http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/4678.pdf
Media
Part of In memoriam / LUD 2000 t.84
- extracted text
-
Lud, L 84, 2000
V. IN MEMORIAM
WILSLAW BIL 'KOWSKI
( 1926-199'))
I
II',
22 listopada 1999 L zmarl w Krakowie po
ciężkiej chorobie prof~sor W, Bieńkowski. wybitny uczony, historyk nauki i kultury, bibliograt:
biogralisloL
pror l3ie(lkowski był dlugoletnim
kierownikiem Zakładu Bibliogralii
Bieżącej Krakowskiego Oddzialu Instytutu Historii PAN, wykladOlI'Ci.j na bibliotekoznawstwie,
współtwórcą
tego kierunku studiów na Uniwersytecie
Jagiellońskim. Był też redaktorem naukowym Bibliografii historii polskiej. członkiem
rad naukoII")ch. m.in. Polskiego słownika biograjic::.nego,
Inslytutu Bibliotekoznawstwa
i Informacji Nauko\\(:j UJ. Archiwum oraz Biblioteki PAN i PAU
w Krakowie. Muzeów Etnograticznego
i Historycznego w Krakowie. Wybrany w 1994 L czlonkiem kon:spondentem
odrodzonej Polskiej Akademii Umiejętności.
wchodził w skład jc:i ZaWIdu jako delegat Walnego Zgromadzenia.
Był
odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu 1'010nia Restituta i wyróżniony nagrodami krajowymi
i zagranicznymi.
Krakowianin z urodzenia. mieszkał w mlodości w posiadłości
rodzinnej
na Łobzowie.
Ojciec Kazimierz hy! urzędnikiem
skarbowym
Z Laz.arów.
literalk,! i tłumaczką
Żonaty z l3arbarą Klimalą,
i legionisto" malka Maria Paulina
miał dwóch sYJl(')\\,
!aillleresollania
naukolIc Prll!'csora Bicókollskiego
obejmOllaly historię kultury XIX i XX w ..
szczeg(')lnie histori.,: nauk humanistycznych.
historiogratii.
etnogralii. socjologii, historii myśli
s[lokeznej. Pasjol1(l\\al si.,: dziejami i kultunl Krakowa i Uniwersytetu Jagiellońskiego
w dobie
autonomiczncj (ialicji. By I lei. z,nawC<] dz,icjów P(lmorz.a. Warmii i Mazur. Obok swoich zawodowych [la~ii. II lym lak/e ksi.,:go/Jlawstwa i edytorsl\la naukowego. posiadał hobby - kolekcjonowanie POCZ((')\Iek. dru~(')\\ ulolny ch. odznak. medal i. pudełek od zapałek, Jakże się cieszył,
kiedy pamięlaliśmy o II/bogacaniujego
z,biorów.
Profc-;or Iliel\"ll\1 ski ukol\ezyl histori.,: i socjologi.,: na Uniwersytecie Jagiellońskim
(1951 1<)52), Dyp!om magistra socjologii. choć właściwie koi\ezyl etnogralię. która nic była jeszcze
administrac)jnie
II y odn;bnionym
kierunkiem na uczcini. uzyskał w 1952 r. li swego mistrza,
a [lolem prz,yiacicl<L prof. Kazimicrzll Dobn)\mlskiego,
Ty tul pracy brzmiał: ..Zagadnienia kultur) ludollej II piśJllicnuiclllie
polskim II lataeh 1800-1914". Dodać należy. że W. Bieńkowski
Ilysohl cenil szkol.,: l)ob]'()\\olskicgo
i Kaz.imierza Moszyi\skiego.
O prof Dobrowolskim
pisal
II zrcdagll\1 ancj prz.C/ siebie. II ydancj II' Krakowie II' 1994 r.. pracy zbiorowej I\a::.imier::.Dohr{}\l()lski c/rmieh i l/c::.mn·, Stopiei\ naukowy doktora nauk historycznych
uzyskał w 1962 r.
na [lodsta\1 ie roz[lra\1 y ..Krzysztof ('elesl)'n Mrongowillsz
ł764-1 S55", stopiei\ doktora habilitolIanego II 1970 r.. na podsIalI ie rozprall} .. Kazimierz Kelles-Krauz. Życie i dzieło". W 19S I r.
204
otrzymał
stan()\\,isko
proiCsora
nadzwyczajn.:go,
w roku
1<)<)211 ,)<)1. proiCsora
akad.:mickim
zwy<:zajnegu.
Prolcsor BieJil.~ulvski zlliązał sit,: od I lipca 1951 r. z KrakOlIskim Oddzialcm
Instytutu Historii PAN, gdzie pracolI"<lł II Zaklmlzi.: Dokumentacji.
1'0 różny<:h prz.:ksz.tałceniach
powstał tu
w 1<)91 r. Zakład Bibliografii
l3ież~c",j. którym kierowal ud 19XI I'. W Instytucie Ilislorii w 1990 I'.
utworzył i kierował Zakładem Dziejów Kultury Krakowa. W I<)75 I'. rozpuczął pract,: dydaktyczną
na Uniwersytecie
Jagielloilskim.
gdzie rozwinął działalność
n,luKową ZaKładu/Katedry.
obecnie
Instytutu l3ibliotckoz.l1<1I\stlla i Inł()l'fnacji Naukollej.
1'0 prz.cjściu na emerytur.; w IlJ96 I'. nic tracił
kontaktów
zawodOllyeh
i naukoll) ch. nadal mial tei. wyklady. m.in. monograJiczny
z "Kultury
Krakowa" - o wybitnych osobistościach
naszego miasta. Od IlJ~N I'. prowadził ogl)lnopulskie.
interdyscypliname
seminarium
doktorancKie
w Instytucie
Biblio[eKozJlallslwa.
Znane były coroczne
sympozjony
doktorantów
w Lailcueie. na które mimo dużego ostatnio zl1l.;cz.enia. cht,:tnie jeździł.
a potem ze swadą Opt)\\, iadał nam o nich. Cieszył sit,: dUi.ym autoryt.:tel11 i symp,Jlią wśród stud.:ntów. o czym może ślliad<:zyć spontaniczni.:
zredagOlI'nny nekrolog rozlepiony
na murach uczelni
i Akademii: Drogi Pr()jesur::e.' /'Iw:::dego Pana slm.-a płynę/a nauka. (jod::im' .\jJt(d::one:: Panem
po::ostaną nie::apomniClnymi lekcjami ~vcia. /JocelJiani. lrakl(}\l'(f/lijak INlrlner::)'::aws::e hęd::iemv
myśleć o Panujaku I\.nchanYJIl. Wvhitnym. Nie::asfąpionylll. II' g/ęhokilll :;;a/u/l/c::vmysil,'::}(od::inq
Kochanego / Prot Wies/awa /Ji'eJikmrskiego /Sllldenci IHi/:V UJ
Profesor był człowiekiem
wielkiej aktywności
naukowej
i społecznej.
Należal do .:Iity naukowcj i kulturalnej
Krak(lIIa.
ale przecież nic tracil kontakló\\
ze środowiSKiem,
w którym
rozpocząl
działalność.
Od 1960 I'. brai udziaL jako dziejopis
i miłośnik Pomorza. w pracach
I WyJzialu
auk Iłumanist~ cznyeh Cdaliskiego
T (mar z~ stIla
auKllIl-ego. praC<,: zawodoll,!
zaczynal
właśnie 1\ Gda,lsku.
a od 1973 r. II' pracach Ośrodka Badali NaukOlI'ych im. W. K.,:trzyliskiego
w Olsztynie.
Warmia i Mazury to Jruga miłość I'rol'csora po KraKowie. gdzie rÓIInież spędzał pi.,:kn.: II akacje z przyjaeiólmi.
W latach ł 972-1993 Prolesor pc/nil odpowiedzialni\
liJnkcjo; sekreti.Jrza rcdakcji
"Studiów
Hi-
storycznych".
II- okresie
/966-1991
wchodził
w skład KomileIti Redakcyjnego
._Rocznika Muzeum Etllogralicznego
w Krakuwic".
Profesor byl czlonkiem Komisji Ilistorii Nauki PAU oraz Kilku Komisji Ilaukowydl Oddzialu Krnkowskiego PAN: Socjologicznej.
Komisji NaUK Historycznych
prz.eksz.tałconej w Historyczną. Prnsoznawczej. od ł 973 r. Komi~ii Etnograliczn~j.
Był też członkiem od ł 94X I'. Polskiego Towarzystwi.J
HistoryczJlego,
w którego 711rządzie oddziału zasiadał. PolsKiego Towarzystwa
Bibliologicznego.
od utworzenia l)' 19901'" Polskiego TUII'arzystwa Ludoznawczego.
od 1949 I'. W pa:i.dz.iemiku 1999 r._
z okazji 50-lecin ezłonkost\I<L mial otrzymać uroczysty adres od Zarz'ldu CJłllll'll.:gO PIL któr.:go
nieslety już nie zdą~yliśmy przed śmiel1c1ną chorob~ uroczyście \I r.;cz.yć I'roksonl\l i. Tckst ndresu
został odczytany przez pr.:zesa Oddzialu Annt,: Spiss na ialobnym posiedzeniu Towarz.ystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. którego był czlonki.:m od 1946 I'. i prez ..:sem przez 16 kadencji
( 1964- ł 980). a następnie l\To;czony roJz.inie Proksora. Whśnie z ramienia tego Towarzyst\\a
ProlCsor
uczestniczył z Ilielkim zaangażO\vaniem
od 1958 r. w jury corocz.nych konkurslllv
sz.opek krakoll'skich.
a IDO-lecie TO\\'ilrzysl\\a uKa:1łlła się 1\ 1<)97 r. wyczerpująca monogralia autorsIwa I'rotesord
Slra:::ni(~v
d::iejóu' miasla narot!ml'ej pamięci. \\' serii Biblio(eka KrakowsK,L nr 137. której byl wieloit:lnim r.:daktorem.
Wano tu może przypomni.:ć
inny lemat krakowski. mianowicie. sesj<; naukową
zatytulOlvi.Jną ..Kultura ludOlva Krakowa i regionu krakowsKi.:go"_ zorganizowaną
przez Oddział Krakowski PTL w dniach 11-15.09.1976 r. w KraKowie z okazji 51. Walnego Zgromadzenia
Ddegatów.
II' czasie której W. Bielikoll'ski wyglosil reterat Kraków joko o.l:rodekhodwi e/l1ograjic::nych. Matcrialy z se~ji opublikowano
w .. Ludzi.:" t. 61. 1977.
Dorobek prof Biclikowskiego
obejmujc
blisko 550 pozycji. o różnym cilti.arzc naukowym.
od gruntownych
monogratii
to imponujący
komentarz
I\iusza. m.in. jego badań
po
artykuły
du 550 listów
ludollwll·czych.
popularnollaukoll':.
K. Ke\les-Krauza.
praci.J wyda\lnicza
Szczególni.:
opracowanie
nad k'kslami
c.:nn.:
publikacj.:
dorobKU K.C. MrongoJózefa Wawel Louisa.
Wśród kilkudziesięciu.
opartych o żródłOllą bazę arehillalną
biograml)\I' napisanych do Polskiego SIO\l'nika 8iogl'ajic::negu. znalaz.ly się równi.:ż biogramy ludol.llawców
i wybitnych postaci kultury ludowej. m.in.: Aleksandra
klskiego
(t. II. 19641. Rcgin)
l.ilientalo\Vej
(I. 17, 1972).
205
i..:gOly Paukgo (l. :25. 1(80). Slanislawa
1'0la<.:Zka (\. 27. 1982). Sabały (I. 34.
S..:\\..:rynil (l. .16. 1(95). Pisywal ki. biogramy \\")'hitnych ..galicyjskich··
Polaków.
1992). Tadeusza
m.in. Antoniego
Kaliny. Karola Potkaóski..:go do OSIerreichisches
Hiographisches
1.exikon 1815-1950, oraz do paryski..:go IJllemllliOlIlt/ lii/Jliogruph\' oj /lislorical Sciences. Wat10 też przypomnieć
ar1ykuł Wincenty
I'o/jako elI/ugrU;: ..Sllidia i Matnialy
l.ub..:lskic"l.
13. 1988. druk 1991. Ze znakomitego
doświadu..:nia I'ro!l:sora \\ biogr.llisl) ..:..:.przy j..:go dUi...:j ż.yczliwości. korzystaliśmy
przy przygotowywaniu
uekaj'lc..:go
na \\yl!ani..: Slo"'l/ik"
hiograjic::'lIegu e1f1ograjoll' polskich. Prolesor był za~t;,:pcą redaktora .. dr Anny Kml<i1ski..:j-I ...:wickiej. autorcm
biogramu
Stanisława
Hystronia.
Dodajmy_
i.e tcmu \vybitn":lllu UC/OJJ..:nlll pnświ.,:cił Profesor swc wystąpieni..: ,..Ian Stanisław Bystroń jako
historyk kultury polski..:j" na posi..:d/.cniu Komisji FInogralicznej
PAN 14.03.1996 r.
IN 50-kcic śmi..:n;i Se\\LTyna lIdzi..:li. wybitncgo
ludoznawcy.
założyciela
Muzeum Elnograliczn..:go \\ Krakowi..:. n<l I.organi/.()\\anej
przcz Muzcum uroczystej
se~ji 24.11.1987
r. Profesor
\v) glosił rekrat "Działalność
S":\Il;rYllil Ud/.icli \1' Komisjach
Polskiej Akademii
UmiejQtności
\\ KrakOl\ i..:". RL'krat) l. lej sesji ukantly
w Krakl)\\ i..:" \\ 1991 r.
siC; w lO tomie
"Rocznika
Muzeum
Etnograficznego
Proli::sor lInl/) 1 lemat ..prad/iej(l\\"
elnografii.
wlaśeiwie
ludoznawslwa.
podnosząc
Iym sam) m presli/. lej gał":/i nauki . .leszcze w czasie studiów z.afascYIHl\\ał siC; postacią Oskara Kolberga. W 140. roClnic.; jego urod/in.
na s..:sji towarzyszącej
zjazdowi
PTL w Jeleniej
Górze
\1 liniach 15-1 'J.05.1954
L. W. Bicilkll\\ski
wygłosił
referat .. Poprzednicy
Oskara
Kolberga
na polu badali luJozn<l\\'Clych
w I'ols<:..:-- (poszer/.ona
wersja ukazała się drukiem w Archiwum
I::tnograficznym
nr 12. Wro<:la\1
1(56). To właśnie wtedy zapadła uchwała o wydaniu
dzieł
wsz.ystkich Kolb<:rga. ale \\'(')\\czas ,~abraklo na len cel funduszy.
150. rocznicJ; urodzin Kolberga
Oddz.iał Krakmvski
PTL wcspól I Towarzyst\vem
Miłośników
Historii
i Zabytków
Krakowa
uC/cil urOCl.) sq s..:sj.\ 15.01.1 <)(,5 r. \V Krakowie. \\ Clasie której W. Bietikowski
wygłosił referat
"Kolberg w Krako\\i<:". opublikOllany
\\ .. Roezniku Krakowskim"
L 39. 1968. Od 1978 r. Profesor trwale z\\ iązal si.; I Dniami Kolbergowskimi
w Przysusze (ob. woj. mazowieckie),
miejscu
urod/ ...:nia Kolberga.
\V 1960 L powstało lu bowiem bardzo ambitne Przysllskie
Towarzystwo
Kullllraln..: im. Oskara Kolnerga. maj'lce na celu popularyzowanie
tej wspaniałej
postaci poprzez
sympozja
naukm\e.
tl:sti\lale
pieśni i lalieów ludowych.
Profesor gorąco popicrał tę lokalną
inicjały\\.,: i ni..: i..alm\ al Clasu na uCleslniclwo.
Na ogólnopolskiej
sesji naukow~j w Przysusze
206.1990 L \\ yglosił r..:Jerat przygotowany
\\ spólnie Z dr Annl\ Grueą. "Krakowskie
konek~je Oskara Kolberga" (..!<oClI1ik Krako\\ski"
l. 69. 19(3). /\by zakończyć w,/Iek Kolberga w życiu Profesor'L tr/..:ba j..:szCl<: \\ spolllni..:ć o kolbergowski..:j
sesj i nauko\\'(;j zorganizowancj
26. I 1.1994 r. przez
INydziall·ilologiCl.ny
PAl J \\ Krakowie. Pokłosie sesji ukazalo si.; drukiem w 1998 r., w pierwszym
'1umerze now..:j s..:rii \\ ydalvniuej
PAll .. IN służbie nauce". pod redakcją Profesora. Tamże znąidujemy .lego glos IV dys~usji ..0 wspóiCl..:snych lórmach uczczenia pamięci Oskara Kolberga. Rozwój
badail nad kullur,! ludOI,,! \1 Polsce ( I XOO··1867)". Jeden z oslatnich artykułów prof. Bieńkowskiego
to: Osk"r J-:o/herg u .Ik(/(Iel/li" (.·lJliejl,'/I/O.ki w A:rakOll'ie. Prace Komi~ii Historii Nauki PAU. Kraków 1999. Trudno bylob) si.; tei.. dziwić. że Prorcsor był gorącym or;,:downikiem
wydania drukiem
(Kraków-Ols/lyn
2000) r.;kopisu. lJlajdująeego
się w Bibliotece PAU i PAN w Krakowie. z którego
korzyslal Kolberg. pl. l'ie.~lIi IlIdll ::'110(/ górnej Dl1l'ęcy \I' parafiach
OS/J-ódskiej i Kraplewskiej
:hieralle w 1836 do 18-10-go /'OkIl pr::.e::...'( G. G.. tj. przez Gustawa Gizewiusza,
1810-1 X48. folklorysly. budziciela i or.;do\\ nika SpnlW) narodowej na perytCriach Mazur pruskich.
I.wil\zany od p(l!l\ i..:cza senkcznymi
\\i;,:zami z Polskim Towarzystwem
Ludoznawczym.
Profesor rzadko miał ostatnio czas i siły uczeslniczyć
w naszych spotkaniach.
zawsze jednak
przychodził.
nal\..:1 \1' Ilajwi.,:i-.vy deS/cz. po nO\I'ość \1·yd'l\\niCl.ą ("Proszę
Pani, ja po książkę
la\\sze przyjd{'ml·mil). Byl sel'lkcznym
przyjacielem.
doradcą. konsultantem
kolejnych zarządów odd/ialu
IV KrakOIIi..:. W I'lC/Y I si.,: lei.. \\ przygotowywanie
go. obecnie
\\ KrakO\lie.
najslars/..:go
oddzialu
I'll.. lowarzys1'leych
I.X X IV Zgromadzeniu
1\ liniach :22-:24.(Jl).1998
L Powołany
pr/.el: Zarząd Główny na sekretarza
go s..:sji nauko\\ci.
konsullOl\al
nasle
projckty.
doradzał
obchodów
referentów.
I OO-Iecia krakowskie-
W czasie
sesji,
Delegatów
naukowektórą
czę-
ścio\\o pnmad/il
i /IIakomicie
podsumował.
wygłosił z drobiazgową
znajomością
tematu. referat
.. Krako\l scy prekursorzy
badaó 11Ido/.na\\cl.ych
w pierwszej
połowie
X IX wieku". A potem
206
intcresował
si« nHlżli\yością
\Iydania
tekstów. Idążył jcS/.uc
mhauyć
okładki, ale ksiąi.ki (f'r::ed IO() lafy i d::isiaj. Ludo:://(lIrsflro i elnogralia
i zaakceptować
projekt
międ::.1· Wiedniem. 1.11'0-
wem. Krakmrem
a l'ragą, KrakóI\ 1999). do której dostaruyL
jak zllykle. starannie przygotowany do druku tekst. już nic zd'liył wzią(' do r«ki.
Profesor pryncypialnic
postr/egal
rolę clnogra!ii,
pisał b(lII icm: "już od I.arania .. hudziła
i rozwijala poc7.ucie świadomości
narodowej ... uka7lljąc piękno ojczystcj kultur) ludu, równoczcśnie broniła skutec7.nie
przcd zahorcami
polską tradycję.
by móc pr/ekazać
j,\ potomnym".
A równoczcśnie
potrafił si« zachwycić
np. umiejętności,!
sypania piaskiem w/.ort'l1\' na polepie
i dziwić się z uśmiechem.
że nic o tym nie wiedział ~ ..a pr/eeież chodzi Iem na scminaria do
profesora Mos7.yńskiego".
I taki pozostanie
IV naszej pami«ei. uczony - erudyta. mówi"cy i pisz'ley piękm, polszczyzną.
przy tym gawędziarz
pełen osobistego
uroku. patriota
i spolcunik.
przyjacielski
i życzliwy,
elegancki.
o wysokiej kulturze osobistej pan. Bardzo krakowski
Profesor. Pogrzeb na Cmentarzu
Rakowickim
w KrakOllie zgromadzi I rzesz.,: przyjaciół. znajomych.
IlspółpraeOlmików
i uczniów
Profesora.
a nickonwcncjonalne
mOlly pogrzebowe
\1 )rażał)
glęhllki
żal.
../lIna SjJiss
ADAM GLAPA
(19l6~2000)
7 czerwca 2000 roku zmarł dr Adam Glapa etnogra[
rcgionalista.
nauczyciel
i popularyzator wartości OŚlI iatowych i kulturalnych,
zwi,,z.any s/ez.ególnie
Adam (;Iapa
z terenem Wielkopolski.
urod/ił się 4 maja 1916 roku
\\. Grodzisku
Wielkopolskim.
UkllńCl.ywszy
w 1936 roku w Lesznie seminarium
nauczycielskie
ro/POCZ'11 pracę w \.•.yuczonym
zawodzie
naipien\
II' Swarzęd/u.
a następnie
w Zh'lszyniu
do 1939 roku. Po utracie niepodIegiości
la propagowanie
plliskości
ziem
pogranie/a
i historycznych
granic zachodnich
onlz za przynależność
do Iwi'IZku
Zachodniego Polaków \\ Zbąszyniu
z.ostał przez wladze okupacyjne
skazany
na kan,: śmierci. co
zmusiło
(io do O[lllszez.enia
nia. UkrYllal
lotogralicznej
dośll"iadezenia
się II I'oznaniu
miejsca
zamieszka-
pracując
l\" lirmie
SICII ncra.
Maj'lc już
pell'ne
pedagogiczm:
i organizatorskie.
brał czynny udział II tajnym nauczaniu
oraz
iniejowai i reali/llllal
w kOllspiraeji inne I(lrmy
życia kulturalnego,
m.in. widOll"iska i wieczornice dla coraz szerszego kn,:gu polskich rodzin.
Jedna z takich wieczornic
o treściach folklorystycznych
pl. ..Zaręczyny
u JakubOll"skieh".
zorganizowana
i zainscenizowana
przez Adama Glapę przy Ilspółudz.ialc
.lana Bzd~gi z [)omachol\"a.
została sfilmowana
IV warunkach
konspiracyjnych
przez Stanisl<lll"a Kuszę i Zygmunta
Brychcego. stanowiąc
wraz z innym lilmem pt .. .1. szarych dni" dokulllenl o unikatowej
wartości z życia
Polaków IV czasie okupacji.
207
\\'/lln.:m tradycji T(lII ar/y'tlla
C/ytclni Ludowy ch. Adam Ciapa przygotowywał
w tym cza,.ie tabe pn>~r"I11Y edukacyj!l" " cykLtch lętllalycznych z f(·)i.nych dzicdzin Iviedzy. które były
nast<;pni<.: prC/cntUllan<.: II konspiracji II polskich domach prz<:z prowadzących
z<~j~cia. Sam
rcali/llwał lematy dotyu'lce
historii Polski, kultury ludowej i folkloru. Każdy. komu znanc są
rcalia I. /.)cia cod/.icnncgo Polakt)\\' w ó\\'Czesnym Kraju Warty. orientujc się, jakic w związku
I. tym istniały I.agro/cnia dla rcali/atorów
i uczcstników wspomnianych
inicjatyw pod~imowanych
I taką od wag,! i I patriolyclllych
pohudek przcz Adama Glap.; i innc, także wymienione tu osohy.
W latach 1')-15-1950 Adam (ilapa pracowal IV POlllaniu. kolejno w Milicji Obywatelskiej.
II IJckgatur/c
Ministcrsl\\a Oś\\·iaty. W)dziale Kultury Urzędu Wojewódzkicgo.
Po wyzwoleniu
h) ł jednym z picl'\\Slych ochotllik()\\. którzy czynnic 1Vf<lczyli się do prac porządkowych
i normalizujących jy cic II' I.l'ujnowanym Poznaniu. Zajmował si.; przede wszystkim ochroną i zabezpieczaniem lh'lbr kulturaln)<:h oral rCakl) wowanicm
instytu<:ji oświatowych.
Pracowat także
IV MUlcum Narodo\\') 111. org.ani/.ując z inspiracji prot'. Eugcniusza Frankowskicgo
dzial etnograIiuny najpicrw II Poznaniu. a nast.;pnie \\ pałacu w Rogalinic. To on właśnic był autorem odeIII) podpisancj prIG IloiL'wod<; poznańskicgo zwracającej si.; do spokczellstwa
o przeka7A1nic
przcdmio\('lII I d/icd/iny
kultury ludowcj. Odezwa ukazala się w dzienniku .. Wolność" nr 52,
1-1 C/CI'\I'Ca 1')-16 roku. W \\yniku lego aktu napływały eksponaty. co pozwoliło na powstanic
piCI'\\S/L~i stałej ckspozycji \\ pałacu IV Rogalinic. którą l\\orzyli pod kierunkiem prof Józefa
(jajka: Adam (i1apa. Slanisłml Hlas/.czyk. Longin Malicki i Krystyna Klęsk.
W latach 1')-15-1')50 Adam (ilapa studiował c1nograli;;. antropologię i prehistori<; na ówczesnym Wydziale Ilumanislycznym
UniwersytclU Poznaliskiego.
W 1950 roku ukończył studia
otr/ynlllj'lc dyplom nr ł i tytuł magistra liJozalii. Po ukoliczeniu studiów. przez okres I roku.
pracu.i'lc na stanOII isku redaktora II Polskim Radiu w Poznaniu. pr/ygotolVal kilkadziesiąt audycji i slueholl isk. 1\ tym II iele I dziedziny kultury ludo\\cj i f()lkloru. wykorzystując
również
mojliwości
popularYIll\\ania
istnicj'lcych
i tworlllnych
przcz sicbie zespołów regionalnych
z tcrcnu Wielkopolski.
Od 1951 do I')61 roku hył latrudniony w Polskim Towarzystwie
Ludoznawczym
na stanowisku rcdaktora Ic<:illliClnego. pocz.'llkOlIO lIPomaniu.
a następnie wc Wrocla\\·iu. W tym czasic
organil\l\Ial r(l\Inió. \\sp()inic I. dr Olg'l (jajkol"l i Stanislawcm Stankiewiczcm.
zjazdy Towar/ystlla. konli:rencic krajO\le i mi;;dzynarodowc
oral. licznc scminaria. W 1961 roku na Uniwersy te<:ie W rocla II skim ohronil prac.; doktorsk'l "';Irój lI[ięd=.1-T=ecko-babimojski na Ile ubiorów
,rielf.i(J/wlskich. której promo(or<.:m hył prof. Józef Gajck.
Od 1962 roku dll 1'!72 dr Adam Glapa pracowal IV Palacu Kullury w Poznaniu, na stanowisku
kicnlllnika jcdncgo I. d/ia/(lIl. W tym samym okrcsic prowadzi I spolecznie poradnię etnograticm'l dla nauCl) cicli oral. instruktortl\l zcspołów rcgionalnych oral środowisk i osóh zainlcresoIlanych t'llemalyką
Na kilka lat pr/cd pr/cjściem na cmcrytur;; wrócil do pracy IVszkolnictwie.
W ciągu długich lal d/ialalności zawodowej i spolccznej. dr Adam Glapa z ogromnym zaangażll\laniem i pas i,! 1\ląClal ,i<; II nurt pracy programowcj i organizatorskiej
mając~j na celu przede
WSI) s[kim hadanic i popular) /.lJwanie kultury ludo\\ ej i folkloru. Prowadził hadania tcrenowe
II' kr'liu i la granic,! II lakrcsic \\ ielu inlercsuj'lcych Go tematów ludoznawczych. m.in. brał udział
II' hadaniach pnllla<ilOnych pod kicrunkicm prof .ll'm:lil Burszty IV celu pozyskania materiałów
do publikacji "'/1/1/11'(/ /[((/mr(/ li'i<,/kopolski. \\ której znajduj'l si.; dwa Jcgo arlykuły. Prowadził
równiej hadania na tercnic licm lachodni<:h w nawi'lz<lIliu do prac nad Polskim allasem elnograJic::lIll/l.
W piefl\Slych lalach po \\oinic II spólorgani/.lJwał
i II\orzyl od podstaw zespoly rcgionalne.
m.in. II Sl.amolulach. Koś<:ianiL·. (irod/.i,ku, DąnróII'Cc Wielkopolskicj
i Podmoklach oraz ogniska mUl) ClJJC II /.h'1S1Yniu i Wlos/akolVicach.
Był wspólorgani/atorem
wielkich imprez ogólnokrajowych. jak np. do/ynki og.ólnopolskie w 1946 roku w Pomaniu, Swi.;to Morza w Szczecinie,
otwarcic radiostacji lIC Wrocl<l\\iu. /.a S\\ój naj\\i.;ks/Y osobisty sukces organizatorski
uznal
przygotO\lan'l pr/Cl. siehic implCl.'; i(llklorystyezną
z okazji 100-lecia Wiosny Ludów w Milosl<l\\ iu I.. ud/ialclll naj\\y /s/ych władz pallstwowych
i przedstawicielstw
zagranicznych
oraz
/.ja/d AUlOch[oJl('lI\ I. /.icm Od/yskan)'ch.
W części artystyczncj Zjazdu wystąpił wtedy przywieliony pr/cl Nicgo Icspl'llludo\\y
l I),\hrówki Wiclkopolskiej.
208
W ciągu swcgo dlugiego i pracowitcgo
7.ycia nigdy nic zaprzcstal pisarstwa . .lego wszcchstronnc
zainteresowania
równicż pOLaelnogralicznc.
np. w zakrcsie historii Polski. z\\laS/.cza Pomorza
Zachodniego.
symboliki .- różnych form orlajako
godla paIistwolleg.o
. lnalally wyral II licznych
publikacjach.
Byly tcż prlcdmiotcm
Il')glaszanych
przCl Niego prckkcji. OdCZ.ylÓI\. a na \\l: I ckspozycji wystawienniczych
(orly polskie). Dr Adam Cilapajest autorem ok. 70 pozycji publikowanych.
w tym książek. arlykulów. rozpraw i reecnzji II' dzicnnikaeh.
czasopismach
krajowych i zagranicznych .lest m.in. autorem takich pozycji. jak: Siny s~al//ollllski. -"Inij d~ier::"cki. SIrrjj mi(:d~yc('ckohahil//ojski w ramach serii ..Atlas polskich strojów ludowych" (III dalI niet 110 PTJ.).
Dr Adam (jlapa był laureatem wielu nagród i wyrói.niel;. Posiada I odznak.,: ..I.aslużony Dzialacl
Kultury" ( 1968 r.). Medal za Zaslugi dla Obronności
Kraju (1970 r.). Odznak.,: Ilonoro\\',\m.
Poznania (197 Jr.). I.Jotą Odznake; /.wiąLku
auczyeielstlHl
Polskiego (I 'n() r.). Medal Komisji Edukacji Narodowej (1980 r.). Wielki Medal\\' 40. rocznicę Wymolenia
Poznania (19X5 r.).
Odszcdł od nas kolega. badacz oraz milośnik kultury ludowej i Il)lklortl. człowiek o silnej
osobowości.
działalność
spolcczncj
bezkomproll1isO\IY.
dokonujący
nieraz
Iwdn) ch i nicpopularnych
w dużej mierze inspirowaly
idee organiczllikOll'skil'
u7yteczności.
Pozostanie zmvszc II' naszej pamie;ci.
- patriotyzm
wyhorów.
Jego
i praca o walorach
.·/Icksalldm
I/'ojci('c!loll'skll
ROMUAl.DA
IJANKOWSKA
( 1933-19(9)
5 kwietnia
i konscrwator
Romualda
1999 roku zmarła
zabylków.
Hankowska
sach Wschodnich.
z domu
Ile Włocławku
I'ujdak.
W 1945 roku w ramach
dr Romualda
Ilankowska.
urodlila
si.,: 13 l\Tześnia
repatriacji
przyje..:hala
lasluiony
mUleolag
19.\3 roku w I.id/ie
l\Tal/.
rodlin'l
na Kre-
do Wloclawka.
Tutąj w 1')51 roku otuymala
ślliadcctl\'()
dojrlalości
w (iimna/,iulll
illl. 1arii Konopnickicj.
W t) m samym roku rozpocz.;la studia na Katolickim
Unillersytecie
I.ubelskim
\\ zakr~sie historii
sztuki. uzyskując
IV 1956 roku tytul magi,tra.
W 1')5'1 roku ROlllualda Ilankowska
związala si.;
z Muzcum Zicmi Kujall'skicj
IVC Wloclawku.
W placów..:.: lej przeszla II sl)'slkie slczehlc merytorycznych
stanol\isk.
aby II' 1')65 roku obj.,ć funkcje; d) rektora IllUleUIll. Kierowane
przez ni'l
Muzeum Kujawskie IV krótkim czasie stalo sie; c/.oIO\I'<\ regionaln,! instytucj,! w kraju. To wlaśnie
z inicjatywy
R. Ilankowskicj
rozpoel.,:to
m.in. org.anilacj.;
Ilielkich
konkursl)\\
.. Biennak
Fajansu".
którc ucz)'n iIy malO\l'anc r,,:clll ie wyrohy W 10cl<I\\ sk ich l.aUadll\l· Cna IIIik i Slołowej.
znane i modnc w Polsce. i za g.ranieą Dlięki j-:j usilnym staraniom
'lu/.eum plllYSkalo nOlle
obiekty.
w których otllarlO po r-:montach
i pracach adaptaCljnych
now.: OddziaJy:
MUleuTll
Historii Wloclawka
i Muzeum [(nograliczne.
W latach 1976-1992
R. Ilankowska
praco\\'ala
II Prlcdsie;hiorstwie
P,uiSIlI'owym I'racO\\I1ie
Konscrwacji
Zabytków
w Toruniu.
W 1')82 roku obroniła na Wydziale Ilumanistycznym
Uniwersytetu Mikolaja Kopernika w Toruniu rozpraw.; doktorsk'l .. Fajans IlIoclawski
ki i próha oceny wartości artystycznej
wyrobów".
Od I ')9:> do 1997 nlku R. Ilanko\vska
pracowala
II I'l'l.
I~iurn Ilandlu
IV Warszawi.:.
W tym czasie opracolIala
m.in. dokumentac.i<; konserll,ltorsk"
w Rydze. wytycznc do odbudowy
kościola św. Kalar/.) ny II Petershurgu
oral
przed pałacem Piotra I II' Peterholic.
Romualda IlankO\lska
była czlonkiem
Ilidu
historyków
Sztuki. Wloclawskicgo
Towarzystwa
lnawczym
zwi,vana
dzialu. MiTllO widu
.- dzieje
fabry-
/.agraniu!1ego
mun'l\V ohronn)ch
r-:stiluracji liHllUnn
tO\I<"'ll'slw nauko\\ych.
IV Iym: SlowarzySl.enia
aukow-:go.
I. Polskim Tll\l'arzystwelll
Ludo-
hyła od trzydziestu
lat. bioqc aktywny
obowiązków
lawodowy-:h
R. Ilankowska
mllial II' pracach lOrt"iski-:go Odl.alVSle lnajdllllalil
czas dla kok-
209
żanck i kolegów. zwracających
si.; I. prośbą o pomoc w rozwiązaniu
problemu badawczego.
Ułat\\iala \\iclu polskim badaczom poruszanie się po niezwykle bogatych archiwach St. Petersburga i Rygi. Publikowany dorobek naukowy dr R. !Jankowskiej obejmuje ponad trzydzieści
pozycji. Odeszła w pc/ni sil tv.órcl.yeh. Będzie nam jej bardzo brakowa/o.
Jan ,~więch
Ważniejsze publikacje dr Romualdy Hankowskiej
1991
1992
1997
1998
1999
2000
/V/oc!awskijójalls. Wrocla\' •..
Nie::nane I'elershurskie .I'lc/{~v
SIallis/awa Allgllsw Ponialowskiego, Warszawa.
[{u.kió/ .';11'. Kalar::yny w Sanki Pelersbllrgll. Warszawa.
Odbudowa kO.';cio/a.';w. f-.:alur::yny.·/Ieksand/yjskiej IV Sanki Pelersbllrgll. Leszno.
Uk/ad I'r::eslr::ellll)' i ::ahllciowa miasla. w: W/oclawek. D::ieje miasla. l. I. Włocławek.
IFslęp. \\: I\. Bujak. f-.:aledra W/oclmvska. Warszawa.
HALINA MIKULOWSKA
( 191 7· 1998)
31 grudnia 1998 roku zmarła w Toruniu
mgr Halina Mikulowska, emerytowany pracownik Muzeum etnograficznego
w Toruniu, zasłużony muzealnik.
badacz sztuki ludowej
w szczególności
stroju i hattu.
Halina Mikulowska urodziła się 6 czerwca
1917 roku w Wilnie. Tam zdała w 1936 roku maturę \\ Państwowym Gimnazjum i Liceum im.
Elizy Orzeszkowej
i wstąpiła do Państwowego
Instytutu
Robót
Ręcznych
w Warszawie.
W 1938 roku uzyskała dyplom nauczycielki
robót
n;cznych
w szkołach
zawodowych.
W grudniu
1938 roku
wyszla
za
mąż
7.a Stanislawa Andrzeja Mikułowskiego.
Okres okupacji
spędziła
w Warszawie.
Od 1945 roku na Uniwersytecie
Miko/ąja Kopernika w Toruniu studiowala
zabytkoznawst\\ o i muzealnictwo.
W grudniu 1950 roku
uzyskala
magisterium
na podstawie
pracy
o stroju ludowym Kujaw.
Prae\( z<l\\odową rozpocz<;la już w marcu
1950 roku na stanowisku instruktora spolecznooś\viatO\\"ego w Muzeum Miejskim w Toruniu.
Od 1959 roku do przejścia na emeryturę w 1977 roku związana była z Muzeum Etnograficznym
w Toruniu. Poez;j1kowo zajmO\\ala się różnorodną dzialalnością
związaną zc sztuką ludową.
będąc kierownikiem d/.ialu nauk()\\"()-oświalowego.
ostatnie cztery lata przed emeryturą kierowała
dziakm kultury duchowej. Ponadto była konsultantem w Spóldzielni Pracy R«kodziela Ludowego i Ańystycznego
..ARS·· (potem .. RZUT') w Toruniu. Prowadziła też zajęcia na Podyplomowym Studiull1 EtnograJii przy UMK w Toruniu. Często pełniła funkcję konsultanta dla wielu
muzeów i dom(lw kultury Polski północnej.
210
Po przejściu na emeryturr,: nadal prowadziła czynną działalność zawodową i pozostała w stałym kOnlakeie z Muzeum Etnograficznym w Toruniu.
Z Polskim Towarzystwem Ludoznawczym Halina Mikułowska związała się w 1951 roku.
biorąc aktywny udzial w pracach Toruńskiego Oddziału. Przez jedenaście lat była członkiem
Zarządu Oddzialu w Toruniu. a od 1955 roku pełniła funkcję opiekuna merytorycznego kola
PTL-u w Keyni. Uczestniczyła także w działalności Stowarzyszenia Historyków Sztuki i Pomorskiego Towarzystvła Muzycznego. Współpracowała z Kujawsko-Pomorskim
Towarzystwem
Kulturalnym w Bydgoszczy.
Do nąjważnicjszych dokonań Haliny Mikułowskiej należą badania etnograficzne na terenie
Kujaw. Pałuk. Krajny. ziemi chełmiński~i. Kaszub. Wynikiem tych badań byly zarówno publikacje z zakresu stroju ludowego. haftu oraz rzeźby ludowej. jak i zakupy wielu cennych obiektów.
Stworzone przez Nią kolekcje elementów stroju kujawskiego i paluckiego należą do najbardziej
reprezentatywnych i najcenniejszych zbiorów tego typu obiektów w muzeach etnogralicznych
w Polsce. W roku 1953 zostal wydany. w serii Alias Polskich Strojów I.udowych, SIrój Kujawski
- autorstwa H. Mikułowskiej. Halina Mikułowska była też autorem scenariusza jcdynej w północnej Polsce stalej wystawy strojów ludowych. Trudne do przecenienia są rezultaty kilkudziesięciu kursów haftu. jakie prowadziła Halina Mikułowska. głównie na terenie Kujaw i Paluk.
Pozwoliły one na bardzo szerokie rozpropagowanie i przetrwanie hallu regionalnego. Była konsultantem str~iów ludowych dla wielu zespołów folklorystycznych. Na wielu konkursach z zakresu
sztuki ludowej występowalajako juror, wygłosiła wiele odczytów popularyzujących sztukę ludową.
Za swoją działalność Halina Mikulowska otrzymała szereg odznaczeń. Do najważniejszych
należą otrzymane w 1974 roku - "Zaslużony działacz kultury". w 1975 .. Złota Odznaka
..Za opiekę nad zabytkami". IV 1985 roku Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. w 1986
roku Ogólnopolska Nagroda im. Oskara Kolberga "Za zaslugi dla kultury ludowej", w 1996 roku
- nagroda Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Etnograficzl1t:go w Toruniu .,Za z.asługi dla poznania, ochrony i popularyzacji kultury ludowej Pomorza i Kujaw".
Halina Mikułowska była osobowością nieprzeciętną - zawsze życzliwa dla twórców. chętnie
pomagała młodym. Charakteryzowała ją wielka umiejętność i łatwość nawiązywania kontaktu
z ludźmi.
Pracowała tak jak żyła - z pasją. .lej radość życia i optymizm udzielał się tym. którzy z nią
się spotykali.
Kinga Turska-Skowronek
Najważniejsze
1953
1958
1964
1965
1971
1971
1971
1973
1977
1979
1980
1981
1982
prace Haliny Mikulowskiej
Stój kujawski. Alias polskich strojów ludouych. Poznań.
Sprawozdanie z penelracji lerenu (szluka ludowa i arty.~ci ludowi) w powiecie Żnin
i częściowo Szubin. rękopis IV Archiwum Muzeum Etnograticznego w Toruniu.
Pa/ucka szluka ludowa ... Literatura Ludowa" nr 3. Warszawa.
Slrój kujawski i haft. w: ZaJys elnograficzny okolic Kruszwicy. red. M. ZnamierowskaPrOtlerowa. Toruń.
Hafty i koronki. w: Współczesna szIuka ludowa w woj. hydgoskim, red. W. Szkulmowska.,
Bydgoszcz.
Slrój ludowy. Przewodnik. Toruń.
Rzeiba, w: W"pólczesna .eluka ludowa]V woj. bydgoskim. red. W. Szkulmowska.. Bydgoszcz.
Sztuka ludowa na Pa/ukach, "Ziemia" t. 7.
Hafty kujawskie. Kalalog wyslawy. Inowrocław.
Haji kujawski. Wzory i inslrukcje. Teka nr I. Inowrocław.
Haft kujawski. Wzory i inslrukcje. Teka nr 2. Inowrocław.
Haft palucki. Wzoly i inslrukcje. Bydgoszcz.
Dawne hafty kujawskie. Alias wzorów. Strzelno.
W oparciu
o rękopis będący w zbiorach Archiwum Naukowego
Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego,
w ramach serii "Archiwum
Etnograficzne"
(t. 36, cz. I, fi, III)
ukazała się publikilcja:
-----:o:o~~o<:=-----
Jan Świętek,
Brzozowa i okolica Zakliczyna Had Dunajcem.
Obraz etnograficzny,
Zbiór z lilt IR97-1906
cz. I:
Oko/im
Ullf
(ubiór, pożywienie,
d0l11os1 wo)
I
Pmcn
(pilsterslwo,
hodowli1, Ps/,c7.c\;lI"slwn,
rolnictwo, ogrodnictwo,
rzemiosło, hilndel)
Wrocław
1989, s. 234,
cellil .'1,00zł
cz. II:
Wicr7.Cllitl
(wyobrażenia,
Wrocław
kullura
[etykil], kulL, wclerynilritl,
1998, s. 247,
leczniclwo)
CCllil 'IS,OO zł
cz. III:
LI/dl/OŚć.
Rony
Zwyczaje i pvjf'cia pmwI/c (I~od7.inil).
Wrocław
cella ok, IS.OO zł
1999 (w druku)
------:o:o~~o-c:a----Zamówienia
prosimy
kicrowilĆ na adres wydawcy:
POLSKIE TOWARZYSTWO LUDOZNAWCZE
50-139 Wrocław
ul. Szewska 36
tel. 071 /344-46- J 3
ATLAS POLSKICH STROJÓW LUDOWYCH
Jan Wielek, Strój Górali Łąckich, Wrocław 1999 (cena: 20,- zl)
Oferujemy również innc lyluly z tcj scri i:
1. J. P. Dekowski,
(10,- zl)
Strój sieradzki, W -w 1959
2. 1. Swieży, Strój podlaski (nadbui.at'lski), W-w 19511
( I 0,- :1.1)
3. F. Klonowski, Strój wannil.ski, W-w 1960
( 10,- 71)
4. B. Kaznowska, Strój bilgorajsko-tamogrod7.ki,
5. T. Seweryn, Strój krakowiaków
W-w 19511
(I U,- 7.1)
wschodnich, W-w 1%0 (reprinl 19(1)
(!\,- zl)
Zamówienia prosimy kierować na adres:
Polskie Towarzystwo
ul. Szewska 36
50-139 WROCLA W
tel. 071-344-46-1 J
Ludoznawcze