Cyfrowa Etnografia

http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/3635.pdf

Media

Part of Dział informacyjny / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty1949 t.3 z.1-2

extracted text

S P R A W O Z D A N I E Z D Z I A Ł A L N O Ś CI P A Ń S T W O W E G O I N S T Y T U T U
B A D A N I A
S Z T U K I
L U D O W E J
ZA
R O K
1 9 4 8.
(s к i ot)
Sekcja budownictwa początkowo zorganizowana zo­
stała w oparciu o Zakład Architektury Polskiej Poli­
techniki Warszawskiej, ze względu jednak na trudno­
ści w obsadzie kierownika sekcji przestała
działać
w kwietniu, a w maju została reaktywowana w K r a ­
kowie pod kierunkiem dr. Romana Reinfussa (asy­
stent: Zofia Kurkowa). Z braku funduszów przepro­
wadzono jedynie próbne inwentaryzacje w Kaszow'e
koło Krakowa i пч Orawie. Dotychczasowe poczyna­
nia reaktywowanej Sekcji Budownictwa stwierdziły,
że może ona rozwinąć efektywną działalność.
Sekcja literatury — (Kierownik prof. dr. Julian K r z y żnowski, asystent Jan Sadownik).
Kierownik przygotowywał materiały do rekon­
strukcji 3-go tomu swej „Bajki ludowej w układzie
systematycznym" oraz kończy! druk
tomu
2-go.
Czynności te utrudniał
mu brak specjalnej biblio­
tek korzystał natomiast z biblioteki podręcznej, która
wobec rzadkości źródeł bajkowych w naszych zbiorach
publicznych, takich nawet jak komplet „Ludu" K o l ­
berga, staje się powoli jedynym warsztatem pracy
folklorystycznej na terenie Warszawy.
Biblioteka ta, skoro się ją wspomniało, złożona
z nabytych przez Instytut t o m ó w Kolberga, z depo­
z y t ó w Korbutianum i książek kierownika, licząca
ok. 400 tomów, obsługiwała nietylko personel S^kcii,
ale również pracowników z poza niej, studentów U. W.,
autora „Klechd polskich" St. Dzikowskiego, komisję
konkursu bajkowego w M. K . i S. i in.
Asystent Sekcji J . Sadownik zajmował się od po­
ł o w y roku doprowadzeniem do porządku kartoteki
pieśni ludowej ze zbiorów prof. Bystronia. Porządko­
wanie to polegało na sprawdzaniu każdego zapisu
z jego źródłem i systematyzowaniu pozycji spraw­
dzonych, tak by z biegiem czasu dojść do dokładnego
indeksu, obejmującego wszystkie drukowane zbiory
pieśni polskich. W czasie tym Asystent Sadownik
sporządził 2000 nowych kart, uzyskanych drogą daru.
W półroczu pierwszym asystent Z. Kamykowski
zajęty był fotografowaniem tekstów literatur ludo­
wych, zachowanych w rękopisach i unikatach. Spo­
rządził mianowicie podobiznę „Legendy o Madeju'
M. Chodźki, kilku zbiorków kolędowych pochodzenia
klasztornego z okolic Krakowa (Siemiątki, Kalwaria
Zebrzydowska i in.), oraz ogromnej
kantyczki
z X V I I i X V I I I , udostępnionej przez prof. A. Chybińskiego. W rezultacie tej pracy Sekcja posiada 740
zdjęć fotograficznych, które w przyszłości winny stać
się podstawą krytycznego wydania naszych kolęd i pa­
storałek.
,
W związku z wymienionymi pracami pojawiły się
w druku
następujące studia kierowniku sekcji:
1. Polska bajka ludowa w układzie systematycz­
nym TNW, W-wa 1948, str. 220.
2. Morfologia bajki, L u d . 1948.
3. Baśń w teatrze (Wstęp do A. Buterlewicz,
Teatr z baśni).
4. O poznanie
literatury ludowej,
PSztL
1,
str. 11—15.
Sekcja malarstwa i rzeźby: (Kierownik Dyr. dr.
Józef Grabowski, asystent — M. Osiecka).
Sfotografowano i opracowano eksponaty z zakresu
tkaniny, ceramiki, rzeźby i sprzętu zdobionego wysta­
wy w Olsztynie — „Sztuka ludowa Mazur i Warmii".
Wyniki opublikowano w Nr 4—5 rok 1948 P, Szt. L .
Sfotografowano i opracowano eksponaty wystawy
w Krakowie — „Sztuka ludowa w Polsce". Wyniki
opublikowano w Nr 6 — 7 — 8 Polskiej Sztuki Ludo­
wej.
Sfotografowano dla celów archiwalnych Instytutu
eksponaty wystaw: sztuki ludowej woj. rzeszowskie­
go w Łańcucie, sztuki ludowej woj. kieleckiego w K i e l ­
cach, wycinanki kuroiowskiej w Kadzidle oraz ekspo­
naty z konkursu na malowanki dąbrowskie w Zalipiu.
Prace sekcji zostały zahamowane w listopadzie skut­
kiem ustąpienia z Instytutu dyr. dr. J . Grabowskiego.

Sekcja muzyki (Kierownik — mgr. Marian Sobie­
ski, asystent — mgr. Jadwiga Sobieska).
Ogromną ilość czasu i energii pochłania konstruo­
wanie, konserwacja i wymiana zużytych części apa­
ratów
fonograficznych,
akumulatorów i aparatów
pomocniczych.
W roku sprawozdawczym Sekcja sfinalizowała kon­
strukcję aparatu sprężynowego do nagrywań w tere­
nie według planów własnych. Pod koniec 1948 zakup ono aparat synchroniczny do nagrywań oraz aparat
synchroniczny do przegrywali.
W* zakresie prac przygotowawczo - naukowych pro­
wadzi się katalog w y k o n a w c ó w ludowych,
okolic
i miejscowości Rodnych uwagi oraz informatorów te­
renowych, katalog alfabetyczny dudziarzy i koźlarzy
wielkopolskich, księgę nagrań i alfabetyczny kataloR
nagrań. Dla celów oneniacyjnych Sekcja gromadzi też
zapisy melodii ze słuchu, których posiada przeszło
200. Zakuoiono 19 tomów do podręcznej biblioteki.
Z w ł a ś c i w y c h prac naukowych Sekcja
dokonała
z muzyki i śpiewu ludowego 448 nagrań na płytach
decelitowych, podnosząc stan zbiorów z pozycji 569 do
1015.
Wszystkie nagrania pochodzą z terenu Wielkopolski,
co jest wymownym świadectwem jai< hamująco na
geograficzny zakres pracy Sekcji w p ł y w a brak odpo­
wiedniego środka lokomocji.
O pracach terenowych przeprowadzanych w jesieni
obszerniejsze
sprawozdanie
opublikowane
zostało
w Nr 9 — 10 Polskiej Sztuki Ludowej str. 58 i 59.
W roku 1948 pracownicy Sekcji opublikowali 8 prac
oraz przygotowali 3 prace dla Centrali Instytutu, I n ­
ternational u oik Music council i Min. Kultury i Sztu­
ki, wygłosili 6 referatów w różnych instytucjach, go­
ścili wycieczkę muzykologów czechosłowackich, któ­
rym udzielili pisemnych materiałów informacyjnych,
oraz zapoczątkowali siaią w y m i a n ę materiałów паикоwych. W roku 1948 Sekcja służyła materiałami i pora­
dami instytucjom, profesorom, nauczycielom, pracow­
nikom o ś w i a t o w y m i innym osobom. Obaj pracow­
nicy Sekcji otrzymali w roku sprawozdawczym nomi­
nacje na Członków Komisji Muzykologicznej Polskiej
Akademii Umiejętności oraz członków koresponden­
tów International Folk Music Council.
Sekcja tańca. (Kierownik — mgr. Tadeusz Zygler).
W zakresie prac przygotowawczo naukowych zapro­
wadzono:
1. kartotekę informatorów terenowych.
2. opracowano instrukcję dla informatorów tere­
nowych,
3. kartotekę bibliografii tańca,
4. zakupiono aparat filmowy'16 mm.
Zakupiono dla wewnętrznego użytku-Instytutu pra­
cę A. Glapy i A. Kowalskiego — zbiór 41 tańców
wielkopolskich, zanotowanych w terenie w czasie od
1945 do 1948 roku. W sezonie jesiennym przeprowa­
dzono w terenie dalsze badania nad tańcami wielko­
polskimi (A. Glapa i A. Kowalski) w wyniku czego
zanotowano dalszych 16 tańców. Ogółem Sekcja po­
siada dokładny opis 57 tańców wielkopolskich. Opu­
blikowano 6 artykułów w fachowej prasie krajowej
oraz jeden w Tanecznich Listach (Czechosłowacja).
W czasie podróży kierownika Sekcji w maju do P r a ­
gi Festiwal Tańca i Pieśni Ludowej Słowiańskiej zo­
stał nawiązany ścisły kontakt z wydziałem tanecznym
Konserwatorium w Pradze oraz badaczami folkloru.
Sekcja zdobnictwa (Kierownik — dr. Roman Reinfuss, asystent — Zdzisław Szewczyk).
Prace Sekcji szły w trzech głównych kierunkach:
1. B a d a w c z e p r a c e t e r e n o w e w okresie
sprawozdawczym prowadzone były głównie na terenie
Małopolski zachodniej w krakowskim i koło Tarnowa
oraz na terenie góralszczyzny (Gorce, Podhale, okolice
Szczawnicy, Orawa, rozpoczęto też pierwsze poszuki­
wania w sądeczyźnie). Przyczyną tego ograniczenia
terytorialnego były trudności finansowe nie pozwala­
jące pokrywać kosztów dłuższych przejazdów kolejo­
wych.
;

Nie mniej, wykorzystując nadarzające się okazje,
uda!o się roszerzyć badania i na inna okolica Polski.
Dzięki bliskiemu kontaktowi Sekcji z Zakładem Etno­
logii Uniwersytetu Wrocławskiego,
przeprowadzono
kopiowanie względnie fotografowanie obiektów zdob­
nictwa ludowego w muzeach w Karpaczu. Niemczy,
Jeleniej Górze, Wrocławiu i Brzegu.
Ponadto przekop'' owano okazy meblarstwa ludowe­
go w muzeum w Szczecinie. Prowadzono badania na
Kurpiach, w Częstochowskim, na Lubelszczyźnie (po­
wiat biłgorajski i tomaszowski).
Przekopiowano też. zabytki ludowego zdobnictwa
w muzeum lubelskim i w Zamościu.
Na prośbę Departamentu Twórczości Ministerstwa
Kultury i Sztuki przeprowadzano w kwietniu 1948 ba­
dania malarstwa ściennego na Powiślu Dąbrowskim.
Wyniki tych badań stały się podstawą do urządzenia
tam przez Ministerstwo konkursu na najpiękniej ma­
lowaną izbę. Szereg plansz wykonanych przez pracow­
ników Sekcji zostało nabyte do zbiorów P a ń s t w o w e g o
Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie skąd zostały
i w ę r m i e wypożyczone na w y s t a w ę do Moskwv.
W krakowskim odkryte zostały trzy ośrodki pro­
dukujące nieznane dotychczas typy skrzyń,
zostało
przebadane meblarstwo ludowe Gorców, zebrane
bardzo bogate materiały do kowalstwa artystycznego
w Małopolsce. Poczyniono też pierwsze kroki umożliwiającf rozpoczęcie systematycznych poszukiwań te­
renowych na obszarach wschodniej i północnej Polski.
W cyfrach dorobek Sekcji przedstawia się następująco:
198 plansz okuć na wozach
z 49 miejscowości
435
.,
skrzyń
z 96
' .,
100
,,
innych mebli
z 10
83
.,
parzenic góralskich
z 21
441
,.
ubiorów
z 8
5
„
wnętrz
z 1
54 próbki tkanin i kopie
z 8
47
zл 2^
11 kopie
Kopie druków
QiUKuw na
na tkaninach
иь-аиишеи
,,
W dniu 31 grudnia 1948 zbiory Sekcji Zdobnictwa
po włączeniu materiałów dostarczonych przez Dr. Gładysza (685 poz.) liczą 2443 pozycje.
2. O p r a c o w a n i e
materiałów.
Opracowywanie polega na kartografowaniu bada­
nych zjawisk i przeprowadzaniu ich
systematyki.
W r. 1948 opracowano podział typologiczny skrzyń
krakowskich, który stanie się bazą wyjściową do
analogicznego opracowania obejmującego
skrzynie
całej Polski.
W ciągu r. 1948 opublikowano z materiałów Sekcji
5 artykułów.
3. U d o s t ę p n i a n i e
m a t e r i a ł ó w .
W kwietniu 1948 r. w związku z odbywającym się
w Krakowie Walnym Zjazdem Polskiego Tow. Ludo­
znawczego, w pomieszczeniach przyległych do sali po­
siedzeń, urządzono w y s t a w ę materiałów Sekcji, którą
zwiedzili wszyscy uczestnicy zjazdu a ponadto sporo
młodzieży szkolnej. Materiały sekcji używane były
do ilustrowan'a odczytów publicznych organizowanych
przez Oddział Krakowski Polskiego Tow. Ludoznaw­
czego i w czasie w y k ł a d ó w o sztuce ludowej w Wyższej
Szkole Sztuk Plastycznych a także Wyższej Szkole
Nauk Społecznych.
Na zamówienie Departamentu Twórczości przy Mi­
nisterstwie Kultury i Sztuki z materiałów Sekcji wy­
konanych zostało 20 kopii skrzyń malowanych jako
materiał dla przyszłych wystaw.
Sekcja
wydawnicza
(Kierownik mgr. Barbara
Suchodolska), powstała dn. 15 października 1947 r.
Po
uzyskaniu zezwolenia na
druk
miesięcznika
„Polskiej Sztuki Ludowej'' i uzyskaniu przydziału na
papier i karton na okładkę, sekcja wydała na bezdrzewnym papierze I I I klasy w okładce z. kartonu
również bezdrzewnego I I I klasy, w obwolucie z tonofanu, podwójny egzemplarz czasopisma liczący 64 stro­
ny za miesiące: listopad — grudzień 1947 r.
W roku 1948 zostały wydane 3 pojedyncze numery
po 32 strony w miesiącach — styczeń, luty, marzec —
2 podwójno: kwiecień — maj. wrzesień — październik,
potrójny: czerwiec — lipiec — sierpień.
Dwa zeszyty mają charakter monograficzny — kwie­
cień — maj są omówieniem wystawy olsztyńskiej, zaś
potrójny: czerwiec — lipiec — sierpień jest poświęco­
ny wystawie sztuki ludowej w Krakowie.

Nakład pisma wahał się od 2.000 egzemplarzy do
2.900 z wyjątkiem numeru poświęconego wystawie
w Krakowie, który wydano w nakładzie 4.850 egzemp­
larzy.
Ogółem wydano w roku 1947-48 za 12 miesięcy po­
jedynczych zeszytów 36.850.
Pismo jest rozprowadzane po całej Polsce. Za gra­
nicę pismo jest wysyłane do Czechosłowacji, Węgier,
Szwecji, Francji, Anglii i Ameryki w charakterze
egzemplarzy wymiennych.
Na Kongresie Intelektualistów we Wrocławiu zo­
stały wręczone uczestnikom po 2 numery Polskiej
Sztuki Ludowej Nr 4 — 5 i 6 — 7 — 8.
Archiwum i biblioteka. (Kierownik mgr. Władysława
Kolago).
Na archiwum składają się: 1) plansze wielobarwne,
2) zbiór zdjęć fotograficznych wraz z opisami. 3) 10
teczek kopii ornamentów obrazów ludowych na szkle,
oraz 4) zapoczątkowany zbiór tkanin ludowych. Plan­
sze obejmują głównie nadokienniki z powiatu OstrówMazowiecka i Ostrołęka. Zbiory fotograficzne powsta­
ły ze zdjęć dokonanych podczas badań terenowych po­
szczególnych sekcji.
Zbiory te są inwentaryzowane
i wkrótce będą katalogowane.
W książce inwentarzowej odbitek zainwentaryzowano ogółem 1.300 fotografii, zaopatrując je opisami.
250 pozycji dotyczy zakresu zdobnictwa, 310 rzeźby,
460 malarstwa, 40 grafiki, i 240 budownictwa ludowe­
go. Prócz książki inwentarzowej fotografi, archiwum
prowadzi książkę klisz, gdzie do dnia 31 grudnia 1948 r.
zainwentaryzowano 400 pozycji.
Kopie ornamentów obrazów na szkle pochodzą ze
wszystkich prawie muzeów w Polsce, posiadających
takie obrazy. Prócz archiwum w centrali dwie sekcje
posiadają swoje archiwa odrębne: zdobnictwa w K r a ­
kowie i muzyki w Poznaniu.
W roku ubiegłym archiwum dostarczyło 84 fotogra­
fie o formacie pocztówki do katalogu Wystawy Pol­
skiej Sztuki Ludowej w Paryżu.
Na Kongres Intelektualistów we Wrocławiu wyko­
nano z 5 klisz 3.000 odbitek.
Dla
Departa­
mentu Plastyki Ministerstwa dostarczono 100 zdjęć
wycinanek i 10 odbitek haftów kurpiowkich. Wreszcie
do opracowania katalogu na Wystawę Wycinanki Pol­
skiej do Pragi dostarczono 80 zdjęć.
Zbiór tkanin, posiadanych przez Instytut obejmuje
próbki kurpiowskie z terenu puszczy Zielonej (okolice
Myszyńca i Kadzidła) i puszczy Białej (między Seroc­
kiem a Ostrołęką Mazowiecką) — liczy 609 sztuk.
Mniej tkanin bo 103 sztuki jest z pow. Opoczyńskiego
i Rawskiego.
Biblioteka składa się z 75 tomów książek i kilku
czasopism. Biblioteka służy przede wszyskim pracow­
nikom Instytutu, a poza tym osobom współpracują­
cym. W roku 1948 z biblioteki skorzystało dwadzieścia
dwie osoby.
Sekcje fotograficzne. (Kierownik Stefan Deptuszewski).
W dniu 1 października 1947 г., pracownia posia­
dała 60 tuz. płyt i 700 szt. papieru fotograficznego,
W okresie sprawozdawczym zakupiono materia­
łów fotograficznych za sumę 320.480 zł, zużyto na wy­
konania prac laboratoryjnych 1 wydano dla Sekcyi
za s u m ę 231.580 zł. Stan obecny przedstawia war­
tość 188.838 zł. Sprzętu i urządzeń dla Pracowni za­
kupiono za sumę 718.190 zł. Zdjęć w terenie wykonano
1155 szt., na miejscu 283.
Pracownia w okresie sprawozdawczym wykonała
2,965 odbitek lub powiększeń, które zostały wykorzy­
stane do wydawnictwa i znajdują się w archiwum.
Pobyt w terenie w związku z wykonaniem prac
fotograficznych zleconych wynosi 80 dni, w związku
z zakupem materiałów fotograficznych i sprzętu wy­
nosi 14 dni, razem 94 dni.
W roku sprawozdawczym Instytut rozporządzał
budżetem administracyjnym 6.000.000 zł, kredytem do­
datkowym na wydawnictwa — 2.000.000 zł oraz bud­
żetem inwestycyjnym — 2.000.000 zł.
Ogółem więc 10.000.000 zł.
Z tego wydatkowano na wydawnictwo zł 5.500.000,
na zakup aut półcieżarowych. nrzvstosowanvch
do
wyjazdów ekip badawczych w teren — 1.200.000 zł,
na aparaty badawcze 800.000 zł. Na badania i wydatki
rzeczowe 2.500.000 zł.