http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/4542.pdf
Media
Part of Dwadzieścia pięć konkursów szopek krakowskich / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1968 t.22 z.3
- extracted text
-
1
Ewa
Fryś-Pietraszkowa
DWADZIEŚCIA
8
grudnia
Rynku
1967
r.
krakowskim
PIĘĆ
pod
KONKURSÓW
pomnikiem
stanęło
100
Mickiewicza
szopkarzy
ze
swymi
d z i e ł a m i do k o l e j n e g o , X X V , a w i ę c j u b i l e u s z o w e g o
kursu.
Trzydzieści
lat
kursów,
cych
dr
których
już
celem
wówczas
tradycji
Jerzy Dobrzycki,
gandy
przy
dyrektor,
a
obecnie
kustosz
głównym
549
nienia . Liczba
zgłaszanych
konkursach
dość
nia
przedstawiono
1937
r.
wysoka
a
86
indywidualnych
zamierają
tj.
54,5%)
udział
Inicjator
działu
późniejszy
Muzeum
—
propa
wieloletni
Historycznego
dziś
1
tej
akcji .
dalszych
na
510 —
na
pierwszych
pierwszym
szopek),
wyróż
gdyż
21
grud
niektórzy
osób
statystycznych
brała
(16,4%) —
zostały
ponad
tylko
w
dwukrotnie,
dalsze
9 razy. Ł ą c z n i e
szopkarzy. Na
stanowi
wyróżnienie
to
1948—1960 l i c z b a s z o p e k
tem
zaczęła
się
na
nie
przekraczała
stopniowo w z r a s t a ć
poziomie
około
100
i od
1963
W
latach
50
sztuk,
r-
utrzymuje
po
szopek.
150
indywidualnych
(w t y m
45 k o b i e t )
i 10
zespołów
osoby,
osoby
70
(15%)
—
ogólnej
liczby
najwytrwalsi,
tym
bardziej, że w ś r ó d nich znajdziemy nazwiska,
wielokrot
nie
występujące
nich
told
Głuch,
na
listach nagród. Należą
Zbigniew
Grzech, Wojciech
do
Igła, Jan
Wi
Prze
w o r s k i i F e r d y n a n d S a d o w s k i ( u c z e s t n i c y 10 k o n k u r s ó w ) ,
Władysław
Owsiński,
Aleksander Kudłek
worski
w
(14), J a n
Tadeusz
Ruta
konkursów),
Michał
Prze
J ę d r s z c z y k , Franciszek T a r n a w s k i i A n
(16),
Wacław
Zdzisław Dudzik
Dla uzyskania pełniejszej
dodać
(11
(12), K a z i m i e r z D u d z i k ,
Wojciechowski
konkursach
ców
W 23 k o n k u r s a c h p o w o j e n n y c h b r a ł o u d z i a ł 426 u c z e s t
ników
pominięte.
(232
konkursie,
96%
zasługują
toni
sprzedaży.
64
dalszych
3 l u b 4 r a z y , 30 o s ó b (7%) 5 do 6 r a z y , a 13 o s ó b (3,1%)
— 7 do
P r z e w o r s k i (20). N a j c z ę ś c i e j , b o p o
masowej
one
połowa
jednym
znaczonych
do
w
szopkarzy
t w ó r c y d o s t a r c z a l i d u ż e serie i d e n t y c z n y c h szopek, p r z e
później
zło
Z
szopek b y ł a
(np.
zespoły,
jednorazowo
rozważaniach
z n a w c a i m i ł o ś n i k m i a s t a , do
nagrody,
tylko
tych
organizatorem
otrzymało
2
występowały
kon
D o 25 k o n k u r s ó w z g ł o s z o n o ł ą c z n i e 1399 s z o p e k , z k t ó
rych
Wszystkie
młodzieży,
rozpoczęcia
od
kierownik
Miejskim,
z
większych .
okresie okupacji
kolędniczych.
ówczesny
żone
3
lub
k o n k u r s a c h , nie z d o b y w a j ą c ż a d n y c h n a g r ó d ; w
podtrzymanie
Zarządzie
m. Krakowa, wybitny
pozostał
było
dwuosobowych
KRAKOWSKICH
kon
upłynęło
dorocznych, przerwanych tylko w
na
SZOPEK
teatru
7 nagród
pierwszych
i
Marian
uczestniczyli
i Władysław
Dudzik,
Turski.
48-letni
„Rozmaitości", uzyskał
i po
(17)
21 r a z y
charakterystyki tych
warto, że Z d z i s ł a w
rekwizytor
Morys
4
drugie
i
za s w e
trzecie
twór
obecnie
szopki
nagrody.
3
äff
¿¡-A
™ .
w
X
W y k . T a d e u s z G i U e r t , u>ys. 165 c m .
5
.
;
e
¿
-
«
7
a
8
równy
Turski,
raz
mu
ilością
63-letni
pierwszą
względem
startów
pracownik
nagrodę,
ilości
w
ale
Wśród
nagród
stażem
2— III
nagrody),
Ferdynand
2 — III),
Zbigniew
Grzech,
ogół
weszli:
rzadko
twórcy
Do w y j ą t k ó w
spotykamy
się, aby
nagrody),
nagrody.
ten
Rozpatrując
uczestników
w
czy
nagrody
na
względów
grupę
zawodowej
nie
ostatnim,
małą
wzbudzała
(ił.
szopkarzy
stwierdzamy,
to u c z n i o w i e s z k ó ł p o d s t a w o w y c h ,
że
i ś r e d n i c h , a d a l s z e 7% — s t u d e n c i . W ł a ś n i e
dzież,
uczestnicząca
rzadziej
dwukrotnie,
trwały,
choć
przystępują
Zbigniew
Kłysik,
konkursach,
stanowi
niektórzy
Jerzy
Janusz
Kruk)
(Jan
ogół
naszych
składa
s i ę ze
110
rze
technicz
szopkarzy
niezłe
Maciej
Inni,
szkol
to n a d a l po o s i ą g n i ę c i u
samodzielności
ry
pracownicy
fizyczni
zawodowych,
a
dalsze
kształceniem
pozostałe
6 osób
spod
ny
bez
wyższym).
zawodu,
Na
29 r e n c i s t ó w
niedokładnie
z wyodrębnionych
Niedostatki
ściślejsze
trudno
zauważyć
je
1
zawód
się
rolnik
zanotowa
włączyć
w
którąś
5
dokumentacji
prasy
składa
grup .
przebadanie
szopkarstwa
nak
i
13%
i emerytów,
K r a k o w a , o r a z 19 o s ó b , k t ó r y c h
został
na
nie
terenie
na
razie
Poza
oczywistym
wizualnej można
pewne
na
rozprzestrzeniania
miasta.
i propagandy
także
pozwalają
mechanizmu
interesujące
tu
jed
zależności.
W k o n k u r s a c h b i o r ą np. u d z i a ł g r u p y c h ł o p c ó w — kole-,
g ó w z jednej klasy, z jednej
Nuckowscy,
jak
mechaników
(52 osoby, w t y m 7 z w y
także
braćmi,
mu
Ponadto
specjalności,
stanowią
nie
z
ślusarzy.
pokojowych,
kwalifikacji
najbardziej
systematycznie
11
innych
raz,
i Krzysztof
osiągają
elektryków,
malarzy
i bez
zanotowano
12% — p r a c o w n i c y u m y s ł o w i
się
mło
12
najwięcej
szopek k r a k o w s k i c h —
przedstawicieli
8°/o o g ó ł u
wpływem
wyniki.
152
i w
reprezentowanej
wykształceniem
rzemieślników
jeden
chłopcy
Stobiecki
itp.
dalej
kwalifikowani
pod
k t ó r z y z a c z y n a l i b u d o w a ć s z o p k i jeszcze w w i e k u
nym, kontynuują
i
na
element
młodzi
do k o n k u r s ó w
Godyń,
obecnie
grupa
wykonawców
kaletników,
33%
zawodo
wych
w
18).
(22),
marzy,
technicznych,
miała
426
Gra
uzyskał
tylko
butelce, k t ó r a
ze
(ostat
Zygmunt
Niestety
in
konkursach.
konkursach
artystycznej
omawianą
struktury
wyższe
przedstawił
w płaskiej
zainteresowanie
i kilku
Janusz K a c z o r o w s k i
2 drugie
względem
do
i o s ó b ze ś r e d n i m
(26%). W ś r ó d
4—II,
2 pierwsze
wartości
są
co do w i e l k o ś c i
tradycyjnych
(2 — - I ,
Moszew
uczestniczący
szopkarz
do
Sadowski
2 drugie
większej
konkursów
rarzy
k o l e j n y c h czterech
ale
Druga
2 — II,
w
wprawdzie
M e j , K a z i m i e r z Pysz)
zaliczani
zawodowej.
mieślników
nym
Maciej
zdarza
krótko
szopkę zmontowaną
grupy
dru
(3 — I ,
barski, który
konkursie
Janusz
rozważaniach
Głuch
Witold
takich należy
i
wysuwa
Tarnowski, zdobywca
nie 2 konkursy,
XXV
czoło
uczestników
czołówki
Na
na
Pod
nagród .
ścisłej
nych.
i 8 trzecich.
(inż. Grzech, i n ż . Tadeusz G i l l e r t , J a n P r z e w o r s k i , M i c h a ł
Przeworski,
4
i 9 drugich
młodszych
zdobywali
otrzymał
W a c ł a w M o r y s (9 p i e r w s z y c h i 4
gie) o r a z d a w n y m u r a r z F r a n c i s z e k
8 pierwszych
Władysław
„Wawel",
6 drugich
pierwszych
się zdecydowanie
konkursach
fabryki
grupy
nego t y p u
u l i c y czy n a w e t
towarzysko-sąsiedzkie
kręgi
wybitnego twórcy,
szopkarzy
np. k i l k u
grupują
osób
kamienicy,
dorosłych.
się w o k ó ł
pracowników
teatru
m a i t o ś c i " zaczęło b u d o w a ć szopki pod w p ł y w e m
wa
In
jednego
„Roz
Zdzisła
D u d z i k a . Ł a t w i e j s z e do u c h w y c e n i a s ą k l a n y r o d z i n
ne, w ś r ó d k t ó r y c h na p i e r w s z y p l a n w y s u w a s i ę r o d z i n a
Przeworskich.
M a r i a n P r z e w o r s k i , jego b r a c i a
i
bratan-
10
Szopki
z konkursu
1967 r.: 11. 7. Wyk.
Bronisław
Janusz Kaczorowski,
wys. 45 cm. 11. 9. Wyk. Maciej
Wyk. Kazimierz
Gadek, wys. 126 cm.
Piączik,
Moszew,
Wys.
wys.
145 cm.
138 cm.
11. 8. Wyk
II. 10. 11
12
13
kowie, oraz synowie, M i c h a ł , Jan
i Mieczysław, wystawili
talu,
na
krakowskich
konkursach
62
szopki.
Dodać
trzeba,
przez F e r d y n a n d a
że
Przeworscy
spokrewnieni
są
z
znaną
„szop-
( i i . 4), R u d o l f a K o z i n y , J a n a N u c k o w s k i e g o
oraz
Głucha
motyw
karską"
W
rodziną
pewnej
Za
w
1955
wyników
powojennych
r. recenzent
beznadziejności,
jej wyraz
brak
Wojciechowskich.
podsumowaniu
dokonanym
towarzyszący
istotnych przemian
się
w
których
a
trudności
rok
w
już
6
tej
imprezie .
szopki,
zakresie a r c h i t e k t u r y
szopki,
rok
nowej
nastrój
funkcji
zamkniętej
między
konkursów
podkreślał
uznano m . i n . brak
wytworzenie
inną
niemal
dzielona
grupy
jest
mistrzów,
pula
nagród,
stanowiły
na
( i l . 1—2).
ostatnim
konkursie
Głuch
wprowadził
wytrzymującym
Nieliczni
rytmów
twórcy
filigranowe
6). P r a c e
ich
nie
od
realizmu
zdobnictwo
znajdują
ka — ta k a t e d r a Notre Dame?" —
lat. Kwestie zmian
typo
Trzecia
logicznych i f o r m a l n y c h szopki, a t a k ż e jej f u n k c j i
roz
architektury,
skupia
cyjnej,
w
z tych
ciły a k t u a l n o ś c i m i m o u p ł y w u
patrywano
na
7
sów . Warto
8
kursu .
marginesie
dwóch
poprzednich
je u z u p e ł n i ć m a t e r i a ł e m
Szopka, o d e r w a w s z y
konkur
z ostatniego
stąd
niewielkich
(„to m a
u
być
lub
Gillert.
zwolenników
krakowska
szop
K.G.).
grupa,
upraszczając
nieco
sprawy
się na
opracowaniu
części
narra
wielu
szopkach
nieruchomych
występuje
laleczek,
duża
ilość
przedstawiających
od
klasycz
charakterystyczne
nego ezenekierowskiego
typu, stała się mniej lub
bardziej
tyczne, a t a k ż e s p o t y k a n e n a w e t w s p ó ł c z e ś n i e na
ulicach
harmonijnym
splotem
różnorodnych
miasta.
Gadka
tektonicznych,
wzorowanych
na
zabytkach,
lub
dosłownie
nich
celniejszy
„wynalazek"
chwytują
i w i e l o k r o t n i e nieraz
Niektórzy
szopkarze
w
stają
z
tym
elementów
ogół
na
kopiowanych.
wkrótce
powtarzają
inni
się szperaczami,
stępnej
swej
szopki
twórcy.
„polują"
po
mo
s i ę c z a s e m , ż e g u b i ą sens t y c h
który
pod
nie opatrzone dotychczas
t y w y . Zdarza
twórca,
Każdy
zakresie
Starówce
np.
archi
krakowskich
krakowskiej
jak
na
się już dawno
kon
wreszcie
(Tadeusz
uznania
stra
eksponaty. N i e k t ó r e
kierunku
poszukując
( B r o n i s ł a w P i ą c z i k , i l . 7)
zagadnień nie
kursowe
odbiorców
cen
ujęciu
królewskie.
odchodzą
architektonicznych
rozwijając
il.
nagrobki
realistycznego
znalezieniem
jako
Morysa
Witolda
p o r ó w n a n i a z d o b r ą r z e ź b ą W d o w ą , obok
wkomponował
kon
ze
wykonane
t r a l n y f r o n t o n u m i n i a t u r ę o ł t a r z a W i t a Stwosza w
na
także
szopki
S a d o w s k i e g o ( i l . 5), W a c ł a w a
poszukiwań,
postanowił
wprowadzić
neogotyckie
wieże
do
na
podgórskiego
kościoła.
Przykłady
szopek
„architektonicznych"
wykazujących
staranie
o
charakterze
o wierność
de
tu
można
( i l . 10—11), J a n a M a l i k a
skiego
postacie
szopki
historyczne,
Kazimierza
( i l . 12) czy J a n u s z a
mi
Kaczorow
( i l . 8).
Powyższe
różnice
wszystkim
w
gdyż
przy
budowie
które
od k i l k u
konieczne
jest
tetyczny
skrót,
zastosował
którego
dokumentarnym,
154
Zaliczyć
krakowskie
w
małych
i
zastosowanie
się
i
oczywiście
średnich
swojej
dobrze
i
Syn
scenograficzny,
Maciej
stanowi
istotę
szopek,
konkursach,
uproszczeń.
nadawania
oddają
na
projekt
szopce t a k ż e
zainteresowania
przede
rozmiarów,
miniaturowych
dużych
przypominający
mechanizacji
( i l . 9). B a r d z o
dużych
l a t znacznie p r z e w a ż a j ą
ośrodek
rozbudowa
zarysowują
szopkach
Moszew,
j u ż od
ruchu
dla
dawna
figurkom
krakowskiej
szopki
15
Szopki
z konkursu
1967 r.: 11. 12. Wyk. Jan Malik, wys, 90 cm. II. 13. Wyk. Rudolf
Kozina,
wys. 90 cm. II. 14. Wyk. Stanisław
Paczyński,
wys. 114 cm. II. 15. Wyk. Janusz
Nuckowski,
wys. 44 cm. II. 16. Wyk. Anna i Iwona Sawickie,
wys. 50 cm.
155
II. 17. Szopka,
wys.
36 cm,
Zygmunt
Grabowski.
także
niektóre
szopki
wyk.
1967
r.
wykonywane
Piotr
Chornikowski.
przez
dzieci
II.
18.
Szopka
(il.
w
butelce,
wys.
15 cm,
wyk.
1967
r.
P R Z Y P I S Y
16—17).
W starym i tradycyjnym
historia
konkursów
konkursy
te
trwale
imprez
i
o tym
z jednej
Krakowie
szopek to o k r e s
weszły
wzbudzają
do
duże
30-letnia zaledwie
niewielki,
kalendarza
licznych
twórców,
miejskich
zainteresowanie.
strony fakt
omawiany na
k o n s t r u o w a n i e szopek s t a ł o s i ę c z y m ś w
dla
niemniej
których
nie
Świadczy
początku,
rodzaju
zrażają
kłopoty
s p r z e d a ż ą s w y c h dzieł, a ponadto stale p r z y c i ą g a
tantów. Z
drugiej
s t r o n y •— k o n k u r s y
w i d z ó w , począws-zy
pomnika
na
w
dniu
od
konkursu,
pokonkursowych
1966
r.
co
aż
do
liczbą
wielokrotnie
na
ogromnej
33.613 o s ó b ,
a
setki
stopnie
frekwencji
Zamknęła
przewyższa
ze
debiu
przyciągają
napierającego
wystawach.
imponującą
30.613,
tłumu,
że
hobby
się
w
ona
w
r.
—
1967
liczbę
publiczności
na i n n y c h w y s t a w a c h a r t y s t y c z n y c h , u r z ą d z a n y c h w
Kra
kowie.
zapo
I
chyba
trzebowaniu
te
społecznym
przede w s z y s t k i m
szej j e j
właśnie
za
czynniki,
na
mówiące
konkursy,
sensem
imprezy i
przemawiają
celowością
dal
kontynuacji.
Trzeba d o d a ć t a k ż e , że szopki k r a k o w s k i e
ły w w i e l u m i ę d z y n a r o d o w y c h
sztuki ludowej,
a ostatnio w
wano w Madrycie
kursu
o
z okazji
Belenistycznego,
gdzie
występowa
konkursach i
1967
wystawach
r . 10 s z o p e k
ekspono
V I Międzynarodowego
zyskały
duże
Kon
uznanie.
Fot.
Jan
1 T . W r o ń s k i , Konkursy
krakowskich
K r a k o w a " n r 287 z d n . 7.12.1967.
2
szopek,
„Echo
Tamże.
3 O b l i c z e ń dokonano na p o d s t a w i e k a r t o t e k i ,
pro
wadzonej w Pracowni Badania Sztuki Ludowej Insty
tutu Sztuki PAN.
4 Obliczenia te m o g ą nie b y ć p e ł n e , g d y ż w proto
k o ł a c h k o n k u r s ó w ;z p i e r w s z y c h l a t p o w o j n i e
częściej
notowano wysokość pieniężną nagród
lub ich
jakość
( n p . b u t e l k a w i n a , s t r u c l a ) z a m i a s t p r z y z n a n e g o szopce
miejsca.
5 R o z p a t r u j ą c p o w y ż s z e zagadnienia trzeba u w z g l ę d
n i ć poza p e w n y m i n i e ś c i s ł o ś c i a m i zapisu t a k ż e m o ż l i
w o ś ć f i r m o w a n i a szopek przez osoby podstawione przez
t w ó r c ó w dla z w i ę k s z e n i a szansy o t r z y m a n i a nagrody.
W zasadzie b o w i e m na k o n k u r s i e n a g r a d z a się t y l k o
j e d n ą s z o p k ę danego autora.
6 Z . B . G ł o w a , X Powojenny
konkurs
szopek
w
kowie,
„ P o l . Szt. L u d . " , 1956, n r 1, s. 62 i dalsze.
7 E . S n i e ż y ń s k a - S t o l o t , Drogi
rozwoju
kowskiej
na
podstawie
dwóch
ostatnich
XXIII
i XXIV,
„ P o l . Szt. L u d . " 1967, n r
Kra
szopki
kra
konkursów:
2, s. 113—116.
8 W X X V konkursie przyznano 4 pierwsze nagrody,
które otrzymali:
Tadeusz Gillert, B r o n i s ł a w
Piączik,
Maciej Moszew i Witold Głuch; 5 drugich
nagród:
W a c ł a w Morys, Aleksander Urbanik, Ferdynand Sadow
s k i , K a z i m i e r z Gadek i J a n u s z K a c z o r o w s k i ; o r a z 5 t r z e
cich i 7 czwartych n a g r ó d .
Swiderski