Cyfrowa Etnografia

http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/966.pdf

Media

Part of Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1980 t.24 z.2

extracted text

K

R

O

N

I

K

A

„Etnografia P o l s k a " , t. X X I V z. 2
I S S N 0071-1861

OŚRODKI

ETNOGRAFICZNE W

PRADZE

W P r a d z e c z e s k i e j , będącej — j a k w i a d o m o — w a ż n y m c e n t r u m życia n a u k o ­
wego i kulturalnego

o odległych t r a d y c j a c h h i s t o r y c z n y c h , s k u p i a się

działalność

l i c z n y c h placówek reprezentujących poszczególne d y s c y p l i n y n a u k o w e . W ś r ó d
wymienić

także

należy

etnografię,

która

zajmuje

określone

miejsce

c z e s n y c h n a u k a c h społecznych . W

p r a s k i m środowisku e t n o g r a f i c z n y m

t o w a n e są poglądy

sposób n o w a t o r s k i p r z e d m i o t ,

1

określające

w

we

nich

współ­

reprezen­

z a k r e s oraz

cele

n a u k o w o - b a d a w c z e s t a w i a n e p r z e d etnografią j a k o p r z e d dyscypliną o d z w i e r c i e d l a ­
jącą niektóre a s p e k t y życia, p r a c y i k u l t u r y społeczeństwa s o c j a l i s t y c z n e g o . W w y ­
niku

zajęcia

takiego

stanowiska badania

etnograficzne

ukierunkowane

są

przede

w s z y s t k i m n a s z e r o k o potraktowaną współczesność, co j e d n a k n i e o z n a c z a , b y n i e
uwzględniano w n i c h także d z i e d z i c t w a t r a d y c j i p r z e k a z a n e j p r z e z przeszłość. W p a ­
r z e ze znaczną dynamiką cechującą r o z l i c z n e p r a c e b a d a w c z e w t e r e n i e i d z i e b a r ­
dzo ożywiona i b o g a t a działalność w y d a w n i c z a interesujących n a s placówek, w ś r ó d
których

wymienić

należy

przede

wszystkim Instytut Etnografii

i Folklorystyki

Czechosłowackiej A k a d e m i i N a u k i Katedrę E t n o g r a f i i p r z y U n i w e r s y t e c i e K a r o l a ,
a także M u z e u m E t n o g r a f i c z n e .
2

W

niniejszym artykule przedstawione

zostaną

głównie

s t r u k t u r a , działalność

n a u k o w o - b a d a w c z ą i w y d a w n i c z a powyższych i n s t y t u c j i .

A. I N S T Y T U T E T N O G R A F I I I F O L K L O R Y S T Y K I CZECHOSŁOWACKIEJ A K A D E M I I N A U K
(ÚSTAV P R O E T N O G R A F I I A F O L K L O R I S T I K U OSAV)
Struktura
demii

Nauk

organizacyjno-naukowa
w

Pradze

wiąże

Instytutu Etnografii

się z wyodrębnieniem

Folklorystyki

Aka­

czterech podstawowych

i

od­

działów. Są t o :
I.

Oddział K u l t u r y R o b o t n i c z e j ;

II.

Oddział Świadomości

III.

Oddział B a d a n i a Współczesnej W s i S o c j a l i s t y c z n e j ;

IV.

Oddział D o k u m e n t a c j i N a u k o w e j .

Funkcję

Narodowej;

d y r e k t o r a I n s t y t u t u pełni D o c . P h . D r . Antonín R o b e k ,

stępcą j e s t P h D r .

Zdeňka V a n & c k o v a ,

C S c , jego z a ­

poszczególnymi oddziałami kierują

stępujący p r a c o w n i c y n a u k o w i : P h D r . M i r j a m

Moravcova,

zaś n a ­

C S c . (Oddział I ) , P h D r .

J o s e f Vařeka, C S c . (Oddział I I ) , D o c . P h D r . Antonín R o b e k , C S c . (Oddział I I I ) o r a z
P h D r . M i r o s l a v J a n o t k a (Oddział I V ) .

N a t e m a t p r z e d m i o t u i założeń c z e s k i e j e t n o g r a f i i por. Z.
S z r o m b a - R y s o w a , „Cesky lid", R. 51: 1964, „Etnografia P o l s k a " , t. 10: 1966, s. 518-523.
Powyższy artykuł został n a p i s a n y n a p o d s t a w i e i n f o r m a c j i u z y s k a n y c h w c z a ­
sie t y g o d n i o w e g o p o b y t u w I n s t y t u c i e E t n o g r a f i i i F o l k l o r y s t y k i A k a d e m i i N a u k
w P r a d z e (październik 1977).
1

2

174

KRONIKA
W

Instytucie zatrudnionych

jest

46 p r a c o w n i k ó w

(wraz

z aspirantami

„we­

wnętrznymi" ) , w t y m 34 stałych.
3

Wymienione

powyżej

oddziały I n s t y t u t u dysponują

n a s t a w i o n y m i n a specyfikę p r o w a d z o n y c h
wydawanym

własnymi

z myślą o s z e r o k i c h kręgach odbiorców p r o f e s j o n a l n y c h

„Český l i d " , założony j e s z c z e w 1891 r .

4

Instytutu

jest

periodyk

P u b l i k a c j e związane z działalnością n a u k o ­

w o - b a d a w c z ą t e j placówki d r u k o w a n e są w ł a s n y m n a k ł a d e m
twie

wydawnictwami

w i c h obrębie p r a c . O r g a n e m

5

l u b też w

Národopisná Knižnice. S y s t e m a t y c z n e i s z y b k i e p u b l i k o w a n i e

wydawnic­

p r a c oraz m a ­

teriałów możliwe jest dzięki dość często s t o s o w a n y m t e c h n i k o m p o w i e l a n i a i r o t a printu.
Praca

Instytutu jako

placówki n a u k o w o - b a d a w c z e j

realizowana

jest w

płaszczyznach, co w p ł y w a n a f a k t , iż w obrębie poszczególnych oddziałów
wydzielone

sekcje. T e m a t e m

wiodącym,

podjętym

w

związku

bieżącej pięciolatki (1975-1980) jest „Kultura l u d o w a w

z realizacją

warunkach

wielu

pracują
zadań

społeczeństwa

s o c j a l i s t y c z n e g o " . Oprócz działalności r o z w i j a n e j pod t y m kątem w r a m a c h w s z y s t ­
6

k i c h w y m i e n i o n y c h oddziałów aktywność I n s t y t u t u p r z e j a w i a
formach

współpracy z poszczególnymi placówkami

się także w

naukowo-badawczymi

różnych
zarówno

n a t e r e n i e Czechosłowacji, j a k też z e t n o g r a f i c z n y m i ośrodkami z a g r a n i c z n y m i .
Instytut Etnografii i F o l k l o r y s t y k i w P r a d z e posiada
rowaną p r z e z D o c . P h D r .
dzone

są p r a c e związane z edycją Etnografii

cowywaną p r z e z k o l e k t y w

swoją filię w B r n i e , k i e ­

Karela Fojtika, C S c . Aktualnie w
Słowian

placówce t e j p r o w a ­

(Słowianie Z a c h o d n i )

opra­

międzynarodowy.

I n s t y t u t p r a s k i współpracuje w s z e r o k i m z a k r e s i e z I n s t y t u t e m E t n o g r a f i c z n y m
Słowackiej A k a d e m i i N a u k w Bratysławie (Národopisný Ü s t a v S A V ) . Współpraca t a
dotyczy

badań

prowadzonych

w

związku z p r a c a m i n a d e t n o g r a f i c z n y m

Czechosłowacji . Równolegle p o d e j m o w a n e są wspólne t e m a t y

a r e z u l t a t y p r a c w r a m a c h tego współdziałania mają być p u b l i k o w a n e
s e r i i studiów. W

w

specjalnej

związku z a k t u a l n i e podjętym t e m a t e m „Tradycyjna k u l t u r a l u ­

d o w a n a z i e m i a c h c z e s k i c h i słowackich" p r z e w i d z i a n o
W

atlasem

naukowo-badawcze,

7

r a m a c h współpracy

Instytutów w

Pradze

i w

publikację

11 studiów.

Bratysławie

realizowane

również t r z y wspólne z a d a n i a n a u k o w o - b a d a w c z e koncentrujące
pujących p r o b l e m ó w : 1) i n t e r e t n i c z n e związki k u l t u r l u d o w y c h

są

się wokół nastę­
w

Czechosłowacji;

2) dzieje i t e o r i a c z e s k i e j i słowackiej e t n o g r a f i i i f o l k l o r y s t y k i ; 3) p r o c e s y e t n i c z n e
n a t e r e n a c h p o g r a n i c z n y c h Czechosłowacji. Rolę kierowniczą w r e a l i z a c j i t y c h z a ­
dań spełnia I n s t y t u t w
W

Pradze.

r a m a c h z a g r a n i c z n y c h kontaktów n a u k o w y c h

Instytut Etnografii i Folklo­

r y s t y k i w P r a d z e współpracuje z ośrodkami e t n o g r a f i c z n y m i

i n n y c h krajów

euro­

pejskich,

Demokratyczna

oraz

ze

t a k i c h j a k P o l s k a , Bułgaria, N i e m i e c k a

Związkiem

R a d z i e c k i m . U c z e s t n i c z y także

w

Republika

międzynarodowej

akcji

badania

W y n i k i międzynarodowych k o n f e r e n c j i n a u k o w y c h znajdują s w o j e

odzwier-

kultury ludowej w K a r p a t a c h i n a Bałkanach .
8

T z w . a s p i r a n c i „ w e w n ę t r z n i " pozostający pod bezpośrednią opieką d y r e k t o r a
I n s t y t u t u piszą p r a c e k a n d y d a c k i e w o k r e s i e 3 l a t . A s p i r a n c i e k s t e r n i s t y c z n i u b i e ­
gający się o stopień k a n d y d a t a n a u k w I n s t y t u c i e mają n a t e n c e l p r z e w i d z i a n y
o k r e s pięcioletni.
Rozwój tego c z a s o p i s m a od c h w i l i jego założenia o m a w i a Z. S z r o m b a - R y s o w a w r e c e n z j i „Cesky Ud", R. 50:1963, „Etnografia P o l s k a " , t. 9: 1965, s. 548-553.
N a przykład „ Z p r a v o d a j e " oraz „ M a k e t y " dotyczące p r a c różnych oddziałów.
Z e s t a w i e n i a szczegółowe zob. p r a c e oddziału I i I I .
Całością p r a c a t l a s o w y c h k i e r u j e obecnie P h D r . S o n a Kovačevičová, C S c .
z I n s t y t u t u E t n o g r a f i i Słowackiej A k a d e m i i N a u k w Bratysławie. Z r a m i e n i a I n ­
s t y t u t u p r a s k i e g o k i e r o w n i k i e m t y c h p r a c jest P h D r . J o s e f Vařeka, C S c .
W r a m a c h p r a c p r o w a d z o n y c h p r z e z Międzynarodową Komisję do B a d a n i a
K u l t u r y L u d o w e j w K a r p a t a c h i n a Bałkanach.
3

4

5
6

1

8

175

KRONIKA
ciedlenie

w

publikacjach

Instytutu, a i c h przebieg

relacjonowany

jest w

formie

biuletynów i n f o r m a c y j n y c h .
9

Po wprowadzeniu

ogólnym p r z e c h o d z i m y do krótkiego omówienia p r a c w o b r ę ­

bie poszczególnych oddziałów I n s t y t u t u .
Oddział I — K u l t u r y R o b o t n i c z e j (Oddělení etnografie
Zadaniem pierwszoplanowym
ruchu

robotniczego,

botniczej

warunkami

Pragi. Problemem

dělnictva)

tego Oddziału jest p r o w a d z e n i e badań n a d historią
bytowymi,

wiodącym w

kulturą

społeczną

oraz

folklorem

ro­

l a t a c h 1975-1980 jest „Kultura i sposób

życia c z e s k i e j k l a s y r o b o t n i c z e j " .
Wydawnictwa

Oddziału I p u b l i k o w a n e

teriałowych, ogłaszanych w
terze

„Etnografie

syntetycznym, wydawanych

n y m zagadnieniom

10

w

są zarówno w

formie

opracowań m a ­

dělnictva", j a k też n a u k o w y c h

poszczególnych t o m a c h

przygotowania

s y n t e z y k u l t u r y k l a s y r o b o t n i c z e j P r a g i . Objętość tego
1 1

wania zaplanowana

odręb­

. O b y d w a t y p y w y m i e n i o n y c h opracowań — p r z e z n a c z o n y c h do

użytku wewnętrznego — mają n a c e l u s k o m p l e t o w a n i e materiału do
ogólnej, o b s z e r n e j

o charak­

poświęconych

jest n a około 500 stron. W

dawczych Instytut przewiduje

swych zamierzeniach

sukcesywne opracowywanie

opraco­

naukowo-ba­

zagadnienia kultury ro­

b o t n i c z e j także w i n n y c h m i a s t a c h C z e c h i M o r a w .
W

r a m a c h zadań szczegółowych Oddziału trwają

i kulturą różnych g r u p z a w o d o w y c h
leżą

do n i c h

się obróbką

piaskarze, wozacy,

rębacze

lodu

i spławem

a więc

wszyscy

Niegdyś były to g r u p y

drewna,

prace badawcze

n a d życiem

utrzymujących się z p r a c y n a d W e ł t a w ą . N a ­
oraz

proletariackie najbardziej

t z w . „podskalacy"

c i , których
lewicowe

trudniący

„żywiła"

Wełtawa.

spośród k l a s y

robotni­

c z e j P r a g i , tworzące własne, zamknięte społeczności .
12

Oddział I I — Świadomości N a r o d o w e j (Oddělení národního obrození)
Problematyka
W

badawcza

związku z t y m b a d a n i a

historyków,

oddziału

j a k i etnografów.

szych, etnografowie

realizowana

jest w

n a d świadomością narodową
Prace

zaś podejmują

historyków

problem

a więc 1848 r. W y n i k i badań p u b l i k o w a n e

aspekcie historycznym.

są zarówno domeną

odnoszą

się do epok

prac

wcześniej­

począwszy od o k r e s u W i o s n y

Ludów,

są p r z e z I n s t y t u t w s e r i i O p e r a E t i m o ­

lógica, a także w r a m a c h s p e c j a l n e g o w y d a w n i c t w a Oddziału „Etnografie národního
obrození" ( o p r a c o w a n i a
biegu konferencji
W

Oddziale

materiałowe)

13

o r a z w b i u l e t y n a c h informujących

o prze­

naukowych.
I I działa

również

zespół b a d a w c z y

zajmujący

się

zagadnieniami

' P a t r z np. Česko-německá
spolupráce mezi Ústavem pro ethografii
a
folkloristiku ČSAV w Praze a Etnografickým
Pracovištěm
Akademie
Věd NDR w Drážďa­
nech, Zpravodaj
koorinované sité vědeckých informant
pro etnografii
a
folkloristiku, P r a h a 1977.
Zob. n p . A . R o b e k ,
F r . V a n ř i k , Etnografie
pražského dělnictva,
Ma­
k e t a I. P r a h a 1975; Zbousob
bydlení a bytová kultura
pražského dělnictva,
(18481948), p r a c a z b i o r o w a , M a k e t a I I I P r a h a 1976.
„Etnografie dělnictva" d o s t a r c z a p o d s t a w materiałowych do p r z y g o t o w y w a n i a
artykułów o c h a r a k t e r z e „małych s y n t e z " , które mają posłużyć do o p r a c o w a n i a
s y n t e z y ogólnej. P i e r w s z y t o m „Etnografie dělnictva" ukazał się w P r a d z e w 1974 r.
D o r o k u 1977 wyszło już s i e d e m k o l e j n y c h tomów traktujących w ujęciu c h r o n o ­
l o g i c z n y m (od końca X V I I I w . poczynając) o życiu r o b o t n i c z e j P r a g i i j e j s p r o l e t a r y z o w a n e g o z a p l e c z a . A k t u a l n i e g r o m a d z o n e są materiały dotyczące współczesności.
W a r t o w t y m m i e j s c u nadmienić, że właśnie „podskalacy" w c z a s i e r e w o l u c j i
w 1848 r. w a l c z y l i w p i e r w s z y c h s z e r e g a c h .
is p i e r w s z y n u m e r „Etnografie národního obrození" ukazał się w 1975 r. D o
r o k u 1977 w y d a n o już pięć numerów.
1 0

11

12

176

KRONIKA

procesów e t n i c z n y c h , k i e r o w a n y p r z e z P h D r . Ive
Oddziału —

pod k i e r o w n i c t w e m

związane z g r o m a d z e n i e m

PhDr.

Heroldova, C S c

J . Vařeki —

i przygotowywaniem

1 4

. W r a m a c h tego

realizowane

są także

prace

do p u b l i k a c j i materiałów do a t l a s u

etnograficznego.
Zadanie

podjęte

z problemem
Prace

aktualnie

mniejszości

badawcze

przez

narodowych

dotyczą p r z e d e

m i e c k i e g o . Odrębne z a g a d n i e n i e
kontekście ludność
n a stałe. W

oddział

Świadomości

zamieszkujących

w

Narodowej

w s z y s t k i m ludności p o c h o d z e n i a
o r a z szczególny p r z e d m i o t

cygańska, która n a o b s z a r z e

wiąże

się

obrębie z i e m c z e s k i c h .
greckiego

i nie­

badań stanowi w t y m

Czechosłowacji

została

osiedlona

związku z e stabilizacją terytorialną C y g a n ó w rozpoczęto b a d a n i a n a d

p r o c e s e m i c h a d a p t a c j i , odzwierciedlającym się w różnych d z i e d z i n a c h życia i k u l ­
tury.
Oddział I I I —

Badania

Współczesnej

W s i S o c j a l i s t y c z n e j (Oddělení

výskumu s o ­

cialistické společností)
Oddział t e n i s t n i e j e dopiero od 1975 r. Z a t r u d n i e n i w n i m p r a c o w n i c y
się głównie z aspirantów, a opiekę naukową n a d n i m i s p r a w u j e
Główne zadanie badawcze

Oddziału w l a t a c h 1975-1980 b r z m i : „ W p ł y w b u d o w y

s o c j a l i z m u n a sposób życia i kulturę w s i " . P o d t y m właśnie kątem
badania

mające

n a celu

rekrutują

dyrektor Instytutu.

opracowanie

dwóch

monografii,

a

ukierunkowano

mianowicie

Přerova

n a d Ł a b ą o r a z w s i Jenśtejn koło Přerova.
Ważnym odcinkiem prac

prowadzonych

przez

Oddział I I I są s t u d i a n a d p a -

miętnikarstwem chłopskim, począwszy od d r u g i e j połowy X I X w . Duży n a c i s k kła­
dzie się również n a pamiętnikarstwo współczesne j a k o n a szczególny d o k u m e n t b u ­
d o w y społeczeństwa s o c j a l i s t y c z n e g o . W związku z t a k i m s t a n e m r z e c z y powstała —
z inspiracji Instytutu —

specjalna

sieć pamiętnikarzy

chłopskich,

co u z n a n o

za

początek k r o n i k a r s t w a s o c j a l i s t y c z n e g o n a t e r e n i e C z e c h .
P r a c e tego Oddziału r e a l i z o w a n e

są w r a m a c h k i l k u s e k c j i związanych t e m a ­

t y c z n i e z różnymi d z i e d z i n a m i k u l t u r y l u d o w e j ; t a k i m i n p . j a k a r c h i t e k t u r a , k u l t u r a
społeczna

(w

t y m obrzędowość)

oraz folklor.

Wspomniany

uprzednio

dział k r o n i ­

k a r s t w a s t a n o w i komórkę odrębną.
Oddział b a d a n i a

Współczesnej

Wsi Socjalistycznej —

analogicznie

do

pozosta­

łych — p o s i a d a własną serię w y d a w n i c z ą pt. V e s n i c e . P u b l i k u j e również materiały
k o n f e r e n c y j n e w s p r a w o z d a n i a c h zatytułowanych „Etnografie socialistické v e s n i c e " .
P r a c o w n i c y Oddziału w r a m a c h p o p u l a r y z o w a n i a

współczesnych zagadnień c h a ­

r a k t e r y s t y c z n y c h d l a w s i s o c j a l i s t y c z n e j organizują także s p e c j a l n e w y s t a w y
blemowe

15

pro­

.

Oddział I V — D o k u m e n t a c j i N a u k o w e j (Oddělení

dokumentace)

W O d d z i a l e t y m — p o d o b n i e j a k w omówionych p o p r z e d n i o — p r a c a

prowadzo­

n a jest w k i l k u s e k c j a c h . Należą do n i c h : 1) s e k c j a d o k u m e n t a c j i , w której

groma­

dzone są materiały t e r e n o w e , rękopiśmienne o r a z w m a s z y n o p i s i e , a także materiał
i l u s t r a c y j n y ( r y s u n k i i fotografie); 2) a r c h i w u m w r a z z f o t o l a b o r a t o r i u m
tacja filmowa);

3) b i b l i o t e k a

(dokumen­

(licząca 20 000 w o l u m i n ó w ) ; 4) w y d a w n i c t w a

i biblio­

g r a f i a w r a z z informacją naukową i bibliograficzną.
Informacje

dotyczące działalności w y d a w n i c z e j

Instytutu przedstawione

zostały

p r z y o k a z j i o m a w i a n i a p r a c poszczególnych Oddziałów. W t y m m i e j s c u n a szczególZob. I . H e r o l d o v a ,
"Válka v lidovém podáni, P r a h a 1977, O p e r a E t i m o ­
lógica, n r 7.
N a przykład d w i e w y s t a w y w s k a n s e n i e w Přerovie: „ A B C w s i s o c j a l i s t y c z ­
n e j " w g s c e n a r i u s z a A . R o b k a o r a z „Kobieta X X s t u l e c i a " w g s c e n a r i u s z a J . S v o b o d o v e j p r z y współudziale A . R o b k a .
1 4

15

177

KRONIKA
ną

uwagę

sprawnie

zasługuje

działalność

zorganizowany

informacja

ta obejmuje

tak/.e i n n e k r a j e

.stopniu k r a j e zachodnie.
ко studiu
w

národnostní

serii Zpravodaj.

Oddziału

otázky

v

ČSSR

oraz

Bibliografie
zestawień

knižnice

17

w

socjalistycznego
Vědecké

Zahraniční

oraz

bardzo

Czechosłowacji

oraz w

informace

znacznym
Bibliografie

i

literatura

—

ukazują

się

postaci

jest

w

formie

powielanych

dziesięcioletnich

wydawana

w

edycji

Národopisná

. B i u l e t y n y i n f o r m a c y j n e z d a n y m i b i b l i o g r a f i c z n y m i , ukazjące się w l i c z ­

12-13 z e s z y t ó w

bie

z bibliografią

K o o r d i n o v a n é Sité V ě d e c k ý c h I n f o r m a c i i p r o E t n o g r a f i i a F o l -

roczników

oraz

obozu

Materiały i n f o r m a c y j n e

k l o r i s t i k u . Česká N á r o d o p i s n á
1 6

I V związana

dział i n f o r m a c j i n a u k o w e j . Oprócz t e r e n u

rocznie,

sukcesywnie

dostarczane

są p r a c o w n i k o m

naukowym

Instytutu.
B. K A T E D R A E T N O G R A F I I I F O L K L O R Y S T Y K I U N I W E R S Y T E T U K A R O L A W P R A D Z E
(KATEDRA E'INOGHAFIE A F O L K L O R I S T I K Y FILOSOFICKÉ F A K U L T Y
KARLOVY UNIVERSITY)
Katedra
ona w

1932. M i e ś c i się

E t n o g r a f i i i F o l k l o r y s t y k i w Pradze istnieje od r o k u

głównym gmachu

lozoficznym.

u n i w e r s y t e c k i m , słynnym C a r o l i n u m , p r z y

Kierownikiem

naukowo-dydaktycznych,
dydaktyczną,

mającą

tej

placówki,

która

7 stałych

posiada

Wydziale

Fi­

pracowników

jest

Doc. P h D r .

Antonín R o b e k , CSc. Poza

działalnością

na celu

kształcenie

młodych

pracowników

kadr

przyszłych

n a u k o w y c h , K a t e d r a r o z w i j a działalność n a u k o w o - b a d a w c z ą o r a z
oświatową. S t u d e n c i w

r a m a c h zajęć

wprowadzani

są w

popularyzatorsko-

najistotniejsze

zagadnie­

n i a w s i współczesnej, zarówno o d s t r o n y ogólnej, j a k i e m p i r y c z n e j . K o ń c o w e

prace

dyplomowe

Dużą

wagę

są najczęściej

przywiązuje

się

wynikiem

również

działalności

do w y m i a n y

prowadzonej

doświadczeń

w

terenie .
1 8

płynących

z

prac

stu­

d e n c k i c h r e a l i z o w a n y c h w s k a l i k r a j o w e j , j a k też m i ę d z y n a r o d o w e j . T o n o w o c z e s n e
podejście
w

m a na celu

problemy

nych

nurtujące

tendencji

poświęconych
ferencja

jesl,

poszerzenie horyzontów
orgii ni . o w a n i e

konkretnym

zorganizowana

młodej

k a d r y i zaangażowanie

współczesną c y w i l i z a c j ę . J e d n y m z w y r a z ó w
studenckich

zagadnieniom.

Tak

konferencji

na

przykład

jej

reprezentowa­

międzynarodowych,
w

roku

była p o d hasłem „ E t n o g r a f i a a a n t y f a s z y z m " .

1977

kon­

N a szczególną

u w a g ę zasługuje f a k t , że z o k a z j i podjęcia t e g o t e m a t u s t u d e n c i ' K a t e d r y E t n o g r a f i i
w P r a d z e z o r g a n i z o w a l i w y s t a w ę w L i d i c a c h , miejscowości, która w czasie o s t a t n i e j
w o j n y padła ofiarą o k r u t n e j p a c y f i k a c j i h i t l e r o w s k i e j .
D z i ę k i dużej i n i c j a t y w i e k i e r o w n i c t w a K a t e d r y , e t n o g r a f i a , j a k o d y s c y p l i n a , j e s t
systematycznie

popularyzowana

wśród szerokich

m a s społeczeństwa za

pośrednic­

t w e m ś r o d k ó w m a s o w e g o p r z e k a z u , szczególnie a u d i o w i z u a l n y c h .
W

obrębie

Katedry

mają

nae"

wydawnictw

(Philosophica

czasopisma

uniwersyteckich

Wydziału

s w o j e określone m i e j s c e . U k a z u j ą się w

oraz

et H i s t ó r i c a )

jako samodzielne

jako

„Studia

Filozoficznego

Ethnographica"

spełniające

publikacje książkowe . Przy

dodać, iż „ S t u d i a E t h n o g r a p h i c a " z a c z ę ł y w y c h o d z i ć w

publikacje

„Acta Universitatis C a r o l i 1 9

roku

funkcję

tej okazji

należy

1972 z o k a z j i

40-lecia

p o w s t a n i a K a t e d r y E t n o g r a f i i p r z y U n i w e r s y t e c i e K a r o l a w P r a d z e . Oprócz w s p o m W y p a d a w t y m m i e j s c u zaznaczyć, ż e d o r o k u 1974 b i b l i o g r a f i a u k a z y w a ł a się
w czasopiśmie „ Č e s k i l i d " .
Z o b . n p . H . M i i 11 e r o v a , Cesřca národoptsíiá bibliografie
za leta
1953-1963,
P r a h a 1976, cz. I i I I — Národopisná Knižnice 25.
W 1977 r . zespół d y p l o m a t ó w k o ń c z y ł o p r a c o w a n i e m o n o g r a f i i w s i T f e b i z a .
D o 1977 r . ukazało się 12 p o z y c j i k s i ą ż k o w y c h . Z o b . n p . J . Š t a s t n ý ,
Tra­
diční zemědělství
na Valašsku, P r a h a 1971; A . R o b e k , Lidové zdroje
národního
obrození, P r a h a 1974; J . H r u b e š , Politycké a náboženské rozpory
v Evropé v do­
bové publístice 1590-1617, P r a h a 1974; K . D v o ř á k , Humanistická etnografie
Cech,
P r a h a 1975; S. Š v e c o v á , Kopanicové sídla a dědina, P r a h a 1975.
1 8

1 7

1 8

1 9

12 — Etnografia Polska t. X X I V , z. 2

178

KRONIKA

nianych wydawnictw

z i n i c j a t y w y K a t e d r y od 1967 r. u k a z u j e się r o c z n i k poświę­

c o n y k u l t u r z e l u d ó w A m e r y k i Łacińskiej „Ibero-Americana P r a g e n s i a e "

drukowany

w języku hiszpańskim .
20

Wielu

spośród absolwentów e t n o g r a f i i

k i e r u j e się n a d a l s z e s t u d i a a s p i r a n c k i e

o d b y w a n e bądź w K a t e d r z e u n i w e r s y t e c k i e j , bądź też w I n s t y t u c i e E t n o g r a f i i i F o l ­
klorystyki Akademii Nauk, albowiem

profil naukowo-badawczy

obu t y c h placówek

jest zbliżony.

(NÁRODOPISNÉ
Muzeum

C. M U Z E U M ETNOGRAFICZNE W PRADZE
ODDĚLENI HISTORICKÉHO MUZEA NÁRODNÍHO

E t n o g r a f i c z n e w P r a d z e , założone w

mieści się w okazałym b u d y n k u
r o d z i n y Kinských. O b e c n i e

W

MUZEA

PRAZE)

1901 г., a c z y n n e od r o k u 1903.

w z n i e s i o n y m w l a t a c h 1827-1831 j a k o pałac l e t n i

p o d l e g a ono Oddziałowi H i s t o r y c z n e m u P r a s k i e g o

Mu­

z e u m N a r o d o w e g o . Początki g r o m a d z e n i a zbiorów łączyć należy z r o k i e m 1891, k i e d y
to g r u p a
W

pracowników n a u k o w y c h

problem

rodzimej

kultury

zaangażowanych

ludowej

zwróciła

profesjonalnie

się

z

apelem

i

do

emocjonalnie
społeczeństwa

o współudział w z b i e r a n i u materiałów r z e c z o w y c h . O w o c e m t e j a k c j i było

zorgani­

z o w a n i e okazałej w y s t a w y w 1895 r. S p o r a część z a p r e z e n t o w a n y c h wówczas e k s p o ­
natów n a t r w a ł e weszła do i n w e n t a r z a przyszłego M u z e u m
Funkcję

dyrektora

Muzeum

pełni

obecnie

PhDr.

Etnograficznego.

Alena

Plessingerová, C S c .

Działalność kulturalno-oświatowa t e j placówki łączy się przede w s z y s t k i m z urzą­
dzaniem licznych wystaw
matycznym i problemowym

okresowych

poświęcanych

kultury ludowej

pomyślana e k s p o z y c j a s.tała d a j e w i e l o s t r o n n y
czeskiej kultury ludowej,

poszczególnym

aspektom

i f o l k l o r u . Interesująca i

te­

oryginalnie

pogląd n a b o g a c t w o i różnorodność

s z t u k i oraz folkloru, u k a z a n y c h w

przekroju

historycz­

nym.
Publikacje

Muzeum

Etnograficznego

cechuje

zróżnicowanie

tematyczne i w y ­

s o k i p o z i o m g r a f i c z n y . Są to p r z e d e w s z y s t k i m bogato i l u s t r o w a n e foldery,
jące z a p o z n a n i e
stawami

się zarówno z ekspozycją stalą M u z e u m ,

okresowymi

2 1

Kończąc o m a w i a n i e

oraz monotematyczne

opracowania

ułatwia­

j a k też r o z m a i t y m i w y ­
zbiorów .
22

krótkiego przeglądu działalności e t n o g r a f i c z n y c h

placówek

P r a g i , szczególnie podkreślić w y p a d a

sprawną organizację p r a c y , w z o r o w o

dzoną

naukową,

i wielostronną

ilość w y d a w n i c t w .
zwalają

dokumentację

w s z y s t k i m zaś

prowa­

imponującą

T e m p a i zróżnicowany c h a r a k t e r działalności w y d a w n i c z e j

n a bieżąco śledzić p r z e b i e g

i w y n i k i prac naukowo-badawczych.

czają również t a k i s t o t n y c h w p r a c y n a u k o w e j
licznych

przede

biuletynów

informacyjnych

i

materiałów p o m o c n i c z y c h w

zestawień

bibliograficznych.

łącznie ułatwia w z a s a d n i c z y sposób t o k p r a c n a u k o w o - b a d a w c z y c h ,

po­

Dostar­
formie

Wszystko

to

j a k też p r z y ­

g o t o w y w a n i e k o l e j n y c h p o z y c j i do d r u k u .
Krystyna

Kwaśniewicz,

Danuta

Tylkowa

P r a c a m i z z a k r e s u e t n o g r a f i i ibero-amerykańskiej k i e r u j e prof. J . Polišenský.
N a przykład H . J o h n o v á , Kultura
o život československého
lidu, P r a h a
1967, o r a z t e j ż e ,
Lidové
jesličky, P r a h a 1967; Z . V á c h o v á , Slezské
lidové
obrazy na skle malované, P r a h a 1969.
A. P l e s s i n g e r o v á ,
Lidové
jeskičky. Z e sbirek
Národopisného
muzea
w Praze, P r a h a 1971.
2 0

2 1

M

179

KRONIKA
Z ZAGADNIEÑ ETNOGRAFII
BADANIA
Wydana

w

KULTURY

1976 r. książka

RUMUŃSKIEJ.

LUDOWEJ REGIONU

I . Vládutiu,

Turism

VÍLCEA

cu manualul

de

etnografie ,
i

dająca przegląd zabytków k u l t u r y l u d o w e j i twórczości a r t y s t y c z n e j poszczególnych
województw w R u m u n i i , u k a z u j e b o g a c t w o i niesłychaną żywotność współczesnego
2

folkloru

i s z t u k i l u d o w e j tego k r a j u . J e s t z a r a z e m po n i c h p r z e w o d n i k i e m ,

określa to a u t o r — e t n o g r a f i c z n y m

podręcznikiem d l a t u r y s t y . W układzie

a jak
alfabe­

t y c z n y m województw, a w i c h obrębie w s i i m i a s t , omówione są w s z y s t k i e większe
ośrodki

rzemieślnicze,

obiekty

i zabytki

twórcy

kultury

Pracę z a m y k a s e l e k t y w n a
etnograficzne,

ludowi,

ludowej,

muzea

zespoły,

bibliografia

i

zbiory

etnograficzne,

festiwale,

oraz mapa

ośrodki rzemieślnicze ( c e r a m i c z n e ,

targi

ważniejsze

folklorystyczne

R u m u n i i uwzględniająca
garbarskie,

t k a c k i e oraz

itp.

muzea
obróbki

d r e w n a i m e t a l u ) , k o n k u r s y , f e s t i w a l e i zespoły l u d o w e .
J e d n y m z s z e r z e j t a m omówionych w o j e w ó d z t w
z e m interesujący r e g i o n e t n o g r a f i c z n y ,
rzeką O l t w
Muscel

Oltenii. W

regionie

tym, jak i w

sąsiadującym

(jud. Arge?), przeprowadzono penetracyjne

służbowego w y j a z d u
kultury

ludowej

do R u m u n i i w

tego

regionu,

jest V i l c e a , stanowiąca

zara­

leżący u podnóża K a r p a t Południowych n a d

1978 r

3

badania

z n i m od

Pozwoliły one n a p o z n a n i e

a l e również

praktycznej

wschodu

etnograficzne
działalności

w

czasie

nie tylko

rumuńskich

etnografów, j a k i l o k a l n y c h i n s t y t u c j i k u l t u r a l n y c h . N a szczególną u w a g ę zasługują
t u a k c j e p o d e j m o w a n e p r z e z C e n t r u m Twórczości L u d o w e j
Artystycznego
Vilcea
Za

s

Ruchu

4

działalności jest między i n n y m i o p u b l i k o w a n i e
din

i Amatorskiego

z siedzibą w wojewódzkim mieście R i m n i c u V i l c e a . R e z u l t a t e m tej
z b i o r o w e j p r a c y pt. Arta

populará

.
wszystkim:

dom

m i e s z k a l n y z t z w . foięor, t j . g a n k i e m n a k o l u m n a c h , o t w a r t y m z t r z e c h s t r o n ;

cechy

c h a r a k t e r y s t y c z n e tego r e g i o n u

uważa

się p r z e d e

cula,

c z y l i obronną b u d o w l ę kamienną w kształcie wieży; ceramikę w y t w a r z a n ą w k i l k u
ośrodkach; strój l u d o w y . K o b i e c y

strój c h a r a k t e r y z u j e

się długą sięgającą

(camasu),

prostokątną zapaską

noszoną z p r z o d u

bogato zdobioną

koszulą

oraz marszczoną ubieraną od tyłu, n i e r a z składającą
s z a l e m (marama)
biecy

strój

się z dwóch części

n o s z o n y m n a głowie. O b o k z d o b i o n y c h

ludowy

interesujące

są n a t y m t e r e n i e

i kilimy

w k i l k u ośrodkach ( j a k n p . H o r e z u , H u r e z u , Vládecti), zdobiona
podwójnej

lub pojedynczej

g w i a z d y (6- l u b 8 - r a m i e n n e j ) ,

spirali. Obok

z n a k i geometryczne

niej

(opreg)
(závelca),

t k a n i n stanowiących k o ­

narzuty

z wełny o w c z e j , a n i e r a z też k o z i e j . C e r a m i k a l u d o w a r e g i o n u V i l c e a ,
elementem

kostek

jest b a r d z o często

występują

i motywy

wykonane
wytwarzana

wyobrażenia

roślinne, a ze z w i e -

I . V l á d u t i u , T u r i s m cu manuálul de etnografie
(Turystyka
z
podręczni­
etnografii),
B u c u r e s t i 1976.
R u m u n i a , obejmująca 237 500 k m i licząca 21 245 103 ludności (1975 г.), p o ­
dzielona jest n a 39 w o j e w ó d z t w ( j u d e t u l ; d a l e j skrót: jud.).
W R u m u n i i przebywałam z r a m i e n i a I n s t y t u t u H i s t o r i i K u l t u r y M a t e r i a l n e j
P A N od 23 X do 7 X I 1978 г., zwiedzając placówki e t n o g r a f i c z n e — p o z a B u k a ­
r e s z t e m — w C i m p u l u n g M u s c e l i G o l e s t i (jud. A r g e s ) , R i m n i c u V i l c e a (jud.
V i l c e a ) , B r a s z o w , B r a n i K o n s t a n c j a . B y ł to d r u g i w y j a z d służbowy do tego k r a j u ,
P o p i e r w s z y m , trzymiesięcznym w 1972 г., n a p i s a n o artykuł: Z. S z r o m b a - R y s o w a, Etnografia
rumuńska.
Organizacja
nauki
i problematyka
badań, „Etno­
g r a f i a P o l s k a " , t. 18: 1974 z. 1, s. 63-84.
C e n t r u l u i j u d e t e a n a l creaf,iei p o p u l a r e s i miscárii a r t i s t i c e de a m a t o r i ; d y r .
G h . D e a c o n u ; R i m n i c u V i l c e a , s t r . M i r c e a c e l B a t r i n 1.
Arta populara
di Vilcea,
p r a c a z b i o r o w a : G . S t o i c a , E . S e c o s a n , I . Vládutiu.
P. P e t r e s u c V i l c e a 1972, ss. 353. W n i n i e j s z y m s p r a w o z d a n i u w y k o r z y s t a n o m a t e ­
riały o p u b l i k o w a n e w w/w. m o n o g r a f i i , omawiającej m . i n . architekturę, wnętrze,
strój, ceramikę, z d o b n i c t w o w d r e w n i e oraz współczesną twórczość artystyczną.
1

kiem

2

3

4

5

2

180

KRONIKA

rżących p o w s z e c h n y
cia

rogiem

jest k o g u t . O r n a m e n t w y k o n u j e

l u b nakładania

wzoru

przy

pomocy

j e s t t u d e k o r a c j a z w a n a jiravit,

Specyficzna
nych linii

poprzecznych

lub trzech

lub glinianej

Kompozycja

naczyń ogranicza

ornamentów

się z a s a d n i c z o

Posiadający

bogatą

i żywotną

sztukę l u d o w ą

region

C e n t r u m Twórczości L u d o w e j

stycznego

Vilcea

w

Rimnicu

i k u l t u r a l n y m . W zakresie
i członkami T o w a r z y s t w a
działającymi

Vilcea

etnografów, a także m i e j s c o w y c h

łalność w s p o m n i a n e g o

do

biegnie

jest

przedmiotem

i Amatorskiego

Folklorystycznego

a r t y s t o m wskazówek

na licznych z n i m i

spirowaniu

i c h twórczości

szerszym

Osiąga się t o p r z e z o r g a n i z o w a n i e
twórców

narodowych,

metodycznym

są w s p ó l n i e z

etnografami

między i n n y m i do

w

imprezach

wykorzystaniu.

lokalnych, centralnych i

„Piosenki

znad

Festiwal

Oltu"

dycji omawianego

r e g i o n u należą: k o n k u r s i p a r a d a

„Korowód

ludowych"

(Hora

Costumelor)

między­

F o l k l o r u „Rumunia 69",

(Cintecele

zespołów l u d o w y c h z okręgów, przez które przepływa
strojów

i

sympozjów, konkursów, f e s t i w a l i i targów, zachę­

d o b r a n i a udziału
czy

opracowa­

polegają n a

spotkaniach, popieraniu i i n ­

jej rozpowszechnianiu

j a k na przykład: Międzynarodowy

„Cibinium"

Arty­

Vilcea b a d a n i a n a d d a w n y m i i obecnie

ośrodkami rzemieślniczymi, zmierzające

oraz

Dzia­

Ruchu

kilkoma torami: naukowym,

prac n a u k o w y c h prowadzone

udzielaniu

w

dwóch

władz i i n s t y t u c j i .

n i a t y p o l o g i i stylów r e g i o n a l n e j twórczości l u d o w e j . Prace metodyczne

festiwal

drob­

przebiega

barw.

dużego z a i n t e r e s o w a n i a

cając

formy.

polegająca n a r y s o w a n i u r o g i e m

n a obrzeżu n a c z y n i a .

koliście l u b promieniście. K o l o r y s t y k a

się metodą s p r y s k i w a n i a , r y ­

drewnianej

Oltului),

t j . spotkanie

Olt. Natomiast

już d o t r a ­

strojów l u d o w y c h p o d nazwą
pierwszy

zorganizowany

1970 г., t a r g i c e r a m i k i l u d o w e j , z w a n e „ K o g u t H u r e z u " ( C o c o s u l

poraz

de H u r e z ) , p o ­

łączone z k o n k u r s e m i sprzedażą naczyń, z a p o c z ą t k o w a n e w 1971 r. w
oraz

ekspozycja

wytwórczego

artystycznej

i

sprzedażą

w 1971 r . w R i m n i c u
Wypada
sowanie
cych

prac,

zwana

rękodzielniczej
„Złote

ręce"

t u podkreślić, iż s z t u k a i f o l k l o r w
cały

wraz

(Miini

Cálimánesti,

z pokazem

de

procesu

aur), zainicjowana

Vilcea.

i szeroko popierane

przez

twórczości

R u m u n i i , b u d z ą c e duże

przez państwo, p r e z e n t o w a n e

rok imprezach

i obchodach

ludowych.

zaintere­

są n a l i c z n y c h ,
D l a przykładu

trwają­

można t u

w y m i e n i ć : „ K w i a t y O l t u " ( F l o r i l e O l t u l u i ) — p o k a z w miesiącu k w i e t n i u w
(jud.

Sibiu)

dawnych

zwyczajów

i tańców

ludowych;

„Czereśniowy

targ"

Avrig
(Tirgul

c i r e s i l o r ) w c z e r w c u w m i e j s c o w o ś c i B r i n c o v e n e s t i ( j u d . M u r e s ) — k o r o w o d y i tańce
zespołów f o l k l o r y s t y c z n y c h

z o k a z j i z b i o r u czereśni; „ D ą b " ( S t e j a r u l )

niedzielę l i p c a

Mare

w

Somocuta

z k o n k u r s e m g r y n a liściu;

(jud. Maramures)

„Targ

dziewcząt"

—

(Tirgul

w

pierwszą

obchód l u d o w y

połączony

de f e t e )

pod koniec

w M u n t e l e Gáina ( j u d . A l b a ) — zjazd

ludności w i e j s k i e j z t e r e n u K a r p a t

nich

handlowej,

dający

sposobność

do w y m i a n y

„Rapsodia piszczków" (Rapsodia

zabawy

i kojarzenia

lipca

Zachod­

małżeństw;

t r i s c a s i l o r ) w pierwszą niedzielę września w

( j u d . B i s t r i t a — N á s á u d ) — k o n c e r t najsłynniejszych

Lesu

zespołów f u j a r k o w y c h z okręgu

M a r a m u r e s i V i l c e a oraz w i e l e p o d o b n y c h .
6

Okazję
wspomniany

do p o z n a n i a

współczesnej

wyżej wyjazd

do k i l k u

twórczości

artystycznej

regionu

Vilcea

w s i , położonych koło R i m n i c u V i l c e a .

z n i c h b y ł a w i e ś Bárbátesti, g d z i e mieszkają

wytwórcy zdobionych

dal

Jedną

kożuchów, t k a ­

n i n a r t y s t y c z n y c h i strojów l u d o w y c h . D o n i c h należy między i n n y m i G h . Máleanu,
będąca z a r a z e m

poetką l u d o w ą , która s w e w y s o k i e

umiejętności a r t y s t y c z n e w z a -

Z o b . r o z d z i a ł : Mały kalendarz
zwyczajów
i obchodów ludowych,
n i f a c i u , N . D o s c á n e s c u , I . V a s i l i u - C i o t o i u , Przewodnik
W a r s z a w a 1978, s. 41-42.
6

[ w : ] S. В opo
Rumunii,

181

KRONIKA

kresie t k a c t w a i haftu
leniu

dziewcząt

w

odziedziczone po matce przekazuje

prowadzonej

przez siebie

szkole.

obecnie młodemu

Horezu

jest

szeroko

poko­

znanym,

n a w e t poza g r a n i c a m i k r a j u , ośrodkiem g a r n c a r s k i m , w którym p r a c u j e w i e l u w y ­
soko

cenionych

twórców

l u d o w y c h , j a k n p . S.

Ogrezeanu,

zdobywca

pierwszych

nagród n a l i c z n y c h k o n k u r s a c h , a u t o r p r a c w y s t a w i a n y c h w m u z e a c h i n a o g ó l n o oraz

dekoracji w

domach

w

państwowych

festiwalach

widowiskowej

d o m u K u l t u r y w H o r e z u . I n n y m ze z n a n y c h g a r n c a r z y j e s t V . V i c s o -

r e a n u , p r a c u j ą c y w r a z ze swą żoną, p o d o b n i e
mikę m . i n . na międzynarodowej w y s t a w i e
wsi

regionu Vilcea,

Vládesti, b ę d ą c e j

kultury,

t y m plafonu sali

j a k D . M i s c h i u , wystawiający

cera­

sztuki l u d o w e j w Dusseldorfie. W

innej

także

ośrodkiem g a r n c a r s k i m i

r o z p o w s z e c h n i o n e g o w t e j części k r a j u z w y c z a j u

przykładem

s t a w i a n i a p r z y d r o d z e , koło s t u d n i ,

k r z y ż y n a g r o b n y c h w p r z e k o n a n i u o oczyszczającej w ł a ś c i w o ś c i w o d y , g o d n e u w a g i
są t k a n i n y

artystyczne

E . Stánciucu. N a p i o n o w y m

krośnie

(gherghef)

i

bawełnianej w y k o n u j e ona k i l i m y i n a r z u t y z wełny koziej o bogatej
w

barwach

n a t u r a l n e j wełny,

o d białej

przez

beżową,

popielatą

osnowie

ornamentyce
i

brązową

do

czarnej.
Zdając

sobie s p r a w ę z dużej w a r t o ś c i a r t y s t y c z n e j p r a c m i e j s c o w y c h

twórców

l u d o w y c h l o k a l n e i n s t y t u c j e k u l t u r a l n e p r z y współpracy I n s t y t u t u

Etnograficznego

Wsi w

zorganizowały

w

Bukareszcie

muzeum
niając

oraz

Muzeum

na w o l n y m

niektóre

ze

powietrzu

zgromadzonych

sposób s t w o r z o n o

możliwości

szer-.zemu

zwiedzających.

gronu

wspomniana

w

Gh. Maleanu,

z d o m ó w służy za m a g a z y n

stolicy i B r u k e n t h a l w

Bujoreni, niedaleko
t a m domów

prezentowania
W

Sibiu

Rimnicu Vilcea ,

i c h bogatej

C.

Bánacu,

części strojów

artystom. W

i różnorodnej

1978 r . p o s i a d a l i t a m s w e

kożusznik

garncarz

S.

obronne

budowle:

Cula Greceanu

tów i strojów l u d o w y c h o m a w i a n e g o

m. in.

Ogrezeanu.

l u d o w y c h regionu Vilcea,

i Cula Duca na muzeum

ten

twórczości

ekspozycje

Jeden

stale

w a n y c h od mieszkańców w s i . W miejscowości Máldáresti w y k o r z y s t a n o
tam

udostęp­

7

poszczególnym

skupy-

zachowane

c e r a m i k i , sprzę­

regionu.

W s z y s t k i e w s p o m n i a n e t u a k c j e , ś w i a d c z ą c e o d o c e n i a n i u p r z e z rząd rumuński
współczesnego f o l k l o r u i twórczości l u d o w e j , będących d o b r e m k u l t u r y
są w i d o c z n e
zakresie
i

nie t y l k o w etnograficznym

przejawia

Wychowania

jącej w o j e w ó d z k i e
także r e s o r t o w y
Instytut

do

się m . i n . w

Socjalistycznego

powołaniu

p r z y rządzie R a d y

(Consiluil Culturii

do S p r a w

Kultury

ęi E d u c a t i e i S o c i a l i s t e ) ,

skupia­

K o m i t e t y , C e n t r a Twórczości L u d o w e j

Instytut

Badań

Etnograficzny

Etnologicznych

Etnologice

ęi D i a l e c t o l o g i c e l .

centrującej

się n a o p r a c o w y w a n i u

i

narodowej,

r e g i o n i e V i l c e a . P o l i t y k a państwa w t y m

w

Bukareszcie,

noszący

Diałektologicznych

D o j e g o zadań, o b o k
etnograficznego

itp. Do Rady

t e j należy

o d 1975 r . n a z w ę

(Institutul

de

naukowej

obecnie

kon­

atlasu R u m u n i i ,

należy

rów­

pracy

8

Cercetári

nież działalność p r a k t y c z n a , polegająca m . i n . n a u d z i e l a n i u r a d i p o m o c y

w

dzaniu

możliwe

ekspozycji

muzealnych, wystaw,

f e s t i w a l i . Dzięki

jest o r g a n i z o w a n i e

na w y s o k i m poziomie

interesujących i m p r e z , j a k też

naukowej

dokumentacji tradycyjnej

i współczesnej

t e j współpracy

kultury

ludowej

Zofia

urzą­

tworzenie

Rumunii.

Szromba-Rysowa

M u z e u l J u d e t e a n V i l c e a . E t n o g r á f i c a s i a r t a populará. B u j o r e n i ( j u d . V i l c e a ) .
A t l a s u l E t n o g r a f i e a l Romániei, o p r a c o w y w a n y zespołowo p o d k i e r u n k i e m
k o m i t e t u k o o r d y n a c y j n e g o . K o l e j n o w y d a w a n e są z e s z y t y p t . Atlasul
Etnografie
al Romániei
( w 1978 r . u k a z a ł się n r 3), p r e z e n t u j ą c e z a g a d n i e n i a
teoretyczne
i m e t o d y c z n e a k t u a l n i e p o d e j m o w a n y c h n a t e r e n i e R u m u n i i badań w 588 w y t y ­
powanych punktach.
7

8

182

KRONIKA

SYMPOZJUM

„ZABYTKOWY

ZESPÓŁ

URBANISTYCZNO-ARCHITEKTONICZNY

I KULTURA ROBOTNICZA

ŻYRARDOWA"

16 m a r c a 1979 r o k u odbyło się w Ż y r a r d o w i e — w r a m a c h u r o c z y s t y c h o b c h o ­
dów

1 5 0 - l e c i a tego

miasta

styczno-architektoniczny
pozjum

sympozjum

kultura

były K o m i t e t y P Z P R

rardowie,
wum

—

i

Urząd

Miejski

Państwowe

w

w

—

naukowy

objęły:

Instytut

Historyczny

Wojewódzki
oraz

w

zespół

urbani­

Organizatorami

sym­

Skierniewicach i Miejski w
Okręgowe, Wojewódzkie

Towarzystwo

Instytut Historii

Uniwersytetu

„Zabytkowy

Żyrardowa".

Żyrardowie, M u z e u m

Żyrardowie

Patronat

naukowe

robotnicza

Przyjaciół

Kultury

Warszawskiego,

Miasta

Materialnej
Zarząd

Zabytków M i n i s t e r s t w a K u l t u r y i S z t u k i oraz Naczelna

Ży­

Archi­

Żyrardowa.

w

Warszawie,

Muzeów

i

Ochrony

D y r e k c j a Archiwów

Pań­

stwowych.
Celem
kulturą
od

sympozjum

Żyrardowa.

strony

było

zaprezentowanie

Trzeba

gospodarczej

bowiem

(rozwój

wyników

najnowszych

podkreślić, że dzieje

przemysłu

miasta

lniarskiego)

i

badań

są z n a n e

nad
tylko

społeczno-politycznej

(ruch robotniczy).
O b r a d o m s y m p o z j u m przewodniczył prof, d r h a b . T a d e u s z W a l i c h n o w s k i . Część
plenarną

rozpoczęła r e f e r a t e m

wprowadzającym

prof, d r I r e n a

Pietrzak-Pawłow-

ska. W

s w o i m wystąpieniu nakreśliła o n a główne e t a p y i c e c h y c h a r a k t e r y s t y c z n e

rozwoju

społeczno-gospodarczego

cywilizacyjnego

rozwoju

ziem

Żyrardowa
polskich.

W

(XIX —

początek X X w i e k u )

dalszej

części

poznali

się z r e f e r a t e m

d r Józefa

Kazimierskiego

fabrycznej

w Żyrardowie

(1829-1857).

Omówiono

lnianych

i osady

miczną

Królestwa

dr

fabrycznej

w

Polskiego.

związku

Główną

A l i n y G r y c i u k Rozwój przestrzenny

pieniu

t y m zostały

w

skali

w

latach

naszego

bardzo

kraju

•— r o z w o j u

źródeł a r c h i w a l n y c h ( a k t a
W

objęła

cu XIX

i na początku

referatu

był

niczych

w

blikacji

oraz

XX

W

unikalnego

urbanistyczno-architektonicznego

(szczególnie

wystą­

zostały u d o k u m e n t o w a n e

staranną

hipoteczne, k a r t o g r a f i a ,

ikonografia).

analizą

dwu sekcjach. Sekcja pierwsza,

Żarnowska,

poświęcona

była

Kultura

umysłowa

Żyrardowa

której

zagadnieniom
w

koń­

wygłosiła m g r B a r b a r a Dzierżanowska. T e m a t e m

s t a n badań

z uwzględnieniem

źródeł

referat

1829-1945.

z referatów,

dotychczasowy

Polsce

ekono­

zakończył

cechy —

Anna

wieku,

polityczną i

plenarnych
w latach

gospodarcze,

k u l t u r y robotniczej. P i e r w s z y

sytuacją

osady

zasadnicze

wnioski

doc. d r

i

wyrobów

ukazane

d a l s z e j części o b r a d y przebiegały w

przewodnictwo

zakładów

n i m genezę f a b r y k i

obrad

n a tle

uczestnicy z a ­

Żyrardowa

interesująco

1870-1914). R z e t e l n e

Powstanie

w

z ówczesną

część

obrad

umysłową

Potyńska

w

Żyrardowa

opierając

były

dr A n d r z e j

Woźniak

wisku

robotniczym
w

miejscowego

prezentacją

przedstawił

Żyrardowa

k a c h pracy terenowej
kulturowych

zbiorów

natomiast

w

Muzeum

wyników

referat

Zwyczaje

początkach

a u t o r ukazał p r z e b i e g

środowisku

mgr

robot­

(przegląd p u ­

Elżbieta

się n a d o k u m e n t a c j i

Następnie

środowisk

Żyrardowa

k o m u n i k a c i e dała r y s s t a n u z a c h o w a n i a k u l t u r y m a t e r i a l n e j
wystąpienia

archiwalnych).

n a d kulturą

pierwszoplanowym

robotniczym,

przy

czym

roczną.

miał

P o w s t a n i e i rozwój

charakter

społeczności

Żyrardowa

gółowej a n a l i z y a k t s t a n u c y w i l n e g o
wokół

powstającego

zróżnicowanej

zakładu

pod względem

nego i społecznego.

wieku.

procesu

związane

odmienny

doroczne

XX

o charakterze wierzeniowo-magicznym
Zupełnie

Okręgowego.

konkretnych

i rodzinne

dwa

Najpierw
w

środo­

się n a

wyni­

p r z e n i k a n i a i s e l e k c j i treści
egzemplifikacją

z obrzędowością

komunikat

w latach

Pozostałe

badań.

Opierając

swoim

mgr

były

rodzinną

Andrzeja

treści
i

do­

Stawarza,

1830-1865. N a p o d s t a w i e s z c z e ­

a u t o r nakreślił z a s a d n i c z e c e c h y rodzącej się

przemysłowego
pochodzenia

zbiorowości

terytorialnego,

imigranckiej

ciekawie

narodowościowo-etnicz-

183

KRONIKA
Obrady

pierwszej

sekcji

d z o n y c h p r z e z etnografów
rardowa,

W

wskazano

na walory

potwierdziły

(od

niewątpliwie

1976 r o k u )

badaniach

s z y b k i postąp

n a d kulturą

w

prowa­

robotniczą

Ży­

ożywionej d y s k u s j i , która odbyła sią n a zakończenie o b r a d tej s e k c j i ,

poszerzenie

dotychczas

problematyki

osiągniętych

badawczej

wyników,

a

m . i n . o dogłębną

także

zaproponowano

analizę

wpływu

fabryki

n a życie społeczne i kulturę m i a s t a .
Równolegle
święcone
na

do o b r a d

zabytkowej

wytworzonej

listycznych,
rzecz

XIX

dać

zachowania

nicznego

pierwszej

przebiegały

dokumentacji i badaniach

miały

podstawę

do

i rewaloryzacji

istniejącego

budownictwa

sekcji

architekturze miasta.

w

naukowych

zabytkowego
a

żących

oraz

się z zabytkową

zabudową

Żyrardowa

wytyczne

do p r o g r a m u

korzystania

odnotować

źródeł

trzeba

archiwalnych

bardzo

oraz

wystąpienie
dla

potrzeb

ekspertyzach specja­

ciekawym

socjalnego

m g r . M a r i a n a Rożeja n t . problemów

przedstawił interesujące
zespołu. P o n a d t o

po­

bazujące

p r a k t y c z n y c h działań

i n a początku X X w i e k u ) . W ś r ó d c z t e r e c h referatów

zwróciły w y p o w i e d z i :

drugiej

na

zespołu u r b a n i s t y c z n o - a r c h i t e k t o ­

będącego

i mieszkalnego

sekcji

wypowiedzi,

oraz

zaprogramowania

Żyrardowie,

przemysłowego

obrady

Przygotowane

(w

przykładem

drugiej

połowie

i komunikatów

uwagę

konserwatorskich wią­

m g r . inż. J . K u b i a k a ,

rewaloryzacji

tegoż

m g r Bożenny

Gałeckiej

prac

który

zabytkowego
nt. w y ­

konserwatorsko-rewaloryza-

c y j n y c h , a także m g r . inż. A . S e n k o o pałacyku w Ż y r a r d o w i e (letniej r e z y d e n c j i
właściciela
były w

zakładów

pewnym

żyrardowskich).

Należy

dodać,

s t o p n i u uzupełnieniem o b r a d

że

obrady

sekcji

drugiej

s e k c j i p i e r w s z e j , szczególnie w z a ­

k r e s i e w y n i k ó w badań n a d kulturą materialną.
S y m p o z j u m zostało p r z e z organizatorów p r z y g o t o w a n e
poziom

referatów

planów

Żyrardowa

etnografów,

i

komunikatów,
prezentowana

historyków-archiwistów

wystawa
w

Muzeum
oraz

kultury

bardzo

s t a r a n n i e (dobry

materialnej

Okręgowym).

konserwatorów

oraz

dawnych

Najnowszy

dorobek

zabytków

odnoszący

się

do ośrodka żyrardowskiego z a p r e z e n t o w a n o l i c z n y m p r z e d s t a w i c i e l o m n a u k i z e śro­
dowisk:

warszawskiego

i łódzkiego

oraz

regionalnych

(głównie w o j . s k i e r n i e w i c ­

kiego). W y n i k i n a u k o w e s y m p o z j u m będą s z e r o k o p o p u l a r y z o w a n e w ś r ó d mieszkań­
ców Ż y r a r d o w a (m. i n . n a łamach „Życia Ż y r a r d o w a " , w r a m a c h S t u d i u m
o Regionie

prowadzonym

dywana

jest p u b l i k a c j a

też

przez T o w a r z y s t w o
(w

roku

Przyjaciół

Żyrardowa

1980) w s z y s t k i c h materiałów

Wiedzy

itp.). P r z e w i ­
z

sympozjum.

Andrzej

Stawarz