Cyfrowa Etnografia

http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/3669.pdf

Media

Part of Recenzje / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1953 t.7 z.2

extracted text

R

E

C

E

N

Z

J

E

„Oczerki russkogo narodnopoeticzeskogo tworczestwa sowietskoi epochi".
(„Zarys rosyjskiej ludowej twórczości poetyckiej epoki radzieckiej").

Książkę

537.

zespół

folklorystów

radzieckich,

„...Na

Instytucie

Literatury

Rosyjskie:

opracował

zgrupowanych
(Dom

W y d a w n i c t w o A k a d e m i i N a u k Z S R R . M o s k w a - L e n i n g r a d 1952 s.

w

Puszkinowski) Akademii Nauk Z S R R ,

pod

re­

wszystkich
nie

narodów

tylko

ZSRR.

n a mnie,

mnie,

wstrząsające

i wiem,

wrażenie

że

wywarł

aszug (poeta l u d o w y , bard), S u l e j m a n S t a l s k i . W i d z i a ­

d a k c j ą — A . M . Astachowej, I. P. D m i t r a k o w a , A . N.

łem

Łozanowa.

c o ś do siebie t w o r z ą c swe w i e r s z e ; a potem ten H o m e r

Jak

informuje

omawiana

króciutka,

p r a c a jest

4-stronicowa

próbą

przedmowa,

usystematyzowania

dru­

j a k ten

starzec, n i e p i ś m i e n n y

mędrzec...

X X w. w c u d o w n y s p o s ó b je o d c z y t a ł . "
na T W s z e c h z w i ą z k o w y m

kowanych i archiwalnych materiałów, dotyczących za­

Dalej

autorzy

(Przemówienie

Zjeździe Pisarzy w

stwierdzają,

szeptał

że twórczość

1934 r.).

ludowa

w

g a d n i e n i a oraz p e r i o d y z a c j i h i s t o r i i r a d z i e c k i e j t w ó r ­

epoce r a d z i e c k i e j o k a z u j e s p e ł n i e n i e s i ę n a d z i e i i o d ­

czości

wiecznych m a r z e ń ludu, przedstawia realistycznie życie'

ludowej.

K s i ą ż k a s k ł a d a s i ę z w s t ę p u teoretycznego w o p r a ­

współczesne,

ściśle

c o w a n i u A . M . A s t a c h o w e j i I . P . D m i t r a k o w a , 5 roz­

Współczesna

twórczość

działów omawiających

dalszego r o z w o j u ż y c i a n a r o d u radzieckiego. M a r z e n i e ,

twórczości ludowej
mowującego
Autorzy

poszczególne

etapy

radzieckiej

i z krótkiego zakończenia,

podsu­

wstępu

podkreślają,

że

zasadniczą

cechą

r a d z i e c k i e j t w ó r c z o ś c i l u d o w e j jest ta j e j w ł a ś c i w o ś ć ,
iż jest to t w ó r c z o ś ć w y z w o l o n y c h n a r o d ó w . S t ą d
nika

które

jej treść, jak też specyfika

form

wy­

jej artystycz­

rozważaniach

prawdy

historycznej.

podaje

perspektywy

przedrewolucyjnym

zdrowej

psychiki

było

ludu,

nie

wyrazem

dającej

się

p r z e c i w n o ś c i o m ' i m ę c e ż y c i a , teraz s t a ł o się.

lud

w

swej

poezji

opiewa

zbliżającą

się epokę

ko­

munizmu
wyniku zwycięstwa

socjalizmu i zlikwidowania

akcentują

wielką

klas w y z y s k u j ą c y c h

w a g ę , j a k ą do t w ó r c z o ś c i l u d o w e j p r z y w i ą z u j e

Partia.

s o w a , k t ó r a o d d z i e l a ł a t w ó r c z o ś ć l u d o w ą od l i t e r a t u r y .

Tylko

swoich

ludowa

a f i r m a c j ą r z e c z y w i s t o ś c i r a d z i e c k i e j . W c h w i l i obecnej

W

w

okresie

zgnębić

nego w y r a z u .
Autorzy

w

optymizmu,

wyniki pracy

przestrzega

d z i ę k i pomocy i opiece P a r t i i i o s o b i ś c i e

Stalina — twórczość
mogła osiągnąć

ludowa w

tak wysoki

Tow,

Związku Radzieckim

poziom.

na

rozwój

twórczości

ludowej.

Wielki

pisarz

wzajemnie,

na

znaczenie

pieśni

ludowej

jako

uwagę

pierwszorzędnego

dokumentu

epoki,

dokumentu,

poznajemy

historię

l u d u , jego i d e a ł y

na podstawie

którego

się

zawada w

swej

pamięci

30 000

z r o z u m i a ł a to lepiej n i ż w i e l u b a r d z o

-

Fiedowierszy,

wykształconych

ludzi'*. (M. G o r k i : Z w y s t a w y w s z e c h r o s y j s k i e j . „ O d e s s k i j e N o w o s t i " n r 3660, 14.VI.1896).
rewolucyjną,

stwierdzają,

odzwierciedla

lecz

pomaga

pracujących,
nowy

może

wpłynąć

na

przeobrażenie

świata.

Autorzy
ko

która

również
wpaja

stosunek

„Folklor

że twórczość

wielkie

do

naszych

ludowa, nie

osiągnięcia

podnosić

nowe

naszego

poziom
i

normy

mówił

Gorki

—

starożytnego,

mas

oni

swych

n a siebie.

stało

zawodowymi

możność

kształcenia

kwalifikacji.

nowych

utworów

o bardziej skomplikowanej

również

zaczął

malnego procesu

bohatera

folklorem

Wielu

się

się poniekąd

powstawania

ludowych,

formie

lub

zbliżać

do nor­

utworu

noległe

procesy

twórczość

twórcze:

rów­

literatura zawodowa

indywidualnego

te­

literackiego.

autora i t w ó r c z o ś ć

jako

ludowa

— rezultat pracy t w ó r c z e j mas, kolektywu. T a w ł a ś n i e
masowość,

powstawanie

utworu

poetyckiego

wśród

g r u p y , u d o s k o n a l a n i e go p r z e z k o l e k t y w — jest j e d n ą
n a j b a r d z i e j z a s a d n i c z y c h cech

czości

współczesnej

twór­

ludowej.

W t a k i to s p o s ó b p o w s t a ł o w i e l e p i e ś n i l u d o w y c h

w

okresie drugiej wojny ś w i a t o w e j — ś w i ę t e j wojny

w

obronie

ojczyzny.

Niejedna

pieśń

żołnierska,

utwór

poety zawodowego, u l e g ł a p r z e r ó b c e i a d a p t a c j i p r z e z
masę

żołnierską

wznióst

twórczości

i w

tej dopiero

formie

zdobyła

równego

bohatera

po­

Prometeu­

ludowej

wymieniano

ustne

(pamięciowe)

p r z e k a z y w a n i e . J a s n ą jest r z e c z ą , ż e w o b e c n y c h c z a ­
sach

cecha

ta

traci

swe

dotychczasowe

znaczenie.

T e n s p o s ó b p r z e k a z y w a n i a zostaje z a c h o w a n y
nad

kla­

N i e g d y ś j a k o j e d n ą z n a j b a r d z i e j z a s a d n i c z y c h cech
—

tych w s k a z a n i a c h o p i e r a s i ę w s p ó ł c z e s n a p r a c a

badawcza

matyce,

pularność.

szowi".
Na

otrzymali

podnoszenia

etyczne,

pracy.
dni

W ł o d z i m i e r z a L e n i n a do p o z i o m u mitycznego
świata

tyl­

kraju,

kultury

poglądy

gdyż

się, zachodzą
ludowych

Proces powstawania

z

G o r k i u w a ż a ł , ż e t w ó r c z o ś ć l u d o w a jest p o t ę ż n ą s i ł ą
oblicza

przegroda

N i e m n i e j j e d n a k trzeba u z n a ć , ż e i s t n i e j ą d w a

„Pielęgnujcie starą pieśń rosyjską... P i e ś ń rosyjska
sowa, k t ó r a

i

krzyżują
piewców

zwłaszcza

i marzenia.

to h i s t o r i a r o s y j s k a , i n i e p i ś m i e n n a b a b u l e ń k a

i

literatami,

z a s ł u g u j e w pełni n a miano t w ó r c y radzieckiej nauki
o l u d o w e j t w ó r c z o ś c i p o e t y c k i e j . O n to z w r ó c i ł

zniesiona

O b i e te dziedziny t w ó r c z o ś c i p o e t y c k i e j p r z e n i k a j ą s i ę
bajarzy

N a s t ę p n i e autorzy o m a w i a j ą w i e l k i w p ł y w M . G o r ­
kiego

została

tam,

gdzie

tego

wymaga

rodzaj

utworu

jedynie

(np.

baśń,

p r z y s ł o w i e , c z a s t u s z k a itp.).

radzieckim.

Autorzy

zwracają

uwagę,

twórczości

ludowej

wypełnione

j ę z y k a itp. P o z a t y m z w r a c a ł u w a g ę b a d a c z y n a n i e ­

Nawet

specyficzny

zmierzone

jest n a d a l k o n t y n u o w a n y (czasem pod n a z w ą „ n o w i n " ) .

Gorki podkreślał również obowiązek

ścisłej selekcji

m a t e r i a ł u , aby n i e w p r o w a d z a ć chaosu, n i e
bogactwa

zawarte

w

twórczości

zaśmiecać
ludowej

tak

że

wszystkie
są

nową

rodzaj u t w o r ó w ,

rodzaje

tematyką.
j a k byliny,

131

1

I

Radziecką

ludową

twórczość

dzielić na następujące
I okres

—

(1917—1920).

poetycką

można

po­

etapy:

początek

rewolucji

i 'wojna

domowa

C h a r a k t e r y s t y c z n e dla tego o k r e s u s ą c z a -

s t u s z k i , p i e ś n i , a f o r y z m y , h a s ł a it-p. W s z y s t k i e

utwory

tego o k r e s u s ą p e ł n e patosu w a l k i o w y z w o l e n i e

ludu,

niezłomnej

wiary

w

zwycięstwo

w epoce k o m u n i z m u .
staje s i ę o r ę ż e m

i

jasną

przyszłość

T w ó r c z o ś ć l u d o w a tego okresu

s i ę temat — S t a l i n , j a k o s y m b o l nowego ż y c i a , S t a l i n
chorąży

pokoju

Pod

wpływem

n i k n ę ł y wszelkiego
o tematyce
nia

utworów

okresu

wstają

organizator

rewo­

itd., k t ó r e u t r a c i w s z y swe

z ł e j doli. Z a n i k a j ą
natomiast

Powstają

o k r e s — to okres o d b u d o w y

twa

(1921—1934).

zanika dawna

tego

Stalina.
uprzemysłowienia

r e l i g i j n e j , przepojone

Jednocześnie

dowe,

II

gospodarki

narodo­

k r a j u i kolektywizacji rolnic­

Zasadnicza tematyka

filozofią

wyrzecze­

nagrody

na

twórczości

tych c z a s ó w

cy, to z a ż a r t a w a l k a k l a s o w a n a w s i , to

nabierają
nawet

—

weselne,

—

to

wyzwolenie

łość

i wielka

rola Partii

socjalizmu. Postacie

W epoce c i ę ż k i c h

komunistycznej

Lenina

i Stalina

w

nabie­

radziecki w

nowej

jego b o h a t e r s k a

z wrogami

doświadczeń

wartości.

światowej

Wielkie było

— d z i e ł a te

znaczenie

i któremu

przewodzą.

c z a s t u s z k a n a tematy

Najczęś­

propagandowa

aktualne — a n t y k u ł a c k a

opiewająca

nowe

życie.

i an-

Czastuszka

ludu

pieśni

ludowa

pieśń-satyra

o

tematyce

mię­

to n i e t y l k o

Śmierć Lenina,

która okryła żałobą
twórczość

cały naród r a ­

ludową nową

tematyką.

Lenina,

które

okres (1935—1941) — to k o ń c o w y

etap

s o c j a l i z m u , etap u w i e ń c z o n y K o n s t y t u c j ą
Charakterystyczny rodzaj t w ó r c z o ś c i

budowy

Stalinowską.

tej e p o k i to l u ­

twórczość

Gdybyśmy

chcieli

sprowa­
dawnych

nie

Stalin.

rosyjską

tak o k r e ś l i ł

teraźniejszości.

tei roli

dzieła

spo ecz¬

dzić folklor tylko do « w c i ą ż ż y w e g o o b r a z u

głos

to

to

za­
ł

stosunków
a

dziejów»...

i

p r z e s z ł o ś c i , lecz

przeszłości,

P o e z j a tego o k r e s u w y r a ż a smutek i b ó l , p o d k r e ś l a j ą c
idei

afo­

odgłos

żywy

„...jest

zarazem

nieśmiertelność

dziedzictwo

obraz w s p ó ł c z e s n y c h

nych. J . M . S o k o ł ó w
ludową:

dziecki, z a p ł o d n i ł a

nowe p r z y s ł o w i a ,

radzieckiego.

razem ż y w y

rewolucyjna

ludo­

żołnierza

Autorzy podkreślają, że przedrewolucyjna t w ó r c z o ś ć

gom k l a s o w y m . N i e m n i e j r o z p o w s z e c h n i o n y m
dzynarodowej.

w

nabrały

r y z m y , p o w i e d z e n i a , k t ó r e w e s z ł y do s k a r b n i c y j ę z y k a

tego o k r e s u to o s t r a b r o ń w y m i e r z o n a p r z e c i w k o w r o ­
rodza­

przez

a potem

w b ó j . N a froncie p o w s t a w a ł y

kierują

ciej s p o t y k a n y w t y m okresie rodzaj to

przesz­

przeżywanych

okresie w o j n y d o m o w e j ,

dem,

III

te
jest

Ojczyzny.

w e j n a froncie. P i e ś ń ta p r o w a d z i ł a za s o b ą

kontynuuje

zmiany,

utraciiy znaczenia

r a j ą n o w e j mocy, s t a p i a j ą s i ę w j e d n ą c a ł o ś ć z n a r o ­

jest

obrzę­

charakteru.

obrazujące

ż e nie

i heroiczna w a l k a

czasie d r u g i e j w o j n y

jem

Po­

wsi.

patriotyzm ludu rosyjskiego,

dziernikowej

oraz

we­

taneczne

funkcje

odświętnego

sztuki ludowe,

j e s t fakt,

pieśń

czekającej młodą mę­

poprzednie

które z a s z ł y w ż y c i u nowej
Znamienny

obrzędowa

pieśni

nowego,

lud

tyreligijna

tamtym

p ł a c z e pogrzebowe itp.

nowe

kobiety, to m i ę d z y n a r o d o w e z n a c z e n i e R e w o l u c j i P a ź ­

którym

za­

opowieści

rodzaje t w ó r c z o ś c i ludowej, w k t ó r y c h pokazany

p r a c a w y z w o l o n e g o c z ł o w i e k a i n o w e metody tej p r a ­

budowie

zupełnie

świecie.

l u c j i i nowego u s t r o j u . O b o k niego z j a w i a s i ę p o s t a ć

wej,

prawie

r o d z a j u g u s ł a , zabobony,

selna, p e ł n a s m u t k u z p o w o d u

bronią

ludowych

jest W ł o d z i m i e r z L e n i n , n a t c h n i o n y

świecie.
życia

s i ę i pokory, z p e r s p e k t y w ą

żatkę
postacią

całym

nowego

walczą­

rewolucji, z w y c i ę s k ą

cych.
Centralną

na

znaczyłoby

to,

że

przechodzimy

k t ó r a P e ł n i f o l k l o r obecnie

uświadamiamy

łecznej

folkloru".

Uczpiedgiz"

sobie
(J

dostatecznie

1938 s

obok

to z n a c z y ł o b y

M. S o k o ł ó w :

Moskwa

jednocześnie

funkcji

Russkij

że
spo­

folklor.

14).

W l u d o w e j poezji r a d z i e c k i e j o d z w i e r c i e d l a s i ę z w y ­

d o w y epos b o h a t e r s k i , to b a ś ń i b a j k a , to p i e ś n i histo­

cięski marsz ludzi radzieckich k u komunizmowi.

Hi­

ryczne i poematy p o ś w i ę c o n e

storia

jest

Stalinowi. L u d opiewa

swoje o s i ą g n i ę c i a , nadal w a l c z ą c z wrogami

wszelkiego

rodzaju.
w obronie
froncie,

ojczyzny. Bohaterska w a l k a z wrogiem

ofiarna

wszystko
epickim

zarazem

radzieckiej

twórczości

rozwoju

duchowego

historią

kich, wznoszenia się wielkiego

o k r e s (1941—1945) — to c z a s y h e r o i c z n e j w a l k i

IV

rozwoju

p r a c a 'w

znajduje
lub

fabryce

i

kołchozie

wyraz

w

pieśni,

tego o k r e s u .

Wiele

swój

czastuszce

—

na

Po

to

nicze

ośmieszających
Ciekawym

t a k ż e szereg

utworów

znienawidzonego

objawem

jest

że

ogólnym

wstępie

utworze

rozdziałów;

autorzy

utworów

okresy

satyrycznych,

ludzi

radziec­

narodu na nowy,

radzieckiej

teoretycznym,

którego

zreferowałam,

następuje

analizują

w

twórczości

nich

zasad­
pięć

poszczególne

ludowej.

T r u d n o jest w r a m a c h r e c e n z j i o m ó w i ć c a ł y bogaty
m a t e r i a ł p r z y k ł a d o w y , k t ó r y został przez a u t o r ó w

twórczość

tego

opracowana

pod

względem

metodycznym,

zebrany

m a t e r i a ł posegregowano i u ł o ż o n o s y s t e m a t y c z n i e ,

haterskiej

kład

twory

poświęcone

ludu

Aleksandrowi

z o w o w i i i n n y m bohaterom
Jednocześnie
utworów

rosyjskiego.

Stalinowi,

Newskiemu,

jest

wszystkich

dziedzinach

życia

—

odbudowy

V

okres

powrotu

radzieckie

to

okres

bolszewicka

do n o r m a l n e g o

buduje

komunizm,

i

Związku

jej

rola

we

Radzieckiego.

zniszczeń

życia.
walczy

Wiele

zwycięstwa.

wojen­

Społeczeństwo
o

pokój.

t e m a t y k a tego o k r e s u . N a p i e r w s z y z a ś p l a n

132

u¬

Kutu-

liryczna.

twórcy

Opiewana

nych,

Partia

Powstają

historycznym.

rozwija się tematyka

poświęcono

ze­

b r a n y i przytoczony w p u b l i k a c j i . K s i ą ż k a jest dobrze

o k r e s u s i ę g a c h ę t n i e do t e m a t y k i h i s t o r y c z n e j , do bo­
przeszłości

wyż­

artystycznego.

pokrótce

wroga.

fakt,

etap r o z w o j u
tezy

p o ś w i ę c o n o bohaterskiej walce p a r t y z a n t ó w ń a t y ł a c h
wroga. P o w s t a j e

szy

ludowej

Oto

wysuwa

odznacza

się przejrzystością

i

S ą d z ę , ż e k s i ą ż k a ta m o ż e d a ć w i e l e p o l s k i e m u
daczowi,
gdyż

zwłaszcza

zawiera

ze

bardzo

względu
istotne

na

wy­

jasnością.

metodykę

wskazówki

i

ba­

pracy,

wytyczne

w tym kierunku.
Należałoby
kryteria
kiego,

też zwrócić

uwagę

na przyjęte

periodyzacji w s p ó ł c z e s n e g o
które

periodyzacji

niewątpliwie
polskiego

mogą

w

niej

folkloru radziec­

b y ć pomocne

przy

folkloru.
Maria

Grzeszczak