http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/1070.pdf
Media
Part of In memoriam / LUD 1971 t. 55
- extracted text
-
VI.
I
N
M
E
M
o
R
I
A
M
Lud, t. 55, 1971
WŁADYSŁA W ŚWIRSKI
6 VI 1894 - 15 II 1971
Dnia 15 lutego 1971 r. zmarł we Wrocławiu, po długotrwałej i ciężkiej chorobie,
dr praw Władysław Świrski, dlugoletni
członek Oddziału Wrocławskiego
PTL,
jego były prezes i członek Komisji Rewizyjnej, dziennikarz i socjolog.
Odszedł od nas Człowiek prawy, zasłużony i skromny, gorący patriota, wytrwały w pracy i długoletnich cierpieniach. W czasie okupacji hitlerowskiej
pełnił
WLADYSLA W ŚWIRSKI
funkcję zastępcy delegata rządu na okręg lwowski AK, redaktora
tygodnika
"Wytrwamy". pisma Polski Podziemnej we Lwowie. Po długoletniej nieobecności
w kraju powr()c.ij do Lwowa w sierpniu 1956.
Od 1957 r. współpracowal stale, już we Wrocławiu, z Krajową Agencją Informacyjną, która l"Ozsyłała informacje
do wszystkich bez wyjątku
pism polskich
w całym świecie i do głównych organizacji i działaczy Polonii zagranicznej. Srogo
doświadczony przez niesprzyjający
los, użyczył swego pióra nie przypadkowo Kra-
378
In memorIam
jowej Agencji Informacyjnej,
chciał bowiem służyć informacjami
r07.siun.vITIpo
świecie i podobnie jak On dotkniętym przez los. Wszechstronne Jego zainteresowania na niwie dziennikarskiej
najlepiej obrazują przypadkowo wybrane z Jego
spuścizny tytuły odbitek, jak np. BibHoteka gdańska - dokumentem
polskiej
kultury (Nr 1, 1958); Prace antropologów
wrocławskich
(Nr 7, 1959); Marm ury sla u:nowickie
(Nr 25, 1961); Wrocławska
Leopoldina
(Nr 29, 1962); Ciekawa książka o ludności Ziem Zachodnich
(Nr 23, 1963); Pomyślne wyniki gospodarki rolnej na Ziemiach
Zachodnich
(Nr 12, 1964); Kino i telewizja w Polsce (Nr 51, 1969).
Zmarły współpracował nadto z Instytutem Śląskim w Opolu i na jego zlecenie
badał współczesne przemiany na wsi opolskiej. Owocem tych badań są bogate materiały, z których przytaczam wybrane tematy, jak np.: "Chłopi-robotnicy a struktura
ekonomiczno-społeczna
i funkcjonowanie gospodarstwa rolnego w wybran.vch miejscowościach Opolszczyzny" (maszynopis, ss. 101), "Czynniki przyspieszające adaptację
ludności napływowej na Śląsku Opolskim" (maszynopis, ss. 27) albo też ..Procesy
urbanizacji na wsi opolskiej wśród ludności napływowej" (maszynopis, ss. ;l(;).
W ramach prac badawczych Oddziału Wrocławskiego dr Świrski prowadził
mimo ciężkiego stanu zdrowia badania wiejskich społeczności lokalnych na Dolnym
Śląsku, w czasie których opracował kilkanaście set ankiet, stanowiących dziś już
cenny materiał badawczy.
Problemy socjologii wsi były pasją Jego życia, w którym Zmarły nie znalazł
czasu na uporządkowanie
licznych materiałów. Nie przywiązywał także uwagi do
gromadzenia odbitek publikowanych
prac. Kiedy tuż po śmierci starałem się ująć
choć cząstkę twórczego dorobku Zmarłego, dzieląca z Nim ciężkie losy życia Zona
Zmarłego wręczyła mi pożółkłe dwie odbitki Jego prac: Geneza i rozwój wiejskich
społeczności
lokalnych
na Ziemiach
Zachodnich,
"Roczniki Socjologii wsi", t. IV,
1965 oraz pracę wydaną w nakładzie własnym w Inst~'tucie Śląskim w Opolu
w 1965 r., pt. Nowa społeczność wsi Grzybowice.
Długoletnie ciężkie cierpienia dr Świrski zabrał ze sobą. Ciekawych dla nauki
spostrzeżeń o dalekich ludach nie spisał, ze stratą dla historii, ze stratą dla etnografii powszechnej.
Cześć Jego pamięci.
Konrad
Wypych
LUTOSLAWA HAJOWNA
(1909-1971)
Dnia 28 IX 1971 r. zmarła w Krakowie długoletńia kierowniczka biblioteki Muzeum Etnograficznego
i długoletni członek zarządu Oddziału Krakowskiego PTL
Lutosława Hajówna.
Ur. 11 VI 1909 r. w Krakowie, po złożeniu matury w r. 1928 rozpoczęła studia
w zakresie etnografii i geografii na UJ, będąc m. in. uczennicą prof. Kazimierza
Moszyńskiego. 15 V 1937 rozpoczęła pracę w Muzeum Etnograficznym w Krakowie.
współpracując
jeszcze z założycielem Muzeum Sewerynem Udzielą. Oprócz zajęć
codziennych, związanych z inwentaryzacją
zbiorów, dała poważny wkład pracy
w organizację filii Muzeum Etnograficznego, które pod nazwą Muzeum Ziemi Krakowskiej otwarte zostało w czerwcu 1939 r. i którego kierownictwo
faktycznie
objęła. Po wybuchu wojny pracowała z pełnym poświęceniem przy zabezpieczaniu
379
In memorIam
narażonych na wywiezienie do Niemiec zbiorów, ukrywając co cenniejsze okazy
w prywatnych mieszkaniach i przechowując u siebie w domu przez cały okres
okupacji główny katalog zbiorów, złożony z 8000 kartek, który po wojnie posłużył
jako podstawa do akcji rewindykacyjnej.
Po wyzwoleniu natychmiast powróciła Lutosława Hajówna do pracy w Muzeum Etnograficznym, biorąc czynny udział w porządkowaniu i inwentaryzowaniu
uratowanych zbiorów, co pozwoliło na szybkie ustalenie strat wojennych. W r. 1951
objęła stanowisko kiewwniczki biblioteki muzealnej, na którym pozostawała aż do
przejścia na emeryturę w r. 1969.
Obok swych obowiązków zawodowych prowadziła Lutosława Hajówna również prace naukowo-badawcze.
Należała do współpracowników
Polskiego Atlasu
Etnograficznego i Instytutu Historii Kultury Materialnej
Oddziału Krakowskiego
PAN oraz czynnie uczestniczyła w badaniach terenowych.
Oprócz uczestnictwa
w organizowanych
pt'Zez Muzeum Etnograficzne
obozach naukowo-badawczych,
kontynuowała od szeregu lat indywidualne badania, zainicjowane przez PTL w Tyt'tcu pod Krakowem, gmmadząc wiele interesujących materiałów z zakresu obrzędowości i medycyny ludowej, na podstawie których ogłosiła w Roczniku Muzeum
Etnograficznego dwa artykuły:
Lecznictwo
ludowe
w Tył1cu i Zimowe
obrzędy
i zwyczaje w Tyńcu pod Krakowem.
Ponadto ogłosiła tamże, wraz z Jerzym Czajkowskim, art.ykuł pL Kultura
ludowa Starej Wsi w pow. oświęcimskim
w świetle
testamentów,
inwentarzy
i innych aktów prawnych
w XIX
w. W ostatnim okresie
rozszerzyła swoje zainteresowania
o problematykę pożywienia ludowego, przygotowując artykuł do zbiorowego tomu, zawierającego materiały z sesji naukowej,
poświęconej zagadnieniu pożywienia, zorganizowanej przez Oddział Krakowski PTL
w r. 1970. Smierć przerwała jej przygotowanie obszerniejszego opracowania tego
problemu na przykładzie pow. chrzanowskiego i oświęcimskiego.
Od r. 1957 wchodziła Lutosława Hajówna nieprzerwanie
w skład zarządu
Oddziału Krakowskiego PTL, pełniąc w nim funkcję skarbnika i czynnie uczestnicząc we wszystkich organizowanych przez Oddział imprezach.
Odznaczona była Złotym Krzyżem Zasługi i dyplomem Zasłużonego Działacza
Kultury.
Bolesław
Łopuszański
JAN ROMPSKI
Dnia 30 XII 1969 r. zmarł w Toruniu mgr Jan Rompski - kustosz Muzeum
Etnograficznego w Toruniu, członek zarządu i skarbnik torut'tskiego Oddziału PTL,
zasłużony dla muzealnictwa pomorskiego, regionalnego ruchu kaszubskiego i kaszubskiej literatury.
Urodził się 8 XII 1913 r. w Kartuzach, tam też ukończył szkołę podstawową.
Egzamin dojrzałości złożył w Państwowym Gimnazjum w Poznaniu w 1937 r.
W okresie okupacji hitlerowskiej brał aktywny udział w pracach tajnej organizacji "Gryf Pomorski", co stało się przyczyną zesłania Go jako więźnia politycznego do obozu koncentracyjnego w Stutthofie.
Studia etnograficzne rozpoczął po wojnie na Uniwersytecie M. Kopernika w Toruniu, ukończył je w 1950 r.
Od 1951 r. do końca życia pracował w muzeach toruńskich początkowo w Mu-
380
In memoriam
zeum Okręgowym, później w Etnograficznym. Położył także duże zasługi w organizowaniu muzeów w woj. bydgoskim.
Poza pracą zawodową przez cały czas brał udział w pracach wielu organizacji
polityczno-społecznych
i naukowych. Był jednym z założycieli Zrzeszenia Kaszubskiego, w latach 1945-1947 pełnił funkcję redaktora czasopisma "Zrzesz Kaszebskoa".
Jego różnorodna działalność spotykała się z dużym uznaniem ze strony władz
i społeczeństwa,
o czym świadczą między innymi, przyznane Mu odznaczenia:
w 1945 r. - Medal Zwy·cięstwa.i Wolności; w 1955 - Medal X lecia PRL, w 19571'.Srebrny Krzyż Zasługi.
Niespodziewana
śmierć wyłączyła Go nagle z realizacji głębokich idei, dla
których żył i pracował i którym pozostał wierny do końca życia.
ZOFIA DURBAS
W dniu 6 I 1970 r. zmarła w Mszanie Dolnej Zofia Dm'bas, nauczycielka Szkoły
Podstawowej nr 2, członek Oddziału PTL w Mszanie Dolnej. Do ostatnich swoich
dni brała czynny udział w pracach organizacyjnych
i merytorycznych
Oddziału.
Jako miłośniczka kultury ludowej Zagórzan wielokrotnie
upowszechniała
wiedzę
o niej łącząc to ze swoją pracą zawodową i społeczną.
JOZEF KUPIEC
W dniu 27 III 1970 1'. zmarł w Mszanie Dolnej Józef Kupiec, wieloletni członek
Oddziału w Mszanie Dolnej. Brał on zawsze aktywny udział w pracach Oddziału.
na podstawie materiałów ODiIE opracowała
Elżbieta Królikowska