http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/1069.pdf
Media
Part of Kronika / LUD 1971 t. 55
- extracted text
-
v.
K
R
o
N
I
K
A
Lud, t. 55, 1971
FESTIWALE, "DNI", KONKURSY W 1969 R.
Rok 1969, jak wydaje się, szczególnie obfitował w różnego rodzaju festiwale,
konkursy. "dni", pl'zeglądy poświęcone folklorowi, sztuce ludowej, kulturze ludowej
itp. Wiąże się to niewątpliwie z ogólnopolską akcją organizowania na wszystkich
szczeblach - od gromady do imprez ogólnokrajowych - obchodów XXV-lecia PRL,
w skład których z reguły wchodziły imprezy obrazujące kulturę ludową.
Krót.kie i sumaryczne przedstawienie całości i wyników tej akcji nastręcza niejakie trudności. Same nazwy imprez nie mogą być kluczem do ich klasyfikacji, bo
zdarzały się np. ,.Festiwale gromady X" i "Dni" o zasięgu ogólnopolskim. Tak więc
należałoby omówić owe imprezy pod kątem ich rangi, a także znaczenia dla poznania, podsumowania dorobku kultury ludowej w Polsce - z jednej strony, a z drugiej
strony pod kątem roli jaką odgrywają w rozwoju, kultywowaniu czy przypominaniu tradycji ludowej. Szczupłe ramy i charakter informacyjny niniejszej notatki nie
pozwalają na szersze opl"acowanie wymienionych zagadnień. W tym miejscu zasygnalizować należy, że były one tematem sympozjów czy seminariów naukowych
towarzysząc.vch omawianym imprezom, a także sporej liczby artykułów, które ukazał~' się w prasie codziennej, tygodnikach i oczywiście czasopismach naukowych.
Zagadnieniu temu poświęcono poprzednie opracowanie w Biuletynie.
Na czoło wysuwa się kilka ubiegłorocznych imprez, które omówimy nieco obszerniej. Zacząć najeży od Poznańskiego
Festiwalu
Folkloru,
zorganizowanego
w okresie od 8-16 czerwca w ramach IV Wielkopolskiego Festiwalu Kulturalnego.
Festiwal zorganizował Wydzial Kultury WRN w Poznaniu przy współudziale Domów Kultury. Muzeów i Wielkopolskiego Towarzystwa Kultralnego. Festiwal zgromadził 25 kapel ludowych oraz licznych instrumentalistów
i solistów. Były to zespoły
amatol·skie. Poważną rangę zapewniła Festiwalowi odbywająca się w jego ramach
sesja naukowa na temat "Folklor w życiu współczesnym", a także udział wybitnych
naukowców w jury festiwalu. Na całość Festiwalu, obok przeglądu zespołów muzycwych, złożyły się jeszcze inne imprezy, takie jak wystawa sztuki ludowej Wielkopolski. Pokazatle na wystawie prace były plonem zorganizowanego wcześniej konkucsu artystów ludowych. Wystawiono dzieła około 50-ciu twórców ludowych. Poznańskiemu festiwalowi towarzyszyło szereg mniejszych imprez, organizowanych
w miastach województwa, a powiązanych z głównymi imprezami.
Drugą znaczniejszą imprezą był III Ogólnopolski Festiwal Folklorystyczny Ziem
Nadwiślańskich, zorganizowany w Płocku w okresie od 20-22 czerwca 1969 r. pod
protektoratem Ministra Kultury i Sztuki L. Motyki przez Wojewódzki Wydział Kultury w Warszawie przy współudziale Muzeum Ziemi Mazowieckiej
w Płocku.
W festiwalu wzięlo udziaŁ 16 uprzednio wyselekcjonowanych
zespołów. Występy
mialy charakter przeglądu - nie było jury i nagród. Odbywały się one w trzech
gt'upach: 1) "autentycznego"
folkloru; 2) zespołów ludowych, lecz korzystających
320
K,'onika
z pomocy zawodowych instruktorów;
3) zespołów z regionów, gdzie f,liklol' zagin<:jł
i gdzie jest on odtwarzany na podstawie starych zapisów (Ziemie Zacill)dnie), Obok
przeglądu zespołów zorganizowano dwie wystawy pt. "Współczesna tkanina ludowa"
i "Strój i instrument ludowy", a także kiermasz sztuki ludowej.
Jako trzeci należy wymienić Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludll\\,'ich \\' Kazimierzu nad Wisłą, któt,y odbył się od 4--6 lipca 1969, a zorganizo\\'any zostal przez
Wydział Kultury PWRN i Polskie Radio w Lublinie oraz Lubelskil' Stowarz,vszenie
Twórców Ludowych. VV festiwalu wzięły udział 22 kapele lu<!o\\'c' i :2tJ solistów
(z całej Polski). Obok kapel zOl'ganizowano również występy pOŁ't.,\\' ludowych,
przegląd filmów folklorystycznych i jarmark na rynku w Kazimierzu, e,izia! w festiwalu brały wyłącznie zespoły amatorskie.
"V reszcie ostatnia z dużych imprez, to Jesień Tatrzal'lska. w ramach której odbył się III Międzynarodowy Festiwal Ziem Górskich - impreza n1<.i więc chat'aktel'
międzynarodowy,
a patronat nad nią objęły podhalańskie
zakład." pI7em."s!owe.
z nowotarskim
kombinatem obuwniczym na czele. Główną imprl'z,-\ lt'stiwalu był
konkurs zespołów pieśni i tańca. Zespoły te występowały w dwóch:":!'l:pach - zespołów"autentycznych"
i ,.stylizowanych". \1.1 jUt'y festiwalu zasiedli /!iani fachowcy
i naukowcy z dziedziny tańca, mm:yki i etnografii. Z zespołów za,::'ai1:czn~'ch wystąpił zespół z ZSRR (Dagestański), Austrii, Bułgarii, Słowacji, NRD : Francji, Festiwalowi
towarzyszył szereg imprez, 7. których wymienić należ)' w,vsta\\'ę pl.
"Sztuka Ludowa Podhala w XXV-leciu PRL". pokaz kowalstwa aL'\,.'s',.'Tznego, wystawę malarstwa na szkle, wesele góralskie i wiele innych.
W lipcu natomiast odbył się w Bukowinie Tatrzańskiej
konkur" ga\\'qdzial'z,.'·
góralskich np, "Sabało we Bajania", W tej imprezie uczestnicy także byli pOc\7.ieleni
na .,amatorów" i swego rodzaju .,profesjonalistów.
W ciągu całego lata i jesieni odbywało się na Podhalu szere,l!; impt'ccz powiązanych z obu wymienionymi wyżej - byly to różnego rodzaju pokaz.", w.vstęp~', wystawy, festyny w mniejszych miejscowościach Podhala. W imprezach !'.-ch silnie podkreślano ich znaczenie jako atr'akcji turystycznej.
Inne ośrodki w całej Polsce organizowały imprezy na mniejszą skalę. b,vl:; to
różne "Dni", "Tygodnie" itp.
Wśród nich na pierwszym miejscu wymienić należy dwie imprez\' zo;'ganizowane w Łodzi i województwie, Byl to wrześniowy "Tydzień sztuki !u(!:>wej·' i ..Lódzka Wiosna Artystyczna". Ta ostatnia stanowiła finał organizowan,\'l'h przez ponad
rok konkursów w całym województwie, W eliminacjach wzięło udział ponad 150
zespołów, do finału weszło 20. Obu imprezom towarzyszyły wysl.<1\\',\'i kiel'lnasze.
te ostatnie organizówane przy współudziale CPLiA.
Duży rozmach, ambicję i pr'ężność wykazują organizowane w rok II l !J6!J po raz
piąty "Dni folkloru Opoczyńskiego". Impreza ta, jak zapewniają uI',c;ani.l.atorz,'·.została w 1970 r, wpisana do Międzynarodowego
Kalendarza Impl'l'z Folklorvstycznych. Obok zespołów miejscowych wystąpiły zespoly zaproszone z innvch regionów
(Podhale, Śląsk). Obok występów zespołów zorganizowano wystaw q "ztuki ludowej
i rzemiosła artystycznego, targ ludowy, konkurs poetów ludowych i ~t'sj,~ naukową
poświęconą opoczyńskiej kulturze ludowej,
Podobny chal'akter miały "Dni Kultury Beskidzkiej", trwały one "d ;lO lipca do
10 sierpnia. Poszczególne imprezy odbywały się w znanych beskidzkich
miejscowościach wypoczynkowych, takich jak Wisła, Szczyrk itp, W wyslqpach bralo udzi3ł
ok. 25 zespołów, zorganizowano szereg imprez towarzyszących, takichiak
\\')'slawę
koronek, połączoną z kiermaszem, wystawę sztuki ludowej. a w mil',:sco\\'vch restauracjach swego rod7.aju "festiwal potraw regionalnych".
321
Kronika
Szereg imprez zorganizowalo województwo gdańskie w ramach .,Dni Folkloru
Ziemi Gdańskiej". Imprezy te zorganizowane zostały we \vrześniu w szeregu miast
i miasteczek województwa
gdańskiego:
w Elblągu, w Kartuzach,
Kościerzynie
i Wdzydzach, Pucku i Starogardzie. Obejmowaly one wystawy sztuki ludowej i konkursy, a na zamku malborskim odbyła się sesja naukowa .
.Również Pomorze Zachodnie zorganizowało
"Dni" o podobnym charakterze.
W województwie rzeszowskim odbyły się "tradycyjne już "Dni Pogórza Dynowskiego" - w czerwcu 19()!! 1'. .Jest to szereg imprez odbywających się w miastach
i miasteczkach: Bieczu, Mielcu, Rzeszowie, Lubaczowie, Przemyślu itd. Zorganizowano konkursy, wystawy, jarmarki oraz sesję popularno-naukową.
Poza wymienionymi
naliczyliśmy około sześćdziesięciu imprez a charakterze
..Dni", ktcJ]'ych, z braku miejsca, nawet wyliczyć IV tym miejscu nie możemy.
Ak~ja organizowania tego rodzaju imprez jest powszechna. Jest ona niewątpliwie powi;lzana z ch~'cią uatrakcyjnienia
poszczególnych regionów pod względem
turystycznym. Z tego punktu widzenia informacja
przed imprezami jest co najmniej niedostateczna. Dane, ktol'ymi nasz Ośrodek dysponuje, pochodzą z notatel,
prasowych, przeważnie sprawozdawczych. Dane te silą rzeczy nie są kompletne, czasami nic elość ścisłe. Uderza w nich jedno nieobecność wśród wymienianych
Drganizatorów PTL. Jest ona może tylko pozorna, ponieważ zwykle współorganizatorami są muzea clnograficzne, a więc zapewne znajdują się wśród nich członkowie
Towarzystwa. Wydaje się. iż by loby rzeczą niezmiernie pożyteczną, ze względu na
potrzeby dokumentacyjne
Ośrodka. abyśmy mogli za pośrednictwem Oddziałów PTL
otrzymywać z terenu informacje a wszystkich planowanych
imprezach, a także
krótkie rzeczowe i:1[ormacje o ich przebiegu i wynikach. Informacje takie pozwoliłyby nam śledzić i notować działalność zespołów, artystów, twórców ludowych itp.
Z materiałów
Zofia
NA MARGINESIE
Wielkopolskie
FOLKLORYZMU
Kulturalne zorganizowało w Poznaniu w dniach 16
Sesję Naukową pt. "Folklor w życiu współczesnym". W czasie Sesji wygłoszono następujące referaty: "Folkloryzm w Polsce" (prof.
dr Józef Burszta), "Folklor muzyczny a folkloryzm" (ell' Bogusław Linette), "Folklor:-:styczne przeobrażenia
sztuki ludowej"
(mgr Stanisław
Błaszczyk),
"Obrzędy
i zwyczaje doroczne i rodzinne oraz tradycyjny
folklor taneczny jako tworzywo
i podstawa repertuaru
zespołów artystycznych"
(mgr Grażyna Dąbrowska). Tematykę Sesji sprowadzono do wyjaśnienia stosunku między pojęciami "folklor" i "folkloryzm" oraz do analizy zjawiska folkloryzmu we współczesnym życiu społeczno-kulturalnym \V Polsce.
Folkloryzm lub folklor stosowany jako zjawisko społeczno-kulturalne,
a nawet
moda wybitnie nasila się w ostatnich latach. Jest to folklor wtórny przejawiający
się w literaturze, muzyce, śpiewie i tańcu, stroju i sztukach plastycznych. W odróżnieniu od folkloru, który jest naturalną, autentyczną częścią kultury duchowej okre17 czerwca
~l -
Towarzystwo
ODiIE opracowała
Piotrowska
I!!o!! r. Ogólnopolską
Luci, t. 53, 1971
;,t22
Kronika
ślonej wal'stwy społecznej łudu, folkloryzm jest odel'wanym od dotychczasowego,
naturalnego środowiska ruchem, inspil'owanym w mniejszym lub większ:.m stopniu
pl'zez czynniki zewnętrzne,
W okl'eślonych s,\"tuacjach folkloryzm ma zaspokajać
poll'zebę rozrywki. doznań estetycznych, stanowić ma 'ATeszcie narodowe, n~gionalnv
lub lokalne antidotum na procesy unifikacyjne,
W dyskusji na temat folkloryzmu wzięli udział pracownic,\' nauki. mUZl'()\\',
rad namdow,\'ch, stowal'zyszeń społecznych. ośmdków melodycznych, bibliotek i domów kultur" Ol'az grono publicystów,
Chcąc udostępnić
wszystkim
zaintel'csowanym
zbiór l11a(cl'ialo',\\" z przebiegu
obrad, organizatorz,v Sesji opublikowali referaty i komunikaty w powiclanl'j publikacji pl. Folklor
w życiu współczesnym,
Poznań 1970. Ponadto w l!)fj!} 1', \\' ciągu
kilku miesięcy od zakończenia Sesji uka;;~ało się kiłka poważniejsz~"ch at'lyku!<')\\, na
ten temat w prasie codziennej i czasopismach: .J, Biel'llackicgo '- Folk/or i folkloryzIII, "G tos Pl'ac,\"', nl' :m:~: NI, Pochwickiego - Czy lIIod.a na fol/dor",
"Gazeta Poznal1ska", n l' 149: Z, .Tusiewicza - Folklor i dno[Jrafia
te ,życiu ll'spó/czesnym.
tamże. nr 152: J. Burszty - Folklor
czy folkloryzlII
... Tygodnik Kulturaln,\"',
nr 2;):
K, Kwaśniewskiego - Pomosty, tamże, nr 2'7: S, Iłowskiego - K/I'poty z folklo7'ljzacją. tamże. ni" :n,
W al'tJ'kułach t~"ch postulowano podjęcie dyskusji na szerol"l skalę, k[('ra umożliwiłaby zrozumienie pojęć ..folklor" i "folkloryzm" odnoszących się do LIw,',chodrębnych rzecz,\'wistości. Odróżnianie
bowiem zakl'esów tych poj<;ć przyczyniło b,\' się
z pewnosci<.j do właściwego, krytycznego formułowania
opinii i wniosl,JJ\\' na temat aktualnych przejawów folkloru, Umiejętność rozróżniania tych dw(,ch zjawisk
wydaje się być koniecznością w pracy działaczy kulturalno-oswiatowych,
przedstawicieli srodków masowego przekazu i jnn~'ch organizator()w ż,\'cja spo!eczn;>-kulturalnego, Pozwoliło by to na właściwe propagowanie dombku folklorystycznego, bądź to
w formie aulent,vcznego folkloru, bądź też stylizacji zbliżonej do aukntyku,
Folklor,\'zm polega na wykorzystywaniu
autentycznych
element<'m" folkloru w celu ich
przetworzenia
artystycznego w nową forme użytkową. bat'dzie,i lub mnie,i zbliżoną
do oryginalu, W folkloryzmie mamy często do czynienia z odtwarzaniem elementów
autentycznych, jednakże w odmiennej od ich naturalnego tła sytuacji,
Dostrzeżenie tych problemów zarówno przez naukowców. jak i działaczy kultury wpl,vnęło by na właściwsze korzystanie ze skarbca kultur,v ludowej, Przegtądając artykuły prasowe na temat przejawów folkloru w 1969 roku, dostrzec można
z łatwością. że skrupulatnie
odnotowano ogromną liczbę imprez (olklol',\'stycznych:
festiwali, pokazów, widowisk itp, Są to jednak tylko notatki i artykuły nie poparte
krytycznymi
uwagami i komentarzami
na temat wartości prezentowanych
imprez,
brak w nich również opinii na temat stosunku prezentowanej
formy do autenl~'ku,
W rezultacie takiej działalności społeczel1stwo jest zdezol'ienlowane, nie uswiadamia sobie l'óżnicy między autentycznym
folklorem. a jego pochodnymi, często
całkowicie przetworzonymi formami.
Niezrozumienie tych zjawisk wpl'owadzilo szczególny chaos na niwie dzialalności
muzyc;mej, Najrozmaitsze żywiołowe przejaw~' i wariant.,\' foll,loryzmu muz~'cznego,
instL'umenlalnego, wokalnego. t.anecznego spowodowały powszechne naduż\"wanie tel"
minu folklor muzyczny, Ocena i wartościowanie
tych pl'zejaw{)w [olklol'~'zniu opiera
się li tylko na widowiskowości i popularności poszczególnych \-\iykonnwc""" i ze"~()[(,\\,. bez zgłębiania problemów stylu. repertuaru,
techniki. środl,/)\\l wykonawcz,\'ch,
okołiczności wykonywania repel·tuaru i samych w,\'konawców, Ogromna popu]al'ł1oś':'
zespołó'"" ..pop music" z repel'tuarem
luźno nawiązującym
do autent,\"cznego ludo"'ego wzoru spowodowała. że pr'zeciętny odbiorca utożsamiadzialalność
zespolu ..No
323
Kronilca
to co" z folklorem, występy zaś "Mazowsza" cz.\· ..Śląska" za ilustrację autentycznych obrzęd(jw ludowych.
Podobnie
rzecz się ma jeśli chodzi o identyfikowanie
wytwórczości
typu
"CPLiA" z autentyczną sztuką ludową. Folkloryzm przejawia się również w dziedzinie literatury, mody, etc.
Caly ten ruch odbija się w dzialalności środków masowego przekazu, a zwłaszcza w pI'asie. Ciekawostką może być fakt, że w 1969 r. znalazło się w prasie polskiej akurat tyle samo artykułów na temat ..No to co", co na temat wszystkich razem zespołów pieśni i tańca, kapel. etc., mniej lub bardziej amatorskich.
Cała ta
produkcja widowiskowo-muzyczna
uznana została za przejaw "folkloru".
Dużo miejsca poświęcono również sprawie tzw. gastronomii
folklorystycznej
i odnotowano ponad pięćdziesiąt nowootwart~'ch gospód, kawiarni, restauracji i barów. Entuzjast~'czne wzmianki na ten temat nic nie mówią czy zapraszano etnografów do projektowania
wnętrz i odzieży obslugi, oraz czy i o ile stylizacje te
mają wiele wspólnego z autentycznymi
wal·tościami danego regionu.
Pokaźna porcja ..folkloru" została przekazana czytelnikom przy okazji artykułów
omawiających najnowsze kolekcje odzieży domów mody.
Wspomniana wyżej prezentacja "folkloru" w prasie wygląda podobnie w radio
i telewIzji. Folklol')'zm jest zjawiskiem powszechnym nie tylko w Polsce, ale i na
świecie. W wielu krajach dostrzeżono już konieczność ingerowania profesjonalistów
w sprawę organizacji, ukiel'Unkowania i oceny tego ruchu, o czym świadczą choćby
następujące publikacje: T. Domator, Folklorismus
in Ungarn, "Zeitschrift
fur Volkskunde", 1969, z. l, s. :H-28;
L. Pćter. A folklorizmus
kerdesehez, "Ethnographia",
19611, s. 16:1-169;
H. Mosel'. Vom Folklorismus
in unserer Zeit, "Zeitschrift
fUr
Volkskunde", t. 511, 1962, s. 177-2U9;
H. Bausinger, Zur Kl'itik
der Folklorismuskritik,
w: Populus Revisus. Volksleben, Bd. 14, Tlibingen 1966, s. 61-75;
Tenże,
Folklorismlts
in Europa, lamże.
Na zakoJ1czenie warlo by się zastanowić, czy nie należałoby i LI nas przedsięwziąć kroków \v celu połączenia wysiłków działaczy z etnografami i folklorystami,
aby szeroko pojęta folkloryzacja
była ruchem organizowanym
rzetelnie, aby prezentowane jej formy w jak największym stopniu zbliżały się do autentyku, a nie
oddalały.
Violetta
Krawczyk
IV OGÓLNOPOLSKA
KONFERENCJA
ETNOGRAFICZNA
POŚWIĘCONA ZAGADNIENIU
ZMIAN KULTUROWYCH
ARTURÓWEK POD ŁODZIĄ, 13-14 LISTOPAD 1970 R.
Jesienią 1970 1'•• podobnie jak w latach poprzednich, zorganizowana została już
czwarta ogólnopolska konferencja
etnograficzna,
Organizatorami
były tu; Instytut
Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk, Ministerstwo Kultury i Sztul,i
oraz Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego. Właściwy trud organizacyjny
wzięła tym
razem na siebie Pracownia Etnograficzna IHKM PAN w Łodzi.
Tematem konferencji stało się zagadnienie zmian kulturowych, jedno z naczelnych zagadnień współczesnych nauk społecznych. Wszystkie referaty i komunikaty
były mu podporządkowane,
starały się naświetlić historię zainteresowań
zmianami
3U
Kronika
kulturowymi w nauce innych krajów i nauce polskiej, przedstawić dotychczasowe
teorie zmiany kulturowej,
wreszcie zanalizować, o ile w etnografii polskiej to
zagadnienie zostało dotąd uwzględnione, jaki mamy tu dorobek, jakie stosowano
metody badawcze i do jakich teoretycznych wniosków doszli nasi uczeni. Część
referentów
(chodzi głównie o komunikaty)
starała się przedstawić
proces zmian
kulturowych w różnych dziedzinach kultury.
Konferencję zapoczątkowała
seria referatów teoretycznych. Pierwszym z nich
był referat prof. dr Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej
(Łódź): Konkret
i kontekst
UJ badaniach
etnograficznych
I. Referaty
następne, to doc. dr Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej
(Łódź): Tendencje
badań nad przemianami
kulturowymi
j
cloc.
dr Zofii Szyfelbein-Sokolewicz
(Warszawa):
Analiza
funkcjonalno-strukturalna
zmian
społeczności
chłopskiej.
Granicą między referatami,
które zajmowały się
teorią zmiany kulturowej, był referat prof. dr Heleny Brodowskiej (Łódź): Czynniki TOZWOjU kultury
wsi w Polsce XIX
w, Mowa tu byla nie tylko o czynnikach
wpływających
na rozwój, a więc na zmianę kultury wiejskiej, ale i o możliwościach pewnego rodzaju periodyzacji kultury ludowej XIX w., co przy śledzeniu
zmian ułatwia ich umiejscowienie w czasie. Następnym by] referat prof. dr Anny
Kutrzeby-Pojnarowej
(Wars;mwa): Problematyka
zmian kultury
chłopskiej
w historycznych
i współczesnych
kierunkach
etnografii
polskiej,
Ostatnie dwa referaty
mówiły już o konkretnych wynikach polskich prac nad problemem zmian ],ulturowych. I tak dr Maria Gładyszowa (Kraków) przygotowała referat: Problematyka
zmian
kultul'Y
chłopskiej
w
etnograficznych
regionalnych
badaniach
pols/cich
po
II wojnie światowej.
Dowiodła ona, że wszystkie niemal z tak licznych w naszej
literaturze
etnograficznej
monografii wsi i regionów w mniejszym czy większym
stopniu, ale zawsze uwzględniały zagadnienie przemian jakie następują z coraz to
większym nasileniem w kulturze chłopskiej. Dr Krzysztof MakuIski (Warszawa)
wygłosi ł referat: P1'Zydatność zbio1'ów i dokumentacji
muzealnej
dla analizy zmian
kultw'owych,
gdzie starał się podsumować dane - o ile zbiory muzealne mug,! być
materiałem do studiów nad zmianami kultury i co należałoby zmienić w dokumentacji muzealnej, by w jeszcze większym stopniu odzwierciedlała
proces przemian.
Prócz referatów zgłoszono jeszcze 10 komunikatów, z których' czqść tylko mogła
być wygłoszona z powodu braku czasu". Wszystkie one zajmowały się zagadnieniami przemian, bądź teorią przemian, jak np. komunikat doc. dr Zbigniewa Jasiewicza (Poznań): Przemiana kulturowa
na Ziemiach Zachodnich
i Północnych a ogólnopolskie
procesy przeobraże11, bądź śledziły proces przemian
w jakimś regionie
lt:b jakiejś dziedzinie życia wsi. Wymienię tu komunikat
dr Marii Misińskiej
(Łódź): Przemiany
w dziedzinie
kultury
tradycyjnej
Podhala i próba uchwycenia
czynników
sprzyjających
ich nasileniu,
dalej dr Marii Wieruszewskiej
(Łódź):
Rola
kontroli
społecznej
środowiska
wiejskiego
w
procesie
zmiany
kulturowej.
Dr Jadwiga Kucharska (Łódź) zanalizowała zmianę stosunku do ziemi jako podstawy bytowej mieszkańców wsi powiatu włocławskiego; prof. dr ,Jadwiga Klimaszewska (Toruń) szeroko omówiła funkcję obrzędów i zwyczajów w chłopskiej kulturze
tradycyjnej i współczesnej, mgr Zofia Szromba-Rysowa
(Kraków) mówiła o prz.~mianach pożywienia ludności wiejskiej na Górnym Śląsku, dr Jan Dekowski (Lódź)
l podaję
tu tytLl!Y referatów
tak jak one brzmiały
w chwili ich wygłaszania.
Zaszły bo\viem pewne zmiany \\- st.osunku do \vcześniej drukowanego
pro~raml1 konferencji.
Na konferencji
komunikaty
wygłosili:
prof. dr J. Klimaszcwska,
doc. dr Z. Jasic\\'icz,
dr M. Misińska,
dr J, Kucharska,
mgr 1. Lechowa
i dr M. Wieruszcwska.
Pozostałe
komunikaty.
które
z braku
czasu
nie zostały
wygłoszone,
zostani]
ogłoszone
d"ukiem
w tomie poswjGconyn1
konferencji.
;)25
Kronika
o zmi;l!1ic w zakrcsie odzieży wiejskiej w XIX/XX w. na podstawie ówczesnej
prasy. dl' Daniel Kadłubiec (Śląsk Zaolziański) o zmianie funkcji opowieści ludowych \I' cieszyńskiej kulturze chłopskiej dawniej i dziś. Wreszcie mgr Irena Lechowa (LrJdż) rozważała możliwość takiego ustawienia monografii regionu, by zostal
tam \\·....,:ksponowany proces przemian kulturowych. Mgr Teresa Dobrowolska (Kraków) przygotowała komunikat
na temat wsi chloporobotniczej
jako przedmiotu
badall etnograficznych. Podsumowania wyników konferencji dokonała prof. dr Zawisi()\\icz-Adamska.
Referaty i komunikaty
wywołały żywą dyskusję, w której
wzięli udział tak elnografowie, jak i socjologowie wsi licznie tutaj zgromadzeni.
Sądzę, że samo zestawienie tematów poruszanych w Arturówku
daje dostatecznie jasny obraz zakresu problemowego konferencji. Należy jednak podkreślić
duże znaczenie tej konferencji dla etnografii polskiej przez zwrócenie uwagi na
zagadnil!nic zmian kulturowych,
które coprawda powszechnie były uwzględniane
przez polskich etnografów, ale niejako na marginesie ich prac; rzadko stanowiły
one problem naczelny studiów etnograficznych.
PragnG tu dodać, że materiały z konferencji zostaną opublikowane jako seria
artykuł,!\\, w jednym z tomów "Biblioteki Etnografii Polskiej" pod redakcją prof.
dr Kazimic'ry Zawisiowicz-Adamskiej. Ukażą się one w 1972 r.
Anna
KONFERENCIA
SLOVANSKYCH
ETNOGRAFOV
Kowalska-Lewicka
NA ORAVE
Pri prilezitosti tretieho roenika medzinarodnćho seminara Seminarium Ethnologicum III. ktory prebiehal na Slovensku v regione Orava, konala sa v dnach
1.-:).
juna 1970 na Oravskej priehrade
konferencia
slovanskych
etnografov na
ustrednu temu "Spoloenć a rozdielne erty v ludovych kulturach Slovanov". Konferenciu ol'ganizoval Kabinet etnológie Filozofickej fakulty Univerzity Komenskćho
v Bratislave a zueastnilo sa na nej vyse 90 etnografov eeskoslovenskych i zahranienYch. Vaseim poetom zahranicnych
ueastnikov bolo na konferencii zastupene
Bulharsko (prof. Ch. Vakarelski, prof. Ch. Gandev, E. Kaleva, T. Kaleva, L Georgieva, R. Peseva, B. Tumangelov), ZSSR (prof. J. V. Bromlej, V. A. Alexandrov
B. N. Puti1ov, V. T. Zinye), Polsko (prof. J. Burszta, pmf. M. Gładysz, Z. Biały,
Z. Roboticki, J. Czajkowski), Jugoslavia (prof. B. Bratanić, prof. M. Barjaktarović,
prof. B. Rusić, P. Pantelić, D. Drljaea, H. Lozar-Podlogar),
jednotlivo Finsko (M.
Sarmela), USA (prof. Lesser) a tiez ucastnici seminara.
Konł'crenciu otvoril Jan Podolak (Bratislava), ktory vo svojom prejave vyzdvihol potrebu vzajomnych vedeckych stykov slovanskych etnografov a poukazal na
ich vy-znam pre riesenie aktualnych
vedeckych otazok spoloeneho zaujmu, ako
su problemy interetnickych vzfahov, spoloenych a rozdielnych eft v rudovych kulturach slovanskych narodov alebo otazka etnogenezy Slovanov.
Konferencia nadvazovala
na davne slavistickć tradicie etnografie referatom
Jana Mjartana (Bratislava) na temu "Slavistika a narodopis", i historiografickym
prispevkom prof. Jozefa Burszlu (poznań) o Oskarovi Kolbergovi a jeho zaujme
o ruc10vu kulturu zapadnych a juznych Slovanov.
Kronika
Teoreticky charakter mai referat korespondujuceho
elena Akademie \'ied ZSSR
pmf. Juliana V, Bmmleja (Moskva) na temu "Ethnos a etnosocialny organizmus",
v kto rom sovietsky vedec wymedzil pojem 'ethnos' a s nim suvisiace pl'ibuznć
terminy, Niektore prispevky nastolovali zavaźnu o(azku etnogenezy Slovanov, Tak
prof, Christo Vakarelski (Sofia) predniesol prispevok o prehis(orickej
hoclnote niektOl'Y'Chkalenclarnych obyeajov u Bulharov, Prof. Chrislo Gandev <Sofia) \'0 svojom
I'eferate sa zaobeml problemami genezy bulharskćho
ctnika a jeho elnografickymi
znakmi.
Hlavnć fazisko programu lwnferencie bolo v refer[l(och za[ozen,h'h na poro\'navacej metócle, Problemom historicko-porovnavacej
metódy vo vyskume fud<JVej
duchovnej
kultury
slovanskych
narodov venoval svoj referat Jan Komorovsky
(Bratislava), Vadim A. Alexandrov (Moskva) postaviI svoj prispcvok na hislorickoporovnavacom
studiu hmotnej kultury ruskeho obyvatefstva
Sibiri v XVII.-XIX,
storoei. Do tejto skupiny referatov patl"i aj pl"ispevok Horisa N, Putill)Va (Leningmd) o epickej tvorbe Slovanov vo svetle sueasneho
historicko-pomvnavacieho
badania, Tatiana Koleva (Sofia) typologicko-porovnavacou
me!l"ldou spracovala material balkanskych a kaukazskych obyeajov, K porovn[lvacim pl"ispevkom patl"i tiez
referat BOl'isa Tumangelova
(Sofia) o spoloenych a wzdielnych crtach v ceskych
a balharskych
obycajoch a referat Heleny Lozar-Podlogar
(Ljubljana) o vyja\'och
s (zv. fafosnou neves(ou v juhoslovanskych
svadobnych ()b~'cajoch, Viacere z porovnavacich prispevkov sa dotykali tiez otazky migracii. Osobi tnll powrnosf tomuto
javu venovaia Dagmar Klimova (Praha), ktora na folkl(\rnom materj ,'lI i rozliSila
rozne prejavy migracn)'ch prudov.
V popredi zilujmu konferencie boli tiez otazky spojene so studiom kultury karpatskej oblasti. Na histol'icko-porovnavaciu
problemat iku nildviazal ./arosJav ŚUI,a
(Brno), l<tory vo svojom prispevku sa zauberal ota7.kami historickej analyzy ako zakladu porovnavacieho
studia fudovej kultury v Karpatoch, S re(enitom () (radiciach
a podieli ukrajinskej
etnografie vo vyskume Slovanov karpatskej
oblasti vystupil
VolodymYl' Zinyc (Kyjev).
Znacnu pozornosf vzbudili aj aktualne otazky geogmficko-karlografickej
metódy. K tymto problemom predniesol referat na lćmu 'Etnologick[l kartografia \'0
vyskume kultury slovanskych narodov' prof. Branimir Bratanić (Zagreb). O otazkach
etnografickeho
atlasu Slovenska vo vzfahu k narodopisn)'m
atlasom in)'ch slovanskych narodov referovala Soila Kovaeevicov[1 (Bratislava).
Osobitnu skupinu re[eratov prednesenych na konferenLii tvol'ili pl'ispe\'k~' venovane studiu slovanskych mirodnostnych mensin v inoetnickom prosll'edi. Prot". Branislav Rousić (Skopje) venoval svoj referat otazkam etnologickćho śl lHlia slO\'ansk)'ch
etnickych skupin v prostredi inych slo\'ansk)'ch narodo\'. Dusan Drljaca (BplIgrad)
vo svojom prispevku venoval pC)7,()rnosfproblemom etnografickćho badania zapadoslovanskych a ")'Chodoslovanskych
narodnost.i v .Jugos!<ivii, Svelozar .svehlak (Bratislavil) vystupil s referatom o specifickom zivote lnldicii sIO\'ensk~'ch enk!<iv \' inoslovanskom kulturnom prostredi.
Cast prispevkov sa zameriavala na soci{l1nu problt'matiku. liajna Pcśe\'a (So[ia)
venovala svoj referat olazke socialnych inśtitucii v fudon'j kultlIre Bulharov, Sońa
Svecova (Praha) predniesla prispevok () problemoch pribuzpnsk~'('h skupin a patronymie, Ivanicka Georgieva (Sofia referovala
o pribuzensk~'ch
s.\'s1órnoch u Bulharov, Nikola Panlelić (Beograd) vo :wojom prispe\'ku vpno"al pozornusf sllochucestvu v Srbsku, Olga Skalnikova (Praha) sa vo svojom reft'nite zaouerala spolocnymi problemami vyskumu sucasnosti. Prof. Mirko Barjaktarović
podal etnosocj{t1nu
a etnopsychologicku charakteristiku
Ciernohorcov,
:~27
Kronika
0J icktorć referaty boli venovane specialnym otazkam. Adam Pranda (Bratislava)
vo s\'ojom prispevku sa zaobl'ral problemom prvotnosti vertikalnych
krosien u Slovanny, Michal Markus (Kosiec) v l'eferate upozornil na zavazne ulohy spojene s rie~enim Ol,lzok vyskumu I'udovej stravy u Slovanov strednej Európy, Elena Koleva
(Soria) preclnil'sla prispevok o rovasoch-kalendaroch
v Bulharsku.
Na konferencji oclznelo \id niekol'lw informativnych
prispevkov . .Jan Siracky
(Bratislava) informoval
ucastnikov
konferencie
o praci Dstavu pre zahranicnych
S]m'ilko" pri Malici slovenskej a o svojich poznatkoch i skusenostiach
z ciest ku
Kanaclski'm a arncrick)·m Slov~llwm. Jfl.l1 Kopcok (B<icsky Petrovec) refen)\'al o cinnosI i Slovenskćho narocln':-ho muzea v Bacskom Petr-ovci (Jugoslavia) a prof. Mieczyslaw Gladysz (Krak,)w) informoval a pripravach kongresu slavistov. klm'y sa ma
konat' r. 1!l7:l vo Warszawe.
K referatom sa kazdy den rozvinula cuhi diskusia, v ktorej okrem uvedenych
prednasatel'ov vystupili til;Z Zbigniew Biały (Kloaków), Z. Robotnicki (Kraków). JaromiI' Jech (Praha) a i.
V z:lverecnom preslove .Tan Podolak sa medziinym dotkol otazky ucasti etnografov na kongl'esoch slavistov, ktmoe v posleclnej dobe vykazuju coraz viae cisto
filologicky charakter
a etnograficka
sekcia sa na praci kongresuv nezucastiiuje,
ustava iba sekcia folkluristick;:'!. V zaverecnej diskusii sa vel'mi pozitivne hodnotilo
stretnulie
slovanskych
etnografov
i priebeh samej konferencie.
Viacere hlasy sa
ozvali za utvorenie samostatnej
asociacie slovanskych
etnografov
alebo zalozenie
samostatnych kongresov etnogl"Ufov-slavistov ako zakladu medzinarodnej
spoluprace
a zjednotenia usilia pre riesenie uloh vseobecneho slovanskeho vYznamu.
V zavel'ecnnm preslove Jan Podolak sa medziinym dotkol otazku ucasti etnofudovych kultur karpatskej oblasti a zasadnutie redakcnej rady zbornika .,Ethnologia
Slavica". na ktorom sa rozhodlo, ze materialy konferencie budll uverejnene
v III.
zvazku zbornik,\. Vo vo]'nom case sa konali rozlicne podujatia. Ucastnici konferencie
mali moznosf zozn~lmif sa na exkurziach
s fudovym stavitel'stvom
a osidlenim
Oravy, so sucasnymi socialnymi a kulturnymi
premenami
v kraji, s muzealnymi
zbierkami na Oravskom zamku. navstivili Slovenske narodne muzeum v Martine
i skanzĆ'n v kho okoli, oboznamili sa s muzeom a kulturnymi
pamiatkami v Levoci
(Spis) a i.
Oravskil konferencia bola v)'znamnym stretnutim slovanskych etnografov a radi
by smc vyjaclrili nadej. ze takćto stretnutia
sa budu castejsie opakovaf a zalozia
l.racliciu dobrej medzinarodnej
spoluprace na poli slovanskej etnológie.
Jan
Komorovskli
PIEHWSZE
lVIn;DZYNARODOWE SYMPOZJUM
POŚWIĘCONE
ETNOGRAFICZNYl\l I1ADANIOM NAD POZYWIENIEM,
LUND (SZWECJA) 21-25 SIERPIEŃ
1970 r.
W sierpniu 1B70 1'. odbyło się w Szwecji pierwsze międzynarodowe
sympozjum
poświęcone clnograficznym
badaniom
nad pożywieniem
(Erstes internationalcs
Symposium fUr l'thnologiscbe
Nahrungsforschung).
Jegu organizatorem
był prof.
dr Nils-An'id llringeus, kiemwnik Katedry Etnografii Uniwersytetu
w Lund. Sympozjum było pierwszym w skali światowej spotkaniem etnografów róinych krajów
i l'f')żnych szklił, kVJ!Teh zainteresowania
skupiaj[l się wokół tak ważnego w życiu
328
Kronika
człowieka czynnika, jakim jest pożywienie.
Reprezentowanych
było tu 13, które
wymieniam w porządku alfabetycznym: Anglia, Austria, Bułgaria, Słowacja, Dania,
Finlandia,
Francja,
Irlandia,
Jugosławia,
Luxemburg,
NRF, Norwegia, Polska,
Szkocja, Szwajcaria, Szwecja, USA, Węgry. Z krajów tych przybyło okolo 50 osób,
a wygłoszono 23 referaty. Z Polski w Sympozjum udzial wzięty: dr Maria Anna
Dembińska i dr Anna Kowalska-Lewicka.
Tematyka sympozjum była bardzo różnorodna. Organizatorom chodziło o zorientowanie się, nad czym pracuje się w tym zakresie w świecie, jakie bąda si~; tematy
i jakimi metodami posługują się badacze. Stąd sugerowano, oprócz referatów poświęconych jakiemuś konkretnemu
zagadnieniu, również referaty sprawozdawcze.
I istotnie, większość uczestników przygotowala po 2 referaty: pierwszy ukazujący
stan badań nad pożywieniem w ich kraju, drugi będący już wynikiem ich własnych
prac badawczych. Wszystkie referaty (pełny tekst w języku angielskim lub niemieckim) zostały nadesłane na miesiąc przed początkiem Sympozjum, dzięki czemu
gospodarz Sympozjum, prof. Bringeus, mógł przygotować na ich podstawie obszerny
referat zbiorczy na temat badań nad pożywieniem w Europie. Amerykanie sami zreferowali stan badań nad pożywieniem w USA. Niestety brakło czasu na wygłoszenie
wszystkich zgłoszonych referatów, nawet tych problemowych, tak że jedynie 23
z nich zostaly wygłoszone, natomiast 48 referatów zostanie opublikowane w książce
zawierającej materiały z Sympozjum.
W trakcie trwania samego Sympozjum uczestnicy zwiedzili szereg muzeów
w Lund i okolicy (przeważnie większe i mnIejsze muzea na wolnym powietrzu typu
Skansenu) oraz kilka nowoczesnych fabryk artykułów spożywczych. Po zakOl'lczeniu
Sympozjum wszyscy jego uczestnicy wzięli udzial w wycieczce po dwu departamentach poludniowej Szwecji, Ska ni i Smoland, gdzie poza kmjobrazem, zabytkami architektury i muzeami na wolnym powietrzu - ogiądano zorganizowane
dla nich w terenie pokazy ludowego wyrobu słynnego szwedzkiego chleba, sera
podpuszczkowego, pieczenia ciasta, wędzenia ryb itd.
Trudno było by podsumować całościowo dorobek naukowy Sympozjum. Referaty, jak wspomniałam,
byly zbyt różnorodne. Zostaly one jednak uszeregowane
w grupy. I tak, obrady otwarte zostaly serią referatów obrazujących dorobek i metody stosowane w badaniach nad pożywieniem 1. Potcm nastąpiło omówienie źródeł
i sposobu ich wykorzystywania 2, po czym przyszły referaty poświ<;conc pożywieniu
pewnych grup spolecznych:J i wreszcie największa ilość referatów omawiających
jakiś dział ludowego pożywienia 4.
Sympozjum to miało, moim zdaniem, ogromne znaczcnie dla dalszego rozwoju
nauki o pożywieniu. Naczelną jego zasługą by lo postawienie po raz pierwszy na
forum światowym pożywienia jako samoistnego zagadnienia w obrębie nauk etnogl'aficznych. Ważne dla rozwoju nauki o pożywieniu było r6wnież spotkanie i poznanie się ludzi z różnych krajów zajmujących siG tym samym zagadnieniem. Wielu
1 Dla zoricntO\VHnia czyte~nika padanl tu przykładowo po pare: tył Ulf"I\Vreferatów
z każdej
grupy.
Dla grupy
plcrwszej
będą to: N. A. 13ringcu,;, GcuellwiirtiU<'1" Slawl c1er Nul"·ltn.gsfol"schu.ng
in Europa:
.1. A. Anderson,
Foodwa,l/s
'in Arllerican
Folklife
Research;
G. \ViegclJnann,
\-Vas
iSl
der
spe.!ic!lle
Aspekt
ethnol-ogisch<'r
!Va12l'ungsf01"SC/l
UT/fI?
i ił:.
Trinken in Zeitungen
'li17(Z
Kalendcrn;
D. Yoder, Historical
Sources
for An1erican Foodtoays Research an(l Plans to'l' an .I1nH'rican Foodwa.l/
.....
· Archive,
i in.
3 K. Gaill, Beziehungen zwischen Nahrung und W;.ertschafts!onn;
V. Marjn"".
Die Nahru.-ng be:' bewegiicllC~n Sella/ern,
i ~n.
-1 B. Run1er. Brat
und
Fladen
i-Jn pUllllonischen
Gcuiet 'l'Oln Sl-and}JH:lJ;(
(-'lnus
Etllnoloyen.
und
Lebensmif.t<,lchentikC!rs.:
G. Bel-g,
Kartoffeln
lind
RiiłJcn;
O. Nnnlland,
Traditiona.l.
Beer
in Scandinavia. i in.
~ T.
Gantner,
Essen
UT/d
329
Kronika
z nich wiedzialo o swym istnieniu dzięki studium literatury, ale w wypadku gdy
chodziło o badaczy piszących w narodowych językach mniej rozpowszechnionych
w świecie, bylo to ich pierwsze zaprezentowanie
światu swego dorobku. Poza refel"atami i udziałem w dyskusji. które były niejako formą przedstawienia
się zebranym, l.!')spodarze Sympozjum zorganizowali wystawę wydawnictw o pożywieniu, na
l,tór'1 kai,ci,v z uczestników pl';;:ywiózl książl~i i odbitki artykułów własnych i swych
kolegI)\\" z kraju. Cieszyła się ona ogromnym zainteresowaniem.
O[W';CZ
zorientowania się, co w zakresie pożywienia robi się w etnografii Europy i Arnel'ykL poza nawiązaniem
osobistych kontaktów, wartość Sympozjum leżała
w zapoczątkowaniu
dyskusji na temat prac, które byłyby podejmowane wspólnie
przez \\'szystkie kraje. Omawiano opracowanie, w ramach istniejących w Europie
Atlas')\'; Etnograficznych, wspólnych kartogramów poświęconych jednemu, jednako
ujęlemu zagadnieniu z zakresu pożywienia, co dałoby prawdziwe zasięgi europejskit'. Dyskutowano na temat wspólnej bibliografii prac o pożywieniu, na temat utworzenia ogólnoświatowego czasopisma poświęconego pożywieniu, wreszcie powzięto
uchwaię a organizowaniu co 2 łata w coraz to innych krajach świata podobnych
sympo/.jów, poświęconych w przyszłości jednemu węższemu zagadnieniu. Każde takie
Symp ••;ćjum będzie także i w przyszłości publikowane w osobnym tomie.
Na zakorlczenie jeszcze należy podnieść nadzwyczajnie
sprawną
organizację
Sympozjum w Lund, Przez cały czas trwania zjazdu i wycieczki pozjazdowej nie
nast'1piło najmniejszc odchylenie od programu, Nie bez znaczenia dla atmosfery
obrad była wprost wyjątkowa gościnność i serdeczność Szwedów.
Anna
Kowalska-Lewic/ea
IV ETNOGRAFICZNE SEMINARIUM AMERYKANISTYCZNE
POZNAŃ 2:{-25 IV 1971 R.
W dniach od 2:1 do 25 kwietnia 1971 r. odbyło się w Poznaniu kolejne, IV EtnogrLlficzne Seminarium Amerykanistyczne
zorganizowane przez Zarząd Sekcji Amerykanisl\'cznej PTL i Pracownię Etnograficzną IHKM PAN w Poznaniu (obecnie
Grupa Robocza w Poznaniu Zakładu Etnografii IHKM PAN w Warszawie) przy
wspóludziaic Oddziału Poznańskiego PTL. W obradach wzięły liczny udział prawie
wszy~tkic ośrodki etnograficzne w Polsce, a także i przedstawiciele innych polskich
plac:ii\vek naukowych. Pokrewne dyscypliny reprezentowali historycy, archeologowie,
socjologowie. geografowie. Seminarium cechowal jednolity profil tematyczny i dotyci:yl on zagadnień religioznawczych,
a szczególnie synkretyzmu
religijnego ksztnltu\',ania siQ nowych treści, form i postaw na skutek mieszania się elementów
reli~i tubvlczych z elementami chrześcijańskimi,
wniesionymi do Nowego Świata
\V \\"vniku podbojów
i kołonizacji europejskiej. Na kolejnych czterech posiedzeniach
IV Et nogl-aficznego Seminarium Amerykanislycznego
omówiono następujące zagadnienia: ewangelizację i synkretyzację wierze!'l w indiańskich społecznościach Amer~'!<i Lac; 11skiej; ruchy społeczno-religijne
Indian obu Ameryk; synkretyzm religijny
i role: chrześcijańslwa
w kształtowaniu
się oblicza kulturowego społeczności afro-Llmcrykallskich na Antylach i w Brazylii; wreszcie - problematykę religioznawczą
z zakresu tradycyjnej kultury Indian i prekolumbijskich cywilizacji.
:330
Kronika
Obrady
nej,
otworzyła
oraz
doc.
rzystwa
dr
prof.
Ludoznawczego,
pierwszego
Jako
feratu
znański
dnia
Seminarium.
głos
podjąl
minarium.
też
zabrała
swych
już
interesowanie
wśród
spoleczellstwa
etnicznych,
społecznych,
w
celach
ściśle
od
1954 l'. kształtowal
lony
z
się
Pracownią
dziła,
iż
celem
nego
bylo
podjęcie
IHKM
PTL,
przede
przez
etnografię
sesji
oraz
naszą
byla
Następnie
pl'Of.
społecznościach
religijnym
M.
stępowania
tego
oraz
różnol'Odnością
dużą
miarem
nad
referentki
bylo
synkretyzmem
poza
a zwlaszcza
ściśle
złożonym
już
zespo-
oraz
powstał,,!
l"rankowska
stwier-
Amer~'kanistyczdnograficzno-
próbami
plan
uwagę
Poznaniu
problematyki
na
stosunk(')\\,
obecnie
sporadycznymi
gronie,
-
pierwszy
pomi-
w
pracach
z przedstawicieli
różnych
pożyteczne.
wygłosiła
Meksyku".
l'et:erat
pl.
terenu
swych
Wybór
wyjaśniła
z jednej
wśród
Indian
jego
przejawów,
z drugiej
omówienia
całokształtu
Meksyku,
dokonanie
religijnym,
za-
W
Seminarium
w szerszym
także
Se-
większe
zwrócić
Robocza)
jej
i wyczerpującego
syntetycznego
-
dzie-
Ameryki,
prof.
wysunięcie
l'eferatu
zjawiska
(Grupa
zakończenie
amerykanistycznej
Fmnkowska
autorka
PAN
tej
układu
powinny
ameQ'kanistyczny,
Na
w
po-
ostat.niego
coraz
amerykanist)'czną.
i dlatego
się bardzo
indiańskich
krajach
naukowe
Etnograficznego
dotychczas
przedyskutowanie
okazać
IV
wszystkim
jana
tyzmem
oŚl'odek
budze)
re-
ośrodek
co
zagadnienia
\V
i ośrodki
powoli
wygłoszeniem
t.emat.ykt:
kt.óre
panujących
Etnograficzną
która
w
należą
problematyl,ę
zorganizowanego
winno
polskiego,
na
przed
Towa-
posiedzeniu
amerykunistyczną,
spraw,
sytuacji
Amcrykanjst~"czPolskiego
ella których
się ust.alając
kręgu
Amerykanistyczną
-religioznawczej,
dyscyplin,
do
która
przycz,vny,
kierowano
politycznych,
W takiej
badawczych
w 1965 l'. Sekcją
zarysie
Sekcji
generalny
przedpoludniowemu
problemat.ykę
iż obecnie
Łacińskiej,
prezes
sekretarz
M. Fnlnkowska,
i czym
Podkreśliła,
Amel'yki
~
bardzo
pracach
dokonane
Frankowska,
przewodniczyła
PI'Of.
w ogólnym
w
zostało
Maria
.Jaworska
która
pierwsza
przedstawiła
dzinie
dr
Bronisława
st.rony
tak
pierwszej
założeń
prof.
Frankowska
badań
~
strony
religijn"
nad
synkre-
częstotliwością
w pl'zeszlości
-
jak
wy-
i ob~cnjc,
brakiem
odnośnej
próby
omówienie
"Synkl'et.vzm
jak
dotąd
probJemat~'ki.
określenia
teoretycznych
kierunku
oraz
Zabadań
zastoso\\'an~'ch
metod.
W swym
referacie
wysunęła
na
plan
pierwszy
cztery
grup"
zagadnień:
1. Analiza
badanego
wych.
W tym
czenie
różnorodnych,
i związanych
zjawiska
zakresie
omó\vila
tl'eść
sprzecznych
i zakres
często
z nim
procesów
prze'mian
kulturo-
s~·nkretyzm.
Czy jest
to połcl-
nil'
tworzclce
jednak
jakiegoś
ten
jedynie
pojęcia
element.ów,
odrębnego
a spójnego
zespołu,
czy też
padku,
w wyniku
takiego
połączenia
powstanie
nowa
się
z różnych
składowych.
Prof.
się
gdy
elementy
iż w
wywodz'lce
odniesieniu
wyjaśnienia
do synkretyzmu
spornej
czy tym
różnych
religii.
element',,,,
gdy
rezultacie
lączenia
wierze'lł,
zuchO\\"1I1.
\V
system
ten
z punktu
religijnego,
kwestii.
ze sobą
widzenia
się
możemy
czy też
teoretycznego
na
\\.
\1'.1'-
kkJl':l sldadaj<1
Frankowska
podkreśliła,
należy
określić
wszelkie
ł:lczc'nie
wledy
można
stosować
tpn termin,
element()w
jest
calość,
t.o sprowadzałoby
tylko
i instytucji.
termin
zagadnienie
terminem
szeregu
form
stosować
powstaje
Zdaniem
bardzo
nowa
autorki
istotny
.si~· du
się
rl'1igia.
tj.
rdel'atu,
problem
i \\'~'maga
JlO\\'"
odpowieclnie'.L:u
roz\vażenia.
2, Historia
cydowalo
etnicznych
zwoli
na
kształtowania
zetknięcie
-
się
Hiszpan(',\\,
zapoznanie
się synkretyzmu
ze sobą
dwóch,
i Indian.
Przebadanie
sit; z cZ,"nniknmi.
mt'ksykaliskiego.
o odmiPnnych
które'
kultury
kształtowały
O tym
\\'zOlTach
jednej
zjawisku
;:adc-
kultul'Cl\l'yeh
grup
i dru.gil'j
synkretyzm
grupy
pu-
nwks~·knllski.
Kronika
3:n
:l. Chal"ilkterystyka i ocena czynników sprawczych. które spowodowały z jednej
stl'fJny rozprzestrzenianie
się katolic.\'zmu, z orugiej - zachowanie się elementó\\'
dawnych. W tym zakresie autorka szczególnel uwagę zWI'ócila na system nasuwania
przez kościół własnych treści i form na dawne - indiańslde.
-t. Pre',ba przedstawienia stanu obecnego i określenia prawidłowości rozwoju s~'nkretyzOlu religijnego w Meksyku na tle porównawczym
z podobnymi zjawiskami,
występującY'mi na innych terenach, często wprawdzie w odmiennej formie, ale W~'nikającymi z podobnych prz.\·czyn. Prof. Fl'ankowska podkreśliła, iż pelny obraz tego
zjawiska kulturowego będziemy mogli uzyskać po zapoznaniu się z rolą, funkcjCJ
i obecnym znaczeniem obu jego składowych oraz po przebadaniu ich miejsca w :t.yciu dzisiejszych Indian.
Na zakończenie referentka stwierdziła, iż w skład każdej z tych głównych grup
problemowych wchodzi szereg bardziej szczegółowych zagadnień i dopiero łączna
ich analiza może zapoznać z przebiegiem kształtowania się synkret~'zmu w Meksyku.
Drugim byl referat prof. dr Janusza Tazbil'a pl. ..Misje wśród Indian w XVI w.
i republika jezuicka w Paragwaju
jako dwa modele pl'Opagandy katolicyzmu".
Autor poruszył w nim działalność misyjną kościoła na terenie Ameryki Lacińskiej,
zwracając uwagę z jednej strony na elementy ułatwiające
formalne sukcesy misyjne, z drugiej zaś utrudniające
czy też niejednokrotnie
umiemożliwiające
trwale
zakol'zenienie się katolicyzmu.
Tymi czynnikami
były przede wszystkim:
ścisły
związek zachodzący między konkwistą i narzuceniem
Indianom obcej cywilizacji
a chl'ystianizacją, a także problem ogromu przeslr'zeni i znikomości sił misyjnych,
jakimi wówczas rozpOl·ządzano. Dla ułatwienia
szerzenia katolic~'zmu misjonar:>:e
szczególny nacisk kładli na wyuczenie się narzeczy indiańskich i prz~'stosowanie
obrzędc'Jw religijnych do \\'.vobrażeń i umysłowości tubylców. Częstokroć adoptowano
niektól'e ~.wyczaje kl'ajowców dla potrzeb kultu chrześcijańskiego,
inne jednak stanowczo zwalczano. Jednakże. jak podkreślił prof. Tazbil', przypisywano
Indianom
brak odpowiednich zalet moralnych i umysłowych na to, by mogli oni stać się pełnoprawnymi członkami wspólnoty chrześcijańskiej,
co pociągało za sobą m. in, nie
wyświęcanie krajowców na księży, czy nie przyjmowanie ich do klasztorów. Mimo
to. Indianie przyjęłi w końcu religię zdobywców, która jednak stopiła się ściśle
z ich dawnymi wierzeniami i obr~.ędami. Według autora referatu mamy więc tu do
czynienia z synkretyzmem ['e1igijn.\'In. wyrażającym się we współistnieniu wpływów
chrześcijallskich oraz pogańskich zare')\\'no w treści jak i w formie obrzędów.
Dalej pl'Of. Tazbir stwit'n\ziL
iż mimo wcześniejsz~'ch
starali
dopiem
\\' XVII' w. udało si.; misjonarzom założ.\'ć osady indiańskie. tzw. redukcje. które
pozostawały pod wyłączną ich władzą. Najwic;ksze z nich istniały przez 150 łat na
terenie dzisiejszego Paragwaju. Zarządzali nimi całkowicie jezuici. Główn~'m celem
tych redukcji miała by'ć szybka i skuteczna chrystianizacja
plemion Guarani. Redukcje te nie zdołały utrzymat· siC; długo. Indianie traktowani jak dzieci .. o niskich
kwali fikacjach umysłowych, znajdowali się pod stałą kontrolą biał~'ch misjonarz,"
i szybko zniechc;cili się do roztaczanej nad nimi nieustannej opieki.
Obrady popołudniowe, którym prze\\'odniczyl prof. dr .J. Tazbir .. zapocz'ltkowa!
referat mgr Alcksandra
Posern-Zielińsl,iego
pl'. ,.Funkcja millenarystycznego
mi tu
w ruchach społeczno-religijnych
Indian Tupi-Guarani".
Autor \V refemcie swym
przeprowadził analizę ideulogiczn~'ch treści tych ruchów, ukazując ich związek z całokształtem rcali'ów I,onkrl'tnych
układl)\\' społecznu-kulturowych
i ekonomiczno-politycznych. Poclaj1\c ogólną eharakterys(~'kę rudlÓW Tupi-Guarani
zwrócił uwagę
na znaczenie badaJ) nad tym zagadnieniem. Nnstępnie om,:,wił miejsce mit.u millenarystycznego w J'U('hach spoleczno-l'l'1igijn~'ch, jego aspekty i podstawowe treści oraz
33~
Kronika
awans tego mitu do kategorii doktryny soteriologicznej, przeniesienie go na grunt
aktywnego działania.
Podstawową
funkcją mitu millenarystycznego
Tupi-Guarani
byla - jak podkreślił mgr A. Posei'n-Zieliński
-- aktywna mobilizacja Indian przejawiająca
się
w formie migracji do "Ziemi bez Zla". Mit ten, zacierając różnice między realnym
a nierealnym, umożliwił społeczną akceptację kroków, które z góry skazane był~'
na niepowodzenie. Migracje i mit millenarystyczny
związane były ściśle z kulturowymi predyspozycjami
Tupi-Guarani
do właśnie takiego typu reakcji na powstałe
trudności w ich społeczno-kulturowym
środowisku. Na zakoliczenie autor zwrócił
uwagę na niedocenianie funk.cji illitu w ruchach społeczno-religijnych
i traktowan~e
go w oderwaniu od konkretnych
ukladów społecznych czy ekonomicznych.
Z kolei dr Ewa Nowicka wygłosiła referat pl. "Indialiski shaker~'zm". W wystąpieniu
swym autorka przedstawiła
powstałą "l,V UHli 1". religię indiańską, jej
doktryny, wewnętrZl1C) organizację
oraz obl'zędowość i podlueślila.
iż shakeryzm
jako religia synkretyczna związany jest zarówno z indiańską tradycją. jak i chrześcijaństwem oraz kulturą bialego człowieka. Następnie dr Nowicka omówiła shakeryzm na tle innych tego typu ruchów na terenie Ameryki Północl1l'j i stwierdziła,
że wszystkie cechuje podobna postawa wobec istniejącego świata. a przede wszystkim wobec sytuacji, w której znaleźli się Indianie na skutek europejskiego podboju
i kontaktu z odmienną kulturą. Dążą one do przebudowy indiańskiego społeczeństwa
i indiańskiej kultury na drodze adaptacji do stworzonych przez podbój warunków,
nie oczekując zniknięcia białego czlowieka i powrotu do dawnego życia.
Na zakończenie autorka przeciwstawiła shakeryzm i religie jemu podobne tal<im
ruchom indiańskim, jak "Taniec Duchów", który oczekiwał zniknięcia białych i powrotu do tradycyjnego indiat'lskiego życia. Na przykladzie shakel'yzmu i ..Tańca Duchów" - ukazała dwie różne reakcje spoleczności indiańskiej na obcą dominację
i kontakt kulturowy.
Po krótkiej przerwie przedstawiła swój referat mgr Mimsława Posern-Zielit'iska.
Jego tytuł brzmiał - "Koncepcje zbawienia w doktrynach ruchów religijno-politycznych Indian Ameryki
Północnej".
Autorka
stwierdziła.
iż dominującą
rolę
w strukturze tych doktryn odgrywała soteriologia czyli zespól twierdzeń o rodzajach
zbawienia człowieka. Potwierdza
to analiza ruchów religijno-politycznych
Indian
Ameryki Płn., przy cZ,vm koncepcje zbawienia zawarte w ich doktrynach układają
się w dwie, opozycyjne w stosunku do siebie grupy. Jedną z nich określiła autorka
terminem .,millenaryzm soteryczny". Obejmowal on całokształt idei zbawienia oczekiwanego wkrótce na ziemi, a także wian~ w powrót bóstw i czczonych indiańskich
przodków, którzy opuściwszy zaświaty zamieszkają wraz z żyjącymi na zregenerowanej ziemi, a ta stanie się odtąd krainą materialnego dobrobytu i szczęścia. Przeciwstawną pierwszej - drugą grupę koncepcji zbawienia stanowi tzw. "eschatologizl11 soteryczny", w skład którego wchodziły koncepcje dotyczące wyłącznie duchowego zbawienia ludzi, przeniesionego na płaszC'zyznę l'aju pozaziemskiego. Zdaniem
mgr M. Posern-Ziel iilskiej szczegółowa analiza doktrynalnych
treści ruchów religij~
no-politycznych Indian Ameryki Płn. wskazuje na ewolucję ich koncepcji so(erycznych od millenal'yzmu
do eschato!ogizmu. Przyczyn tego należy się dopatrywać
w coraz intensywniejszych
procesach akuHuracyjnych, przede wszystkim zaś w procesach synkretyzacyjnych.
Na zakończenie pierwszego dnia obrad mgr Bohdan Kohutnicki wygłosił komunikat pt. "Nowe formy spolecznego protestu Indian USA okupacja Alcatraz·'.
Autor omówił dający się zauważyć od szeregu lat wzrost aktywizacji ruchów spolecznych ludności indialiskiej na terytorium Stanów Zjedno('Zonych Amel'yld Płn. Na
Kronika
tym tle przed'itawił niektóre sytuacje konfliktowe między ludnością indiańską a rządem federalnym, w szczególności okupację wyspy Alcatraz. Grupa Indian objęła .ią
w 1969 1". w posiaclanie i w wystosowanej deklaracji oświadczyła, iż na terenie AIcatraz powstać ma Ośrodek Indiański. Po szeregu pertraktacji rząd przyznał ludności
indiaJlskiej prawo clo osiedlenia się tam.
Drugiego dnia Seminarium obrady przedpoludniowe,
którym przewodniczył doc.
dl' Zbigniew Jasicwicz, otworzył referat prof. dr Tadeusza Lepkowskiego pl. "Katolicyzm i protestantyzm
a procesy narodowotwórcze
na Antylach". Referent zaznaczył, iż pomszył tylko niektóre, wybrane zagadnienia, nie pretendując do wyczerpania całości tej skompl ikowanej i bogatej problematyki. Duże zróżnicowanie religijno-vvyznaniowe na Antylach jest niewątpliwie odpowiednikiem mozaiki rasowo-etnicznej, a także wyraźnych przedzialów klasowych. Autor w ramach chronologicznych
omówił rolG i wplyw katolicyzmu oraz protestantyzmu
w układach społecznych
i wierzeniowych ludności tubylczej. Konkwista - była latami eksterminacji i przymusowej chrystianizacji
mieszkClł1cóW Antyli. Następny okres - niewolniczo-kolonialny - charakteryzował
się walkami polityczno-religijnymi
wśród białych, chrystianizacją czarnych niewolników oraz przejawami synkretyzmu religijnego w społecznościach niewolniczych. W późniejszych ruchach antyniewolniczych
- dużą rolę
społeczną i prenarodową
zaczynają odgrywać dawne wierzenia afrykańskie.
Przechodząc do okresu najnowszego prof. Lepkowski omówił rolę katolicyzmu na Antylach, z jednej strony jego związki z klasami posiadającymi, a z drugiej integrujące
znaczenie katolicyzmu w procesach naroclowotwórczych Dominikany i Puerto Rico;
oraz rolę propagandową akcji protestanckich.
W zakończeniu autor zwrócił uwagę
na związki zachodzące między ruchami rewolucyjnymi
i narodowowyzwoleńczymi,
a katolicyzmem i protestantyzmem.
W kolejnym referacie pt. "Wspólne elementy w afro-katolickich
religiach synkretycznych na Antylach" dr Barbara Walendowska stwierdziła, iż religie synkretyczne istniejące współcześnie na Kubie, Haiti i Trynidadzie należą do grupy afro-katolickich i praktykowane
są wśród potomków murzyńskich niewolników, wywodzących się w większości z obszaru Afryki Zachodniej. Te religie synkretyczne, mimo
iż kształtowały się oddzielnie na wymienionych
wyspach, wykazują szereg podobier'lstw i elementów wspólnych. Według autorki podobieństwa te sprowadzają się
do trzech podst.awowych ce~h, a mian:Jwicie - identyfikacji
bóst.w afrykańskich
i świętych katolickich. rozgraniczenia obrzędowości afrykańskiej od katolickiej przy
jednoczesnym stosowaniu przedmiot(Jw obrzędowych obu kultów, oraz ,.opętania"
jako wyrazu najwyż~7.l'.ć';ocloświadnenia
religijnego. Dr \Valendowska przeprowadzaj'lc analizę Lych zbieżn<l;ści, c;1ciala dać )Jl'óbę wy jaśnienia przyczyn i mechanizmów ich powstawania oraz ustalenia miejsca, jakie zajmują one w systemach
synkretycznych na Antylach.
Po przerwie dr Marcin Kula przedstawił komunikat pl. "Ruch «Palmm'es» jako przvklad synkretyzmu
Jwlturowego".
W krótkim, zwartym odczycie omówil
autor
początki
ruchu ..Palmares"
na terenie
Brazylii,
który
datuje
się na
lata :lO-te X V II w. Był to rodzaj państwa zbiegłych z plantacji czarnych niewolników, tworu o wykształtowanej
organizacji społecznej i politycznej, który utrzymał
się do pocz'ltkó\V XVIII w. "Palmares" było niewątpliwie
najistotniejszym
w tym
okresie epizodem w ruchu oporu Murzynów w Brazylii. Wprowadzone do niego tradycje afrykat'iskie były modyfikowane
przez naleciałości kolonialne i łączyły się
w nowy wzorzec, stanowiący przykład synkret.yzmu kulturowego.
Na zakończenie przedpołudniowych
obrad uczestnicy Seminarium wysluchali komunikatu mgr Teresy Hrankowskiej
pt. "Afro-brazylijskie
obrzędy «candomblb>
Kronika
w stanie Bahia". Autorka przedstawiła obrzędy w podziale terytorialnym, wyrozniając trzy strefy, według etnografa brazylijskiego Edisona Carneiro. Następnie omówiła cechy łączące obrzędy pochodzenia afrykańskiego na terenie Br'az,\"lii, do których zaliczyła m. in. wcielanie się bóstw w uczestnik{)w obrzędów. pośr'edniczących
następnie w kontaktach z wiernymi i rolę lącznik{)\\' między bóstwami a wiern,\·mi.
Z kolei mgr Hrankowska scharakteryzowala
cechy mówiące o afrykańskim pochodzeniu obrzędów "candomble" i na zakończenie swego komunikatu opisala ..candomble" współczesne i przebieg ceremonii z nim związanych.
Obrady popołudniowe.
którym przewodniczyi
min. .Jan Drnhojowski. zapoczątkował referat dr Marii Paradowskiej pt, "XVII-wieczna relacja Kl'zysztofa Arciszewskiego jako źródło do badań nad wierzeniami Indian wybrzeża Braz,'lii". Autorka przedstawiła
sylwetkę Krzysztofa Arciszewskiego, kV)J'y 'W latach Hl29-1li:W
i 1639 r. przebywał w Brazylii z ramienia holenderskiej Kompanii Zachodnio-Ind,'jskiej. By! pierwszym Polakiem, który zainteresował
się kulturq Indian i opisał
ich niektóre zwyczaje i wierzenia. Przekaz Arciszewskiego dot,'ezY mało opraco\vanej w literaturze naukowej grupy Indian Tapuja. Dr Paradowska zajęła się problemem ich pochodzenia i składu etnicznego. a następnie omówiła tę część relacji
Arciszewskiego, która dotyczyła praktyk religijnych zwiqzanyeh z l'ndokanibalizmem u Indian Tapuja. To z kolei sprowokowało rozważania nad kanibalizmem.
szczególnie u Indian Tupinamba. Praktyki endokanibalistyczne
były swego rodzaju
obrzędem pochówkowym i w dalszej części referatu omówione zostały relikty tego
t,'pu obrzędów wśród Indian Brazylii. Według autorki. relacja Arciszewskiego jako
jeden z pierwszych przekazów źródłowych jest niewątpliwie bardzo eenna i stanowić może interesujący przyczynek do dalszych badań nad wierzeniami Indian wybrzeża Brazylii.
Następnie Anna Urban wyg!osila komunikat pl. "Zwierzęta w sztuce i wierzeniach kultur indyjskich w okresie przedinkaskim". Autorka w porządku chronologicznym omówiła pewne wytwory niektórych kultur andyjskich z okresu przedinkaskiego z wyobrażeniami
zoomorficznymi. G!ównie zajęla się ceramiką, tkaniną
i rzeźbą. Podkreśliła, iż motywy zoomorficzne niejednokrotnie
wskazywać mogą na
kultowe znaczenie występujących w nich zwierząt.
Ostatnim by! komunikat Piotra Brykczyńskiego pl. ..Kultowe uwarunkowania
form architektury przedkolumbijskiej
Mezoameryki". AutOl" wśród szeregu wypadkowych, kształtujących
formy architektoniczne
podkreślił rolę czynników kultowych
i omówił pokrótce w tym aspekcie architekturę Mezoameryki. Była ona tam dostosowana do potrzeb stosunkowo wysoko rozwiniętych systemów ideologicznych, które,
przy niskim poziomie sił wytwórczych, miały szczególny wpływ na jej rozwój.
Obrady zamknęła prof. dr M. Frankowska podsumowując całość sesji i podkreślając jej znaczenie dla dalszego I'Ozwoju polskiej amerykanistyki.
W zakończeniu omówienia sesji naukowej należy jeszcze zaznaczyć. iż po każdej
grupie referatów toczyła się dyskusja, poruszająca bardzo różnorodny wachlarz problemów z zakresu religioznawstwa etnograficznego I.
W ostatnim dniu IV Etnograficznego Seminarium Amerykanislycznego
odbyło
się pod przewodnictwem prof. dr Boles!awa Olszewicza zebranie organizacyjno-wyborcze członków Sekcji Amerykanistycznej
PTL. Prezesem ponownie wybrana została prof. dr Maria Frankowska (Poznań), a w skład zarządu weszli - jako vice-prezes prof. ar Bolesław Olszewicz (Wrocław), sekretarz dr Maria Paradowska
t
Heferaty
jak
i
obszerne
łalnoścl poszczególnych
osrodkó\v
zesz. 2 .. Etnografii
Polskie,i".
Z dyskusji
oraz
0I11ó\\"ienie
'·.;prawozdaIi
z dziaamerykani.stycznych
\\' Polsce, drukowanp
lJl;d,l v: XVI tomie
spra\vozdanie
Kronika
(Poznat'1). z-ca sekretarza
mgr Aleksander
Pusem-Zieliński
(Poznań).
skarbnik
clI' Barbara Walendowska
(Poznań), czlonkowie zarządu - prof. dr Jadwiga Klimaszewska (TurUIi), mgr Krystyna Małkowska (Warszawa), mgr inż. Andrzej Krzanowski (Kmków).
NastGpnie odbylo się zebranie informacyjne
o działalności poszczególn.vch ośrodkrJW amerykanistycznych
w Polsce. Swe sprawozdania
przedstawili
_. Pracownia
Dziej()w Amer~'ki Lacińskiej i Azji IH PAN w Warszawie i Towarzystwo Przyjaciół
Kult.ur~· Iberyjskiej w Warszawie (prof. dl' T. Lepkowski), Sekcja Amerykanislyczna
Kola Naukowego Stuclentó\\' przy Katedrze
Archeologii Pradi'jejowej
i WczesnośredniO\\'iecznej Uniwl'l·s.vletu Warszawskiego
(A. Urban). Koło Zainteresowat'1 Kulturą Indian przy Oddziale Krakowskim PTL (mgl' inż. R. Mańkawska) oraz Ogólnopolska Sekcja Amerykanistyczna
PTL z siedzibą w Poznaniu i Pracownia Etnograficzna IHKM PAN w Puznaniu (dr M. Paradowska).
a także Towarzystwo
Przyjaciół Kultury Ilwryjskiej Oddział w Poznaniu (inż. W. Posem-Zieliński).
Maria
HO-LECIE URODZIN
PROF.
DRA MARIANA
Paradowska
JAKOBCA
W dniu li września 1970 1". obchodził 60-lecie swoich urodzin Prof. Dr Marian Jakóbiec. dyrektor
Instytutu
Filologii Slowiańskiej
Uniwersytetu
Wrocławskiego.
;mawca. badacz i popularyzator
południowo-słowiańskiej
epiki ludowej i rosyjskich
bylin.
Urodził si<; w Hinowicach obok Brzeżan. Gimnazjum
ukończył w Brzeżanach
w roku uno. W roku I!H5 uzyskal tytuł magistra
na Wydziale Humanist.ycznym
Uniwersytetu ,Jana Kazimiel'za we Lwowie na podstawie rozprawy ,.Stanislaw Brz()żowski i Dostojewski". Praca magisterska była jego pierwszą pracą naukową na tle
porcJwnawczYI11. Pracując w bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. początkowo jako stypendysta, a później jako bibliotekarz,
pogłębiał swoje studia slawist.vczne na Uniwersytecie
Praskim i Belgradzkim.
W roku 1937 uzyskał tytul
doktora za I'Ozprawt: pl. Litemtm'a
se1'bska końca XIX
i początku
XX w. wobec
tradycji
ludowej i prądów zachodnich.
W roku 1945 powierzono mu funkcję attache
Ambasady Polskiej w Belgradzie. Praca w dyplomacji
nie pociągała go zupełnie.
przyjąl więc zaproszenie Rektora Kulczyńskiego
i pO\\lrócil do kraju już w roku
1947. Osiadł we Wrocławiu, związał się z rozbudowywanym
właśnie uniwersytetem.
w którym objął kierownictwo nowo powstałej Katedl',l! Filołogii Rosyjskiej.
Prof. Jakóbiec jest jednym z zalożycieli powojennych
studiów rusycystycznych
\\' Polsce. Hozpocząl pracę naukowo-dydaktyczną
z wielkim zapałem. W rozmowach
pr.vwatn.vch miłe wspomina pierwsze wykłady, które wygłaszal dla studentów ubranych jeszcze w mundury wojskowe, w których przebyli zwycięski marsz na Berlin.
Dla jubilata były to lata wytężonej pracy dającej wiele zadowolenia;
studentów
ówczesnych cechowała wyjątkowa wręcz żądza wiedzy.
W mku 1951 Prof. Jakóbiec habilitował się na podstawie pracy Literatura
rosyjska wśród Polaków w okresie pozytywizmu.
W roku 1953 z'Jstał profesorem nadzwyczajnym, a profesorem zwyczajnym w 1959. Był pierwszym dziekanem Wydziału
Filologicznego. Funkcję tę piastował po raz wtÓl'y w późniejszych
latach. Przez
cztery łata był także prorektorem
Uniwel'sytetu Wrodawskiego.
Przez dwadzieścia
dwa lata kierował Katedrą Filologii Rosyjskiej tegoż Uniwersytetu,
a po utworzeniu
336
Kronika
Instytutu
Filologii Slowiańskiej
stał się jego dyrektorem. Byl wsp(,I:caloż\·ci~~Je:11
i obecnie jest redaktorem
naczelnym kwartalnika
"Slavia Orientalis". Redaguje
serię "Slavica Vratislaviensis"
oraz jest członkiem lcomitetu redakcyjneg0
,.Pamiętnilm Słowiańskiego".
Prof. Jakóbiec wykształcił dotąd kilkuset magistrów Filologii Hosyjskiej oraz
kilkunastu doktorów i docentów. Brał udział we wszystkich powojennych Międz.'onarodowych Kongresach Slawistów oraz w kilku sympozjach, na kV,rych wyglaszdl
referaty.
Jest autorem licznych prac z historii literatur słowiańskich oraz dzie,iów polskosłowiańskich stosunków literackich
(Puszkin
w Polsce (19:39), Słowo () u·Upro lcie
Igora
(1950), Iwan FTanko (1958), LiteTatura
ukTaiiiska.
Chrestomatia
(JUers)
01'<1::
rozprawo
Mickiewiczu, Słowackim, T, Szewczence, M. Kociubyńskim i in. Pl,d .ic'gf)
redakcją ukazał się ostatnio tom I polskiej monumentalnej
historii literatury rosyjskiej, do której napisał rozdziały o stosunkach. literackich polsko-rosyjskich, Znany
jest wśród slawistów, i to nie tylko w Polsce, jako doskonały znawca folkloru południowo-słowiańskiego,
bylin rosyjskich oraz dum ukraińskich: wystarcz\" w.nnienić jego prace: Jugoslowiańska
epika ludowa
(1948) oraz Byliny (HJ55).
Prof. Jakóbiec jak podkreślał
kiedyś Tadeusz Stanislaw
Grabowski "w szczególnie szczęśliwy sposób łączy w sobie gruntowność przygotowania z szerokim porównawczym spojrzeniem na najważniejsze zagadnienia dziejów piśmiennictw słowiańskich ... Dotyczy to również jego badań nad epiką ludowil południowych Słowian oraz bylin rosyjskich" (Tadeusz Stanisław Grabowski, JugoslO1daliska
epika ludowa po polsku, "Pamiętnik
Słowiański", t. I, Kraków lf)4!l, s. 176). Osiąga
to dzięki swej erudycji i umiejętności
odczucia kultury duchowej Słowian. Zna
bowiem ich dzieje, a to właśnie pomaga mu w prawicltowym ujf;ciu wielu zagadnień w tym zakresie.
Prof. Dr Marian Jakóbiec jest badaczem nowoczesnym, we wszystkich jego pracach folklorystycznych dominuje teza o twórczej roli l1l':)stego ludu \V powstawaniu
utworów literatury ustnej. W pracach naukowo-badawczych
odzwieL"Ciedla przemiany
społeczno-polityczne,
które legły u podstaw słowiańskiej literatury ludowej, Podkreśla także rolę wychowawczą dla ukształtowania kultury narodowej.
Kole
Simiczijew
60-LECIE URODZIN AKADEMIKA BULGARSKIEGO
PETRA DlNEKOW A
Dnia 17 października 1970 roku obchodzono w Sofii 60-lecie urodzin akademika
Petra Dinekowa, profesora Uniwersytetu Sofijskiego.
Solenizant urodził się we wsi Smolsko, powiatu Pirdop. Lata dziecięce i mlodzieLlcze spędzi! w Sofii. Tu ukończył szkolę średnią i studia slawistyczne na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Sofijskiego. Jakkolwiek był uczniem profesorów
konserwatywnych,
w badaniach
swoich reprezentował
poglądy postępowe już
Kronika
w pierwszych latach kal'iel'y naukowej. Przyczyniły się do tego wydarzenia polityczne w Bułgarii woluesie
międzywojennym, kiedy to siły postępowe patriotów bułgarskich prowadzi Iy konsekwentną
walkę przeciwko faszystowskiemu
reżimowi
cara Borysa Koburga. Te idee patriotów bulgarskich oraz wolnościowe nastroje ludu
zawarte w twórcwści
ludowej wywarły na młodego wówczas naukowca duży
wplyw.
Akademik Dinekow należy dziś do czołowych przedstawicieli nauki bułgarskiej.
Spod jego pióra wyszlo dużo oryginalnych prac omawiających pos:lczególne okresy
z historii litel'atury Ojczystej. Jest on również autorem wielu ciekawych prac
folklorystycznych.
W procesie rozwoju Dinekowa niewątpliwie dodatni wplyw mial jego dwuletni.
pobyt na Uniwersytetcie
,Jagiellońskim. To pomoglo mu, jak podkreśla
Bojan
Niczew, :lapoznać się z literatUl'ą polską, której stal się w Bulgarii wielbicielem
i propagatorem. Specjalizacja ta "przyczyniła się do zbogacenia jego wiedzy, dzięki
której stal się doskonałym badaczem" (Bojan Niczew, Proniknowen
izsledowatel,
.,Litemturna Mis'l, godina XIV, nr 5, Sofija 1970, s. 130).
W roku 1931:l Denilww był asystentem, w roku 1941 zaś docentem Uniwersytetu Sofijskiego, a po -ol latach profesorem Katedry Slawistyki.
Zainteresowania
naukowe Dinekowa są wielostronne. Szczególnie bogaty jest
.iego dorobek naukowy w dziedzinie folklorystyki. Zaslugi jego na tym polu są
dUŻe, gdy weźmie się pod uwagę fakt, Że w ostatnich 15 latach byl on jedynym
poważniejszym folklorystą bulgarskim. Ulubionym jego tematem z tej dziedziny
kultury była historia folklorystyki.
Przed II wojną światową Dinekow oglosil kilka rozpraw i artykułów dotyczących życia i działalności niektórych zbieraczy. W pracach przedwojennych
jednak
niewiele miejsca poświęcił estetyce utworów ludowych. Zagadnienie to włączył do
swych prac badawczych dopiero po II wojnie światowej.
W roku 1959 ukazała się pierwsza część jego pracy monograficznej B'lgarski
folklor
(pet'r Dinekow, B'lgarski
folklor,
cast p'rwa, Sofia 1959, ss. 585). Bazuje
ona na pracach powojennych folklorystów radzieckich, szczególnie zaś widoczny
jest wpływ JUl'ija Sokołowa (J. M. Sokolow, Russkij folklor, Moskwa 1941, ss. 559).
W pracy tej, jak sam zaznacza w przedmowie, zawarte są jego wyklady uniwersyteckie. Autor rozpatruje twórczość ludową Bulgarii jako najwyższy kunszt
kultury ludowej, któl'a odegrała dużą rolę w rozwoju literatury artystycznej oraz
przyczyniła się clo zachowania i ukształtowania języka bułgarskiego.
W licznych pracach Dinekow porusza zagadnienia związane z poezją ludową epiką i liryką oraz z bajkami ludowymi. Ponadto jest on jednym z autorów
13-tomowego zbioru B'lgal'sko
nal'odno
twol'cestwo,
wydanego w Sofii w latach
1961-19fi5.
Wraz ze Stefanią Stojkową zredagował tom X tego zbioru, zawierający
bajki i anegdoty, do ],tórego napisał wstęp (s, 5-51).
Poza tym prof. Dinekow wydal sporo prac związanych z historią literatury
bułgarskiej. Zaznaczyć należy, że jest on również świetnym znawcą literatury polskiej i jej gorliwym popularyzatorem
w Bułgarii. Napisał m. in. obszerny wstęp
do pl'zektaclu Pana Tadeusza.
Kole
22 -
LucJ.
t. 55, 1971
Simiczijew
338
Kronika
JUBILEUSZ
AKADEMIKA
HARALAMPIJE
POLENAKOVICIA
Wśród jubilatów, których 60-lecie urodzin obchodzono w Jugosławii w roku 1969.
wymienić należy znanego folklorystę i historyka literatury, v-ce prezesa Macedońskiej Akademii Nauk (od 1967) oraz członka korespondenta
Serbskiej Akademii
Nauk (od 19(5) - profesora Haralampije Polenakovicia.
Urodzony w mieście Gostiwar, niedaleko stolicy macedońskiej - Skopje, średnią
szkołę oraz studia filologiczne ukończył w Skopje. Po ukończeniu studiów (1935)
był asystentem Wydziału Filologicznego na Uniwersytecie Skopijskim. W roku 1939
uzyskał tytuł doktora nauk filologicznych w Zagrzebiu. W roku 1941, kiedy jego kraj
znalazł się pod okupacją hitlerowców, faszystów Mussoliniego oraz bułgarskiego cara
Borysa, Polenaković udał się do Belgradu, gdzie pracował jako asystent tamtejszego
Uniwersytetu. Wrócił do Macedonii dopiero po wyzwoleniu Jugosławii. Początkowo,
do założenia Uniwersytetu w Skopje, pracował w Ministerstwie Oświaty Republiki
Macedońskiej, by objąć stanowisko profesora nadzwyczajnego pod koniec roku 1946,
a od roku 1956 profesora zwyczajnego.
Prof. Polenaković po dziś dzień wykłada na Uniwersytecie w Skopje piastując
funkcję kierownika Katedry Literatury Narodów Jugosłowiańskich.
Poza tym jest
członkiem Macedollskiego
Towarzystwa
Folklorystycznego.
Przez szereg lat był
przewodniczącym
Rady Naukowej Maced011skiego Instytutu Folklor.\'st.\'cznego. Ponadto jest on jednym z redaktorów Encyklopedii
Jugoslowialisl.'iej,
Slownika
pisarzy
jugoslowiaitskich
i Historii
literatU1'Y narodów
jugoslowialiskich.
Przez długi okres
prof. Polenaković redagował czasopismo naukowe "Literaturen
Zbor", wydawane
przez Uniwersytet w Skopje oraz rocznik uniwersytecki "Trudowi".
'Wśród ogłoszonych drukiem dotąd 400 prac naukow.vch przez jubilata okolo
100 jest poświęconych folklorowi macedońskiemu.
Pierwsze swoje prace Polenaković oglosił na łamach czasopism ...Juzni Pregled"
(1936), "Skopski Glasnik" (1936), "Luć" (19.17), "Prilozi za knjiźevnosl. ,iczik. is!"rjju
i folklor" (1937).
Szczególnie bogaty jest jego dorobek naukowy jako badacza folkloru macedońskiego w okresie powojennym, W pracach tych poruszane S'j zagadnienia związane
z historią folklorystyki, z genezą poszczególnych utworó"v itp. Podkreślić należy lu
jego zasługi dła rozwoju folklorystyki macedońskiej. W jego prac<lch badawczych.
dotyczących poezji i prozy ludowej, znajdują się artykuły i rozpraw.\' zwiqzane nip
tylko z systematyką
wątków, z historią folklorystyki,
ale także i opracowania
działalności wielu odkrywców oraz popularyzatorów
macedońskich pieśni i bajek
ludowych, takich jak: Vuka Karadzicia, Wiktora Grigorowicw. Stanki Vraza. braci
Mlladinowów, Kuzmana Szapkarewa, Panajota Ginowskiego iin.
Prof, Polenaković jest doskonałym znawcą folkloru macedol1skiego. lnteresuje
go zarówno poezja jak i proza ludowa. W pracy zbiorowej Makedonska. knjiievnosl,
wydanej w Belgradzie w roku 1961, jest Polenaković auton'm rozdziału Lif.eratum
ludowa (O makedonskoj
narodnoj
knjiievlJosti).
\V s""oich pracach folklorystycznych
rozpatruje zagadnienia nie tylko z punktu widzenia historii literatury. ale dokonu.ie
analizy tekstów, wiążąc ich treść zawsze z dziejami etnografii macl'doI1skiej.
Ponadto odkrył on sporo tekstów macedońskiej twórczości ludowej ze spuścizn~'
słowetiskiego poety i entuzjasty pieśni ludowych Słowian - Stanki Vraza oraz znanego zbieracza maced0l1skich utworów ludowych - Bośniaka. Stefana Verl,ovicia.
Zaznaczyć tu nałeży, że wielu ze współczesnych Jolklor~·s(/)\\' maceci(niskich jesl
uczniami prof. Polenakovicia.
Kole Silllic:::ijetc
339
Kronika
BADANIA TERENOWE PRZEPROWADZANE
W LATACH 1968-1970
PRZEZ MUZEA
Badania terenowe prowadzone przez muzea, zarówno etnograficzne jak i regionalne posiadające dział etnograficzny, nie są uwzględniane
całościowo w żadnym
biuletynie informacyjnym 1. Muzea posiadające własne wydawnictwa
(zeszyty, roczniki) zamieszczają w nich opracowania będące wynikami bada!'l terenowych lub też
nadmieniajćl o ich przeprowadzeniu
w formie krótkiej notatki informującej.
Działalność badawcza mniejszych placówek niejednokrotnie
nie jest zarejestrowana
i informacja o niej nie dociera do instytucji i osób bezpośrednio zainteresowanych.
Jest
to często przyczyną dublowania badań i żmudnych, długotrwałych poszukiwań terenowych i archiwalnych, co w znacznym stopniu opóźnia powstawanie szeregu prac
naukowych.
W związku z tym Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej
PTL rozpisał ankietę rejestrującą
badania terenowe, prowadzone
przez poszczególne placówki muzealne. Doceniając wagę informacji naukowej, część muzeówodpowiedziala
na ankietę. za co dziękujemy. Jednocześnie zwracamy się z gorącym apelem do
wszystkich instytucji o nadsyłanie danych zarówno za lata ubiegłe, jak i za okres
bieżący.
Anl.;:il'ta objęła swoim zakresem trzy rodzaje badań: stacjonarne,
penetracyjne
i zakupy muzealne. Zakupy zabytków etnograficznych
występują najczęściej w połączeniu z pierwszym lub drugim typem badań. Przeprowadzone
one były przez poszczegolI1L' muzea lokalnie (powiat, województwo),
zaś w niektórych
wypadkach
mial~' one zasięg ogólnopolski. Badania penetracyjne
przeprowadzone
obok zakupów zabvtków pogłębiają wiedzę o przedmiocie, jego funkcji, wytwórcy itp. Pozwalaj'l one na pelną dokumentację, która stanowi dopiero pełnowartościowe
źródło do
dalsz~'ch badań. Niejednokrotnie
badania wykraczają
poza temat zakupów, wówczas uzyskane ogólne informa~je z zakresu kultury materialnej
czy społecznej tworzą podstawę do lepszego zrozumienia kultury badanego środowiska.
N;ewiele muzeów precyzuje dokładnie temat badań, występuje to wówczas, gdy
są konkt't'lne zapotrzebowania
w rodzaju np, planowanej wystawy itp. Obok ekspozycji odbiciem badali są katalogi wystaw. Większość muzeów, zwłaszcza regionalnych. ].;:t/,re z reguły nie prowadzą
same badań stacjonarnych
zakrojonych
na
większćl skalę, prowadzi penetracje terenowe o szerokim zakresie tematycznym. Jak
wynika z nadesłanych ankiet, problematyka badawcza najczęściej wiąże się z kulturą
materialną strojem. sztuką ludową.
Poniżej zamieszczamy
wykaz podejmowanych
tematów
badali stacjonarnych
i penetracyjnych.
Zastosowano w nim alfabetyczny układ województw, a w obrębie
nich mie,iscowości. w których znajdują się muzea.
A.
B a d a n ia
s t a c j o n a l' n e
Wo,i. katowickie
Muzeum
skich".
Regionalne
w C i e s z y n i e. ul. Regera
6: .,Odzież w Beskidach
Cieszyń-
1 Od!Jicien1 badaJl prc)\vadzonych
pr/ez
etnograficzne
placó\vki
uni\versj.rtcckie
jest bibliografia
;iIldlityczna
opracowań
zmnieszczana
\v InjornlatOl'Z,c
o Wynikach
Badali
Nau):;,o'lvJ}ch
w S:'l\'olach
Wy:żS,z.'.I/ch
(vVydawnict\vo
Ministerstwa
Oś\viaty
i Szkolnictv.la
\Vy),s7:ego).
340
K1"Onika
Woj. kieleckie
Muzeum Regionalne w R a d o m i u, ul. Nowotki 12: "Głowaczów - ośrodek garncarski", publ. S. Rosiński, Glowaczowski
ośrodek ceramiczny.
"Rocznik Muzeum
Rolnictwa w Szreniawie", t. II, 1970.
Woj. łódzkie
Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w L o d z i, pl. Wolności 14: 1. "Tradycyjna
gospodarka sezonowa na Żywiecczyżnie", pow. żywiecki; 2. "Stan zachowania tradycyjnego budownictwa wiejskiego oraz kierunki modernizacji współczesnej zagrody
chłopskiej", Smardzewice, pow. Opoczno; 3. "Wybrane zagadnienia z trad\'cyjnej
kultury ludowej mieszkańców dawnej Puszczy Kozienickiej";
a) wiedza o lesie
i znaczenie lasu w życiu mieszkańców wsi, b) zwyczaje i obrzędy weselne. 4. "Badania monograficzne w Smardzewicach", pow. Opoczno; a) ogólna charaktel'ystyka
wsi, b) wierzenia i obrzędy, c) rok obrzędowy i zwyczaje gospodarcze, d) rolnictwo.
5. "Tradycyjne budownictwo na terenie dawnej Puszczy Kozienickiej", Mąkosy, pow.
Kozienice; 6. "Technika i technologia młynarstwa. w środkowym dorzeczu Pilicy";
7. "Literatura
ludowa", pow. Poddębice; 8. "Zwyczaje rodzinne i doroczne", pow.
Poddębice.
Woj. poznańskie
Muzeum Kultury i Sztuki, Oddzial Muzeum Narodowego w P o z n a n i u.
stowa 7: "Integracja kulturowa na Ziemi Lubelskiej", woj. 7.ielonogórskie.
ul. Mo-
Woj. rzeszowskie
Muzeum Ziemi Przemyskiej w P r z e m y ś l u, ul. Czackiego :;: l. .,WybraJll' zagadnienia z kultury materialnej",
pow. Brzozów i Przemyśl; 2. "Budownictwo
i sztuka ludowa", Dubiecko, pow. Przemyśl; 3. "Obrzędowość doroczna". pow. Przemyśl; 4. "Obrzędowość rodzinna", pow. Przemyśl. Muzeum Okręgowe w H z e s z ow i e, ul. 3 Maja 19: 1. "Osadnictwo", płn.-zach. część pow. JasIo; 2... Obrzędy rodzinne i związany z nimi folklor słowny", j.w.; :3. "Legendy związane z zabytkami",
j.w.: 4. "Obrzędy doroczne", j.w.; 5. "Tradycje kulturowe, tajna oświata, szkolnictwo", j.w.; 6. "Magia, demonologia, lecznictwo ludowe, zjawiska językowe". j.w.;
7. "Nazewnictwo topograficzne, nazwy części wsi, pól", j.w.; 8. "Mała architektura",
j.w.: 9. ,.Rzemiosło i zajęcia pozarolnicze", j.w. Muzeum Budownictwa Ludowego
w S a n o k u, ul. Traugutta 3: 1. "Budownictwo", okolice Sanoka (dolina !'zeki Tyrawki); 2.. ,Wnętrze mieszkalne", j.w,; 3. "Gospodarka", j.w.; 4. "Rzemioslo - przemysł ludowy", j.w.; 5. "Strój", j.w.; 6. "Folklor", j.w.
Woj. warszawskie
Muzeum Mazowieckie w
szkutnictwo", pow. Plock,
Woj.
P l o c k u,
ul. Narutowicza
2: "Inwentaryzacja
łodzi -
wrocławskie
Muzeum Etnograficzne we W I' o c l a w i u, ul. Kazimierza Wielkiego :3:3: .. Procesy
formowania
się obyczajowości
w heterogenicznej
spoleczności lokalnej".
Środa
Śląska.
Kronika
341
Woj. zielonogórskie
Muzeum w M i ę d z y r z e c z u, ul. Podzamcze 113: 1. "Wpływ miasta na kulturę
wsi", pow. Głogów; 2. "Obrzędy i zwyczaje doroczne", pow. Międzyrzecz i Sułęcin;
3. ,.Wikliniarstwo", pow. Międzyrzecz; 4. "Twórczość ludowa i pamiątkarstwo",
pow.
Międzyrzecz, Swiebodzin, Sulęcin; 5. "Struktura społeczna wsi", pow. Międzyrzecz;
6. "Folklor", pow. Międzyrzecz, Sulęcin, Nowy Tomyśl.
B. B a d a n i a p e n e t r a c y j n e
Woj. bydl:"oskic
Muzeum Kujawskie. W ł a c ł a wek,
ul. Słowackiego 1: 1. "Tradycje ludowego lwwalstwa na Kujawach", pow. Włocławek, Radziejów, Inowrocław, Aleksandrów.
Pub!. Katalog wystawy: Współczesna sztuka ludowa na Kujawach.
2. "Sztuka ludowa na Kujawach, zwyczaje, obrzędy, przyśpiewki, baśnie", pow. Radziejów. PubJ.
Katalog wystawy czasowej: Sztuka l'udowa na Kujawach,
Woj. gdańskie
°
Muzeum Pomorskie, G d a ń s k - l i w a, ul. Cystersów 15: 1. "Krzyże i kapliczki
przydrożne". Pomorze Gdańskie; 2. "Kociewska sztuka ludowa", pow. Starogard,
Kościerzyna. Publ. Kociewska sztuka ludowa, wyd. MPG Gdańsk 1971; 3. "Kaszubska rzeźba ludowa", Reda, pow. Wejherowo.
Woj. katowickie
Muzeum w C z ę s t o c h o w i e, pl. Biegańskiego 45: 1. "Obrzędy weselne", Biskupice, pow. Częstochowa; 2. "Pasiecznictwo",
Borowa, pow. Kłobuck i Lubojenka,
pow. Częstochowa; 3. "Łowiectwo ludowe", Odrzykoń, pow. Częstochowa. Muzeum
Regionalne w C i e s z y n i e, pl. Regera 6: "Sztuka ludowa", woj. szczecińskie, bydgoskie. Muzeum w G l i w i c a c h, ul. Dolnych Wałów Ba: "Współczesne koronkarstwo śląskie", woj. katowickie. Publ. Katalog wystawy pokonkursowej Współczesne
koron/d i prace siatkowe z te1'enu woj. katowickiego,
Gliwice 1970. Muzeum Beskidzkie w W i ś l e: "Skansen - Wisła" (typowanie obiektów do skansenu), Wisła,
Jawol'zynka, Istebna, Koniaków, Brenna.
Woj, kieleckie
Muzeum Swiętokrzyskie w K i e l c a c h, pl. Partyzantów 3/5: "Budownictwo ludowe", pow. Kielce, Starachowice, Zwoleń, Kozienice, Radom. Muzeum w R a d om i u. ul. Nowotki 12: "Budownictwo ludowe", pow. Radom, Lipsko, Kielce, Iłża,
Kozienice, Starachowice.
Woj. krakowskie
Muzeum Etnograficzne w Kra k o w i e, pl. Wolnica 1: 1. "Obrzędy doroczne", pow.
Myszków i Zawiercie, Łemkowszczyzna gorlicka i sanocka; 2. "Sztuka ludowa", pow.
Myszl;ów i Zawiercie; 3. "Strój męski i kobiecy", j.w.; 4. Przynależność regionalna
i świadomość zespołowości grupowej
na pograniczu
krakowsko-śląskim",
j.w.;
5. "Budownictwo ludowe", j.w.; 6. "Meblarstwo ludowe", j.w.; 7. "Kowalstwo ludo-
342
Kronika
we", j.w.; 8. "Obrzędy rodzinne", j.w.; 9. "Malarstwo ludowe", zach. część woj. krakowskiego. Muzeum im. WI. Orkana w R a b c e, ul. Krakowska 36: "Obrzędy doroczne", Odrowąż, pow. Nowy Targ, Osielec, pow. Sucha, Zręczyce, pow. MyśleniCi~.
Muzeum Tatrzańskie w Z a k a p a n e m, ul. Krupówki 10: L "Sztuka ludowa na
Podhalu, dawna i współczesna", pow. Nowy Targ, Publ. Katalogi wystaw: Zdobnictwo metalowe;
Zdobnictwo drzewne; Malarstwo na szkle; Wspólczesna sztuka ludowa Podhala; 2. "Współczesny folklor Podhala"; 3. "Obrzędowość doroczna", pow. Limanowa i Spisz; 4. "Kultura materialna na terenie Zalewu Pienińskiego", płn.-wsch.
Podhale, Pieniny, płn.-wsch. Nowotarszczyzna.
Woj. lubelskie
Muzeum w C h e ł m i e, ul. Lubelska 55: "Zjawiska kulturowe powiatu Chelmskiego w świetle nazewnictwa",
pow. Chełm. Muzeum Okręgowe w L u b l i n i e,
Zamek: "Twórczość ludowa", woj. lubelskie (badania ankietowe). Muzeum Ziemi
Zamojskiej w Z a m a ś c i u, ul. Ormiańska 26: L "Obrzędy weselne, przesądy, przysłowia"; 2. "Dokumentacja rysunkowa zabytków", pow. Zamość.
Woj. łódzkie
Muzeum w Ł a w i c z u, Rynek Kościuszki 4: L "Chłopskie środki lokomocji l U501950". dawne Księstwo
Łowickie; 2. "Monografia budownictwa
ludowego". j.w.:
3.. ,Narzędzia rolnicze", j.w. Publ. Ośrodek plenerowy
budownictwa
ludowego, Muzeum w Łowiczu, Łowicz 1970. Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w L a d z i,
pl. Wolności 14: L "Rejestracja i inwentaryzacja
obiektów przemysłowych i budownictwa", woj. łódzkie; 2. "Rolnictwo", dawna Gubernia Piotrkowska; :l.. ,Sztuka ludowa", woj. łódzkie i kieleckie; 4. "Tradycyjne zanikające techniki produkcyjne oraz
ośrodki wytwórczości rękodzielniczej
w Polsce", Podlasie, Jeżów, pow. Brzeóny,
okol. Smardzewic, pow. Opoczno; 5. "Wybrane zagadnienia z kultury ludowej", pow.
Bielsk Podlaski i Hajnówka; 6. "Folklor Ziemi Lódzkiej", Inowlódz, Rawa Mazowiecka: 7. "Obrzędy doroczne Ziemi Łódzkiej". Liciążna, pow. Rawa Maz., Łączna,
pow. Brzeziny, okolice Tomaszowa Mazowieckiego; 8. "Sylwetki twórców ludowych",
Witania, pow. Łęczyca, Rylsk Duży, pow. Rawa Mazowiecka; 9. "Wnętrza mieszkalne malych miasteczek", Inowłódz, Rawa Mazowiecka; 10. "Zwyczaje i obrzędy związane z cl1l'ztami i pogrzebami", pow. Lowicz, Lęczyca, Piotrków. Muzeum w P ab i a n i c a c h, pl. Obrońców Stalingradu
1: "Tkactwo, rzemiosło. sztuka ludowa".
pow. Łask i pow. Wieluń. Muzeum Ziemi Rawskiej w R a w i e M a z a w i e c k i ej.
ul. Świerczewskiego 9: "Budownictwo, sprzęty domowe", pow. Rawa Maz.
Woj. opolskie
Muzeum Śląska
opolskie.
Opolskiego,
°
p a l e, Mały Rynek
7: "Plastyka
obrzędowa",
woj.
Woj. poznańskie
Muzeum Kultury i Sztuki Ludowej, Oddział Muzeum Narodowego w P a z n a n i u,
ul. Mostowa 7: L "Wielkopolski haft nasnuwany na płótnie", pow. Jarocin; 2. "Ręczny haft bamberski", m. Poznań i okolice; 3. "Typowanie i dokumentacja obiektów
budownictwa ludowego do skansenu wielkopolskiego", pow. Międzychód, Czarnków
IKrotoszyn;
4. "Kult św. Rocha w roku gospodarczym". pow. Ostrzesz ów.
343
Kronika
Woj. rzeszowskie
Muzeum Ziemi Przemyskiej.
P r z e m y ś l, ul. Czackiego 3: "Budownictwo",
pow.
Przemyśl. Muzeum Budownictwa Ludowego w S a n a k u, ul. Traugutta 3: 1. "Budownictwo ludowe", pow. Brzozów, Jasło, Nowy Sącz, Przeworsk, Strzyżów; 2. "Wnętrze mieszkalne", pow. Przeworsk, pow. Sanole 3. "Strój", pow. Sanok; 4. "Rzemiosło", pow. Przeworsk.
Woj. szczecińskie
Muzeum Pomorza Zachodniego
bacl,a·'. pow. Wolin.
w S z c z e c i n i e, Wały Chrobrego
3: "Kultura
ry-
Wiij. warszawskie
Muzeum Ma/.Owieckie w P ł o c k u, ul. Narutowicza
2: "Stan zachowania tradycji
obrzędów ludowych", pow. Grodzisk Mazowiecki, pow. Sierpc. Państwowe Muzeum
Etnograficzne w War s z a w i e, ul. Szeroki Dunaj 5: 1. "Zbieractwo", pow. Opoczno: 2. "Lowiectwa", pow. Augustów, Brzozów, Opoczno, Przemyśl; 3. "Rybołówstwo",
pow. Augustów, Opoczno: 4. "Uprawa roślin", pow. Brzozów, pow. Opoczno; 5. "Hodowla zwierząt", pow. Brzozów, pow. Opoczno; 6. "Przygotowanie
pożywienia", pow.
Brzozów, Opoczno, Otwock, Mińsk Maz.; 7. "Obróbka gliny", pow. Brzesko, Lubaczów. Wadowice: a. "Garncarstwo",
pow. łapy, woj. poznańskie; 9. "Obróbka drewna", pow. kielecki, woj. rzeszowskie; 10. "Obróbka kruszców", pow. Gorlice, Jasło,
Lubaczów; 11. "Obl'óbka kamienia", j.w.; 12. "Obróbka włókna", pow. Mińsk Mazowiecki, Opoczno, Radom; 13. "Odzież", pow. Gorlice, Jasło, Mińsk Maz., Radom,
woj. olsztyńskie: 14. "Plecionkarstwo",
pow. Brzozów, Gorlice, Opoczno; 15. "Budownictwo", pow. Brzozów, Opoczno; 16. "Wnętrze", pow. Opoczno; 17. "Transport
i komunikacja",
pow. Brzozów, Opoczno; 18. "Wiedza", pow. Mińsk Maz., Pińczów;
19. "Obrzędy rodzinne", pow. Brzozów, Mińsk Maz.; 20. "Zwyczaje i obrzędy doroczne", pow. Mińsk Maz., Pińczów, woj. krakowskie i opolskie; 21. "Malarstwo", pow.
Pińczów. woj. krakowskie, pogranicze woj.: białostockiego, olsztyńskiego i warszawskiego: 22.. ,LiteratUl·a ludowa", pow. Brzozów; 23. "Rzeźba tradycyjna i współczesna", pow. Olkusz, Ostrołęka, Oświęcim, Pińczów, Kolno, województwa:
koszalińskie
i szczecińskie omz pogranicze woj. białostockiego, olsztyńskiego i warszawskiego;
24. ,.Kowalstwo", pow. Kolno, Ostrołęka; 25. "Tkactwo", woj. białostockie, olsztyńskie: 26. "Wycinanka", pow. Kolno.
Woj. wrocławskie
Oddział Etnograficzny Muzeum Śląskiego we W r a c l a w i u, ul. Kazimierza Wielkiego :34: 1. .,WspMczesna sztuka ludowa na wsi dolnośląskiej";
2. "Kultura materialna", pow. Góra; 3. "Obrzędowość doroczna", pow. Góra.
W(lj. zielonogórskie
Muzeum w M i ę d z Y l' Z e c z u, ul. Podzamcze l!:~: 1. "Architektura
drewniana wsi",
pow. Międzyrzecz; 2. "Rzemiosło wiejskie i miejskie", miasto i pow. Międzyrzecz;
:3.. ,Stl·Ój ludowy", pow. Międzyrzecz.
Z materiałów ODiIE opracowała
Elżbieta Królikowska
344
KronIka
SKANSENY
Po II wojnie światowej notuje się duże zainteresowanie
skansenami na calym
świecie. Zniszczenia
wojenne,
przeobrażenia
ekonomiczne
spawodowal.v znaczn."
ubytek wartościowych
zabytków architektury
ludowej. Przeniesienie
ich w odp'Jwiednie warunki z zapewnieniem
ciągłej opieki i konserwacji stalo się sprawą palącą· Opracowanie założeń skansenu tak, by spelniał on zarówno swoje I.adanie jako
placówka
naukowa
i oświatowo-turystyczna,
nie jest latwe. Chodzi o to, żeb\'
w sposób możliwie dokładny ukazać obraz wsi z określonej epoki i obs?aru. Skansen powinien być ośrodkiem wiedzy o regionie, powinien też tę wiedzę "sprzedawać"
społeczeństwu
w formie jak najbardziej
atrakc~·jnej. Dlatego wydaje się, że celowym jest urządzanie w nich ośrodków rękod?ielnictwa
ludowego, kiosk()w CPLiA.
zajazdów, karczem czy też placów zabaw dla dzieci, by dorosl.nn ułatwić zwiedzanie
obiektu.
W Polsce istnieje (jak do tej pory) tendencja
tworzenia mniejsl.}'ch parków
etnograficznych.
nie posiadają one tych wszystkich bodźców rozrywlwwo-turystycznych. które przyciągnęłyby
widzów. Na łamach prasy spow miejsca poświęcono
nowo tworzącym się skansenom w Zielonej GÓI'ze, Opolu czy Nowym Sączu. Ich
położenie w pobliżu większych ośrodków miejskich i tUI'}'st}'C7.n~'Chszlaków zapewni
niewątpliwie
dużą frekwencję.
Będą to placówki zbudowane
v,;edług wskazówek
i przemyślanych
koncepcji jakich wymaga nowoczesne muzealnictwo '.
Obok skansenów obserwuje się duży ruch w zakresie powstawania izb regionalnych. Z notatek prasowych, które ukazały się w 19(j9 L, wynotowane mstaly skanseny i izby regionalne już istniejące, których orientacyjny wykaz zamieszczamy poniżej. Wszystkie uzupełnienia
o nowo tworzących się lub istniejących
placówk<J(:h
tego typu prosimy kierować pod adresem: Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczegu. Łódź. ul. Matejki :ł4.
Skanseny
Woj. białostockie:
Nowogród,
pow. Łomża.
Woj. bydgoskie: (Toruń (skansen kujawski przy Muzeum
Woj. gdańskie: Wdzydze, pow. Kościerzyna.
Woj. kieleckie: Bieliny, pow. Włoszczowa.
Woj. koszalińskie: Kluki, pow. Słupsk.
Woj. krakowskie: Zubrzyca Górna.
Woj. łódzkie: Łowicz (skansen łowicki przy Muzeum).
Woj. olsztyńskie: Olsztynek, pow. Ostróda.
Woj. poznańskie: Swarzędz (bartnictwo, pszczelarstwo).
Woj. rzeszowskie: Sanok.
Izby
pamiątek
Etnograficznym).
regionalnych
Woj. bydgoskie: * 1. Chojnice - Zbiory historyczno-regionalne
Albina Makowskiego, ul. Drzymały 5; 2. Głucha Puszcza, pow. Mogilno - Punkt zbiorów regionalnych. Leśniczówka.
1 Skansenor!l.
ochronie
budownict\,:a
ludo\\r·e~o.
l{onscrwacji
ogólnopolsko
konferencja
na ten1at
1l1UZc('nv na \volnYI); powietrzu
w Sanoku \\. dn. 25-27 IX 69 r. pl~7.ez Ministerstwo
Kultu l'.\-' i Sztuki.
Zabytków
oraz Muzeunl Budo\\'nictwa
Ludowego
'\lIl Sanoku.
* Puzycje
siak.
Muzea
1e
o/.naczone
gWiazdą
opraco\\'une
Polsce. P1'zewodnik -
Informator,
z()'-)taly
na
WarSZCł\\:a
podstawie:
19(;8.
drewna
p(J.~\vj€.;<:ona była
\\" Polsce.
zorgani7.o",.ann
Zal'z:)c!
l\luzeów i Ochrony
S.
Brzns{(J\\'ski
i S. Or,\'-
345
Kronika
Woj. ~dańskie: 1. Kościerzyna - Powiatowy Dom Kultury; 2. Puck - a) muzeum rybołówstwa w domu Józefa Budzisza; b) izba regionalna.
Woj. katowickie: Jaworzynka, pow. Cieszyn.
Woj. krakowskie:
1. Pcim, pow. Myślenice; 2. Piwniczna, pow. Nowy Sącz;
3. Wojnicz. pcw. Brzesko.
Woj. lubeislde: 1. WojsławicC', pow. Chełm; 2. SiedliszczC', pow. Chełm.
Woj. olsztyńskie: Parleza Mała, pow. Biskupiec (w domu Ottona Szulca).
Woj. poznańskie: Robczyska, pow. Leszno.
Woj. rzeszowskie: Zyndranowa, pow. Krosno.
Woj. wrocławskie: Niemcza, pow. Dzierżoniów.
Woj. zielonogórskie *: 1. Babimost, pow. Sulechów; 2. Pszczew, pow. Międzyrzecz.
P r O j e k t o waD
e
s k a Ds e Dy
izby
p a ill i ą t e k
r e g i o D a 1-
Dych
Woj. białostockie: Izba pamiątek regionalnych w Łysych, pow. Kolno.
Woj. byd~oskie: Skansen pałucki w Godzimierzu, pow. Szubin.
Woj. katowickie: Muzeum wsi górnośląskiej w Chorzowie.
\Voj. koszaliilskie: Skansen zabytkowego budownictwa ludowego Pomorza ŚrodkowC'go na wyspie Bielawa na jez. Drawsko.
Woj. krakowskie: 1. Park etnograficzny Sądecczyzny - Falkowa, pow. Now.\'
Saez; 2. WygiezłtJw, pow. Chrzanów (budownictwo z pow. chrzanowskiego
i krakowskiego): 3. Zakopane - model skansenu - eksponaty w skali 1 : 10 będą obrazował:,' architekturę
podhalańską.
Mini - skansen stanie obok Muzeum Tatrzańskiego.
Wuj. lubelskie: Muzeum wsi lubelskiej w Lublinie.
Woj. łódzkie: Skansen łowicki, Boczki ew. Złaków, pow. Łowicz.
Woj. opolskie: Opolski park etnograficzny, Bierkowice k. Opola.
Woj. poznańskie: Izba regionalna - Turek.
Woj. warszawskie: Izba regionalna - Sierpc,
\Voj. zie!ono!:,órskie: Muzeum Budownictwa Ludowego - Zielona Góra.
Osobny, ale nie mniej ważny problem stanowi ochrona zabytkowych wiatraków,
ml.vn(lw. szałasów. Od dawna na lamach prasy można spotkać apele skierowane pod
adresem władz terenowych o odpowiednią opiekę i zagospodarowanie
tych obiektów. Wstl~pnym krokiem byłoby wykonanie ścisłej dokumentacji zabytków dla celów badawczych. W wyniku przeprowadzonej
w 1959 r. przez Ministerstwo Kultury
i Sztuki inwentaryzacji wiatraków stwierdzono istnienie 867. Przypuszcza się, że do
chwili obecnej prawie połowa uległa zniszczeniu. Niewielki tylko procent znajdzie
swok miejsce w już istniejących lub planowanych skansenach, większość natomiast
powstanie świadectwem nieodpowiedniej polityki ochrony zabytków i turystyki. Pomijając fakt. że obiekty stanowią malowniczy akcent w krajobrazie, odpowiednie
zagospodarowanie
ich przyczyniłoby się do uatrakcyjnienia
turystyki, przynosząc
zarazem korzyści typu materialnego.
Na uwagę zasługuje decyzja podjęta na specjalnej naradzie w Zakopanem, zwołanej przez Wojewódzkiego Konserwatora
Zabytków w Krakowie, a ochronie 153
szalasów jako zabytków budownictwa pasterskiego, 19 szałasów wytypowano do natychmiastowego zabezpieczenia, przeznaczając na to 200 tys. zł. Wykonawstwa podjęło się Technikum Budowlane w Zakopanem, niestety, realizację tych zamierzeń
utrudnia odmowa Tatrzańskiego Parku Narodowego na dostarczenie drzewa do rato-
346
Kronika
wania szałasów. Na ręce Wojewódzkiego Konserwatora
Zabytków napływają od
instytucji naukowych, turystycznych liczne propozycje przejęcia szałasow pod swoją
opiekę. I w tym przypadku postawę Dyrekcji TPN charakteryzuje pewna opieszałość
ujawniająca
się chociażby w tym, że nic dostarczyła ona wykazu właścicieli s:,alasów, co z kolei uniemożliwia wciągnięcie tych obiektów do ofic.ialnq~o rejesll'lI zabytków
Tak więc, mimo iż podjęto pewne decyzje, mimo że zgłaszają Sil~ ju:~ pierwsi
opiekunowie, sprawa ratowania szałasów ciągle nie jest jeszcze w pt'ini w.vjaśniona.
Z materiałów
Elżbieta
DNI FOLKLORU
I SZTUKI LUDOWEJ
ODilE opracowała
Królikowska
NA DOLNYM ŚLl\SKU
W dniach 26-27 września 1970 r. odbywały się w Lubaniu "Dni folkloru i sztuki
ludowej na Dolnym Śląsku", mające już swoją tradycję na Ziemi Dolnoślijskiej.
Program obejmował w pierwszym dniu wystawę rzeźby ludowej i konccrt zespolów folklorystycznych.
Nie wnikając w szczegóły i merytoryczną ocenę przedstawionych
rzeźb warto
jednak w skrócie omówić naj ciekawsze z zaprezentowanych
wytworów j wspomnieć
ich twórców. Przedstawiali oni zarówno rzeżbę świecką jak i [·eligljną. tzw ... świCjlki", choć oficjalnie nazwano ekspozycję "wystawą świątkarzy", a przeważała rzeźba
świecka.
Franciszek Jóżków, zamieszkały w Żmigrodzie pow. l\1ili~, pochodzący z okolic
Tarnopola, przedstawial interesujące kompozycje "Chrystusa Frasobliwego". "Ukrzyżowanego", "Chlopa z chlebem", "Madonnę", "Księdza" i "Babę z torbą". \V rozmowie z niżej podpisanym stwierdził, że "najładniejsze
rzeźby zostały w domu".
Pochodzący z Makowa Podhalańskiego, obecnie zamieszkały w Bystrzycy Górnej
pow. Świdnica, robotnik leśny, Józef Lurka, wystawiał rzeźby: "Smutek", "Obieraczka", "Skrucha", "lVIiłosierdzie" i in. Józef Serwik, UL w woj. warszawskim. od
wielu lat zamieszkaly w Lubaniu, były pracownik
Zald. Przem. Bawełnianego,
obecnie emeryt, zareprezentował:
"Heroda na tronie", "Krakowiankę" ... Zmianę warty żołnierskiej", "Kowala", "Baletnicę", "Szopkę" i in. Wszystkie rzeźby cechuje indywidualizm artystyczny. Inny styl, śmiały w kompozycji, z tendencją do stosowania
deformacji w rzeźbie, prezentuje Jarosław Furgała, magazynier w Polwicy w powiecie Oława, pochodzący z Rzeszowszczyzny. Na wyróżnienie zasługujil następujące
prace: "Scena z raju", "Adam i Ewa", figurki z szopki.
Odrębny gatunek rzeźby wystawiał Jan Giejson, młody robotnik z Barda Śląskiego, UL w woj. tarnopolskim, rzeźbiący od 1963 L Rzeźba Giejsona. niewątpliwie
ciekawa w formie, o poprawnej kompozycji, nie prezentuje zdaniem podpisanego,
tradycyjnej sztuki ludowej, lecz plastykę amatorską. Interesuje go przede wszystkim
rzeźba nowogwinejska i afrykańska, których silny wpływ uwidacznia się bardzo wyraźnie w takich tematach, jak np. "Człowiek" i "Siedząca".
W godzinach wieczornych odbył się koncert zespołów folklorystycznych. Występowały w kolejności: Zespól Pieśni i Tańca "Jutrzenka" z Bolesławic, Zespół ludowy z Piławy Dolnej, pow. Dzierżoniów, Zespół góralski "Kościelisko" z Radkowa
pow. Nowa Ruda oraz zespół instrumentalno-wokalny
"Głośno-śląska
Kapela" ze
Strzelina. Do ostatniego miejsca wypełniona sala klubu "Włókniarz" jest :i:ywym
Kronika
Ryc. 1. Matka z ctzieckiem. Rzeźba
w drewnie. Rzeźbił Józef Lurka, 1970 r.
Fot. E. Ozgowicz.
347
Ryc. 2. "Smutek". Rzeźba w drewnie.
Rzeźbił J. Lurka, 1970 r.
Fot. E. Ozgowicz.
przyktadem żywotności folkloru i doceniania jego walorów. Nic tedy dziwnego. :/.e
największymi brawami nagrodzono autentyczny
ludowy zespół, grupę repatriantek
z Rumunii, zamiesz:<a!ych obecnie w Piławie Dolnej, prezentującą
swój program
przy zaimprowizowanym
darciu piór. Opiekę nad zespołem roztacza z ramienia Muzeum Narodowego we Wrocławiu mgr M. Rostworowska,
członek naszego Towarzystwa. AuLentycznością amatorskiego zespołu przepojony był także występ zespołu
z Boleslawic. Najlepsze wrażenia widowiskowe spełnił niewątpliwie
zespół góralski
"Kościelisko", wywodzący swoją nazwę od miejsca pochodzenia członków założycieli i seniorów. Zespół zatracił częściowo cechy góralskiego folkloru i na skutek
źle poj<;tej ewolucji robi wrażenie grupy na wpół profesjonalnej.
348
K,.oniTw
Ryc. 3. Sw. Jadwiga Slqska. Płaskorzeźba
w drewnie lipowym. Rzeźbił Józef Serwik, 1970r.
Fot. E. Ozgowicz.
Kiedy "inspirowana folklorem dolnośląskim"(?) t:byl glośna ..GloŚno-śląska Kapela" prezentowała
swój repertuar nawet nastolatki gromadnie zaczęły opuszczać
wypełnioną do ostatniego miejsca widownię. Należy przypuszczać, że organizatorzy
wyciągną właściwe wnioski z postawy publiczności, odbiorców programu, których
garstka tylko wytrwała do końca koncertu, w sumie udanego, choć zakol1czonego
ogólną de'zaprobatą ostatniego punktu programu.
W drugim dniu odbyła się z udziałem aktywu kulturalno-oświatowego
domów
kultury, wydziałów oiwiaty i organizacji "Samopomocy Chłopskiej" sesja folklorystyczna, na której wygłoszono następujące
referaty j komunikaty:
dr L. Itman
"Przemiany kulturalne i obyczajowe na Dolnym Sląsku"; mgr M. Golubkowa "Przejawy integracji mieszkańców współczesnej wsi dolnośląskiej w obrzędowości dorocznej"; mgr A. Sledziewski "Tradycyjny folklor jako tworzywo i podstawa repertuaru zespołów amatorskich"; mgr M. Rostworowska "Rola muzeum etnograficznego
w pracy zespołów artystycznych".
Z braku czasu organizatorzy po wygłoszeniu referatów zrezygnowali z dyskusji,
co było niekorzystne dla referentów i aktywu kulturalno-oświatowego.
W godzinach popołudniowych
odbył się koncert zespołów folklorystycznych,
349
Kronika
Ryc. 4. Kobieta. Rzeźba w drewnie lipowym. Rzeźbil Franciszek Józków, 1970 r.
Fot. E. Ozgowicz.
z których największy sukces odniósł młodzieżowy zespól przy Domu Kultury w Walimiu, kultywujący folklor dolnośląski.
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze w omawianej imprezie reprezentowali
wiceprezes Zarządu Gl. doc. dr Adolf Nasz, mgr Józef Majchrzak i niżej podpisany.
W sali klubu "Wlókniarz" urządzono ekspozycję i sprzedaż wydawnictw Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Konrad
FESTIWAL
FOLKLORYSTYCZNY
10-13
I SESJA
NAUKOWA
Wypych
W LUBANIU,
VI 1971 R.
Lubań stał się mieJscem corocznych spotkań ludowych twórców i zespołów
folklorystycznych. W tym roku impreza miała charakter szczególny, gdyż pokaz dorobku zespołów był częścią Festiwalu Kulturalnego
Związków Zawodowych i zarazem wojewódzkim przeglądem zespołów folklorystycznych.
350
Kronika
Ta piękna inicjatywa, która weszła do dorocznych tl'adycji Lubania połączona
była z sesją naukową i z wystawą dorobku dwóch rzeźbiarzy ludowych: Jaroslawa
Furgały i Józefa Lurki.
Na dwudniowej sesji naukowej wystąpili: doc. dr Adolf Nasz. który dokonał
historycznego przeglądu sztuki ludowej w jej wielorakich aspektach i gatunkach:
Józef Majchrzak omówił dzieje polskiej pieśni ludowej na wschodnim obszarze Dolnego Śląska; mgr Mirosława Bobrowska z Poznania wystąpi la z referatem "Folklor
a folkloryzm w amatorskich zespołach tanecznych". Prelegenci reprezentujący Katedrę Etnografii Polski i Polskie Towarzystwo Ludoznawcze we Wroclawiu, uzasadnili i wskazali w aspekcie historycznym na istnienie zjawisk kultury ludowej
związanej organicznie z tutejszym ludem polskim, jego tragiczn~'mi dziejami w walce o język ojczysty i wielowiekowymi związkami z Macierzą.
Ciekawe były rozmowy z twórcami ludowymi o ich zamiłowaniach artystycznych, warsztacie twóITzym na temat dobieranych wątl,ów, tematów. środków materiałowych i osobistym wpływie na środowisko, w którym żvj.). poparte wystaw'!
mebli, świątków, postaci ludzkich.
Niemniej ciekawie prezentowały się przez trzy dni liczne zespoł,v folklorystyczne z caŁego województwa. Najlepsze z nich jury przeglądu zaproponowało jako re·
prezentację wojewódzką 'na przegląd centralny. Są nimi: Dolnośląski Zespól Pieśni
i Tańca "Wrocław", a wystąpił on z .,Suitą polską", i zesp<'lł .,Silesiana" z Dzierżoniowa przy ZDK, który przygotował "Wesele na Kurpiach". Obok nich nagl'Ouzono
zespół Klubu Robotniczego ZZK przy ZNTK w Oleśnicy za taniec ..Polka murarska". Kapelę lu·dową z Góry Śląskiej za całokształt działalności j Luclowy Zespól
Pieśni i Tańca ZDK "Piast" z Głuszycy za środowisl,ow;) działalność w propagowaniu polskiej muzyki i tańca.
Licznie zebrana na popisach publiczność z podziwem ouscrwawala entuzjaz,n
i 7.aangi1żowanie młodzieży artystycznej. Jak wiadomo. nie zawsze pracuje ona w na,ilepszych warunkach; brak jej instrumentów
i muzyków. w pelni kwalifikowanych
inst1'uktorów, a często matel'ialnej pomocy 7. zcwnątrz. Tl' braki w,\'równuje jednak
wielką chęcią wyżycia się na scenie, śpiewania i tariczl'nia. chre;cią muzykowania.
Dlatego sami członkowie zespołów szyją kostiumy. ukl<:tdają tańce. UC7.q sit:. 1),.
nieść wśród swoich radość i wesele.
Zjawiskiem nader pożytecznym jest próba nawiqzywania clo trad,vcyjnego folkloru ,śląskiego, który na szczęście ocalał po wielowiekowl,j niewoli w postaci pieśni. stroju i w niewielkim wymiarze w tańcu.
J. M.
Wykaz
wykcnanych
Uniwersytet
War
prac magisterskich
na uniwersytetach
z etnografii
polskich w 197U r.
s z a w s ki
BARAŃSKA Zofia. Instytucje społeczne w gromadzie na prz.'·kladzic GRN Sięcice
pow. Pruszków. prof. dr W. Dynowski.
CIOŁEK Tadeusz Maciej. Kryteria społecznego prestiżu. prof. dr W. Dynowski.
DODZIUK Anna. Zamierzone i rzeczywiste funkcje solt~'sa w gromadzie Slaro~reb\'
pow. Płock, doc. dr Z. Sokolewicz.
HANCZKA-WRZOSEK
Boźena, Zakres społecznego uczestnictwa
kobiet w inst:-·tucjach społcczno-politycznych
gromady (dat. gromady Korytnica pow. WC;grów), prof. dr W. Dynowski.
351
Kronika
KRASICKA-MEUSZYŃSKA
Grażyna, Poglądy na wychowanie
dzieci we wsiach
pow. węgrowskiego: Korytnicy i Jaczewie, doc. dr Z. Sokolewicz.
MORSON Ewa, Autorytet sołtysa na podstawie badań we wsi Wolkowe pow. Ostrołęka, doc. dr Z. Sokolewicz.
PISKORZ Jerzy, Społeczne aspekty mechanizacji
rolnictwa
okolic Ciechanowca,
prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa.
RUD Stanislaw. Rolnictwo i hodowla we wsi Gleba (kierunki zmian współczesnych
a tradycja historyczna), prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa.
RYBIŃSKI Adam. Zakres społecznego uczestnictwa w obrzędach i uroczystościach
rodzinn;<'ch (na przykładzie wsi Tomaszkawo pow. Olsztyn, doc. dr Z. Sokolewicz.
SZATYŃSKA-KURELLA
Joanna, Garncarstwo
ludowe woj. kieleckiego oraz rola
.,Cepelii·' w jego rozwoju, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa.
URGACZ Barbara. Tradycje współdziałania społecznego i prac na rzecz wspólnego
dobra w Ciechanowcu pow. Siemiatycze, doc. dr Z. Sokolewicz.
ŹYDOK Bogusław, Zakres społecznego uczestnictwa kobiet w instytucjach polityczno-społecznych gromady Świę~ice pow. Pruszków, prof. dr W. Dynowski.
Uniwersytet
im. A. Mickiewicza w P o z n a n i u
BRZEZICHA .J(JZcf, Zwyczaje szlachecko-ziemiańskie
na obszarze zaboru rosyjskiego w II pol. XIX w. Wzór kulturowy, prof. dr .J. Burszta.
CłI"WOJKA Anna. Teoretyczne założenia i metody badań terenowych we współczesnej l't!1";.;rafii, prof. dr M. Frankowska.
DALSK.\
Urszula. Przemiany
współczesne w kulturze
Istebnej
pod wpływem
"środka \\"Czasowo-turystycznego, prof. dr J. Burszta.
GAWĘCKI :'I/jarek. zmiany w strukturze społecznej wybranych ludów grupy gwitwjsLic,i ud końca XIX w. do połowy XX w., prof. dr M. Frankowska.
GOLUCHO\\'SKA Maria, Umysłowość ludów prymitywnych
na podstawie literaIut'\· dnograficznej
II pol. XIX w. do GO-tych lat XX w., prof. dr M. FrankO\VSi\:;t.
GUTZEIT Teresa Regina, Współczesne przemiany w życiu rodzinnym Kazachów,
pro!. dt· 1\1.Frankowska.
HEYl\IA0f" .k1'z.\', Tradycyjna kultura i jej proces rozpadu a polska etnografia.
Studium metodologiczne, prof. dr J. Burszta.
NIEDŻWIEDZII'JSKA Sławomira, Przeobrażenia kulturowe środowisk wiejskich okresu PC,\\'"jcnnego W świetle pamiętników "Młodego pokolenia wsi Polski LudO\\'l'.j". prof. dr J. Burszta.
PIETHE\VICZ Eugenia, Monografia etnograficzna
współczesnej wsi Białe w pow.
sU\'iilisLim. prof. dr J. Burszta.
PUJANEK Irena. Maski w polskich i środkowo-europejskich
obrzędach ludowych.
Studium porównawcze. prof. dr J. Burszta.
nUClll.E\\·1 CZ-OBLIZAJEK Jolanta, Dom i rodzina wiejska w latach 1920-1970
11:1 Jlt'z\klaclzie wsi Kosmów w pow. kaliskim,
prof. dr Burszta.
STI1FG.\HEE. Przemysław. Wielkopolskie podania historyczne, prof. dr Burszta.
SUI'lZYNSK,\ Anna. Pt'Oblem źródeł we współczesnej etnografii. Próba klasyfikacji
i (J('t'l1\'. prof. dl' !VI.Frankowska.
WIER7:EJEWSKA Małgorzata, Pochody maszkarowe w polskiej obrzędowości God,,'.\·. prof. clr J. Burszta.
Na podstawie
materiałów
Zofia
ODiIE opracowała
Piotrowska
352
K1'onika
u z u p e ł n i e n i e do Wykazu. prac magisterskich z etnografii
wykonanych
1951
na uniwersytetach
polskich
w XXV-leciu
PRL
1'.
DUBIEL Ludwik, Wnętrze mieszkalne w Beskidzie Śląskim w latach 1360-1950. UJ,
prof. dr K. Dobrowolski.
TARKO Medard, Plecionkarstwo ludowe na obszarze Wielkopolski i Ziemi Lubuskiej. UAM, prof. dr E. Frankowski.
1952
1'.
DYGACZ Adolf, Charakter pieśni ludowej na Śląsku Opolskim. UJ, prof. dr Jachimiecki.
CHMIELOWSKI Stefan, Materiały etnograficzne
do Pałuk (budownictwo). UAM.
KWIATKOWSKA-JASTRZĘBSKA
Mirosława, Budowniclwo ludowe we wsi Sm 0lanka pow. Luków. UMCS, prof. dr J. Gajek.
JASTRZĘBSKI Józef, Przemysł sitarski w Biłgorajskiem. UMCS, prof. dr J. Gajek.
1953
1'.
SZURMIAK Aleksandra, Wieś Ochotnica w pow. nowotarskim. Monografia muzyczna. UJ, doc. dr W. Poźniak.
1956 r.
DZIERŻANOWSKA Maria, Charakterystyka
pieśni ludowych Mazowsza Leśnego na
podstawie zbiorów Kolberga. UJ, doc. dr W. Pożniak.
1957 r.
CIĄŻYŃSKI Wiesław, Muzyka ludowa Mazowsza Polnego w świetle zbioruw Oskara
Kolberga. UJ, doc. dr W. Poźniak.
1964 r.
PELCZARSKA-PARZYŃSKA
Teresa, Charakterystyka
muzyki ludowej Ziemi Lubelskiej według zbiorów O. Kolberga. UJ, doc. dr W. Poźniak.
PODWIŃSKA Anna, Charakterystyka
pieśni ludowych Ziemi kieleckiej 'według zbiorów O. Kolberga. UJ, doc. dr W. Pożniak.
ZAGRODZKA Ewa, Monografia muzyczna. wsi Słotwiny pow. Żywiec. UJ. doc. dr
W. Poźniak.
1966 r.
ZIARKO Mirosława, Charakterystyka
pieśni ludowych Górnego Śląska według zbiorów O. Kolberga i J. Rogera. UJ, doc. dr W. Poźniak.
1967
1'.
KUŚMIERKIEWICZ-SZUMSKA
Danuta, Charakterystyka
pieśni Sandomierza
na
podstawie zbiorów O. Kolberga. UJ, doc. dr W. Poźniak.
BLASZAK Jan Tadeusz, Pojęcie i proces akulturacji
w literaturze
etnologicznej.
UWBB, prof. dr A. L. Godlewski.
ZANIEWSKI Bogusław, Adopcja dzieci jako prawo zwyczajowe u ludów Oceanii.
UWBB, A. L. Godlewski.
1969 r.
BELOV-WRZALIK
Ewa, Zwyczaje małżeńskie i urodzinowe u luoów M<.'lanezji,
UWBB, prof. dr A. L. Godlewski.
CYTOWSKA Hanna, Obróbka surowców tkackich na podstawie analizy kulekcji
w Ciechanowieckim Muzeum Rolnictwa im. Kluka. UW, prof. dr W. DynowskL
JACKOWSKA Jadwiga, Tkactwo ludowe okolic Ciechanowca. UW. prof. dr W. D.\'nowski.
KOZIOROWSKA Jolanta, Garncarstwo
okolic Ciechanowca od końca XIX w. clo
chwili obecnej. UW, prof, dr W. Dynowski.
353
Kronika
LEWICKI A., Transport i komunikacja u ludów pierwotnych w Ameryce Południowej. UWBB, prof. dr A. L. Godlewski.
WITCZAK J., Wychowanie u ludów pierwotnych Australii. UWBB, prof. dr A. L.
Godlewski.
Uprzejmie prosimy osoby zainteresowane o nadsyłanie na adres Ośrodka Dokumentacji i Informacji
Etnograficznej
danych o pracach magisterskich,
które
w wyż. wym. wykazie nie zostały umieszczone.
Na podstawie
ETNOGRAFICZNE
materiałów ODilE opracowała
Zofia Piotrowska
WYSTAWY CZASOWE EKSPONOWANE
W 1970 R.
Woj. gdańskie
Powiatowy Dom Kultury w We j h e r o w i e: "Sztuka ludowa".
Woj. łódzkie
Muzeum w L o w i c z u: "Wycinanka ludowa". Muzeum Historii
Włókiennictwa
w L o d z i: .,Sztuka użytkowa radzieckiej Estonii".
Woj. katowickie
Zamek w B ę d z i n i e: "Wystawa szopek krakowskich".
Woj. krakowskie
Muzeum Etnograficzne w Kra k o w je:
1. "III biennale grafiki"; 2. "Węgierska
sztuka ludowa". Klub Rolnika w P o d o l a n a c h pow. Myślenice: "Nasza wieś
wczoraj i dziś".
Woj. poznańskie
współczesna
Klub Międzynarodowej Książki i Prasy w K a l i s z u: "Tradycyjna
sztuka ludowa regionu kaliskiego".
Woj. rzeszowskie
Muzeum Okręgowe w R z e s z o w i e: "Wystawa gorsetów ludowych z XVIIIXX w.". Dom Sztuki w R z e s z o w i e: "Współczesna rzeźba ludowa woj. rzeszowskiego".
Woj. warszawskie
Muzeum Mazowieckie w P ł o c ku:
"Plastyka obrzędowa Mazowsza". Bułgarski
Ośrodek Kultury w W a r s z a w i e: "Sztuka ludowa". Dom Chłopa w W a r s z aw i e: "Warmia i Mazury". Instytut Wzornictwa Przemysłowego w W a r s z a w i e:
.,Sztuka ludowa w 25-leciu PRL".
Woj. wrocławskie
Muzeum Etnograficzne we W r o c ł a w i u: "Plastyka amatorska Ziem Zachodnich".
Na podstawie materiałów ODilE opracowała
Elżbieta Królikowska
23 -
Lud,
t. 55, 1971
354
Kronika
DOKTORATY I HABILITACJE
Z ZAKRESU ETNOGRAFII
W LATACH 1968-1970
Uniwersytet Jagielloński - K l' a 1<Ó w
Jan B u jak,
Rozwój muzealnictwa
etnograficzne~o
w Polsce. 196B. Promotor:
prof. dr Mieczysław Gładysz.
Praca zawiera omówienie muzealnictwa
etnograficznego w Polsce w aspekcie
historycznym, ze szczególnym uwzględnieniem ośrodków muzealnych w Warszawie.
Krakowie, Wilnie i Lodzi. Na tym tle została także przedstawiona sprawa tworzenia
zbiorów etnograficznych
w muzeach regionalnych. W dalszej części pracy autor
zawarł ogólne uwagi o kierunkach rozwoju i węzłowych problemach. z jakimi spotkało się muzealnictwo etnograficzne w XX leciu powojennym.
Uniwersytet
Marii Curie-Skłodowskiej
-
L u b l in
Krystyna
M a l' c z a k, Rozwój urządzenia i zdobnictwa wnętrz mieszkalnych
na wsi woj. lubelskiego od połowy XIX w., 1970. Promotor: prof. dr Roman Reinfuss.
Treścią pracy jest urządzenie wnętrza mieszkalnego we wsiach woj. lubelskiego
oraz zwyczaje i zabiegi magiczne z nim związane. Omówione zostały poza tym
czynniki wpływające na przemiany i zróżnicowanie urządzenia i zdobnictwa wnętrza, na które składają się stan zamożności, warunki glebowe, stosunki nal'Odowościowe i wyznaniowe, wpływ dworu i ośrodka miejskiego. Uwzględnione został~'
także współczesne tendencje rozwojowe w dziedzinie urządzenia i zdobnictwa wnętrz
mieszkalnych na Lubelszczyźnie.
Uniwersytet
L ód zk i
Jan D e k o w s k i. Pożywienie chłopów łowickich (lBllO-1930).
1968. Promotor:
prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska.
Temat rozprawy wiąże się ściśle z dawnym Księstwem Lowickim. Bazę źródłową
stanowią przekazy drukowane, materialy archiwalne Ol'az etnograficzne material~'
terenowe.
Wanda J o s t o w a, Zróżnicowanie kulturowe podhalańsko-Drawskie
na przykładzie odrębności tradycyjnego
pasterstwa
na Orawie polskiej. 1968. Promotor:
prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska.
Praca składa się z 6 części, w których omówiono: charakterystykę
fizjograficzną.
przebieg osadnictwa i stosunki etniczne na Orawie, dzieje zagospodarowania i stosunki gospodarcze, pasterstwo, budownictwo pasterskie.
Maria
W i e r u s z e w s k a - A d a m c z y k, Sankcje systemu kontroli społecznej wobec rodziny wiejskiej, na przykładzie badań dwóch wybranych wsi pow. bełchatowskiego, 1970. Promotor: prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska.
Praca omawia nieformalne sankcje stosowane w dwóch odpowiednio zróżnicowanych społecznościach lokalnych wobec anomalii życia rodzinnego. Sankcje analizowano w układach typologicznych:
fizyczne, ekonomiczne. psychologiczne. Konstrukcja pracy oparta została na szerokiej interpretacji
pojęcia kontroli społecznef
obejmującej zarówno system regulacyjny w postaci sankcji. jak i s~'stem normatywny.
Uniwersytet
im. A. Mickiewicza -
P o z n a 11
Krzysztof K w a ś n i e w s k i, Adaptacja i integracja kulturowa ludności Śląska
po II wojnie światowej (habilitacja, 1968).
Celem pracy jest przedstawienie
pl"Ocesów ujednolicenia się form kulturowych
Kronika
355
w życiu różnych grup ludności mIeJscoweJ l osiedleńczej. Skonfrontowanie
ich
z różnymi cechami starych i nowych środowisk osiedleńców wraz z odbiciem tych
procesów w świadomości społecznej.
Bogusław L i n e t t e, Współczesny folklor wsi lubuskiej, 1968. Promotor: prof.
dr Józef Burszta.
Praca przedstawia w syntetycznym ujęciu współczesny folklor w skali neoregionu Ziem Zachodnich na przykładzie Ziemi Lubuskiej.
Józef P i e p l' Z Yk, Elementy wiejskie w kulturze miasta Poznania, 1968. Promotor: prof. dr Józef Burszta.
Rozprawa zawiel'a wyniki badań nad żywotnością elementów kultury wiejskiej
w Poznaniu w okresie od 1919-1967 r. Omawia rozwój terytorialny miasta oraz
społeczne i terytorialne pochodzenie mieszkańców Poznania ze szczególnym uwzględnieniem pochodzenia wiejskiego.
Maria P a r a d o w s k a, Relacje polskich podróżników o Iraku w XIX i XX
wieku jako źródło historyczne, 1969. Promotor: prof. dr Maria Frankowska.
Praca dokonuje analizy polskich relacji na przykładzie relacji o Iraku i ocenia
ich wartość jako źródła etnograficznego. Zwrócono uwagę na metody badawcze
stosowane przy interpretacji
tego typu źródeł. Omówiono kontakty polsko-irackie
oraz sylwetki podróżników, którzy dostarczyli najwięcej materiału etnograficznego.
Przedstawiono kulturę ludową ludności arabskiej Iraku, Kurdów irackich. Następnie przeprowadzono analizę źródeł, która miała wykazać wiarygodność tego typu
materiałów etnograficznych.
Zbigniew J a s i e w i c z, Uzbecy. Studia nad przeobrażeniami
społeczno-kulturowymi w XIX i XX w. (habilitacja, 1969).
Jest to analiza procesu przeobrażeń dokonanych w trzech płaszczyznach: technologii i stosunków produkcyjnych, rodziny oraz społeczności lokalnych. Praca oparta
na badaniach muzealnych, literaturze przedmiotu a także na obserwacjach terenowych autora.
Jerzy D a m r o s z, Problem regionu w etnografii polskiej, 1970. Promotor: prof.
dr Józef Burszta.
Praca stanowi pierwsze, pełniejsze opracowanie historii problematyki i teorii
regionu oraz regionalizmu. Na podstawie obfitej literatury autor krytycznie podsumował rozwój teorii i wiedzy w tym zakresie, dając następnie własne sugestie
teoretyczne.
Dorota S i m o n i d e s, Współczesna śląska proza ludowa (habilitacja, 1970).
Praca reprezentuje nowatorskie ujęcie problematyki współczesnej żywego folkloru (słownego), jego aktualnych przejawów i gatunków opowiadań ludowych, ich
roli społecznej i historyczno-narodowej
oraz współczesną funkcję folkloru.
Uniwersytet Mikołaja Kopernika -
T o l' U ń
Teresa K a I' w i c k a, Drzewa w wierzeniach i praktykach ludu polskiego, 1970.
Promotor: prof. dr Jadwiga Klimaszewska.
Treść pracy stanowi zagadnienie rekonstrukcji
dawnych wierzeń i praktyk
w tradycyjnej kulturze ludowej XIX i I połowy XX w. oraz zagadnienie kultu
drzew u Słowian.
Uniwersytet
War s z a w s k i
Zofia S o k o l e w i c z, Plon, obrzęd i widowisko (habilitacja, 1968).
Jest to próba etnologicznego ujęcia zwyczajów rolniczych i obrzędów. Autorl<a
zgodnie z założeniem pracy przedstawia różnorodne funkcje społeczne tej samej
356
Kronika
formy obrzędowej w warunkach drobnokapitalistycznej
wsi europejskiej XX wieku.
Rozważania przeprowadzono w oparciu o materiał etnograficzny z terenów o zróżnicowanych warunkach gospodarczych, społecznych i politycznych.
Danuta M a l' k o w s k a, Przeobrażenia rodziny wiejskiej i społeczności lokalnej na Podlasiu od połowy XIX do połowy XX w. w świetle ogólnych przemian
społeczno-kulturowych,
1969. Promotor: prof. dr Witold Dynowski. (ODilE nie
posiada informacji o treści pracy)
Uniwersytet
im. Bolesława Bieruta -
W l' o c ł a w
Krystyna
Ś w i e l' c z y ń s k a, Obrzędy inicjacyjne w kulturze ludów Afryki
południowej i zachodniej, 1969. Promotor: prof. dr Józef Gajek.
Praca jest monografią problemową. Badaniami objęto ludy zamieszkałe na
południe od Sahary: plemiona bantyjskie, Pigmejów, Hotentotów, Buszmenów oraz
niektóre plemiona centralno-sudańskie.
Do analizy materiału źródłowego posłużono
się metodą historyczno-porównawczą
i kartograficzną.
Ewa J ę c z a l i k, Dolnośląskie malarstwo ludowe na szkle, 1970. Promotor:
doc. dr Adolf Nasz.
Przedmiotem pracy jest zespół obrazów malowanych na szkle, posiadających
pewną ilość wspólnych cech stylowych, a produkowanych w okresie od II polowy
XVIII do końca XIX wieku na terenie Podsudecia Śląskiego. Praca zawiera rozważania na temat genezy i lokalizacji głównego centrum produkcyjnego obrazów,
omówienie ich tematyki orai analizy formalnej, ustalenie chronologii, określenie
techniki ich malowania i autorstwa, próbę ogólnej charakterystyki
na tle malarstwa innych regionów.
Feliks O l e s i e juk,
Ludowy obrzęd weselny na mieszanym obszarze polsko-ukraińskim
w woj. lubelskim (zagadnienia genezy i zmienności), 1970. Promotor
prof. dr Józef Gajek.
Praca przedstawia zróżnicowanie obrzędu weselnego na terenie woj. lubelskiego,
a więc w strefie małopolsko-mazurskiej
i na pograniczu polsko-ukraińskim. Zróżnicowanie to wynika z układów etnicznych, z różnych dróg rozwoju elementów pierwotnych wesela. Problem genezy zwyczajów został omówiony poprzez porównanie
elementów typu prawno-społecznego i typu sakralnego.
Instytut Historii Kultury Materialnej
PAN -
War
sza w a
Anna S z y f e r, Tradycyjna wiedza i wierzenia ludowe na Mazurach, Warmii
i Kurpiach i ich współczesne przeobrażenia
(na przykładzie ludowej astronomii
i meteorologii), 1968. Promotor: prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa.
Celem pracy jest wykazanie stanu zachowania polskiej kultury tradycyjnej
Mazurów i Warmiaków na przykładzie wiedzy i wierzeń tradycyjnych; porównanie
zasobu zachowanych treści tradycyjnych na Mazurach, Warmii i Kurpiach i ich
odtworzenie; prześledzenie współczesnych przeobrażeń w tej dziedzinie życia wsi,
polegających przede wszystkim na rozpadzie i zaniku treści tradycyjnych.
Krzysztof M a k u l s k i, Współczesne pasterstwo na Saharze (Kierunki zmian
społecznych a obecna sytuacja ekonomiczna), 1969. Promotor: prof. dr Witold Dynowski.
Głównym tematem pracy są zmiany społeczno-ekonomiczne w feudalnym społeczeństwie pasterskim Tuaregów KeI Ahaggar pod wpływem industrializacji centralnej Sahary (rozwój eksploatacji nafty oraz przemysł atomowy). W wyniku tego
procesu nastąpiło załamanie się dotychczasowego układu społecznego, opartego na
4 warstwach: feudałów, szlacheckich plemion wasalnych, wolnych rolników i niewolników. Nowe możliwości pracy w przemyśle przyciągają większość przedstawi-
357
Kronika
cieli warstwy rolników i niewolników. W tej sytuacji powstaje problem gospodarki
pasterskiej, która może być kontynuowana
tylko przy zmienionych warunkach
jedynie poprzez gruntowną modernizację.
Wanda L e o p o l d, Społeczno-kulturowe
przeobrażenia
Afryki współczesnej
w świetle narodzin i rozwoju powieściopisarstwa Nigerii, 1969. Promotor: prof. dr
Józef Chałasiński.
Autorka omówiła w pracy następujące problemy: Rozwój polityczny Nigerii.
Zróżnicowanie etniczne i odrębności kulturowego rozwoju. Oświata, formowanie
się elity, początki piśmiennictwa w języku angielskim. Dalsza część pracy poświęcona jest analizie utworów głównych przedstawicieli
powieściopisarstwa
Nigerii.
Na podstawie
materiałów
Ęlżbieta
ODiIE opracowała
Królikowska
XLV WALNE ZGROMADZENIE PTL l SESJA NAUKA W MIĘDZYRZECZU
W DNIACH 18-20 WRZESNIA 1970 R.
Otwarcia XLV WZ PTL dokonała prezez Towarzystwa, prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska, po czym jednomyślnie wybrano na przewodniczącą WZ dr Annę
Kowalską-Lewicką.
Przed rozpoczęciem obrad prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa
wygłosiła krótkie wspomnienia pośmiertne o zmarłych w ub. roku członkach PTL: Janie Rompskim, Zofii Durbas, Józefie Kupcu i Stefanii Cwik.
Proponowany porządek dzienny przedstawiał
się następująco:
1. Odczytanie
i przyjęcie protokołu z XLIV Walnego Zgromadzenia; 2. Wybór Komisji Mandatowo-skrutacyjnej
i wnioskowej; 3. Sprawozdanie Zarządu Głównego; 4. Sprawozdanie i wnioski Głównej Komisji Rewizyjnej; 5. Dyskusja; 6. Zatwierdzenie bilansu, sprawozdań i wniosków GKR oraz udzielenie absolutorium Zarządowi Głównemu PTL; 7. Upoważnienie ZG PTL do opracowania planu pracy i budżetu PTL
na 1971 r.; 8. Uchwalenie wniosków, przedłożonych przez Komisję Wnioskową;
9. Wybory członków Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego PTL na kadencję 1970-1973.
Porządek dzienny przyjęto po uzupełnieniu pkt. 2 o Komisję Matkę.
Ad 1. Protokół z poprzedniego WZ przyjęto po drobnych uzupełnieniach.
Ad 2. W głosowaniu jawnym wybrano: Komisję Matkę M. Frankowska,
J. Klimaszewska, A. Godlewski, M. Kamocka, J. Lech; Komisję Mandatowo-skrutacyjną - J. Kucharska, J. Wronkowska, H. Łopuszański; Komisję Wnioskową A. Kutrzeba-Pojnarowa,
Z. Jasiewicz, J. Jastrzębski, P. Kaleciak.
Ad 3. Sprawozdanie za okres ub. kadencji odczytała sekretarz gen. B. Jaworska-Kopczyńska. Skrót sprawozdania znajduje się na stronach 360-371 tegoż tomu.
Ad 4. W imieniu GKR sprawozdanie wygłosił I. Kuźniewski. GKR stwierdziła
prawidłowość gospodarki finansowej, konieczność przeanalizowania
przez ZG zakresu pracy i wykonywanych czynności pracowników biura i ścisłego powiązania
z działalnością innych agend Towarzystwa, oceniła pozytywnie współpracę z instytucjami państwowymi i samorządowymi, zalecając lepszą koordynację harmonogramów prac wydawniczych z planami finansowymi i intensyfikację
wysiłków nad
sprzedażą. GKR oceniła dwuletnią działalność Ośrodka Dokumentacji i Informacji
Etnograficznej jako pożyteczną i celową, podnoszącą naukową i społeczną użyteczność Towarzystwa. Odnośnie biblioteki GKR stwierdziła stopniowe usuwanie dotychczasowych zaniedbań, poszerzenie kręgu czytelników i wzrost księgozbioru. No-
358
Kronika'
wemu Zarządowi
GKR zaleca rozwiązanie
kwestii pomieszczeń dla archiwum
Towarzystwa. W zakończeniu GKR stwierdza poważny wkład pracy oraz znaczne
osiągnięcia ZG i wnosi o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi.
Z kolei nastąpiło uroczyste wręczenie dyplomów honorowego członka PTL
prof. dr Stanisławowi Bąkowi, prof. dr Boleslawowi Olszewiczowi, prof. dr Kazimierzowi Dobrowolskiemu, dr. Sebastianowi Flizakowi i Zofii Szembel{(·)wnie.
W imieniu Komisji Matki J. Klimaszewska przedłożyla proponowaną listę członków nowego Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego, poszerzoną przez dodatkowych kandydatów, zgłoszonych z sali obrad. Do ZG
zgłoszono dodatkowo: P. Kaleciaka, A. Godlewskiego, T. Wróblewskiego i B. Januszkiewicza. Zaproponowano nadto przesunięcie z Sądu Koleżeńskiego do ZG - L. Malickiego i K. Pietkiewicza. Do GKR dodatkowo zgłoszono P. Niedźwiedzińskiego,
a do Sądu Koleżeńskiego T. Prus-Wiśniowskiego, M. Biernacką, W. Jostową. A. Kuczyńskiego i J. Lecha.
Ad 5 St. Błaszczyk w dyskusji stwierdził, że ilość członków PTL pozornie rośnie,
lecz znaczna ich część zalega z opłacaniem składek, co niejednokrotnie
st warzalo
pmblemy przy wyborze delegatów na WZ. W związku z tym St. Błaszczyk apeluje
o terminowe opłacanie składek, usprawnienie
sposobu ich ściągania i składanie
wniosków o skreślenie w razie konieczności.
A. Kutrzeba-Pojnarowa
apeluje o aktywniejsze włączanie się pracowników uniwersyteckich do prac w PTL, które jest obecnie jedyną instytucją, skupiającą etnografów w Polsce. Apeluje o konsolidację i bardziej zwarte współdziałanie między
poszczególnymi ośrodkami.
A. Kowalska-Lewicka
zachęca do uaktywnienia
działalności, by Towarzystwo
znalazło się w następnej kategotii towarzystw.
W sprawie składek członkowskich wypowiadali się kolejno: L. Malicki. B. Januszkiewicz, M. Znamierowska-Priifferowa
i F. Wokroj. Mówcy postulowali powrót
db zdecentralizowanego
systemu ściągania składek członkowskich, kwartalnego sporządzania wykazów zaległych składek zarówno w oddziałach jak i ZG. Ostatni
z mówców zwrócił nadto uwagę na zapasy wydawnictw. B. Jaworska w uzupełnieniu tej wypowiedzi poinformowała o dokonanej przecenie wydawnictw.
Ad 6. W głosowaniu jawnym zatwierdzono sprawozdanie ZG i GKR i udzielono
absolutorium ustępującemu Zarządowi.
Ad 7. Na wniosek przewodniczącego zebrania, dr A. Kowalskiej-Lewickiej,
upoważniono nowy Zarząd do opracowania planu pracy na 1971 r. po otrzymaniu wskaźników finansowych.
Ad 8. Komisja wnioskowa przedłożyła WZ następujące wnioski: 1. O przyznanie członkowstwa honorowego: Jadwidze Sobieskiej za wieloletnią pracę na polu
folkloru muzycznego; Janinie Orynżynie za wieloletnią pracę w dziedzinie badań
i propagowaniu polskiej sztuki ludowej. Wniosek uchwalono jednomyślnie. 2. Wniosek upoważniający Prezydium ZG do wystosowania memoriału do władz Akademii
o jak naj szybsze powołanie Komitetu lub Komisji Etnograficznej jako samodzielnej
jednostki w ramach Akademii (treść wniosku była przedmiotem uchwały ZG dnia
17 IX 1970 r.). 3. Wystąpienie do PAN o zwiększenie stanu etatowego dla ODiIE
lub zwiększenie bezosobowego funduszu płac. Wniosek uchwalono jednomyślnie.
4. Oddział Toruń postuluje powrót do systemu ściągania składek przez oddziały.
Wniosek przyjęto jednomyślnie. Nadto oddział toruński zgłosił postulat zorganizowania wycieczki turystycznej do ZSRR. Zgłoszono również propozycję odbycia następnego WZ w Gdańsku. Decyzję w tym względzie pozostawiono nowemu Zarządowi.
Kronika
:359
W dalszym ciągu dyskusji K. Wypych w dłuższym wystąpieniu przypomniał
o 2 niezwykle ważnych dla PTL, a przypadających w tym roku rocznicach, a mianowicie 75-leciu istnienia PTL i 25-leciu jego działalności w PRL oraz omówił
osiągnięcia i działalność PTL w minionym okresie.
Z kolei B. Jaworska zgłosiła propozycję, by wyrazić uznanie osobom pracującym
na polu folkloru i ludoznawstwa, nie będącym członkami Towarzystwa, przez nadanie im członkostwa honorowego, jak np. W. Siemionowi. Z. Jarecka wypowiada
się za wyrażeniem uznania, lecz przyznanie członkostwa honorowego uznaje za
przesadę. A. Kutrzeba-Pojnarowa
wysuwa sugestię prof. Antoniewicza zorganizowania sieci społecznych opiekunów zabytków kultury ludowej. Z. Jarecka stwierdza,
że należy uhonorować 75 lecie PTL w najbliższym tomie "Ludu".
W zakończeniu dyskusji przewodnicząca dr A. Kowalska-Lewicka
serdecznie
podziękowała organizatorom WZ za sprawną organizację, po czym nastąpiło ogłoszenie wyników wyborów. Uprawnionych do głosowania było 60 delegatów, nieobecnych było 11 delegatów. W głosowaniu tajnym głosy oddało 49 delegatów, w tym
ważnych było 48 głosów. Wyniki wyborów odczytał H. Łopuszański. Spośród 27 kandydatów do ZG w wyniku wyborów weszli: prof. dr K. Zawistowicz-Adamska
(Łódź), prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa
(Toruń), doc. dr A. Nasz (Wrocław),
doc. dr B. Jaworska (Łódź), dr Leszek Itman (Wrocław), prof. dr Si. Bąk (Wrocław),
mgr Sto Błaszczyk (Poznań), ,prof. dr J. Burszta (Poznań), mgr M. Suboczowa (Katowice), mgr P. Kaleciak (Mszana Dolna), dr A. Kowalska-Lewicka
(Kraków), prof.
dr A. Kutrzeba-Pojnarowa
(Warszawa), prof. dr F. Wokroj
(Poznań), prof.
dr M. Frankowska (Poznań), prof. dr R. Reinfuss (Kraków), dr L. Malicki (Gdańsk),
doc. dr Z. Jasiewicz (Poznań), dr K. Pietkiewicz (Warszawa), mgr A. Posern-Zieliński (Poznań); na zastępców
członków: mgr J~ Optołowicz
(Lublin), prof.
dr A. Godlewski (Wrocław), mgr Sto Lew (Przemyśl).
Na członków GKR wybrano: L Kuźniewskiego (Opole), mgr J. Jastrzębskiego
(Tomaszów Maz.), dr B. Linette'a (Poznań), dr J. Dekowskiego (Łódź), mgr P. Niedźwiedzińskiego (Międzyrzecz).
Do Sądu Koleżeńskiego
wybrano:
dr T. Prus-Wiśniewskiego
(Myślenice),
dr M. Biernacką (Warszawa), mgr A. Kuczyńskiego (Wrocław), dr W. Jostową (Zakopane) i mgr J. Lecha (Łódź).
Po południu odbyła się wycieczka autokarowa, w czasie której uczestnicy WZ
zwiedzili zabytkowy kościół drewniany w Bukowcu, izbę regionalną w Dąbrówce,
gdzie również oglądali występy Lubuskiego Zespołu Pieśni i Tańca z Zielonej Góry
i autochtonicznego zespołu re'gionalnego, mającego półwiekową tradycję.
Sesja naukowa w dniu 19 września obejmowała z okazji XXV lecia problematykę etnograficzną Ziem Zachodnich i Północnych. W otwarciu sesji uczestniczyli
m. in. sekretarz KP PZPR _: Sto Nowaczyński, przew. PMRN - K. Pawliszak, prezes Lubuskiego Towarzystwa Kultury - dr W. Sauter, prezes Międzyrzeckiego Towarzystwa Kultury - inż. W. Gliński, przedstawiciel PK ZSL - J. Trochanowski,
kierownik Muzeum w Międzyrzeczu - mgr 'Alf Kowalski oraz W. Kromuszczyński.
Gości powitał i obradom przewodniczył mgr St. Błaszczyk. Przemówienia powitalne
wygłosili również St. NowaczyfJ.ski, dr Sauter i inż. Gliński.
Wygłoszono następujące referaty: Józef Burszta, "Etnografia polska a Ziemie
Zachodnie"; Dorota Simonides. "Opolska literatura ludowa w Folklorze Nadodrza";
Anna Szyfer, "Z problematyki badań nad procesami integracji kulturowo-społecznej
na Mazurach i Warmii": Wojciech Gluziński, "Funkcje muzeów regionalnych na
Ziemiach Nadbałtyckich i Nadodrzańskich"; Ryszard Kukier, "Niektóre zagadnienia
etnografii kaszubsko-słowińskiej w XIX i w początku XX wieku"; Kazimierz Pudło,
360
Kronika
"Stan badań nad procesem adaptacji i integracji kulturowo-społecznej
ludności łemkowskiej na Dolnym Śląsku"; Barbara Kołodziejska, "Przemysł i rzemiosło ludowe
na ziemi lubuskiej", Tadeusz Prus-Wiśniowski, "Niektóre cechy demograficzne Ziem
Zachodnich i Północnych".
W dyskusji nad referatami głos zabrali m. in.: St. Błaszczyk, A. Błachowski,
M. Znamierowska-Prufferowa,
K. Zawistowicz-Adamska
i L. Malicki. Dyskutanci
podkreślali bezpośredni związek pomiędzy etnografią i życiem politycznym społecznym i kulturalnym
i wskazywali na potrzeby zmobilizowania władz do właściwej
opieki nad muzealnictwem etnograficznym i etnografii w ogóle, o właściwą rangę
etnografa i etnografii. St. Błaszczyk apelował o pomoc PTL w zakresie urządzenia
wzorowej Izby Pamiątek w Dąbrówce Wielkopolskiej. M. Znamierowska-Prufferowa
wysuwała dezyderaty odnośnie muzealnictwa etnograficznego a L. Malicki proponował upoważnić ZG PTL do wystosowania pod adresem MKiSzt. petycji w sprawie
rozwoju muzealnictwa etnograficznego.
W trzecim dniu WZ odbyła się wycieczka.
Opracował Konrad Wypycll
SPRAWOZDANIE ZARZĄDU GŁOWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA
LUDOZNAWCZEGO Z DZIAŁALNOŚCI W OKRESIE KADENCJI OD
22 X 1967 DO 18 IX 1970 R.
L Stan
organizacyjny
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze posiada 19 oddziałów, poprzez które prowadzona jest działalność statutowa. Stan członków w poszczególnych oddziałach jest
następujący:
Lp.
Oddział
____
• ___
.0
•••
1968
_._--------
____
1. Gdańsk
2. Zabrze (Katowice)
3. Kielce
4. Kraków
5. Limanowa
6. Lublin
7. Łańcut
8. Łódź
9. Mszana Dolna
10. Olsztynek (Olsztyn)
11. Opole
12. Przemyśl
13. Poznań
14. Sanok
15. Toruń
16. Warszawa
17. Wrocław
18. Zakopane
19. Zielona Góra
Razem:
liczba członków
1969
stan na 10 VIII 70
---- ----- -----_.~_. ---_.
11
15
30
57
25
25
14
50
41
15
20
66
78
19
79
98
79
11
11
12
27
55
24
23
28
63
48
23
22
34
99
14
71
104
88
11
7
10
10
40
40
16
18
44
33
10
10
146
46
9
46
57
61
11
10
733
757
624
361
Kronika
Z przedstawionych danych wynika, że ogólna liczba członków PTL od 1967 r.
zmniejszyła się znacznie. Ten ubytek jest wynikiem przeprowadzonej
ostatnio,
zgodnie z wymogami ordynacji wyborczej nowego statutu, weryfikacji członków zalegających z opłacaniem składek członkowskich.
W związku z tym pojawia się potrzeba werbowania 'nowych członków. W ciągu
minionych trzech lat najaktywniejsze
w tym względzie były Oddziały: poznański,
łańcucki, warszawski, wrocławski. Zwiększenie liczby członków jest istotne, gdyż od
wzrostu liczby członków Towarzystwa i ich aktywności uzależniony jest dalszy jego
rozwój. Ważnym zadaniem było by zrzeszenie w szeregach PTL nie tylko etnografów, ale i specjalistów z nauk pokrewnych, interesujących
się kulturą ludową.
Rejestr członków i kartoteka składek, zgodnie z zarządzeniami PAN, prowadzone są centralnie we Wrocławiu. Skarbnicy Oddziałów otrzymują dwa razy do
roku wykazy zadłużenia członków. Jak wykazała ostatnia weryfikacja,
centralny
system ściągania składek, wprowadzony w roku 1967, nie jest korzystny dla Towarzystwa.
W okresie sprawozdawczym w skład Zarządu Gl. PTL wchodzili: prof. dr K. Zawistowicz-Adamska,
prezes; prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa,
v-ce prezes;
doc. dr Tadeusz Wl'óblewski, v-ce prezes; doc. dr Bronisława Jaworska, sekretarz
generalny; doc. dr Władysław Kwaśniewicz, z-ca sekr. gen.; mgr Maria Suboczowa,
od lutego 1970 1". z-ca sekr. gen.; prof. dr Stanisław Bąk, skarbnik; mgr Stanisław
Blaszczyk z-ca skarbnika; prof. dr Józef Burszta, przewodniczący Rady Wydawniczej PTL, oraz członkowie: prof. dr Jadwiga Klimaszewska, mgr Piotr Kaleciak,
dl' Kazimierz Pietkiewicz, dr Longin Malicki, dr Anna Kowalska-Lewicka,
prof.
dl' Anna Kuh'zeba-Pojnarowa,
mgr Kazimierz
Różanowski,
mgr Stefan Lew,
mgr Piotr Dekowski. Z-cy członków: prof. dr Franciszek Wokroj, mgr Zofia Neyman,
mgr Janusz Optołowicz. Członkowie Głównej Komisji Rewizyjnej: Ignacy Kuźniewski, przewodniczący, doc. dr Zbigniew Jasiewicz, mgr Józef Jastrzębski, dr Bogusław
Linette, dr Tadeusz Prus- Wiśniowski. Członkowie Sądu Koleżeńskiego: prof. dr Włodzimierz Antoniewicz, mgr Feliks Olesiejuk.
Oprócz osób pracujących społecznie, Towarzystwo nasze zatrudniało w administracji 4 pracowników i jedną woźną; w bibliotece i archiwum 2 pracowników;
w wydawnictwie 2 pracowników ,(w tym l osoba w redakcji "Literatury
Ludowej"); w Ośrodku Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi 1 pracownika, w Redacji "Dzieł wszystkich" Oskara Kolberga w Poznaniu - 7 pracowników.
II.
D z i a ł a l n ość
Zar ządu
G łów n e g o
jego
organów
Od ostatniego Walnego Zgromadzenia odbyły się 3 posiedzenia plenarne Zarządu oraz 5 posiedzeń Prezydium Zarządu Głównego PTL. W okresie całej trzyletniej
kadencji Zarząd odbył 11 posiedzeń plenarnych, 16 posiedzeń Prezydium, 2 Walne
Zgromadzenia: w Limanowej (1968) i Toruniu (1969) oraz przygotował Walne Zgromadzenie Delegatów w Międzyrzeczu (1970).
Główna Komisja Rewizyjna w czasie od 13 X 1969 przeprowadziła 3 kontrole
działalności Zal"Ządu Głównego PTL i 3 redakcji DWOK, zaś w okresie całej kadencji odbyło 10 kontroli. Szczegóły ustaleń zawarte są w sprawozdaniu GKR. Sąd
Koleżeński nie odbył żadnego posiedzenia.
Działalność Zarządu Gl. koncentrowała się na pomocy czy współdziałaniu w pracach poszczególnych Oddziałów i Sekcji oraz realizacji podjętych akcji specjalnych,
362
Kronika
ponadto realizowano uchwały W.Z. w Łodzi, Limanowej i Toruniu oraz zarządzenia
i sugestie władz zwierzchnich.
Na wiosnę 1968 r. Zarząd Gl. zorganizował w Toruniu specjalną konferencję. na
której przedstawiciele
wszystkich Oddziałów dyskutowali nad formami pracy wewnętrznej i nad podjęciem dwóch akcji specjalnych: prac przygotowawczych. związanych z tworzeniem małych skansenów i badaniami folkloru wiślanego oraz utworzenie przy PTL centralnego Ośrodka Informacji
i Dokumentacji
Etnogl'aficznej
(akcje finansowane dodatkowo przez PAN).
Władze Towarzystwa
nawiązały bliższe kontakty z instytucjami
centmlnymi
oraz z niektórymi organizacjami społecznymi i politycznymi. Na ręce przedstawicieli
tych instytucji przekazano szereg dezyderatów oraz interwencji
zmierzających do
wywalczenia naszej dyscyplinie należnej jej pozycji w życiu społecznym i kulturalnym kraju.
W PAN starano się o ponowne powołanie Komisji Etnogwficznej przy którymś
z Komitetów Naukowych Akademii, o możliwości zapraszania gości zagranicznych
na sesje naukowe Towarzystwa, o poparcie wyjazdów zagranicznych przedstawicieli
PTL na imprezy międzynarodowe,
o uzyskanie dodatkowych ]uedytó\\' na akcje
specjalne.
Interweniowano
w Ministerstwie Kultury i Sztuki w sprawie truclności. jakie
napotyka organizowanie skansenów, jak również w sprawie obsadzenia stanowisk
w działach etnograficznych
muzeów przez niefachowców. W wyniku złożonych
przez Towarzystwo wniosków w 1969 r. trzech działaczy Towal"Zystwa otrzymało
odznakę "Zasłużonego działacza kultury", a jedenastu odznakę "Za opiekę nad zabytkami".
W dziedzinie wewnętrznych
prac organizacyjnych
specjalna komisja Z. Gl.
w składzie: prof. dr F. Wokroj, mgr SI. Błaszczyk oraz mgr J. Optołowicz opracowała w latach 1968-1969
nową, zdemokratyzowaną
wersję statutu Towarzystwa.
uchwaloną przez W. Z. w TaTuniu w 1969 r. i zatwierdzoną w dniu 4 III 1970 r.
przez Wydział Spraw Wewnętrznych
m. Wroclaw.ia. Głównym celem statutu bylo
zreformowanie systemu wyborów władz Towarzystwa, aby zapewnić proporcjonalny
do ilości członków udział wszystkich środowisk w wyborze Zarządu Towarzystwa.
Ponadto w początku 1970 r., na żądanie PAN, Z. Gl. opracował perspektywiczny
plan pracy PTL na lata 1971-1975.
Plan szczegółowo omówił zamierzenia Towarzystwa w dziedzinie organizacji sesji, sympozjów problemowych i okolicznościowych, prac badawczo-naukowych
oraz prac z dziedziny informacji i dokumentacji
etnograficznej.
Ponadto perspektywiczny
plan wydawniczy Towal·zystwa. jak również plany związane z upowszechnieniem
wiedzy i akcjami samokształceniowymi.
III.
Ogól n a
c h a rak
t e r y s t Yk a
d z ia ła l n ości
O d d z i a łów
Realizacja zamierzeń organizacyjnych, naukowych, czy popularyzatorskich
przebiegała w różnych Oddziałach z rozmaitym nasileniem i przy użyciu różnych form.
Do najczęściej stosowanych należały spotkania członków Oddziałów połączone z referatami. Wśród referatów o dość szerokiej problematyce najwięcej poświęconych było
badaniom regionalnym, związanych z terenem działalności poszczególnych Oddziałów oraz referatów,
związanych
zainteresowaniami
naukowymi
poszczególnych
-członków.
Na uwagę i naśladownictwo zasługują urządzane przez niektóre Oddziały cykle
odczytów publicznych, takich jak zorganizowany przez Oddział Poznański w I pol.
Kronika
363
1969 1'. cykl wykładów religioznawczych 1, czy w II pol. 1969 r. cykl wykładów z zakresu kultury ludowej Wielkopolski", jak również zorganizowany przez Oddział
Krakowski cykl wykładów poświęconych etnografii ludów pozaeuropejskich 3. Również godną poparcia formą było organizowanie, często przy współpracy z innymi
instytucjami, sesji, na które zapraszano specjalistów z innych ośrodków. Ta ostatnia
forma napotykała na znaczne trudności, związane z ograniczonymi możliwościami
finansowymi Oddziałów, jednakże należy chyba w przyszłości zwrócić na nią większą
uwagę·
Znacznie rzadszą formą pracy Oddziałów są badania terenowe. Członkowie Towarzystwa zatrudnieni w różnych instytucjach nie dysponują na ogół czasem i dodatkowym pracom mogą poświęcić jedynie czas urlopu wypoczynkowego, a Towarzystwo tylko w ograniczonym zakresie może takie prace finansować. Badania podejmują głównie te Oddziały, którym udało się wejść w porozumienie z innymi
placówkami naukowymi czy społecznymi, takimi jak: muzea, komisje ochrony zabytków przy PTTK, czy kuratoria szkolne itp.
W okresie sprawozdawczym Oddział Przemyski urządził obóz naukowy w Dubiecku i prowadził badania w pow. Krosno i Przeworsk, organizowane w ramach
obozu naukowo-badawczego SN w Przemyślu. Oddział w Toruniu przeprowadził badania do przyszłego skansenu w Mogilnie, Kaszczorku i Silnie oraz prace badawcze
nad folklorem wiślanym; Oddział Wrocław badania skansenowe w 1968 i 1969
w Międzylesiu; Oddział Łódzki badania skansenowe w 1968 i 1969 w Smardzewicach;
Oddział Sląski z Zabrza badania dla informatora o kulturze ludowej na śląsku oraz
Oddział w Łańcucie badania z zakresu folkloru muzycznego w Handzlówce i okolicznych wioskach. Ponadto Oddział w Łańcucie prowadził prace w zakresie zabytków architektury
(suszarnia w Dąbrówkach i chałupa chłopa pańszczyźnianego
w Husowie), poszukiwania gwarowe i prace z zakresu inwentaryzacji fotograficznej
zabytków kultury ludowej. Oddział Gdański prowadził badania nad sztuką ludową
regionu Kociewia. Oddział opolski zbierał materiały z zakresu plastyki i folkloru
muzycznego. Na szczególną uwagę zasługuje zbieranie pieśni powstańczych i plebiscytowych. Oddział Zakopiański prowadził inwentaryzację kapliczek i rzeźb ludowych oraz współpracował przy organizacji skansenu w Zubrzycy.
Stosunkowo mało rozwinięta była akcja organizowania odczytów popularyzatorskich. Wprawdzie niektóre Oddziały mają i na tym odcinku pewne osiągnięcia
(cykl odczytów w Łańcucie razem z TWP), należy jednakże stwierdzić, że ogólnie
brak tym poczynaniom wyraźnego planu działania.
W roku ubiegłym w związku z licznymi uroczystościami rocznicowymi niektóre Oddziały (Sląsk, Przemyśl, Poznań, Łódź, Łańcut, Gdańsk) włączyły się do
1 M. Frankowska,
Religie pierwotne;
T. Wróblewski,
Buddyzm i jego znaczenie
w kulturze
ludów Azji polu dniowo-wschodniej
; Z. Jasiewicz,
Islam w procesach
przeobrażeń
spoleczno-kulturowych
radzieckich
ludów środkowo-azjatyckich;
M. Frankowska,
Współczesne
wierzenie Indian Meksyku;
M. Posern-Zielińska,
Współczesne
wierzenia
Indian
Ameryki
Północnej;
A. Posern-Zieliński,
Współczesne
wierzenia
ludów Oceanii;
E. Ciupak,
Katolicyzm
tradycyjny
w Polsce.
2 J. Burszta,
Kultura
ludowa
regionu
wielkopolskiego;
T. Wróblewski,
Budownictwo
ludowe; St. Błaszczyk,
Sztuka ludowa;
A. Glapa, Strój ludowy;
J. Dydowiczowa,
Obrzędowość
doroczna;
A. Wojciechowska,
Obrzędowość
rodzinna;
W. Sobisiak,
Ludowe
zwyczaje
prawne;
J. Burszta, Lecznictwo
ludowe;
Z. Jasiewicz,
Czary i wróżby;
J. Pieprzyk,
Elementy
ludowe
w kulturze mieszkańców
Poznania.
3 A. Kowalska-Lewicka,
Senegal,
kraj i ludzie;
A. Kowalska-Lewicka,
Mauretania,
kraj
i ludzie;
A. Kowalska-Lewicka,
Ludy pasterskie
Sahary;
A. Kowalska-Lewicka,
Wśród dorzecza Indian Amazonki;
SL Mycielski, Afryka, kraj kontrastów;
Wakarz, Sumatra,
kraj i ludzie; K. Wolski, W siepach i pustyniach
Beludżystanu.
364
Kronika
akcji dni folkloru regionalnego, powiatowych i wojewódzkich festiwali sztuki ludowej oraz licznych konkursów i wystaw.
Najsłabiej rozwiniętą formą działalności Oddziałów jest publikowanie prac popularno-naukowych
(z wyjątkiem projektu Oddziału Sląskiego) oraz udzial naszych
członków w publicystyce społeczno-kulturalnej
(wyjątkami Oddział Gdańsk i Opole).
być może nie wszystkie Oddziały złożyły w tym zakresie sprawozdania.
Chcielibyśmy zwrócić w tym miejscu uwagę na pewne nietypowe formy działalności Oddziałów, które wydają się godne naśladowania:
np. Oddział Lańcucki
organizował spotkania z twórcami ludowymi, zaś odczyt sprawozdawczy o festiwalu
uzupełniony był występem zespołów. Oddział Toruński urządził wieczór autorski
poety regionalnego z udziałem naukowców i artysty recytatora. Oddzi~ł Gdański
nawiązał współpracę z klubami szkolnymi i studenckimi pomagając im w organizacji quizów i wycieczki. Wreszcie Oddział Limanowski pomaga w organizacji
muzeum regionalnego.
Należy podkreślić, że podejmowane akcje organizowane były przez poszczególne
Oddziały głównie w oparciu o własne siły, z funduszów uzyskiwanych spoza Towarzystwa, bowiem Zarząd Główny borykał się z dużymi trudnościami finansowymi,
w wyniku których w minimalnym tylko stopniu mógł datować prace Oddziałów.
Omawiając prace poszczególnych Oddziałów na zakończenie warto przypomnieć
wkład pracy poniesiony przez Oddział Lódzki przy zorganizowaniu Walnego Zgromadzenia i sesji naukowej w 1967 r., Oddziału Limanowskiego w 1968 r. oraz Oddziału Toruńskiego, który był gospodarzem ogólnopolskiej konferencji PTL w 1968 r.
oraz zorganizował, z wielkim nakładem pracy i środków, jubileuszowe z okazji
XXV-lecia PRL Walne Zgromadzenie i Sesję Naukową w 1969 r. W sesji tej obok
członków PTL wzięli udział również goście zagraniczni.
IV. P r a c e S e k c j i A m e ryk a n i s t y c z n e j, C e nt r a l n e g o Oś r o d k a I n f o r m a c j j i D o k u m e nt a c j i E t n o g r a f i c z n e jor
a z B i b l i o t e k i i A rchiwum
A. Przy Towarzystwie istnieje osobna Sekcja Amerykanistyczna 4 ukonstytuowana na zebraniu w dniu 20 kwietnia 1969 r. Pracami sekcji kieruje prof. dr Maria
Fmnkowska. Siedzibą sekcji jest Poznań, liczy ona 35 członków, a jej celem jest
praca naukowa oraz działalność naukowo-popularyzacyjna.
W planach pracy przewiduje się organizowanie co dwa lata amerykanistycznego seminarium naukowego.
W okresie sprawozdawczym odbyło się 19 posiedzeń Zarządu Sekcji. W roku 1968
działalność Sekcji koncentrowała się głównie na organizacji III Etnograficznego Seminarium Amerykanistycznego,
które odbyło się w Poznaniu w dniach 18 do
20 IV 1969 r. Seminarium poświęcone było problematyce meksykanistycznej. Wzięły
w nim liczny udział prawie wszystkie ośrodki etnograficzne w kraju, a także przedstawiciele innych, pokrewnych dyscyplin - historii, archeologii, socjologii i geografii.
W czasie obrad wygłoszono 9 referatów o rozwoju etnologii i etnografii w Meksyku
oraz o kulturze Indian meksykańskich i jej współczesnych przeobrażeniach 5. Poruszono także kwestię polskich kontaktów z Meksykiem i odzwierciedlenie ich w literaturze polskiej. Na zakończenie odbyło się zebranie organizacyjne członków Sekcji
4
5
Sprawozdanie
Patrz ,.Lud",
opracowane
przez
t. 53, S. 460-464.
Sekretariat
Sekcji.
Kronika
365
Amerykanistycznej PTL. Referaty wygłoszone na Seminarium oraz obszerne sprawozdanie z dyskusji zostały opublikowane w "Etnografii Polskiej", t. XIV/2.
W następnym okresie, tj. od końca roku 1969 i w r. 1970, zajęto się przygotowywaniem IV Seminarium Amerykanistycznego, które poświęcone zostanie problematyce religioznawczej. Opracowano również projekt działalności popularyzacyjnej
Sekcji Amerykanistycznej. Sekcja zamierza rozpocząć akcję odczytową, a każdy cykl
odczytów wydać w pracy zbiorowej. Jednakże prawidłową działalność Sekcji i konsekwentne realizowanie zakreślonych planów niesłychanie utrudnia, a często uniemożliwia brak odpowiednich środków finansowych.
W dotychczasowej działalności Sekcji największy nacisk położony był na indywidualną pracę poszczególnych członków Sekcji. W okresie sprawozdawczym członkowie opublikowali i oddali do druku 25 prac (w tym publikacje książkowe, artykuły naukowe i populal"no-naukowe, oraz sprawozdania).
B. Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL w Lodzi, pracujący
pod kierunkiem prof. dr K. Zawistowicz-Adamskiej,
rozpoczął swoją działalność we
wrześniu 1968 l". po otrzymaniu specjalnej subwencji z PAN. Pierwszym etapem prac
ODiIE było gromadzenie materiałów w celu sporządzenia kartotek z podstawowymi
informacjami z zakresu etnografii.
W początkowym etapie prac, tj. w 1968 r., opracowano: wykaz prac magisterskich wykonanych w poszczególnych uniwersyteckich katedrach etnografii w latach
1945-1968 (Kraków, Lublin, Lódź, Poznań, Toruń, Warszawa, Wrocław). Sporządzono
wykaz prac doktorskich i habilitacyjnych z zakresu etnografii wykonanych w latach 1959-1968 i założono karty dokumentacyjne
tych prac. Sporządzono wykaz
muzeów etnograficznych oraz muzeów regionalnych, posiadających działy etnografii.
Sporządzono wykaz instytucji etnograficznych
(uniwersyteckich, akademickich, towarzystw krajowych i zagranicznych). Opracowano ankietę informującą o działalności placówek etnograficznych w Polsce w latach 1960-19696• Opracowano aktualną kartotekę osobową, zawierającą wykaz osób pracujących w dziedzinie etnografii
z jednoczesną informacją o ich specjalności naukowej. W pierwszym rzędzie przystąpiono do rejestracji członków PTL.
W ciągu 1969 r. kontynuowano prace rozpoczęte w 1968 r. oraz podjęto nowe
prace. Rozprowadzono opracowaną przez Ośrodek ankietę o działalności placówek
etnograficznych w Polsce (katedry uniwersyteckie, muzea). Założono kartotekę twórców ludowych. Przystąpiono do zakładania kartoteki filmu etnograficznego. Gromadzone są materiały o zjazdach, konferencjach, wystawach muzealnych i innych. Założono wstępną kartotekę wycinków prasowych. Prowadzone są prace nad klasyfikacją materiałów dokumentacyjnych, dostosowaną do potrzeb Ośrodka.
W zakresie informacji przygotowano materiały do kroniki w "LUDZIE". Nawiązano współpracę celem zbierania, przekazywania i wymiany materiałów z niektórymi instytucjami w kraju i zagranicą. Ponadto Ośrodek udziela szeregu informacji indywidualnym osobom z kraju i z zagranicy.
W roku 1970 działalność Ośrodka koncentrowała się głównie wokół uzupełnienia
i weryfikowania posiadanych materiałów (kartotek). Kontynuowane były prace nad
uzupełnieniem kartotek, zespołów regionalnych, twórców ludowych. Uzupełnieniem
wykazu członków PTL oraz uzupełnianiem bibliografii prac z zakresu dokumentacji,
informacji i muzealnictwa. Prace nad weryfikacją wycinków prasowych, klasyfikacją teniatyki etnograficznej. Ponadto założono: kartotekę festiwali i imprez folklorystycznych w Polsce w 1969 r. Rozesłano ankietę dotyczącą badań terenowych
6 Ankieta
zbierała
informacje
o wyjazdach
zagranicznych
pracowników
placówek, badaniach
terenowych,
archiwach
(w przypadku
muzeów).
poszczególnych
366
Kronika
oraz wykonano wiele innych prac z zakresu informacji: opracowano szereg komunikatów, m. in. "Uwagi o stanie źródeł pochodnych w etnografii" na międzynarodową
konferencję Ośrodka Informacji i Dokumentacji Naukowej PAN, która odbyła się
w dniach 12 X-16 X 1970 r. w Zakopanem.
D. Działalność biblioteki w 3-letnim okresie sprawozdawczym
ilustrują następujące zestawienia:
1. Nabytki
wymiana
zakup
inne
razem
1968
1969
19'70
846
850
871
46
93
58
22
25
20
914
968
949
Ogółem
2567
197
67
2831 egz.
Lata
-----
-------,._-
2. Udostępnianie
La ta
19687
1969 B
1970
księgozbioru
Ilość czyt.
na miejscu
Ilość wypoż.
książek
Ilość wypoż.
ks. poza czyt.
Ilość ks.
sprawdz. z in.
bibliot.
787
2054
2388
6970
76
129
617
16
10
10
W okresie sprawozdawczym
1969-1970
wymianę
wydawnictw
prowadzono
z 227 instytucjami, w tym 167 instytucjami zagranicznymi i 60 instytucjami krajowymi. W ostatnim okresie nawiązano kontakt z 12 nowymi instytucjami (z 7 zagranicznymi i 5 krajowymi). Dzięki nawiązanym kontaktom uzyskano dalsze nowe
czasopisma i dzieła zwarte.
W okresie sprawozdawczym
1969-1970 wpłynęło z wymiany 871 egz. wydawnictw, z czego 75<J/oz zagranicy. W latach 1968-1970 poszerzono wymianę zagraniczną o 21 nowych kontrahentów.
Dział wymiany utrzymuje ścisłą współpracę z: Zakładem Katalogów Centralnych Biblioteki Narodowej w Warszawie, Działem Katalogów Centralnych Biblioteki PAN w Warszawie oraz Biblioteką Uniwersytecką we Wrocławiu. do których
przekazuje roczne wykazy nabytków czasopism zagranicznych.
Ważniejsze zagraniczne dzieła zwarte i seryjne (bez czasopism) odnotowywane
są w roczniku PTL "Lud" (począwszy od t. 53).
Po przeniesieniu biblioteki do nowych pomieszczeń przy ul. Szewskiej 36 wdrożono prace nad katalogiem rzeczowym działu etnograficznego, a w ostatnim czasie
pl'Zeprowadzono skontrum księgozbioru.
E. Archiwum naukowe PTL znajduje się w pomieszczeniach magazynu wydawnictw Towarzystwa. Zbiory archiwalne udostępniane były czytelni biblioteki PTL.
Z materiałów archiwalnych skorzystało w ostatnim okresie kilkanaście osób 9.
W 1968 r. biblioteka
była nieczynna
z powodu przeprowadzki.
Księgozbiór
udostępniono
czytelnikom
26 I 1969 r.
g W tym
dr Prilipko
z Kijowa,
redakcja
DwOK, Zakład Polskiego
i Polska Telewizja.
Atlasu
Etnograficznego-
367
Archiwum nie posiada oddzielnego pomieszczenia. Lokal przyznany przez Uniwersytet Wrocławski pomieści! tylko księgozbiór i czytelnię. Zarząd Główny czynił
starania na Uniwer'sytecie o przydzielenie dodatkowego pomieszczenia na archiwum,
jednakże sprawa nie została dotąd załatwiona pomyślnie.
V. D z i a ł a l n ość
w y d a w n ic z a
P TL
A. Reformując dotychczasowy styl pracy wydawniczej Towarzystwa i realizując zalecenia PAN, Zarząd Glówny powołał w 1967 r. Radę Wydawniczą, do
której weszli redaktorzy wydawnictw ciągłych oraz czasopism. Przewodniczącym
Rady został wybrany prof. Józef Burszta, redaktor DwOK .i "Ludu", Członkami
Rady zostali: Maria Frankowska
("Prace Etnologiczne"), Jadwiga Klimaszewska
(,.Biblioteka Popularnonaukowa"), Anna Kowalska-Lewicka ("Prace i Materiały Etnograficzne"), Julian Krzyżanowski ("Literatura Ludowa"), Anna Kutrzeba-Pojnarowa
("Atlas Polskich Strojów Ludowych"), Kazimiera Zawistowicz-Adamska
("Lódzkie
Studia Etnograficzne"). Funkcję redaktora "Archiwum Etnograficznego" pełnił do
marca 1970 r. Władysław Kwaśniewicz. Po jego rezygnacji funkcję powierzono
Bronisławie Jaworskiej.
W okresie sprawozdawczym
odbyto 6 posiedzeń Rady Wydawniczej
(20 I 68,
20 IV GB, 28 IX 68, 11 169, 17 V 69, 17 II! 70), na których omawiano całokształt polityki wydawniczej, ustalano i zatwierdzano
plany wydawnicze. Na posiedzeniu
w dniu 17 marca br. uchwalono perspektywiczny plan wydawniczy na lata 19711975.
W okresie kadencji obecnego Zarządu wydano: 3 tomy "Ludu", 1 tom "Prac
Etnologicznych", :3 tomy "Prac i Materiałów Etnograficznych", 1 tomik "Biblioteki
Popularnonaukowej",
;~ zeszyty "Literatury Ludowej", 2 zeszyty APSL, 2 roczniki
..Łódzkich Studiów Etnograficznych", razem 17 pozycji o łącznej objętości 212,47 arkuszy wydawniczych.
"Lud". t. 51. cz. I! (red. J. Gajek)
..Lud". t. 52 (red. J. Gajek)
"Lud". t. 5;~ (red. J. BUI'szta)
Anna Kowalska-Lewicka, Shipibo. "Prace Etnologiczne", t. IX.
(reel. M. Frankowska)
Jadwiga Pawłowska, Dolnośląska
wieś Pracze w pow. milickim - Kl11tUl'a spoleczna i duchowa. "Prace i Materiały Etnograficzne". t. 25, cz. I! (red. J. Gajek)
Wieś Dolnośląska.
"Prace i Materiały Etnograficzne", t. 20 (red.
A. Nasz)
Konrad Wypych, W cieniu fe. "Biblioteka Popularnonaukowa",
t. 5 (red. M. Frankowska)
"Literatura Ludowa", z. 4-6/66
(red. J. Krzyżanowski)
.,LiteratUl"u Ludowa", z. 1-3/67 (red. J. Krzyżanowski)
,.Literatura Ludowa", z. 4--6/67/68
(red. J. Krzyżanowski)
Gustaw Fierla, Strój Lachów Sląskich, "Atlas Polskich Strojów Ludowych" (red. O. Gajkowa)
Władysław Kolago, Strój kolbielski.
"Atlas Polskich Strojów
Ludowych" (red. O. Gajkowa)
21,75 ark. wyd.
28,75 ark. wyd.
34,62 ark. wyd.
10,50 ark. wyd.
14,75 ark. wyd.
26,-
ark. wyd.
ark.
9,25 ark.
8,25 ark.
16,ark.
10,-
wyd.
wyd .
wyd.
wyd.
5,25 ark. wyd.
6,10 ark. wyd.
368
Kronika
"Łódzkie Studia Etnograficzne",
-Adamska)
"Łódzkie Studia Etnograficzne",
-Adamska
t. X (red. K. Zawistowicz11.25 ark. wyd.
t. XI (red. K. Zawistowicz10,- ark. wyd.
212,47 ark. wyd.
Łącznie w latach 1967-70
Z wymienionych pozycji w ostatnim roku wydano 7 tomów o łącznej objętości
113,22 arkuszy, a to:
:14,62ark. wyd.
'"Lud" t. 53 (red. J. Burszta)
A. Kowalska-Lewicka,
Shipibo
(red. M. Frankowska)
10,50 ark. wyd.
26,- ark. wyd.
Wieś Dolnośląska.
PiME t. 20 (red. A. Nasz)
K. Wypych, W cieniu fe (red. M. Frankowska)
10,- ark. wyd.
Wt. Ko1ago, Strój Kolbielski
(red. O. Gajkowa)
6,10 ark. wyd.
"Łódzkie Studia Etnograficzne", t. XI (red. K. Zawistowicz-Adamska)
10.- ark. wyd.
16.- ark. wyd.
"Literatura
Ludowa", z. 4-6/67/68 (red. J. Krzyżanowski)
113,22 ark. wyd.
Do druku przekazane zostały następujące
pozycje:
"Lud", t. 54 (red. J. Burszta)
Józef Majchrzak, Dolnośląskie pieśni ludowe
"Łódzkie Studia Etnograficzne", t. XII
(red. S. Bąk)
25,- ark. wyd.
lO,-ark. wyd.
11.- ark. wyd.
W trakcie opracowania technicznego, redakcyjnego lub edytorskiego znajdują
się: 3 pozycje "Archiwum Etnograficznego", 1 pozycja "Prac Etnologicznych", 2 pozycje "Biblioteki Popularnonaukowej",
1 pozycja "Prac i Material(Jw Etnograficznych" oraz 1 "Atlas Strojów Ludowych". Razem 9 pozycji o objętości około 96 arkuszy. Wydanie tych pozycji jak również t. 54 "Ludu" i t. 13 "Łódzkich Studiów
Etnograficznych" przewidywane jest w 1971 r.
B. W okresie sprawozdawczym ID, tj. w ciągu 2 lat i S miesięcy, ukazało się
,drukiem 7 tomów DwOK o łącznej objętości 305,9 arkuszy:
XII.
III.
VI.
XII.
VIII.
X.
VI.
45,5 ark. wyd.
27,S
42,41,40.1
55,54,5
1967 tom 60 Przyslowia
44 Góry i Podgórze, cz. I
1968
45 Góry i Podgórze, cz. II
52 Białoruś-Polesie
1969
41 Mazowsze, cz. VI
66 Korespondencja
1970
O. Kolberga,
III
42 Mazowsze, cz. VII
Razem
305,9 ark. wyd.
Łącznie od początku prac poligraficzno-wydawniczych,
tj. od 1961, ukazało się
51 tomów o objętości 1377,9 ark. wyd. (około 78~/0całości DwOK). Z tego w ostatnim roku 2 tomy O obj. 109,5 ark. wyd.
W druku znajdują się 2 kolejne tomy DwOK:
nr 54-55 Ruś Karpacka
cz.
ID Sprawozdanie
opracowane
przez redakcję
DwOK.
Kronika
369
Roczna produkcja graficzna DwOK wynosi obecnie 2 tomy (ok. 80 ark. wyd.),
co odpowiada wysokości dotacji udzielanej przez PAN.
W opracowaniu redakcyjnym i graficznym znajduje się aktualnie 10 tomów
na poczet planu wyd. lat 1970-1973: t. 37-38. Komentarze
tekstowe
i muzyczne
<lo t. 1-:J(i D1VOK, t. 49-51 Sanockie-Krośnieńskie
cz. l-III, t. 56-57 Ruś Cze1'u;ona cz. l-lI
i t. 61-63 Studia, 1"ozprawy i artykuły
tekstowe i muzyczne (łącznie
ok. :HO ark. wyd.). Druk 4 z powyższych tomów (nr 49, 61-63) rozpocznie się
w i9'll J".
W opracowani u autorskim znajdują się wszystkie pozostałe tomy (17). Są to
prace specjalistyczne, toteż większość z nich wykonuje Redakcja DwOK w ramach
swojej działalności, przygotowując z rękopisów tomy 47 Chełmskie i Przemyskie,
58-59 Materiały
do etnografii
Słowian
i 73-74 MisceHanea cz. I-II, a także
gmmadząc materiały do t. 75 Biografia O. K. i opracowując tomy indeksowe nr 76,
79 i 80. Prawdopodobnie Redakcja przejmie także wykonanie opracowania tomów
twórczości muzycznej O. Kolberga (tomy 67-69), ponieważ dotychczasowi autorzy
zrezygnowali z pracy i odstąpili od umowy.
Komitet Redakcyjny. W okresie sprawozdawczym
odbyły się 3 konferencje
Komi tetu Redakcyjnego DwOK pod przewodnictwem prof. dr J. Krzyżanowskiego.
Najważniejsze uchwały Komitetu dotyczyły ustalenia zasad opracowania i wydania
komentarzy tekstowych i muzycznych do tomów 1-36 DwOK (przygotowanych od
strony autorskiej przez 19-osobowy zespół komentatorów)
oraz poszerzenia zestawienia wydawniczego DwOK z 66 do 80 tomów w związku z dokładniejszym rozpoznaniem spuścizny rękopiśmiennej O. Kolberga.
Omawiając akcje wydawnicze Towarzystwa należy podkreślić duże trudności
z jakimi borykał się w okresie sprawozdawczym
Zarząd Główny PTL oraz Redakcja DwOK.
Truclności te wynikają między innymi z tego, że wraz z zakończeniem akcji
millenialnej ograniczono w 1966 r. sumę globalnej dotacji, jaką za pośrednictwem
PAN otrzymywało Towarzystwo na normalne statutowe cele i akcję specjalną, jaką
jest wydawanie Dzieł wszystkich Oskara Kólberga.
Budżet Towarzystwa zostal ograniczony do rozmiarów poprzedzających
czasy
wydawania dzieł Kolberga, podczas gdy Towarzystwo, nie rezygnując z planu pełnego wydania Dzieł Kolberga, walczy o możliwość utrzymania wszystkich swoich
serii wydawniczych. Jest to możliwe dzięki współpracy z instytucjami państwowymi i samorządowymi, które doceniając ważność pracy Towarzystwa,
przychodzą
mu w miarę możności z pomocą finansową. W ostatniej kadencji Zarządu szczególnie pomyślnie układała się współpraca z Radami Narodowymi w Lodzi, Lublinie, Limanowej i Wrocławiu oraz z Mazowieckim Ośrodkiem Badań Naukowych,
jak również z organizacjami
samorządowymi,
takimi jak: Wojewódzki Zarząd
Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" we Wrocławiu, Centrala Rolnicza
Spółdzielni "Samopomoc Chłopska", Centralny Związek Spółdzielni Mleczarskich,
czy Rada Robotnicza Fabryki Samochodów Osobowych.
Uwzględniając potrzebę popularyzacji
oraz sytuację finansową Towarzystwa,
Rada Wydawnicza kierowała swe wysilld w kierunku uaktywnienia
serii "Biblioteki Popularnonaukowej"
i zamierzenia w tym względzie zostały osiągnięte.
W okresie sprawozdawczym podejmowano również usilne starania o wzmożenie
sprzedaży wydawnictw poprzez państwową sieć księgarską. Akcja ta prowadzona
była na terenie Warszawy, Poznania i Wrocławia, lecz nie przyniosła w pełni zadawalających wyników. Obecnie podobną akcję podjęto na terenie Krakowa.
I-II.
24 -
Lud,
t. 55, 1971
370
Kronika
W roku 1970 Towarzystwo po raz pierwszy brało udział we Wrocławiu w kiermaszu książki z okazji miesiąca "Książki i Prasy". Akcję tę uważać należy za
zad~walającą zarówno z punktu widzenia ekonomicznego jak i popularyzatorskiego.
VI. S p r a w y f i n a n s o w e
Dochody Zarządu Gl. PTL w poszczególnych latach kształtowały się prawie na
jednakowym poziomie i były względnie pomyślnie realizowane. Dzięki staraniom
Zarządu Gl. PTL uzyskiwane były co roku dodatkowe dotacje z PAN na finanso• wanie działalności Towarzystwa lub podejmowanych akcji jak: ochrona zabytków
kultury ludowej, utworzenie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej.
Dochody w tys. zł wyniosły:
za rok
Rodzaj dochodów
1968
1969
od l I 70
do 31 VII 70
1. Składki członkowskie
2. Sprzedaż wydawnictw
3. Dotacje z PAN
4. Przelewy na akcje i zad. zlec.
5. Zyski nadzwyczajne
15
165
692
42
13
72
636
99
12
85
440
90
2
1
916
821
Lp.
----------
..
--------------------
Razem w tys. zł
627
Koszty dzialalności statutowej i wydawniczej wynikające z realizacji zadań
uchwalonych vrzez Zarząd Gl. PTL i z zatwierdzonych przez PAN rocznych preliminarzy budżetowych wyniosły w tys. zł:
za rok
1968
1969
ad l I 70
do 31 VII 70
1. Koszty działalności statut.
2. Koszty wydawnicze
3. Koszty akcji i zadań zlec.
4. Straty działaln. wydawniczej
402
422
26
1
323
421
103
11
148
359
67
107
Razem w tys. zł
851
858
681
Lp.
Rodzaj kosztów
-----._-
--~-------
------ .. ----
Bilanse Zarządu Gl. PTL są badane co roku przez biegłego księgowego. a orzeczenia z tych badań przekazywane były do PAN i Głównej Komisji Rewizyjnej
PTL. Biegli każdorazowo stwierdzali prawidłowość prowadzonych ksiąg rachunkowych i sporządzanych na ich podstawie bilansów.
Sytuacja finansowa Towarzystwa była i jest w dalszym ciągu trudna ze względu
na wspomniane już ograniczenie dotacji oraz na zaciągnięte zobowiązania wydawnicze z lat poprzednich, jak również na skutek konieczności poniesienia konsekwencji nieopatrznej
działalności organizacyjnej
i finansowej z lat minionych. Towarzystwo w bieżącym roku było zmuszone wypłacić w wyniku wyroku sądowego
107 tys. zł daw,nym współpracownikom
PTL mgr B. Kuźmiczowi i dr A. Glapie.
371
Kronika
Z tej przyczyny w roku bieżącym 1970, Towarzystwo boryka się z ogromnymi trudnościami finansowymi.
W związku z tym Zarząd Główny podjął konieczne, nieraz drastyczne środki
dla zapewnienia równowagi budżetowej poprzez dostosowanie poszczególnych rodzajów działalności do możliwości płatniczych, wzmożenie dochodów ze sprzedaży
wydawnictw itp. Mamy nadzieję, że przyszły Zarząd będzie mógł kontynuować
rozpoczęte prace w łatwiejszej sytuacji.
Na zakończenie chcemy jeszcze raz podkreślić, jak ważnym problemem jest
terminowe regulowanie składek członkowskich. Zaległości z tego tytułu są niestety
znaczne. Członków zalegających
z opłacaniem składek Zarząd Główny PTL na
wniosek Zarządów Oddziałów będzie zmuszony w najbliższym czasie ostatecznie
skreślić z listy.
Kończąc sprawozdanie Zarządu Głównego musimy stwierdzić, że nie cały zamierzony plan prac ustępującego Zarządu został należycie zrealizowany. Zbyt słaba,
w naszym mniemaniu, jest jeszcze więź między poczynaniami Zarządu Głównego
a poszczególnych Oddziałów. Ze spraw rozpoczętych i wymagających
kontynuacji
zwracamy uwagę na konieczność:
- zakończenia akcji skansenowej, zleconej nam przez PAN,
- przedyskutowanie profilu akcji popularyzacyjnej,
prowadzonej przez poszczególne Oddzi.ały oraz ewent. podjęcie akcji odczytów międzyoddziałowych,
- aktywizację terenów północno-wschodnich,
reaktywowanie
tam agend Towarzystwa,
- powit:kszenie ogólnej liczby członków naszego Towarzystwa.
W pmcach zewnętrznych należy dążyć do:
- nawiązania
jak najszerszej
współpracy
z innymi instytucjami,
zwłaszcza
pl'zemyślenie form współpracy z Towarzystwami Regionalnymi,
- zacieśnienia współpracy z Radą Towarzystw Naukowych przy PAN.
W poczynaniach organizacyjno-finansowych
należy mieć na uwadze:
- wygospodarowanie pełnego etatu dla sekretarza "Literatury Ludowej",
- podejmowanie
dalszych wysiłków zmierzających
do powiększenia
środków
finansowych, jakimi dysponuje nasze Towarzystwo.
Bronisława
I KONGRES ETNOLOGII EUROPE.JSKIEJ
24-28 SIERPIEŃ 1971 R.
Jaw01'ska
W PARY2U
Data zorganizowania
wymienionego w tytule notatki kongresu powinna stać
się - w myśl intencji jego organizatorów - datą przełomową w historii etnologii
(etnografii) światowej w ogóle, a w szczególności w dziedzinie współpracy przedstawicieli tej nauki w zakresie studiów kultur europejskich. Inicjatywa zwołania
kongresu została podjęta przez Międzynarodowe Towarzystwo Etnologii i Folkloru
(Societe Internationale
d'Ethnologie
et de F'olklore-SIEF),
kontynuujące
prace
zawiązanego w okresie międzywojennym
(z udziałem przedstawicieli
Polski) międzynarodowego ośrodka badań sztuki ludowej (CIAP) l. Towarzystwo to włączając
1 Sprawozdania
z kongresów
CIAP
były publikowane
w
"Ludzie"
w
tomach:
26, 30, 38.
372
Kronika
się organizacYJnie w prace Unii Nauk Antropologicznych
i Etnologicznych Rady
Filozofii i nauk Humanistycznych
(Union Internationale
des Sciences Anthropologiques et Ethnologiques du Conseil International
de Philosophie et des Sciences
Humaines) przyjęło obecnie na siebie obowiązek organizacji i koordynacji prac
w zakresie etnologii (etnografii) europejskiej, a kongres był pierwszym kl'Okiem
w tym kierunku, jeśli nie liczyć dotychczasowej działalności 6 komisji roboczych,
utworzonych
w roku 1964, a skupiających
przede wszystkim etnografów krajów
eUl'Opejskich 2. Organizację kongresu w Paryżu wzięto na siebie Muzeum Sztuki
i Tradycji Ludowych (Musee National des Arts et Traditions Populaires), w którego nowym gmachu w Lasku Bulońskim odbywały się obrady. Przewodniczącym
kongresu był poprzedni, długoletni dyrektor tegoż muzeum, tWórca najpiękniejszych
wystaw etnograficznych w muzeach francuskich i inicjator nowych wystaw w tym
muzeum, G. H. Riviere. Jego zastępcą obecny dyrektor (conservateur en chef) tegoż
muzeum. J. Cuisenier. Sekretarzem generalnym panna C. Marcel-Dubois. Wspólpracował w organizacji kongresu i związanych z nim wystaw muzealnych również dzial
(Deparlement)
Europy Muzeum Człowieka (Musee de I'Homme) kierowany przez
panią M. de Fontanes. Patronat nad lwngresem objęli ministrowie kultur.v i wychowania narodowego Francji.
Nie ulega wątpliwości, że kongres spełnił swoje zadanie ulatwiając przegląd
i konfrontację wyników prac różnych współczesnych kierunków nauki, odświeżając
i nawiązując nowe kontakty naukowe. Skupi! więcej osób niż odpowiednie sekcje
na kongresach nauk antropologicznych i etnologicznych, dając zarazem wobec zav,;ężenia tematyki więcej możliwości krytycznej oceny zastosowanych metod i wyników pracy. Wyraźnie zarysowały się kierunki narodowe, jak również - wysunięte przez organizatorów na obrady plenarne - próby znalezienia wspólnego. uniwersalnego klucza czy modelu dla badań nad kulturą krajów europejskich, jako
wycinkiem ogólnych badań nad kulturą.
Na kongres zostało zgłoszonych blisko 300 osób z 30 krajów, w tym pnlwie polowa z referatami, wygłaszanymi w 9 komisjach. Nie wszyscy co prawda zjawili
się na kongresie. Przewidziane komisje odpowiadały częściowo zakresowi dzialania
komisji towarzystwa. Były to komisje: 1) bibliografii, 2) narzędzi i technik rolniczych, 3) poezji i ballad ludowych, 4) zwyczajów dorocznych i świąt współczesnych,
5) architektury
ludowej i skansenów, 6) organizacji rodzinnej, 7) filmów, 8) stosunków międzyetnicznych
we współczesnej Europie, 9) kultury ludowej i jej wyrazu muzealnego 3. Referaty wygłoszone w tych komisjach wykraczały niejednokrotnie jednak tematycznie poza zakres określony nazwą komisji. I tak na komisji
1. obok bibliografii przedstawiono
również informacje o źródłach i stanie bada!1,
w tym m. in. dotyczących zwyczajów prawnych i wydawnictwa
Dziel wszystkich
O. Kolberga (J. Burszta). Na komisji 2. obok propozycji porównawczej historii narzędzi rolniczych (Ch. Vakarelski - Bułgaria) oraz problematyki genezy. systema2 Są to następujące
komisje
SIEF:
1. bibliograficzna,
prowadzona
przez R. Wildhabera
z Bazylei
(Szwajcaria)
i G. Heilfurtha
z Marburga
(NRF); 2. studiów
etnologicznych
i folklorystycznych
w szkolnictwie
wyzszym
- H. Bausinger
z Tybingi
(NRF) i W. Nicolaisen
z Edynburga
(Szkocja);
3. narzędzi
rolniczych
(w tym również kultury
wina, hodowli.
pożywienia)
W. Jacobeit
(NRD) i P. Michelsen
(Holand.la);
4. zwyczajów
dorocznych
- 1. Weber-Kellermann
z Marburga,
D. Loukatos
- Ateny;
5. poezji ludowej
- O. Sirovatka
z Brna w Czechosłowacji
i R. W. Brednich
z Fryburga
w NRF; 6. filmu dla badań etnograficznych
i folklorystycznychK. Ranke i F. Simon z Getyngi
(NRF). Por. SIEF - Informations, N° 4 (1970) s. 11-12.
sprawozdanie
M. Popa.
3 Komisjom
SIEF odpowiadały
następujące
komisje
Kongresu:
1-4 i 7. pozostałe
komisje
Kongresu
podejmowały
tematy
nowe,
podejmowane
w ostatnich
latach
\V
wielu
krajach
europejskich
i stanowiące
podstawę
współpracy
między tymi krajami.
Kronika
373
tyki i techniki pracy starych narzędzi upraw i obróbki zbóż Europy wsch. (od
Bałtyku po Bałkany), znalazły się referaty o funkcjonalności
naczyń używanych
w gospodal'ce wiejskiej (G. Profeta Włochy), naśladujących
funkcje żywych
organizmów, jak również przedstawione
przez Ch. Parrain'a
(Francja) kapitalne
studium różnic regionalnych w tradycyjnym budownictwie wiejskim Francji, wywolanych różnymi technikami produkcji niektórych win w toku rozwoju i specjalizacji tej galęzi przemyslu w czasach nowożytnych. Żywą dyskusję wywolał referat
B. Kopczyńskiej-Jaworskiej
porównujący skutki industrializacji
i socjalizacji życia
wsi polskich i bułgarskich.
Przewodnicząca
komisji M. J. Brunhes-Delamarre
(Francja) p"zedstawiła na przykładzie wsi francuskiej
zderzenie nowych technik
rolniczych z tradycyjną strukturą wsi.
Licznie obesłana komisja 3. objęła zarówno referaty i dyskusje poświęcone
analizie struktury ballad, ich kategorii historycznych i współczesnych w różnych
krajach. sposób ekspresji i specjalne wątki literatury
ludowej (np. kanibalizm
w pieśni serbskiej), jak zagadnienia dialektów regionalnych i bilingwizmu na pograniczach etnicznych. V. K. Sokołova (ZSRR) omawiała historyczny charakter ballad i pieśni, V. Krawczyk (polska) - recepcję tradycyjnych pieśni ludowych przez
folklor robotniczy, O. Mulkiewicz-Goldbergowa
(Izrael) stereotypy w tradycyjnych
obrzędach dorocznych na przykładzie sylwetki Żyda w przedstawieniach
ludowych.
Równie bogato jak poprzednia obesłana komisja 4. zgodnie z nazwą objęła zarówno charakterystykę
tradycyjnych zwyczajów dorocznych różnych regionów jak
i współczesne święta "ludowe". Wyniki szerszych studiów porównawczych,
dotyczących obchodów świąt wielkanocnych w rejonie Morza Śródziemnego referowaly
C. Lacoste i L. Roubin, jako przedstawicielki
większego zespołu badaczy francuskich. przygotowujących pod redakcją profesora R. Bastide'a i H. Balfet monografię etnograficzną tego terenu. S. Kniezević (Jugosławia) omawiała odbicie obrzędowości dOl'ocznej w twórczości malarzy "naiwnych".
W komisji 5. zajmowano się przede wszystkim budownictwem
tradycyjnym
i jego rek(J!1strukcją (w tym młyny antyczne w Rumunii). P. H. Stahl (Paryż) przeciwstawiał wsie kolonizowane wsiom powstającym
samorzutnie. N. Pe,sić-Maksimović (Jugosławia) zwróciła uwagę na możliwość wykorzystania pięknych zespołów
tradycyjnej
architektury
wsi i miasteczek Jugosławii jako muzeów skansenowskich. N. Dunal"C (Rumunia) tlumaczyl na szerokim tle porównawczym (wykraczającym poza Europę) powstanie czworobocznych zagród zamkniętych. Komisja 6. zajęła się zarÓwno organizacją tradycyjnej
rodziny i jej zmianami współczesnymi,
zwyczajami prawnymi (w tym małżeństwa matrylokalne w rodzinie patriarchalnej
w Jugosławii - N. Pavković), pozycją kobiety jak również zagadnieniami terminologicznymi i pokrewieństwem
zwyczajowym. Na tej również komisji, pod przewodnictwem Anglika J. Pitt-Riversa,
O. Skalnikova
(Czechosłowacja) referowała
wyniki prac dotyczących kształtowania się regionów kulturowych i utrzymywania
niektórych granic dawnych regionów etnograficznych
we współczesnej kulturze
czeskich robotników. W dyskusji podjęto sporne zagadnienie określenia pojęcia
kultury robotniczej.
Komisja 7. dyskutowała zarówno technikę jak i treści filmu etnogmficznego.
Ciekawe filmy etnograficzne wyświetlane były ponadto w ciągu trwania Kongresu
w obu muzeach.
Obradom komisji 8. przewodniczyl
dyrektor
Instytutu
Etnografii
Akademii
Nauk ZSRR, J. V. Bromley, a etnografowie radzieccy (S. A. Tokarev, L. N. Terentieva. L V. Pokrovskaja i in.) przedstawili w serii referatów generalne problemy studiów radzieckich w zakresie etnografii europejskiej,
zagadnienie mal-
374
Kronika
żeństw mieszanych w ZSRR, wspólnoty etnicznej i regionu historyczno-etnograficznego na przykładzie Francji i in. Ze strony jugosłowiańskiej i rumuńskiej (V. Stojancević, R. Vulcanescu) przedstawiono wyniki studiów kompleksowych poświęconych stosunkom etnicznym na pogranicznych dla tych krajów terenach powstającej
obecnie wielkiej zapory wodnej na Dunaju. M. P. Dolle i J. Gutwirth (Francja)
wygłosili referaty na temat Cyganów w Alzacji i Żydów w Europie wschodniej.
Największa liczba referatów polskich znalazła się w komisji 9., której przewodnictwo objęła wypróbowana przyjaciółka Polski, kierownik departamentu Europy Muzeum Człowieka, M. de Fontanes. Były to referaty poświęcone roli muzeum
etnograficznego
w studium nad rozwojem kultury ludowej (K. Makuiski), projektowi muzeum światowego rybołówstwa
(M. Znamierowska-Priifferowa),
polskim zbiorom w Muzeum Człowieka (P. Szacki), cechom oryginalnym polskiej kultury ludowej (A. Kutrzeba-Pojnarowa)
i specjalnie jej oryginalnemu malarstwu ludowemu (A. Kunczyńska-Iracka).
I w tej Komisji jak w wielu poprzednio omówionych, zaznaczyły się różnice w sposobie ujmowania referatów i w problematyce
wysuniętej na plan pierwszy przez przedstawicieli różnych narodowości. Charakterystyczne, że właśnie Austriak, K. BeiU, zwrócił uwagę na możliwość wykorzystania kartografii etnograficznej do prac i ekspozycji muzealnej. Przedstawiciele krajów socjalistycznych Europy środkowo-wsch. i pd., jak również niektól'zy etnografowie francuscy i radzieccy na tej i innych sekcjach nawiązywali do współczesnych przeobrażeń kultury wsi. W wystąpieniach etnografów francuskich i rumuńskich wystąpiły ponadto nawiązania do prac językoznawczych i strukturalizmu.
Metodologiczny charakter miały - dość kontrowersyjne zresztą - referaty na
sesjach plenarnych, dyskutowane następnie na specjalnych posiedzeniach. M. Pop
(Rumunia) omawiając generalne problemy etnologii europejskiej zaproponował podział kultur na "zgramatykalizowane"
(o znanym ich uczestnikom kodzie) i "niezgramatykalizowane"
(o nie uświadomionym
kodzie), zastępując nimi popularny
niegdyś podział na kultury niższe, oparte o tradycję ustną i wyższe - o pismo.
Podział ten wywołał obszerną dyskusję, obracającą się głównie wokół zagadnień
terminologicznych. Drugi referat wygłosił J. Greimas (Francja). Był on poświęcony
językom (ustnemu przekazowi, gestom, muzyce) jako systemom komunikacji. Referat trzeci na temat informatyki i jej zastosowania w pracy muzealnej, oraz nowoczesnych metod studiów danych etnograficznych
przedstawił
dyrektor ATP,
J. Cuisenier. Wykorzystując przykłady pracy prowadzonego przez siebie muzeum
zwrócił zarazem uwagę na różnice możliwości zastosowania nowych metod klasyfikacji materiałów archeologicznych i etnograficznych.
Wypada na zakończenie ocenić udział delegacji polskiej na Kongresie. Nie byla
ona liczna 4. Jej wkład jednakże został oceniony pozytywnie. Wyrazem uznania
dla nauki polskiej bylo nadanie czlonkostwa honorowego towarzystwa prof. J. Krzyżanowskiemu oraz wprowadzenie przedstawiciela etnografii polskiej do nowo obranych władz towarzystwa, tzw. Conseil d'Administration.
Jej przewodniczącym na
miejsce K. C. Peetersa (Belgia), otwierającego obecny Kongres został wybrany
M. Pop (Rumunia), a w jej składzie znaleźli się w większej niż dotąd liczbie etnografowie krajów socjalistycznych 5. Rada podjęła zobowiązanie reaktywizowania
4 Dwie osoby reprezentowały
oficjalnie
muzealnictwo
etnograficzne
(Warszawy
i Torunia).
trzy - skierowane
przez Min. Oświaty i Szk. Wyższego - PTL (byli to kierownicy
i pracownik
katedr
etnografii
uniwersytetów
w Poznaniu,
Lodzi i Warszawie).
W Kongresie
wzięło ponadto
udział
2 stypendystów
muzealnych
oraz
3 pracowników
PAN i muzeów,
przebywających
w Paryżu.
5 Viceprezesami
zostali: K. C. Peeters
i J. Cuisenier,
ponadto
R. M. Dorson (USA). sekretarzem generalnym
C. Marcel-Dubois,
skarbnikiem
R. Lecotte (Francja),
członkami:
J. V. Brom-
375
K1'onika
istniejących i ew. utworzenie nowych, postulowanych ·przez członków towarzystwa,
komisji roboczych, wyjaśnienie
i uregulowanie
stosunku pomiędzy towarzystwem
a wychodzącymi od wielu lat bibliografiami
międzynarodowymi
etnografii, jak
również czasopismem "Ethnologia Europea". Najbliższe posiedzenie Rady ma mieć
miejsce w Bukareszcie w 1972, a II Kongres Etnologii Europejskiej zostanie zwołany na zaproszenie przedstawione
przez przedstawiciela
Jugosławii,
dyrektora
Muzeum Etnograficznego w Belgradzie, S. Zecevića, w tym mieście w r. 1975.
Anna
Kut1'zeba-Pojnarowa
ley (ZSRR) .. 1. Dias (Portugalia),
W. Nicolaisen
(Szkocja),
C. Ortutay
(Węgry), R. Pinon
(Belgia), R. Wildł1aber
(Szwajcaria)
z poprzedniego
składu
zarządu
oraz nowo wybrani:
B. Alver
(Norwegia).
H. Bausinger
(NRF). B. Holbek
(Dania),
W. Jacobeit
(NRD). J. Jech
(Czechosłowacja),
A. Kutrzeba-Pojnarowa
(Polska), D. Loukatos
(Grecja),
T. Tentori
(Włochy), S. Zecević (Jugosławia).
Bułgarię
reprezentuje
członek
honorowy
Ch. Vakarelski.
Liczba
członków
Rady zostala
podniesiona
do 20. S'I przewidziani
również
konsultanci.
Zwiększono
również
liczbę członk<",w honorowych.