http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/72.pdf
Media
Part of Ubiory chłopskie w księgach cechowych krawców / LUD 1954 t.41
- extracted text
-
638
Historia kościoła wzniesionego w latach 1853-1866 przez ks. Wojciecha Blaszyńskiego w Chochołowie wiąże się według miejscowej
tradycji z płóciennikami. Posłuchajmy co o tym wieść gminna głosi
zapisana przez Jana Plucińskiego:
"Jest 'legenda, że kościół w Chochołowie jest zbudowany za pieniondze, co były prziwiezione bez pomyłke w becce zamiast wina. Prziwióz te becke z Węgier do Sidziny jeden gazda sidziński. Dzieciom
swoim pokupiół hrube gazdowstwa a ceTIŚćpienindzy,co ostała, oddał
ksiendzu poprzednikowi Błaszyńskiego z tym ze wybuduje sie kościół w Sidzinie. PinioThSlkókbyła chmara, ze Błaszyński móg za nie
spokojnie wybudować dwa kościoły, jeden w Chochołowie a drugi
w Sidzinie. Zacon sie budować kościół w Chochołowie, Błaszyński wyciongoł ze skrytki w zakrystii dukaty iprziwoził
do Chochołowa.
Cenść z tego ukradli Kuciki z Płazówki i dostali klontwe do siódmego
pokolenia. Klontwa sie spełnio, bo Kuciki marniej om i kapiom.
Widno z tego,że kto mioł pinióndze to mioł, ale nowiencej mieli płacienicy, co handlowali płótnem i winę. Hej!"
ADAM GLAPA
UBIORY CHŁOPSKIE W KSIĘGACH CECHOWYCH
KRAWCÓW
Jednym z wycinków ożywionych badań w etnografii od szeregu lat
są zagadnienia związane ze strojem ludowym; badania w tej dziedzinie szczególnie żywo prowadzą państwa należące do krajów demokracji ludowej. W szeregu tym nie brak i Polski, której zespół etnografów po opracowaniu teoretycznych założeń badawczych od 1946 r.
corocznie wydaje kilka monografii na temat stroju ludowego. Ukazują
się one w ramach ATLASU POLSKICH STROJOW LUDOWYCH,
wydawanego przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
W celu wielostronnego przedstawienia zagadnienia stroju ludowego przewiduje się również ujęcie stroju w jego rozwoju historycznym. Przedstawienie stroju ludowego w przemianach historycznych
nie jest jednak problemem łatwym, jak mogłoby się wydawać, a to
ze względu na skąpe wiadomości wynikłe z małego zainteresowania
się ludem 'W okresie formacji feudalnej i kapitalistycznej, kiedy to
lud wyłącznie eksploatowano do prac fizycznych, a wiele przejawów
twórczości ludowej uważano za niegodne zainteresowania warstw
panujących. Z tej też przyczyny odczuwa się dziś brak materiałów
do przedstawienia stroju ludowego w jego przemianiach czasowych,
a brak ten uwidacznia się niemal w każdym zeszycie ATLASU. Najlepiej dotychczas pod względem historycznym został opracowany
zeszyt Tadeusza Seweryna, przedstawiający strój dolnośląski (Pogórze),
w którym autor operuje materiałem ikonograficznym już z XV w.
Poza tym zeszytem wszyscy inni autorzy nie sięgają dalej w przeszłość,
jak do początku XIX w. ze względu na trudności zdobycia starszych
materiałów. Rzadko spotykane starsze źródła i materiały ikonograficzne nie zawsze nadają się do publikowania w wydawanych przez
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze monografiach, ponieważ nie odpowiadają zasięgowi badanego typu stroju.
W toku opracowywania monografii o stroju dzierżackim, podczas
poszukiwań. archiwalnych, trafiłem na cechowe księgi krawców
z XVI-XVIII w., lktóre zawierają cenny materiał z dziedziny kostiumologii chłopskiej i rzucają ciekawe światło na czynniki wpływające
641'
640
Ryc. 2. Krój Kaptura chłopskiego z XVI w. Sztuki Bractwa
Krawieckiego
Chwal.Uiszewskiego] od roku Pańskiego 1593. Redakcja
"Postęp Krawiecki", Poznań, 1954.
Ryc. 1. Krój sukni chłopskiej z XVI w. - Sztuki
Bractwa Krawieckiego Chwal. [iszewskiego] od
Foku Pańskiego 1593. - Redakcja "Postęp Krawiecki", Poznań, 1954.
41
642
643
Ryc. 3. Krój chłopskiego okrycia zwierzchniego.
- Księga krojów cechu krawieckiego w Lesznie [z XVII w.l - Depozyt w Muzeum Miejskim w Lesznie, 1954. Leszno przez dłuższy okres
czasu leżało w pobliżu granicy
polsko-niemieckiej.
Ryc. 4. Krój lamki chłopskiej z XV!i!i! w., wymienianej w statutach cechowych już 1489, 1553
i 1577 r. jako jedna ze sztuk mistrzowskich. Renowacja powtórna sztuk krawieckich 1747 r.,
Archiwum Państwowe, Poznań, 1954.
41*
645
644
\
\
Ryc. 5. Próba rekonstrukcji uszytej lamki chłopskiej ubranej przez kobietę. Rys. A. G., 1954.
Ryc. 6. Krój sukni z XVIII w. Suknie o podobnym kroju zwane "szorc" na obszarze Wiielkopolski są noszone przez chłopki do czasów
współczesnych. Renowacja powtórna sztuk
krawieckich, 1747 r. - Archiwum Państwowe,
Poznań, 1954 r.
646
!
1
~
r
i
l·
Il
i
,
[
i
l
na formę stroju chłopskiego w wiekach minionych. W kilku tych
księgach zazwyczaj poza regulaminem, dotyczącym nauki rzemiosła
krawieckiego, sposobu produkcji, zbytu wyrobów oraz form życia
towarzyskiego osób przynależnych i podległych cechowi krawieckiemu, znajdują się techniczne rysunki kroju, mówiące o sposobie
wykonywania odzieży dla różnych klas społecznych. Obok tych
rysunków jest zazwyczaj podana nazwa narysowanej części odzieży
i informacja dla kogo jest ten ubiór przeznaczony, a także podana
jest ilość materiału potrzebna na daną sztukę oraz jakość materiału, a niekiedy nawet miejsce produkcji surowca. W większości
przeglądanych ksiąg cechowych dane te są napisane w języku polskim.
Często dodatkowe objaśnienia wypisane są mniej wprawną w piśmie
ręką rzemieślnika. Między opisami wielu form odzieży: świeckiej
i liturgicznej, szlacheckiej, mieszczańskiej, rycerskiej, nie brak zwykle
przy końcu k·sięgi rysunków i uwag dotyczących odzieży chłopskiej.
Jak te rysunki i dane wyglądają ilustrują nam załączone reprodukcje
kilku stron z omawianych ksiąg (rryciny 1-6).·
W celu pogłębienia treści historycznych ATLASU POLSKICH
STROJOW LUDOWYCH uważam, że póżądanym jest, aby każdy
al)tor piszący monografię o stroju ludowym w swych poszukiwaniach
archiwalnych nie pomijał wspomnianego rodzaju· źródeł, które są
bardzo przystępne w formie, a· zarazem cenne w treści.
Poza tym uważam, że na ten rodzaj źródeł powinni zwrócić również baczną uwagę naukowcy prowadzący badania w zakresie kostiumologii ogólnej, którzy często źródła te w ogóle pomijają, względnie
powołują się tylko na materiały i dokumenty zagraniczne.
TADEUSZ SEWERYN
IKONOGRAFIA
i
I
*
:'
...• I
,'o ~
:;
MANDRAGORA I BOGINI. DrzeWoryt, wielkość nat. 8,7 X 4,8 cm Bartosz Paprocki, Koło J"Ycerskie,Kraków, po. r. 1575,kap. 31, Mandragora (Augustyn ~óWi) moc
taJrową ma (gdzie się wiele inszych zgadza z iego mową), Gdy owoc z mego białogłowa trawi I Aktemu sie z mężczyzną żartecznikiem zabawi, I Zaraz płodem zapadnie.
Dla tey mocy iego I Wenus boyna bogini przyszła też do niego I ProsząC by ie~
pomocne w takiej sprawie było; I ale się oney prośbie zaraz wymówiło. I Chociaz
bogini chytra tak ie łagodziła, I A słowa barzo piekne te k niemu mówiła: I Drzewko
ze wszech drzew zacne, weyrzy dzisia na mię I A okaż mnie potrzebney swe~
dcbroci znamię I Nie wzgardzay prośby moiey day owocu swego, I Abym dzIatkaml
zaszła od sweg~ miłego, I Którey tak Mandragora z fukiem powiedziała: I Jut sie
powietrze ziemia tobą zaśmierdziała I Od twego wszetecznictwa, mercho nie~
wstydliwa, I A nad wszystkie niewiasty na świecie złośliwa. I A chcesz, bym i~
wszeteczny toble pomagała, I Któraś swoim łotrowstwem ziemię pomazała. I Gdyc
bym tego pomogła, abyś miała syny I Swiat wszystek poszpeciła łotry takowymi I
Iakowaś iest y sama·, snaćbym tey niecnoty I Była z tobą tak winna y takiey
sromoty I A tak odeydż odemnie łotrowska bogini I Nie szp·eć cnotliwej ziemi
mey nogami sWYmi"~Zbiór wiad. do antrop. kraj. VI. 231 : Arabowie uważali
mandragorę za środek ułatwiający płodność. Odwar belladony piją też kobiety
na spędzenie płodu. Sekrety białogłowskie, 1698.22 : Sok jej z sokiem rózgi pasterskiej (Solidago Virga aurea) zapładnia psa. Kolberg, Krakowskie III 1874,118: "Przestęp (Bryonia alba), korzeń jego podobny do małego chłopca. Czarownice zbierają
korzeń przestępu, powijają go jak dziecko i w skrzyniach chowają" .
• Patrz
':1
ETNOGRAFICZNA
"LUD" XXXVII 277; XXXVIII 229;XXXIX 291. (Przyp. Red.).