi<:h obs<:nvaeji Ili.;kszoŚć antropl)!O!!Ó\\. \\ c<:lu sprostania \\yma:,o.aniom
ob<:cnego amerykallskicgo
rynku pracy. zlllus/Ona jest do pr/.ck\lalilikO\I:lIlia
si,;. Nadlllil~nic
mus/.;. że zldaszeza antropologia kulturowa i SIOSOIlana jako pr/<:dmiot unilllTsytecki te/ stalc
sii; zmienia. Zmi<:nia si.,:. bo do:i\li<ldcz<:nia z pr/.<:szłośei okr<:,;Jaj:\ \\1 nlagania n(lII.:go wizerunku
antropologii jako dzicd/.iny nauki. Antropologia
\\ oparciu o posiadan:l \\il'lo\\·ickoml
\\i<:dz~"
stała si.; dziedziną pOITl.<:bną do kOlmlynllllania zachO\lali lud/kich. Nie vubi,\<: dalel-.n. antropologi.; stosuj<: si~" przy pla1l(l\\aniu duży<:h ośrodkóll urhanist~ulllch
Iw ulatllić i /s~nchroniz(mać ży.:ie multikulturll\\ej.
multielniun.:j
spoleunośei
d:m<:gl\ t<:rcnu.
Najlli~ks/yl1l paradoksem II t) m \\vystkimjest
dl,1 mni<: fakt. 1<: mimo tak \\ i<:lkich trudności zwi'l/any<:h ze znaluieni<:m
pracy II antropologii.
liuha stlld<:nIÓ\\ \\Ibil:raj:lcych
Idaśni<:
t.:n ki<:runek sludióII na alTleryk~lIiskieh unilll:rsytetach
z roku na roI-. IIITasta. /.aint<:resllllanie.
szacunek i r<:spekt do saml:j d~s<:ypliny t<:i. \\zrasta z dnia na d/i<:li. W<:dJlIg hadall przcpnllladlony<:b pr/Cl Al1ler~ kaliskie Tl)\larzyslllo
!\lllropologiC/.nc
(!\meriean ;\nthropolollical
Asso<:iation .. AAA) \1 ostatnich d/.i.:si.;ciu latach liczba stud-:nt<"l\\ II:hierając~ch
antropologi.; .jako
kil:runek stuuiów Illrosla o 109%. Z pellnością \\'zraslaj,!c<: zaludnieni<: ś\\ iata doklada do tego
\\'zrostu. al<: z drugiej strony rosną wszelki<: zapotrzebowania
ś\\ ia!:1 I. minimalnym \\/rostem
potrz<:b na antropologów.
Ijezba \\yks/.lałc(lIl) ch antropulogów
wITasta mo/<: dlak'go. Zl: uniwCI"sylet nadal kusi młodych iudLi mityunym
\\izerunkiem
antropologa. poc!ró/nika. odkrYlI cy prz.edSla\\ ianego najcz,;ści<:j (bo to lak lad nie Ilygl;lda na ooralku) \\ szortach khaki. kapeluszu. tradYl:)jnil: I notatnikicm II r.;ku. naju.;ś<:iej w olouelliu
tubylczych dzieci. Liki \\ Jaśnie ohraz. nicllątplilli<: kusi
młoelych ludzi. kIÓI"!) h.;d;l<: na dapi.: roz.\loju lllnysIOl\<:gu na pO/iomi<: uni\\<:rsyt<:ckim.ies/uc
nielvicle wi<:dz'l o i.yciu i nic SCIpelI ni eo chcą I nim z.robić.1 ac~ mlod/i lud/ie. II !ączaj,tc mnic.
podatni są bardzi<:j nii. ktokohli<:k inny na Śl\ial przyg"ld III i;van~ z opis~ Ilanicm i odkrywaniem tego co jeSlu<: nieznane. niabadane.
Nie rna co ukr~ Ilać. alltropohJgiajako
(!I:i<:d/ina
naukOlla jest niel.\l~ kle eieka\\a. pasjonuj:lea i pr/y<:iągaj:\<:a ka/llcgo ml'lLkgo ulll\\ ieka chcącąo zarówno ..odkryć ,'i.:bie. jak i innIch". ;\It: t<:n obraz antropologa j<:Sl lli<:sl<:11hardl.o podkolorowany
i tym samym ni("/w~ kic odkgły od olauaj:llTj
nas I·Z':CI~II istoŚL'i. kst to moim
zdan i<:m ularty. sz<:roko rozPO\\ sz<:chn ion)' st<:r<:otyp.
.lc7.cli \\i.;c tak \Ii.:lka liuba slude:ntlm kOliu} studia antropol()giClIll: i skoro tak trudno
o prae.; antropologiClnq.
tojaka zatem j101I·inna hyć slrat<:gia mlod~ eh :lIltropolo)!lm. /Ini<:rzająca
do uzyskania intmlncj pO/}cji \\ ohecnych Clasa<:h'! .lak ma sil,: uki<:n1nkO\I;rć ś\\ i<:/() upi<:Clon~

201
antrorolog
u/,brojoll\
.Jylko"' \\ s\\oje wyks/Jalcenie
by makźć
zatrudnienie.
które dawałoby
jednocześnie
.. kawalek ehlcb'I·· i możliwość
zbadania
relacji opartych
na stosunkach
mi~dzy
sIeroko ro/,umian;l kultunl na co dzieli a ludźmi. Antropolog.
który chce urzeczywistnić
swe
osohiste ambicje i marlenia
bycia antropologiem.
napotyka
na stalowy mUL Pomijam już lakt
ogromncj konkul"<:ncji na amcrykaliskim
rynku zatrudnienia
jako takim. gdzie ogromna zawodo\\'a specjali/acja,
post.;P \\ każdcj dziedzinic.
nic spr/.yja antropologom,
Tempo rozwoju ameryka(lskicj ckonomii.
kU'll"<:\\zrasla z każdym dniem. nie staml\vi wielkiej perspektywy
dla antrorologa opus/C/.aj;lcL·~o
uni\\ersytet.
l)c1inity\\ nie stwierdzam.
ze antropologia
coraz hardziej
slaje si.; d/iedzina
cksklu/.)\\ ną \\ysoce elitarną. hardziej dla pasjonatów,
Staje się dziedziną
ludzi z odp()\\ icdnilll z<,,;obem linansO\\ym,
Fakt. że nadal istnieją i b.;dą istnialy organizacje.
fundacjc sponsmuj;lcc
badani;1 antropologiczne.
nic powi<,:ksza rynku zapotrzebowania
na antropolog/m \\ n'>\\ ny III stopniu C/.) na\\ el slosunko\\o
odpowiadającym",
wyprodukowanym"
antropologom,
Oczywiśeic
nic lllo/na I,a l(l wszystko \\ inić amcrykaliskicj
gospodarki.
Ale moi:e warto się
\\ tym momcncie zaslan(1\\ ić jakic jest rzcczywiście
zapotrzebowanie
na aniropologów
\v dzisicjsl.ych czasaclf' ('/Y \\arto bitakić
aż tak duhl liczb.; alllropologów.
którzy po uzyskaniu dyplomu nic mog.! /nalc;ć
zatrudnienia
w s\\ojej dzicdzinie,
Wiadomo.
ze lat wiej jesl znaleźć jakąkolwick prac.; daj;IC;( pC\\'n;l linans(mą
stabilność.
Ak dla anlropologa
z krwi i kości, niesamowicie istotna ,jcst pasja. radość i przyjcmność
7. wykony\\ania
pracy na co dzień. Ważne lei: jest
S\\Ojcgo rod;aju osohislC ~rclnicnie
i uczucic. /.c właśnie poprzez codzienml /mudną pracę dokladamy \\lasn;l ce~ielk.; \\ hudom\lliu
k[1S7.egu ś\\iala,
Czascm lastana\\ iam si.; en. ~i.; ;a Iym WSI.) slkim kryjc" Z jednej strony amerykallskie
uni\\ersy lcly. instytuty \\ ypusIClaj;1 wybztaleonych
ludzi obieeując
im nie wiadomo co, a gospodarka niejesl
\\ swnic sJ'ro~tać tym ohietnicom,
Mo/e uczelnie na lorum kn1iowym powinny
\\jakiś sposób skoordyno\\ać
S\\oj;\ polityk.; przyjmowania
na studia') Motc naprawd.; w d/.isiejvym
\\icku klllllpUll'r<'n\.
idealnych
nloi.liwości
badań nauk(mych.
planów
gospodarczych.
pr/e\\ idyw;U'l rozwoJO\\\ ch. mo/c mo/.na by w jakiś sposób ..dopasować"
liczbę antropologów
do ry nklL Ilo w rzcCly\\isto.ści
ś\\ ial pozauniwersytccki
nic jest lak kolorowy jak przedstawiany
podCla~ \\ykla<km.
a \\Vlllar/onc
sIanowiska
w ezyslt:j antropologii
stają si.; hardzo szybko
\\iclk;1 ułud'l i pnmadz;Licdynic
do wielkiego rozczarmnlllia
rcaliami obecnego świata,
Osohiścic uwa/.;Ull. it: uni\\ersytet
w du/.ym stopniu jest odpowiedzialny
za obecną sytuację
antropologó\\
na I'\'nhu pracy, I Jni\\ersytel
bowicm nic bardzo przygotowuje
studentów
do wykony\\'ania Clegoś innego niż anlropologia.
Kursy antropologii
maj.j najczęściej
wydźwięk bardzo
dyscyplinarny.
d'lj:lC studcntom
nadzic,:c. ŻC ,jcdnak pomimo w~zystko b.;dą oni w stanie wykony\\al'

prac.; \\ s\\oim

l'l\\od/ic.

Bylaby m bard/o nic(lhid,ly \\na twicrdząc. /.e unim:rsytety
amcrykmiskie
nic widzą tego prohlemu. Nic, Amcry~anic
to napra\H/';
lud/ic potrzcby, Ogólnie mówiąc. to ludzie. dla których
dobro. koml()rt psychiClny
i linansO\\y jcdnostki
zajmujc naczclne miejsce wc wszclkicb poczynaniach, /aClyna si.; już nll'mić o kursach ukiel'unkO\\uj,\cyeh
antropologów
w innych zawodach,
/aCl) na si.; ml)\\ ić o tym. i.c aniropolog
winien mieć dodatkowo
lzw, tytul: ",associate degree".
na przykład \\ human rclations, /aczyna
si.; budować ..drogi"' dla antropologów
..z zawodu"' z
dodatk()\\YI1l liccncjatcm
na pr/.yklad \\ socjologii,
/)okladnie
określa si.; lo: Major -- przedmiot
głó\\n)
Anthropology.
Minor
dodatkowy····
Sociology,
Wiek komputerów
zmieni! nieco profil
ka/.dcgo zawodu. ak ..nI/CI'} ka;,dL'f~o zawodu nie IJllienil się i trzeba go tylko w różnych aspektach zmodyliko\\ać,
Co mamy \\ i.;c /,robić': Winić ś\\ial za jego ro/,\\Ó(' Nie sądzy. To przecie/. my antropolodzy
I

pictyzmem

zacho\\al}

badamy

i dokumentujemy

i prl.) stosO\\all

ro/wój

do rl)i.nych środowisk,

/.y cia czł(l\\'icka.
To pueciei

kultur,

cywilizacji.

ludzkich

nam serce się raduje obserwując

jak

ro/\\ ijaj;ł si.; stosunki mi.;d/,\Iudl.kic.
Swiat moim zdanicm mądrze si<; roz\\ija
i my jesteśmy
\\ nim bard/icj
nii. pOII'/l'hni ,jako mcdiator;y.
tłumaczc tego co si<; dzieje na calym świecie:
\\ )jaśniaj;jc)
inll\m dlauego
Indlic posl<;puj'l tak a nic inaczej. To wlaśnie antropologowie
próbuj,jlagmlzić
konllik!y mi.;d/.) lud;mi pochoc!Z;lcy mi z różnych środowisk.
kultur. SPO!eCZIlOSCI. lo \\Iaśnie ;lIltmpoloti/y
Il1ajduj;] rlaS/C7.)'znę pmozumienia
w sytuacjach.
w których inni

202
rozkładają
n;ee. lo oni t1umaezą to. co dla innych jest niczrozumialym
I.acho\\aniem.
iiC7.rozumialym. bo mającym inne podlożc kullunmc.
!\ntropologo\lie
buduj" pr/.ysIOlliOlI'c mosly pomio;:dzy ludźmi ró/nych
ras i kultur. !'vIosty umo/liwiające
międzykulluroW<'
cod/ienną
komunikację. mosty ulat\\iaiące
zrolllmienic
innych. Szczególnie
jest to potrzebne
1\ amerykmiskim
garncu różnych kultur.
Dlatego też uwa/am. że proll:sjl< antropologa
powinno sil,: pOlIa/ac i doceniac II' dzisiejszym
amerykarlskim
spoleczellstwic
i gdziekolwiek
indziej na Śl\ iecie, /\nlropologowie.
ci z wyksztalcenia. i ci z urodzcnia. sq pasjonatami
wc Ilszystkim
co robią S'l wielkimi entu/jaslami
z. ogromnym scrcem jcl.eli chod/.i
wykonYI\ anie jakiejkollliek
pracy. Je/cli mają odpowiedni,j
szansę.
gwarantują.
/e bardziej ni/. klOkoll1 ick inny staną na wysokości
I.adania i \\'ykorzystaj'l
j'l z pożytkiem dla siebie i dla całej ludzkości.
Sumując:
nic bójmy się I.atem byc antropologiem.
l.apakl'1<:em. glodnym
przygód. odkryć
i badaJl. Antropologia
byla. jest i bl,:dzie potrzebna.
Ona \\/bogaca
i rozI\ija. ()d wieków słysz)

°

się powracaj'lce
do antropologa
jak bumerang pytanic: ..a co (0"" B"dhny \\ ięc nieustannie gotowi z odpowiedzią
na to pytanie niezak/nie
od koniunktury.
UIll) sI antropologa
jcst <:iaslycln)' i
wici ki. jak wielki jest świat \\okół nas. Dobra !'vlatka I.iemia ma miejsce dla wsz.ystkich i to jest
najważniejsze.

Ja broni nic skladam.
..I.~ala Wasoll'ska

http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/4677.pdf

Media

New Tags