http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/2658.pdf
Media
Part of Czytaj, czytaj Homera... / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2002 t.56 z.1-2
- extracted text
-
Krystyna Bartol • CZYTA], CZYTAJ HOMERA..
Czytaj,
czytaj Homera choćby
razy
trzysta,
ANTYK - BIOGRAFIA I SZTUKA
Nowy - niby się w oczach przemienia co rana;
Rzecz pod miarę i wagę tak
obrachowana,
Ze aż strach! On największy
w świecie
algebrzysta!
KRYSTYNA
T
BARTOL
Czytaj, czytaj
Homera* • •
a żartobliwa z a c h ę t a , w y p o w i e d z i a n a przed
z górą stu laty przez Józefa B o h d a n a Zale
skiego, n i e straciła n i c n a swojej a k t u a l n o
ści. W p r a w d z i e świadomość i s t n i e n i a w i e l k i c h p o
e m a t ó w H o m e r a w kręgu średnio oczytanego o d
b i o r c y jest powszechna,
a sakramentalne
zdanie
„U początków l i t e r a t u r y europejskiej stoją d w a arcypoematy, Iliada i Odyseja",
powtarzają d o znudzenia,
o
w tej czy i n n e j f o r m i e , autorzy podręczników i h i s t o
ficznego dyskursu b o h a t e r a . C e r r i spożytkowuje t u
strategie badawcze w y p r a c o w a n e przez współczesne
ców, a - przekazywane przez tradycję - stały się za
teorie n a r r a t o l o g i c z n e , w y k o r z y s t y w a n e już z p o w o
c z y n e m kształtującym nasze postawy etyczne i este
d z e n i e m w b a d a n i a c h n a d starogrecką epiką przez
tyczne gusty.
u c z o n y c h tej m i a r y с о I. de Jong, J. G r i f f i n i i n n i .
J e d n ą z przyczyn t a k płytkiej l e k t u r y jest z p e w n o
W y k a z u j e , że s e k u n d a m a n a r r a c j a , j a k ą jest p r z e d
ścią p r z e k o n a n i e , iż teksty H o m e r a są swego rodza
s t a w i o n a przez Odyseusza n a dworze króla F e a k ó w
ich
opowieść o sobie s a m y m , jest — w w y m i a r z e a n t r o
twórcy realizuje się j e d y n i e w k o n t e k ś c i e macierzy
p o l o g i c z n y m — paradygmatyczną e w o k a c j ą l u d z k i e
s t y m utworów, n a k t ó r e g o o d t w a r z a n i u k o n c e n t r o
go p o z n a n i a . C o w i ę c e j , u d o w a d n i a , że i n t r o s p e k -
wać p o w i n n i swoją uwagę i c h badacze.
d w u d z i e s t o l e c i e pokazało
jednak,
t y w n y c h a r a k t e r w y p o w i e d z i głównego b o h a t e r a p o
że
zostaje
możliwe, co więcej - k o n i e c z n e jest przełamanie te
ny
r o z n a w s t w o m o d e l e p e r c e p c j i , k t ó r e p o z w o l i odsło
się
osobową tożsamość
każdego
dyskurs,
choć
reprezentuje
tożsamość
już
ukształtowaną, pozwala jej zaistnieć w o b i e k t y w n y m
n i ć wielogłosowość i w i e l o i n t e n c y j n o ś ć o w y c h d a w
świecie. W t y m sensie H o m e r o w a narracja, z o g n i
n y c h tekstów i dostrzec w n i c h w y p o w i e d z i żywe,
znaczenie.
z kształtowaniem
człowieka. T a k więc autobiograficzny, r e t r o s p e k t y w
n a n o w e , w y p r a c o w a n e przez współczesne l i t e r a t u
swoje
związku
k o przypieczętowuje
merologów ( i w ogóle badaczy l i t e r a t u r y antycznej)
modyfikujące
w ścisłym
w n i m samoświadomości tego procesu, k t ó r a n i e j a
go skostniałego t r a d y c j o n a l i z m u i o t w a r c i e się h o -
nieustannie
postaci
w jego u c h w y c e n i u przyznając analizie a u t o b i o g r a
m o d e l i , k t ó r e zainspirowały k o l e j n e p o k o l e n i a twór
Ostatnie
tej
aspekty tej osobowości, f u n d a m e n t a l n e znaczenie
motywów, wątków i k o m p o z y c y j n o - s t y l i s t y c z n y c h
h i s t o r y c z n y m , a a u t o r s k i zamysł
wyobrażeń
d o u c h w y c e n i a e l e m e n t u spajającego poszczególne
c h e m opowieści, co najwyżej do o d k r y w a n i a w n i c h
źródłem
żywotności
c h a r a k t e r o l o g i c z n ą wieloaspektowość O d y s a , dąży
s t a m i H o m e r a sprowadza się najczęściej d o n a i w n e j
fascynacji szczegółami f a b u l a r n y m i i e p i c k i m r o z m a
ju
przyczynę
w twórczości l i t e r a c k i e j w s z y s t k i c h e p o k . U k a z u j ą c
r y c z n o l i t e r a c k i c h kompendiów. O b c o w a n i e z t e k
s k o w a n a w soczewce świadomości (a właściwie sa
Przy
moświadomości) głównego b o h a t e r a , ukazuje - n i
czym w b a d a n i a c h t y c h nie c h o d z i o podporządko
czym Berkeleyowskie esse est percipi - ważność słowa
w a n i e l e k t u r y Iliada i Odysei lansowanej przez post
w procesie kształtowania
modernistyczną antropologię w e r b a l n e j w i z j i świata,
się naszych
wyobrażeń
o świecie.
lecz raczej o o d c z y t y w a n i e - w d u c h u f e n o m e n o l o
gicznej t e o r i i k o n k r e t y z a c j i - treści i sensów zawar
C e r r i zaprasza nas d o przeżycia n o w e j i n t e l e k t u
t y c h na poszczególnych p o z i o m a c h w y p o w i e d z i l i t e
alnej przygody z t e k s t e m H o m e r a . N a wędrówkę
z P o e t ą daje n a m d w i e p r z e w o d n i c z k i , swoją f i l o l o
rackiej.
giczną akrybię i g ł ę b o k ą erudycję, k t ó r e pozwolą d o
P r e z e n t o w a n y w t y m n u m e r z e artykuł G i o v a n -
strzec w s k r z y d l a t y c h słowach H o m e r a t o , co n i e
niego C e r r i e g o , w y b i t n e g o włoskiego f i l o l o g a k l a
sycznego,
znawcy greckiej
tłumacza Iliady,
literatury
gdyś może uszło naszej u w a g i . D a j m y się więc zapro
archaicznej,
sić. W a r t o !
uczonego łączącego w swej n a u k o
wej działalności d o c i e k a n i a czysto l i t e r a c k i e z bada
n i a m i n a d refleksją filozoficzną g r e c k i c h myślicieli,
jest n i e z w y k l e i n t e r e s u j ą c ą propozycją „odśrodko
w e j " l e k t u r y t e k s t u Odysei. C e r r i szuka d e f i n i c j i oso
b o w e j tożsamości Odyseusza, b o h a t e r a H o m e r o w e
go p o e m a t u , zadając
sobie j e d n o c z e ś n i e
pytanie
5