http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/3607.pdf
Media
Part of Wpływ farbiarzy drukujących płótna na ludowe hafciarstwo / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1948 t.2 z.11-12
-
extracted text
-
WPŁYW
FARBIARZY
DRUKUJĄCYCH
PŁÓTNA NA LUDOWE
HAFCIARSTWO
ROMAN
N
Hajl ludowy dolno śląski
cezjalnego we
Wrocławiu.
ze zbiorów
Muzeum die
REINFUSS
a obszarze Nowotarszczyzny i Podhala wystę
pują jako jedna z cech charakterystycznych tam
tejszego ubioru kobiecego, koszule o r ę k a w a c h nie
sięgających kostki, dołem zupełnie wolnych, bez
manszetu, zakończonych zwykle trzema dużymi
zębami. Kraj r ę k a w a zdobi szeroki na dwadzieścia
kilka cm. szlak dziurkowanego haftu, na k t ó r y skła
dają się trzy powtarzające się rytmicznie palmetowate ornamenty, rozdzielone j a k i m ś drobniejszym
motywem roślinnym, czy to w formie gałązki z przecinkowatymi listkami, czy w formie kwiatka na
pionowej łodydze lub tp. (ryc. 1).
Sposób przedostania się i rozpowszechnienia na
Podhalu tych w genezie swej nieludowych haf
tów, był dotychczas niewyjaśniony. Snop światła
na interesującą nas kwestię rzucimy porównując
motywy spotykane na kobiecych koszulach pod
halańskich z klockami u ż y w a n y m i przez farbiarzy
do drukowania tkanin.
W zbiorach P a ń s t w o w e g o Muzeum Etnograficz
nego w Krakowie znajduje się spora ilość klocków
drukarskich pochodzących z pracowni Jana Buszka
w Muszynie, wśród nich szczególne zainteresowa
nie wzbudzić musi klocek oznaczony liczbą inwen
tarza 4091, którego fotografię do niniejszej notatki
dołączam (ryc. 2). Klocek ten wykonany z drzewa
l\a
lewo dziurkowany haft na kraju rękawa
ubioru kobiecego.
gruszkowego ciętego w poprzek, posiada na swej
powierzchni ornament u k ł a d a n y z pasków cienkiej
blaszki mosiężnej. Motyw g ł ó w n y stanowi wschod
nia palmeta wypełniona gałązką z pięciolistnym
kwiatkiem, dołem poniżej palmety znajduje się
łukowato rzucona gałązka, a pod nią łańcuch ząb
ków. Porównując rycinę pierwszą przedstawiającą
podhalański haft dziurkowany i motyw wykonany
na klocku drukarskim musimy stwierdzić duże
podobieństwo, któjego nie umniejszają nawet zna
czne różnice w szczegółach. Nie ulega wątpliwości,
że między motywami spotykanymi na klockach
a haftami na koszulach zachodzi prosty związek
polegający na tym,, że początkowo wzory do haftu
na koszulach wybijali kobietom wiejskim m a ł o
miasteczkowi farbiarze, posługując się przytym
klockami podobnymi do przedstawionego na ryci
nie. Fakt, że omawiany tu klocek pochodzi z M u
szyny a nie z Podhala nie powinien nam zupełnie
przeszkadzać. W drugiej połowie ubiegłego wieku
zarówno w miasteczkach nowotarszczyzny (Nowy
Targ, Czarny Dunajec), jak i na terenach sąsiednich
po obydwu stronach Karpat czynne były liczne pra
cownie farbiarskie. Zespoły klocków, którymi farbiarnie dysponowały p o r ó w n y w a n e nawet na bardzo
J\a prawo klocek drukarski z pracowni Buszka
w Muszynie.
znacznych obszarach (Muszyna, Morawy,
Dolny
Śląsk, Pomorze, Niemcy) nie wykazują różnic re
gionalnych, co jest zupełnie zrozumiałe jeśli uwz
ględnimy, że na Zachodzie (np. w Niemczech) były
w y t w ó r n i e tego rodzaju klocków, skąd rozchodziły
się one bardzo szeroko. Znalezienie interesującego
nas klocka w warsztacie Buszka z Muszyny pozwa
la z dużą dozą prawdopodobieństwa przypuszczać,
że podobne klocki znajdowały się również i w pra
cowniach farbiarzy nowotarskich, którzy wprowa
dzili do haftu podhalańskiego i rozpowszechnili
palmetowate motywy spotykane do czasów obec
nych na rękawach koszul góralskich.
Dziś oczywiście motywy te kontynuują się dro
gą tradycji bez pomocy klocka drukarskiego, k t ó r y
wyszedł z użycia wraz z upadkiem ręcznego dru
karstwa na tkaninach.
Z. omawianego tu wypadku należy w y s n u ć wnio
sek ogólniejszy, ważny dla badaczy ludowego zdob
nictwa, a mianowicie, że na rozpowszechnienie
pewnych hafciarskich m o t y w ó w w p ł y w a ł y obok
innych czynników, także farbiarnie płócien, które
trudniły się również odciskaniem wzorów do haf
tów spotykanych na ludowej bieliźnie.
') W Muzeum diecezjalnym we Wrocławiu znalazłem bardzo podobny
dziurkowanym na kościelnej bieliźnie.
motyw
wykonany
białym
haftem
