http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/1709.pdf
Media
Part of In memoriam / LUD 1982 t.66
- extracted text
-
VI. IN MEMORIAM
Lud, t. 66, 1982
STANISŁAW BĄK
Dnia 10 czerwca 1981 r. zmarł we
Wrocławiu dr hab. Stanislaw
Bąk
emerytorwariy profesor
zwyczajny
Uniwersytetu Wrocławskiego, absolwent i pracownik naukowy Uniwersytetu
Jana Kazimierza we Lwowie, w
latach 1928- 1939 profesor Państwowego
Gimnazjum
w Mikołowie na Górnym Śląsku, od 1946
r. - adiunkt, a potem docent i profesor
w Katedrze Języka Polskiego Uniwersytetu Wrocławskiego, językoznawca, slawista,
etnograf,
edytor,
najwybitniejszy
współczesny
znawca i badacz
polskich
gwar Dolnego Śląska, zbieracz folkloru
śląskiego, profesor Wyższej Szkoły Pedagogicznej
w Opolu,
współpracownik
Instytutu
Badań Literackich
PAN, członek i były przewodniczący Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego, członek Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, Wrocławskiego
Towarzystwa Naukowego,
Opolskiego
Towarzystwa
Przyjaciół
Nauk i innych
towarzyst\v naukowych, odzna<::zony Krzyżem Kawalerskim
Orderu Odrodzenia Polski
i Medalem KOIllisji Edukacji Narodowej.
Była to postać owiana legendą, której mijają-ce lata przydawały
i dostojeń:itwa, i zwyklego ludzkiego ciepła. Na tę ,legendę pracowały zarówno dor·obek .naukowy Zmarłego, jak i jego pos:tawa żyCiowa, zbliża,jącaGo
do ideału moralnego, a ukształtowana
przez konsekwentnie
-realizowaną prostotę wpostępowaniu, programowe ulnikamie godności i za:szczyiów. Profesorowi
Bąkowi obce były
wszelkiego rodzaju gry o ukła·dy personalne. Nie tylk-o nigdy w nich nie uczestniczył, ale nawet nie umiał o nic.h mówić. Przez -cale 'swoje życie mówił za :to
prawdę, tylko prawdę - i w tzw. trudnych czasach, i później. Trwał - wykładał, egzaminował, pr.3-cow.al na swym oporowskim
.polu (bo ten ·chłops.ki syn
ni-gdy nie wyrzekł ,się ziemi). Ni,eobecny już odki:lku lat na u-czelni, żył w poJ.onistyczmych Isa!ac,h wykła!dow)'lch, przywoływany
we wspomnienia-ch
mladszych
kolegów, których absolutna większość - to Jego dawni wTocławscy studenci
ł'isząc ten {)'kolkznośóowy -artykuł, chciałbym wy-ekspOO'lO'W.ać
dialoekt-ologilczną i etnograficzną służbę naukową Stanisława Bąka, pazwala'jącą widzie-ć w Nim
21
"Lud"
-
tom aa
In memoriam
418
jednego z najwyhitniejszyc.h polski'c.h ludoznawców.
Szczególne miejsce w doxobku Prod'esora za'j,mowa.la problematyka
śląs.ko·2Jnawcza. Już od '1". 1939 S. Bąk opublikował około 30 a·l'ty,.kułów i rozpraw - wśród
nich Kilka uwag o ślqskim -q, -a na miejscu ogólnopolskiego
ę, O zbieraniu materiałów gwarowych
na Ślqsku, O wynikach
badań nad narzeczem ślqskim w ostatnim
dziesięcioleciu.
Badania
rowe
Ślqska.
polskiego
toponomastyczne
na obsz'arze grodzisk
ślqskich,
Teksty
gwa-
Z lat powojenmych zaś pochodzą owLa'flJelegendą opowieści o dialektologkznych wędrówkach S. Bąka po DoLnym Śląsku w poszukiwaniu "ostatnich mohikanów" gwary śląskiej, wędrówkach - kończących się często przesłuchaniami
w terenowych placówkach
Urzędu Bezpieczeństwa. Wmdomo czasy były niespokojne, a tajemniczy
wędrowi,ec, spi!sujący w dodatku mowę okohcznej lu'dności,
musiał budzić pod ej I'"ZJenia.Nau.kową sy'ntezą tychperegryu.1acji
byla pionier5.ka
monografia dialektologi,czna pt. Gwary
ludowe
na Dolnym
Ślqsku.
Cz.1:
GŁosownia (1956). Już wtedy mówiono, że jej Autor sta'ł się najlepszym
znawcą dialektu śląskiego., UkoToflJow,anie śląskoznawczego dorob.ku Profesora Bąka - to Mowa polska na Ślqsku,
wydana przez Osso'liJneum w r. 1974. Z innych dl't)'lkułów
i rozpraw poowięcony,ch u.rniłowa.nemu r,egiOJll owi
można
wY!pienić ta.kie, jak:
Polszczyzna
karskie
Gótrnego
z Górnego
Slqska
Ślqska
w życiu
i pracy
i XIX
z XVIII
szkoły
w.
średniej
(1956),
Zapiski
(-195"7), Dolny
Ślqsk
pod
kroni-
względem
. językowym
(1'95'8), Język polski
na Ślqsku.
Terytorium
Slqska i narzecza ślqskie
(19601. ZróżtLico,wanie
narzecza
ślqskieg.o (196'2), KiLka
słów, o przeszŁości gwary
górnoślqskie:f
(19i>3) 'i wieloe, wiele iJrmyc,h. Także we wSlpom:nienia1ch naukowo-
-dydaktyczny,ch
Śląsk i mowa jego oSy/nów zajmowaly w pracy Profesora miejsce sz-ezególnie uprz)'lwilejowa.ne (por. cykl W drodze na Ślqsk i na Slqsku).
Ale ten syn ziemi tarnobrzes.kiej,
urodzony w Grębowie, nie zapomilllal ,leż
w działalności naukowej w swych rodzinnych strona,ch. Poświęcił im takie prace, jak: Gwara lasowska Grębowa i okolicy (19.26), Morfologia
gwary
la.sowskiej
(Grębów
Ze
zwy
i okolica
słownictwa
Sandomierz
na obszarze
pod
Tarnobrzegiem)
(1928),
w powiecie
tarnobrzeskim
ludowego
(1934),
Puszczy
Stan
i potrzeby
Sandomierskiej
Teksty
gwarowe
{.1931),
humanistycznej
z Grębowa
Powstanie
problematyki
(1929),
i rozwój
na-
naukowej
(1963).
Z tym regionem !Są też najściśilej zwią •.ane rozprawy etnograficzne - takie
np., jak opublikowana w "Ludzie" Chata wiejska w
okolicy
Tarnobrzegu
(1930),
O niektórych
formach
budownictwa
ludowego
(19'30), O kształtach
węgŁów w drewnianych
budowlach
wiejskich
(19'~9) czy najslY111JniejszeWesele ludowe w Grębowie z r. 1958, Za tę ostatnią książkę podolbno ,s'ię grębowianie
na swego u,czonego krajana trochę zagniewali, bo wiernie w niej odtworzył cały oby,czajowo-języ.kowy pejza;i; IW esel a wiejskiego. A na weselu - jak to na weselu: i popiją się,
i pobiją, i .soczystych wyrazów nie szczędzą. No, a opisani,e ~y,ch zj.awisk należy
do obowiązków
ję;zykOZlll<llWcy-etno-gr<lfa!
Te dwa nuMy badawcze staJe się ze
sobą 'krzyżowamy w całej ;ŁwÓl'C'zośc.inau·k'owej S. Bąka czy to wtedy, gdy
Prof'esor przedstawiał
Postulaty
dialektobog;iczne
przy zbiera-noiu i wydawaniu
p·ieśni ludowych
(1'9:60), .czy wtedy gdy <Jpi.syIWałMazowieckie
na'zwy w' budownictwie
wiejskim
na obszane
Puszczy
Sandomierskiej
(1965).
Nie będzie chy;ba (przesadą jeś1i pQIWiem, że w samym centrum zaiJnteresowal'1
Stanisława Bą,ka sial zawsze przede w,szyslt.kim czł:owiek - i :ten z ,grębowskiego,
wesela, i ten z polskiego WTZeśn.i.a, i too spod Sy,cQ'\va czy Namyslowa. W historii
poszczegÓ<1nychnaroldów (a 2Jnal ją wybornie) śledz:i'ł głównie losy jednostki i dopiero na ic.h podstawie budQlWał ogóJne prawdy historiozoHcZlI1e. Ka'Żdy •.•
tudoo:'.:
z osohna znajdował 'także swoje wydzielone
miejsce w Jego legendaI1I1ym ze-
419
In memoriam
szycie. A że pamięć miał f,enomenalną,· mógł o każdym ,powiedzJi.eć po wielu latach tyle, że .rel'aICje·te wydawały się aż ·nieprawdopodohne. Bo też do 'k-oń'ca był
Prolfesor Bąk przede wszystkim nauczyciel'em. Niełat'wo było mu się więc rOlLs,tać
z dydak1:y'ką, gdy opuściły Go już siły fi'zy,cllne.
Po śmierci żony w grudni.u 1'977 r. załamał się ostatecznie. Kiedy w 1966 1'.
pOllon~Sitykawrocła w,ska św:ięciła jubileusz 40-lecia pracy naukowej Stcunisłarwa
Bąka, On uroczystość tę przeks·ztałcH w publi,cmy hołd złożony swej :tow.arzyszl:ze życia. Gdy Jej zabrakło, wszystko straciło d'la Niego sens. "Bo taka to już
była rodzina" powiedziała mi po Jego śmier,ci jedna z młodych mies'zlkanek
wrocławski'ego Oporowa. I o tym też !tu trzeba .przypomnieć.
Wy,szedł w świLlitz chłops'kiej ,chaty w Grębowie, tak jak wyszedł z Komborni w świat Jego wielki krajan i imiffilJnik. Stanisław Pigoń, któreg,o prz,ed parunastu laty pożegnał w "Ludzie" .słowami św. Pawł.a Apostoła. Niechże i trud
życia Profesora Sian1sława Bąka będzie zwień'czony cytatem Pawłowym: "Potykaniem dobrym poty'kałem się, wiarę zachow.alem, zaw<X:lum dokonał, .na ostatek przezma<:zon mi jest wieniec sprawiedliwości".
JAN
BIBLIOGRAFlA
MIODEK
PRAC NAUKOWYCH STANISŁAWA BĄKA
1926
1. Gwara
lasowska
Grębowa
i oJwLicy,
"Sprawozda:ni.a Towal'zy&twa Naukowe-
go wc Lwowie", t. VI, z. 1, s. 12 - IB.
·1927
2. O tzw. mazurzeniu
3. Gwarowa
wymowa
w szkole, "Szkoła i W'iedza", z. 4, IS. 174- 177.
samogŁosek ustnych
a nauka języka polskiego
szkole powszechnej,
."S:zikolai W.iedza", 'L. 7 - 8, s'. 3m - 3'35.
4. Odpowiedź
w sprawie
mazurzenia
w szkole, "Szko1-a i Wiedza",
w
szkole
z. 7 - 8, s.
335-337.
5. Gwarowe
Sddamer
(Sandomierz).
Przyczynek
do
fonetyki
gwarowej,
"Pra,ce
Filologiczne", t. XII. s. 215 - 222.
sprawie
zbierania
nazw geograficznych
przez nauczycieli,
"Szkoła i Wiedza", .z. 2, s. 83 - 85..
7. Bystroń J. St.: Nazwiska polskie, Lwów ,119-27,
s. VIII+243, rec. (w:)' "SZkof,p.
i Wiedza", z. 3,s. 121- 122.
8. O pochodzeniu
form typu vźon, vźena, "Symbolae Grammat,ic.ae .iJn ho.norem
IoaI1JnisRozwadow.ski, Kraków, t. II, s. 40,9- 414.
6.
W
.1191218
9. Z badań nad gŁosem ludzkim,
10. Morfologia
gwary
!asowskiej
i Technika",z.
2, s. 79 - 82.
i okolica pod Tarnobrzegiem)
"Sprawozdania rz.czynności i posiedzeI'l P.olskiej Akademii Umiejętności", t. XXXIII,
z. 2, s. 6 - 113.
"Przyroda
(Grębów
420
In memoriam
119129
!l.
J,adwiga
Zduń,czyk-JafO'szowa:
Topograficzne
nazwy
polskie,
pochodzqce
od
c1rzew i zwierzqt
("Czasopismo Geograficzne",
z. X, s. 113 - 133),
Tec.. (w:) "Czasopismo Geo,graficzne", z. 2 - 3, s. 174 - 175.
12. Teksty gwa.rowe z Grębowa,
(w:) K. Nitsch, Wybór polskich tekstów gwarowych, Lwów, s. 110 - 114.
niektórych
1930
Przyczynek
do znajomośći
gwary
Polaków
(streszczenie)
"Rocznik.i
Towarzystwa
Przyjaciół
Nauk 'na Śląsk.u", Katowke, t. II, s. 2.01- 20'2
14. Pamiętnik
żołnierza-legionisty.
Przyczynek
do znajomości
gwary
Polaków
w
M·orawskiej
Ostrawie,
Katowice, ss. 48, 1 mapa.
15. Chata wiejska
w okoHcy Tarnobrzegu,
"Lud", t. IX, s. 1 - :>4-1-2mapy.
lu. O niektórych
formach
budownictwa
ludowego,
"Przyroda
i technL~m", z. 9,
s. 400 - 407.
13.
Pamiętnik
w
żołnierza-legionisty.
Morawskiej
Ostrawie,
1931
17. Ze słownictwa
lud.owego w powiecie
tarnobrzeskim,
"Lud Słowia11sk.i", t. II,
z. I, s. 115 - 125.
18. O formach
gwarowych
ogólnopolskiego
'trzeba',
"Prace Filologiczne", t. XV.
cz. II, s. 394 - 400.
1932
19. O tworzeniu
się mowy
Technika",
"Przyroda
ludzkiej,
z. 7, s. 2819 - 299.
1934
i rozwój
20. Powstanie
nazwy
'Sandomi.erz',
"Pra·ce F.iloologiczne", t. XVI, s. 231-
- 248.
21.
Kilka
uwag
dentalis",
o
ślqskim
-ą,
-a
na
miejscu
ogólnopolskiego
"SI avia
-ę,
Occi-
't. XII, s. 272 - 277.
1936
22. Dr Eugeniusz Trzaska: Gwara i wpływy
obce w języku
uczniów
szkół ślqskich, Katowice
1935, rec. (w:) "Roczni:ki Towarzystwa
Przyjaciół
Nauk na
Śląsku",
t. V, s. 361 - 362.
1937
23. O zbieraniu
materiałów
gwarowych
na
$ląsku,
Katowke,
ss. 36.
1938
:24.
O wynikach
badań nad narzeczem
śląskim
w ostatnim
dziesięcioleciu,
mU1n,ikaty Insty:tutu Śląskiego", Ka,tOlWice,seria III, nr 1'7.
:25.
Na
marginesie
Ocddentalis",
nowych
monografii
gwarowych
z
obsZ'aru
$ląska,
t. XVII, .s. 162 -.178.
r
"Ko"Slavia
19i39
:2u. Teksty
gwarowe
z polskiego
$lqska.
Zeszyt
l: Teksty
rybruickim
i pszczyńskim, Kraków, s. IX+80.
'27. Lucjan
Malinowski
1839 - 1898. W setnq rocznicę
polskiej,
"Komunikaty
Instytutu
z 12 wsi
urodzin
twórcy
Śląskie,g,o", seria VIII. nr 2.
w powiatach
dialektologii
In memoriam
28. Badania
toponomastyczne
na
obszarze
421
grodzisk
"Atlas
śląskich,
i .zamczys.k śląskich", Kraków, z. I, s. 37 - 82, 89 - 91 +8 map.
29. O kształtach
węgłów
w drewnianych
budowlach
wiejskich,
·chni'ka", t. XVIII, z. 2, s. 76 - 83.
grodzis.k
"Przyroda
i Te-
1945
3{). 'Kuleć',
i homoTlJimy, "Ję·zyk Polski", r. XXV, s. 110 -113.
'kulawy'
1946
.
'jarmark',
"Język Pols.ki", r. XXVI, <s. 46 - -re,
"Język Pols.ki", r. XXVI, s. 116 - 118.
33. Prace dUllektologiczne
na Sląsku, "Zaranie Śląski'e", r. XVII, z. 3 - 4, s. 12.5- 135 (odbRka: Ka,'towice 1,947).
31.
Ogól1wpolsk,ie
32. Praski
Staw,
Hł47
34. Ciuchy<
'czuchy,
33. W sprawie
wyrazu
"Język Polski", r. XXVII, s. 7i8 - 719.
'policzek',
"Język Polski", r. XXVII,
s. 172 - 174.
19,48
36. *Węźnica
i formacje
37. O. wyrazie
policzek
pokrewne,
i niektórych
"Język
Polski",
r. XXVIII, s. 14 - 16.
innych
złożeniach'
typu
'pólchłopek',
"Slar. XIX, s. 8 - 22.
38. Notatnik
językqznawcy,
"Odra", nr 20, s. 2.
39. Lanka,
półlanek,
póUo.nkowy,
"Język Polski", r. XXVIII, s. 117 - 118.
40. JeszcZe o dzisiejszym
znaczeniu
'kaźni',
"Język Polski", r. XXVIII, s. 153.
41. Dialekty
śląskie,
"Oblicze Ziem Odzyskanych.
Śląsk Dolny", Wrocław Warszawa, t. II, .5. 285 - 324.
via Occidentalis",
1950
42. Polskość
w
obrębie
Dolnego
Sląska
w
ostatnim
stuleciu
w
ujęciach
karto-
graficznych,
"Przegląd Zachodni", z. 3 - 4, 's. 254 - W4.
43. PoI01~izmy w gwarze Łemków
w okolicach
Grybowa
i Gorlic,
"Biu<J-etnyPolz. X, s. 147 - 149.
Slqsku
(Głosownia), "Sprawozdania
Polskiej
skiego Towar,zystwa Językoznawczego",
44.
Gwary
ludowe
Umiejętności".
na
Dólnym
Kraków, t. LI, s. 183 - L88.
1954
45. Tekst
".Język Pols,ki", r. XXXIV, s. 210 - 212.
sandomierski,
1955
o języku na Sląsku.
rzak, Wrocław, s. 6 - 8.
46. Uwagi
47. Narzecze
śląskie
w
dziejach
-
Dolnoślqskie
języka
i
pieśni
kultllry
Oprac.
J. Maj-
"Kwartalnik
Opol-
ludowe.
polskiej,
s.ki", r. l, z. 2, s. 111-129.
19'56
48. Gwary
ludowe
49. Polszczyzna
na Dolnym
górnośląska
w
Sląsku,
życiu
Cz. 1: Głosownia,
i "JYT'Clcy
szkoły
ski", r. II, z. 2, s. 52- 67; z. 3, s. 96-105.
Poz.nań, ss. 129+3
nlb.
"Kwartailnik Opol-
średniej,
422
In memoriam
1957
50.
51.
Z historii
badań nad gwarami
tetu
Wl'acław:skiego",
seria
A,
dolnośląskimi,
"Zeszyty
Naukowe
nr 5: Językoznawstwo,
s. 65 -130+1
M. K'ara,ś:
typu
Nazwy
innych
językach
z. l, s. 193 - 199.
52.
nad
Z
badań
'"
ce
w miasteczku
Wrocławskiego
53. Dolny
8 - 10.
Sląsk
54. Wesele
ludowe
miejscowe
słowiańskich,
przeszłością
'Podgóra',
WfOIcław
dialektu
'Zalas'
1955,
śląskiego.
Bieruniu.
Rękopis
z XVIII
TDwarzystwa
Naukowego",
pod
wzglqdem
językowym,
w
Grębowie.
Sandomierskie.
w
języku
rec.
(w:)
III.
Książka
i XIX
seria
S8.
°
kilku
wątkach
w baśniach
dowa", r. II, z. 2 - 3, s. 9 - 19.
5,.
języku
pOlskich
pism Andrzeja
kowej
Wrodal\v:>kiego
Tow:łrzys'twa
°
'53. Mowa
- 540.
polska
na Śląsku,
"Górny
:19. Kazimierz
Nitsch
i dzieło
prawy
Komisji
Językowej
s.17-30.
60. Andrzeja
Trzecieskiego
s. 187 - 201.
61. Sprawozdanie
°
stwa
62.
i legendach
na Górnym
Trzecieskiego,
Naukowego",
Sląsk",
Pozmań,
r.
67', ,.Rozprawy
z
działalności
Komisji
Naukowego,
"Rozprawy
Komisji
z.
l,
s
lO.
"Sprawoz.dania
"Liteotura
Lu-
.,R'J'Zprawy
Komisji
t. L s. 55 - 84.
.Języ-
t. V, c:z. I, s. 435 - 452, 537dialektologii,
naukowego",
Komisji
Językowej
... ".
"Rozt. II.
.1ęzyik()wej ... " t.
Wrocławskiego
.Językowej
języku
pism .4.ndrzeja Tr.zecieskiego,
rzystwa
Naukowego",
z. XI A, s. 72.
r;;eczy
II,
165, nlb.
Śląsku,
.Jego i'ycia:
synteza
polskiej
\Vroc:ławskietgo
Towarzy~twa
'Psalm
III.
Wrocław,
,.Pra59, s. 106.
55. Zapiski
kronikarskie
z Górnego Śląska z XVIII
i XIX
wieku,
Wrocławskiego
Towarz.Y'stwa
Naukowego",
z. IX A, s. 28 - 35.
56.
r.
ciekawych
Ludowa",
Wrocław,
i w
polskim
"Onomastica"
wieku,
A, nr
"Literatura
Uniwersymapa.
t. II,
"Sprawozdania
II.
Towarzy-
s. 217 - 219.
Wrocławskiego
Towa-
1960
63. Kazimierz
Nitsch
jako
1874 - _6 IX 11.;8, ,,:"ud",
64.
Przedmowa
Wrocław,
dialektologiczne
"Stan
i pohzeby
kiej problema~yki
67. Język
w
Przysłowia
do: S. Wallis,
s. XIII - XXIII.
65. Postulaty
66. Głos
dialektolog,
badacz i znawca
Wf()c!uw, t. XLV, s. cJ.2', - 458.
dyskusji,
polski
na
przy
badawcze
śląskiej",
"Stan
Śląsku.
i "pogodki"
zbieraniu
69.
°
i potrzeby
badawcze
Terytorium
wydawaniu
... ",
Sląska
na
i
Górnym
pieśni
1 II
Ślqsku.
Iudowych,
i historycZlnrJ-literac-
Opole,
narzecza
dialect
ludowej
area),
s. 57 - 59,
141 - 142.
ślaskiego,
"Annales
"Anna1es
Silesiae".
r. I, z. 3, s. 267 - 284.
niektórych
formacjach
imiennych
Warszawa,
t. III, s. 3,61 - 375.
70. Prastowiańskie
'mi'k'w języku
71.
ludowe
w zakresie
j~zykoznawC'zej
Opole, 8. 77 - 116.
S,iles-iae", Wrocław,
r. I, z. 3, s. 2.51 - 26,6.
68. The polish
language
in Si!esia
(Silesian
Wrocła,w,
i
kuUury
II, s. 29 - 34.
Jerzy
Woronczak:
Teksty
polskie
u Mikołaja
polskim,
w
Reja,
"Slavia
rękopisie
43
"Odrodzenie
Occidcntalis",
Biblioteki
w Polsce",
t. XX,
Kapitulnej
cz.
WP
In memoriam
z polowy XV wieku,
Wrocław, It. 1,50. 561 - ;)6:6.
Wrocław
Wrocławiu
/,2.
Teksty
z
gwarowe
Rybnickź,ego,
i Tarnobrzeskiego,
K. Nitsch:
s. 53, 69 - 71, 102, 153 - 1.56.
423
'1956,
rec. f(lw:)] "Atnnales Stlesiae",
Brzeskiego,
Wybór
polskich
Sycowskiego,
tekstów
Pszczyńskiego
Warszawa,
gwarowych,
19~1
n. Teksty
gwa:rowe
ze S!ąska,
Kraków, s. 110 -111, 115 -117,
74.
75.
Liczebnik
'siedem'
w
Śląskie
teksty
149 -152,1.5.5
polskich
"Raz.pralwy
gwarach,
t. III. s. 1'27 - 137.
AJndrzej Trzecieski, Dziela wszystkie,
indeks wyrazów i form, Wrocław,
fototypiczne, ss. 114.
gwarowe
pod
red.
A. Zaręby,
-160.
Komisji
Językowej
... ",
't. II, cz. 1: Wstęp, 'teksty, objaśnienia,
s. 1 - 248, 275 - 442; cz. 2: Reprodukcje
11962
76.
O
niektórych
cechach
gwarowych
między
Wislokq,
Wislą
i dolnym
Sanem,
"Sprawoz.dam;ia Wrocławs,kiego
77.
Fied!er
2169.
-
Towarzystwa
Naukowego", z. XIV A, s. 7 - 13.
dialektolog
śląski,
"Rocznik Wrocławsk'i", t. V, s. 260-
pierwszy
narzecza
.~!ąskiego, "Sprawozdania
Wrocławskiego
stwa Naukowego", z XIV A, s. 5 - 8.
79.
i S. Rospond, Slownik gwarowy S!qska, Opole, s. 3 - 7.
78.
Towarzy-
Zróżnicowanie
1963
"Studia lin,guistica in honorem
Thaddei Lehr-Spławii1ski",
Wdrslzawa, s. 339 - 345.
811. W sprawie
gwar ludowych
na Do!nym
S!ąsku,
"Rozprawy Komisji Językowej ... ", t. IV, s. 295 - 312.
20. Kilka
stów
32. Stan
i potrzeby,
szczy
- 136.
o przeszlości
gwary
naukowej
górnoś!askiej,
problematyki
"Rocznik
Sandomier;kiej,
humanistycznej
Województwa
na
Rzeszowskiego",
obszarze
1\
Pu-
III, s. 105-
1~64
33.
Zróżnicowanie
narzecza
tów
"Prace
.~lqskich,
-523+4
84.
ślqskiego,
i Materiały
Próba
podziału
Etnograficzne",
i charakterystyki
Wrocbw,
dia!ek-
t. XXIII,
s. 401-
Pll szczy
Sando-
mapy.
Mazowieckie
nazwy
w budownictwie
mierskiej,
"Studia z filologii polskiej
wiejskim
na
obszarze
i słowiańskiej",
Warszawa,
t. V, s. 235-
- 239.
85. Przymiotnik
'nikly'
w gwarach
polskich,
"Prace
Filologiczne",
t. XVIII, cz. IV,
s. 23 - 28.
86. Problematyka
polskości
S!qska
w
badaniach
"Nauka p()llska we Wrocławiu
czenie społeczne", Wrocław, s. 18 - 23.
clawskiego,
językoznawczych
w latach
ośrodka
wro-
i jej
zna-
1945 - 1965
ispa i formacje
pochodne
w językach
słowiańskich,
"Rozprawy Komisji Językowej ... ", t. V, s. 209 -232.
88. Głos w dyskusji, "Rozdziensciana.
Studia o Walentym Rozdzieńskim,
autorze Officina
ferraria
z 1612 r., Wrocław-Warszawa-Kralków,
s. 267.
819. Dawne 'sup-/ /sup-/ /saup-'
w języku
litewskim,
"Acta Banko-Slavica:
Baltica in hc}norem Ioha,nnis Otręhski", Białystok, t. III, s. 25 - 27.
9'0. Stanislaw
Rospond czlowiek
i uczony,
"Studia językoznawcze
ofiarowane
Profesorowi Doktorowi Stanisławowi
Ro-spcmdowi", Wrocław, s. 7 - 21.
37.
Isep,
424
91.
In memoriam
Nazwa
rzec-zna
Doktorowi
"Stu·dia
Rospondowi",
językoznawcze
s. 3·31 - 338.
'Chrenaua',
Stanisławowi
ofiarCJIWaJneProfesorowi
1~67
92. Prof.
dr
Tadeusz
93. Ze
94. O stronie gŁosowej
skiego Towarzystwa
95. Trzydzieści
pięć
Wydziału
"Przegląd
MiLewski,
o Tadeusz:u
wspomnień
- 67.2.
Lat
Humanistyczmy",
z. 5, s. &9 - 98.
"Lud", t. LI, cz. II. s. 66:>-
Lehr-SpŁawińskim,
"SprawozdaJl1ia
seria B, s. 30 - 42.
nazwiska
'Bandtkie',
Przyjaciół
Nauk",
pracy
naukowej
II Opolskiego
StanisŁawa
Towarzystwa
'Przyjaciół
Wyd,ziału
Opol-
"Sprawozdania
1, s. 18-
Rosponda,
Nauk",
II
seria
B, nr
- 29.
96. O nazwie
osobowej
'Cyrnech',
"Slavia Occident,aJlis", t. XXVII,
97.. Stanislas Rospond, "Gnoma", Leuven, t. XII, s. 202 - 203.
s. 25 - 28.
1'969
98.
sprawie
W
nazwy
'Mazowsze',
99. Wspomnienie
o
t. VII, s. 7 - U.
Tadeuszu
100. DiaLektoLogia
pracach
w
".Język Polski", r. XLIX, s. 132 - 135.
"Rozprawy
Komisji JQzykowej
MiLewskim,
Tadeusza
Lehr-SpŁawińskiego,
"Rozprawy
Komisji
.Językowej ... ", t. VII, s. 131 - 165.
101.
Prof.
Dr
StanisŁaw
Pigoń
(1885 - 1968),
"Lud", t. LIII, s. 273 - 286.
1970
102.
i S. Rospond, Słownik
wozdania Wrodaws,kiego
gwarowy
'"
s. 40 - 44.
(O zasadach redakcyjnych),
"SpraNaukowego
za rok 1968", z. 23 A,
Ślqska
Towarzy,stwa
'
poLskiej w szkołach
galicyjskich,
.,W służbie
nauce i szkole. Księga pamiąt'kowa
poświęcona Profesorowi
Doktorowi Ze'nonowi Klemensiewiczowi",
Wal1szawa, s. 33:9- 346.
104. Moja
droga
do badań językoznawczych
na ŚLqsku, "Język
Polski" XLX,
s. 140 - 152.
105, Wstęp {I), .l, Majchrzak:
Dolnośląskie
pieśni ludowe,
Wrocław, s. 8 - 13+6
stron objaśnień do tekstów.
103.
Z
historii
nauczania
gramatyki
W71
107.
Z przeszłości
Puszczy
Sandomierski.ej,
,.Sprawozdania
rzystwa Naukowego za r. 1969", z. 24 A, s. 5 - 8,
W sprowie
nazwiska
'Trzecieski',
,.Rozpra.wy Komisji
108.
s. 41 - 55.
Z dziejów
106,
tajnego
nauczania
w
powiecie
109.
"ProrfHe", Rzeszów, '1.. 3(24), s. 14 - 29.
W szkole dla nauczycieLi,
"Dwudziestolecie
le-Wrocław,
,s. 249 - 250.
110.
Książka
na
miętn.ikarska),
wsi
gaLicyjskiej
"Roczmiki
przed
pierwszą
WTocławskiego
Towa-
.Językowej ... " t. VIII.
(Wsp')mnienia),
tarnobrzeskim
WSP w Opo-lu 1950 - uno", Opowojną
Btl:>lio:t.ecz,ne", Wmcław,
t.
.~wiatową
!ReLacja
XIV,
:j- 4,
z.
pa-
s. 99·3-
- 1010.
III.
112.
W sprawie
tajnego
nauczania
w powiecie
tarnobrzeskim,
s. 63,
O nowy podział dialektów
śląskich,
"Slavia Occidentalis",
s. 3 - 14.
"Prnfilc",
z. 6(2.7),
t. XXVIII/XXIX,
In memoriam
425
to niegdyś bywalo z nauką gramatyki
"Język .Polski", r. LI, s. 37.5- 380.
113. Jak
w
szko!ach
zaboru
austriackiego,
1972
114. Profesor Marian
Koczwara
(29 VII 1893- 26 IX 1970), "Tygodnik Powszechny", nr 17 (1213), s. 4.
115. W drodze na Śląski
na Śląsku, "Kwartajnik
Opo'1ski", r.. XVIII, z. 1, s. 112- 129, z. 2, 65 - 75, z. 3, s. 87 - 100, z. 4, s. 67 - 78.
116. Wartość
językowa
pieśni
dolnośląskich,
"Sprawozdania
Opolskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk", Iseria B, nr 8, s. 11- 42.
!l7. Wspomnienie
o Profesorze
Karolu
Ziarnie
(1901 - 1944), "Profile",
nr 8 (41),
s. 42 - 43.
118. Prof. Bolesław
Olszewicz
1893- 1772, "Ty.gociniJk Powszec.hny",. nr 41 (1237),
s. 7.
119. Moja droga naukowa,
"Językoznawca", Lublin, 'Z. 25, s. 87 - 8.9.
120. O nazwie osobowej 'Pandetech',
"Symbolae PoJolni.cae in honorem Stanislai
Jodłowski", Wro.cław-Wars'Zawa-KrakÓw-Gdańsk,
s. 17 - 21.
121. Nowa mapa dialektów
,,;ląskich, "Slavia Occidentalis".
t. XXX, s. 7 - 11.
1973
122. O pastorze z Międzyborza
wej ... ", t. IX, s. 31 - 40.
jeszcze
s/.ów
kilka,
"Rozprawy
Komisji
Języko-
'iz-' i 'vy-'
w .języ.kach słowiańskich,
"Sprawo'zdania
OpoLskiego Towarzys:twa Przyja·ciół Nauk", seria B, ,nr 9, s. 9 - 23.
124. Zmiany
na wsi lasowskiej
w ciągu ostatniego
półwiecza,
"Lud", t. LVII,
s.
177-200.
125. O niektórych
zagadnieniach
'::: pogranicza
etnografii
i dialektologii,
"S1udi,1
LiJnguistica", Wrocław, t. I, s. 35 - 51.
123. Przedrostki
1974
126.
Mowa
polska
na
Śląsku,
Wroda:w-Warszawa-Kraków-Gdal1sk,
ss. 222+8
zdjęć+2 mapy.
127.
Śląske
nazwisko
12,8. 'Wyszów'
czy
'Rzitka',
'Wiszów,
"Studia
Śląskie",
Opole, t. XXVI,
Wyszowa,
IViszo·wa'
czy
giczme", t. XXV. s. 271 - 274.
129. Z przeszłości
gwary
górnoślqskiej,
"Spr.awozdania
Przyja-::.iół l auk". seria B. nr 11, s. 15 - 65.
'Wiszawa'?,
s. 57 - 59.
"Prace Filolo-
Opolskiego
Towarzystwa
1.975
130. Zasady
transliteracji,
-słowiańskich,
skiego. Teksty
ss. 38.
131.
Wspomnienia
transkrypcji
i interpretacji
tek stów
staro-cerkiewno-
Wrocław, Instytu:t Filologii Pol,skiej Uniwersytetu
Wrocławi materiały do ćwi'czeń, seri.a C - językOlzmawstwo, z. 3 (12),
Anny
Bąkowskiej,
"Literatura
Ludowa",
Wrocław,
z. 3, s. 32-
Opolskiego
Towarzy-
- 53.
132.
133.
"Odra", nr 12, s. 73-77.
literacki,
"Sprawozdania
stwa Przyja'2iół Nauk", seria B, nr 12, s. 11 - 15.
Wędrówki
dialektologa,
Najstarszy
słowiański
język
19\76
134. O niektórych
Jaktach
z zakresu
polsko-niemieckich
"ROZpT<llWy
Komisji Językowej ... ", t. X, s. 11 - 17.
stosunków
językowych.
426
In
l:~. Wrocławski
wiązania
136.
'Puha'
w
memonam
i opolski
ośrodek
językoznawczy
(Ich powstanie,
wzajemne
i osiągnięcia),
"K.war:tallI1ikOpol<ski", r. XXII, nr l, s. 67 - 82.
dawniejszej
polszczyźnie
i w
niektórych
gwarach
szy;ty N'auk'owe Wydziału HumarniJstycz;negD Uniwersytetu
ce JęzykDzmawcze", ,s. :9 -1.1.
po-
"ZePra-
ludowych,
Gdallskiego.
1979
137.
Nazwy
północnopolskie
lono-Slavica",
w trójkącie
między
Wisłą
Wrodaw-Warszawa-KrakÓw-Gdańsk.
.,Opus-Cula
s. 55 - 57.
i Sanem,
Po-
1980
.13'8.' Jeden
drobiazg
ze stosunków
polsko-ukraińskich,
"Slavia
Orientalis",
.nr 1/2.
Jan Miodek
MARIA ŻYWIRSKA
(1905 - 19 80)
1
DoLa 18 stycznia 19,80 1'. zmarła w Warszawie w wieku 75 la.t Maria Żywir.ska, z domu Byczyńska, wychowanka
gimnazjum
im. C'l. Żmi'c.hows·kiej w WarszaJwie, mgr fil~zofii Uni wensytetu Warszawskiego,
członek honorowy Polskiego
Towarzystwa
Ludozmawczego, wybit,ny i zasłużony, 'twórczy, naukowy pracownik
muzealiny.
"Ośrodki-em moich zainteresowań
.naukowych. - glosild była zawsze kuJtura ludowa, ·zwłaszcza sztuka ludowa". Zamiłowania
te miała szczęście konsekwentnie realizDwać do końca życia. Nie bez wpływu pozostawala
tu zapewne
znajomość środowi.ska wiejskiego w rodzi'l1lnym Brańszczyku - osadz.;ie fli5aC!kiej
nad Bugiem - w którym Maria siq urodziła, wychowała i do Mórego chqtoie powracała.
Po skończeniu studiów historyczmych w 1928 r. pierwsze s'we badania naukowe uwień'czyła przygotowa1ną do druku, po przeniesieniu
z War.szawy w 1933 r
Lublina, monograif,ią przemyslu ludowego Wl powiecie pultus'kim. W LubliJnie włączyła się, jako członelk założyciel; do prac Komisji HistOlji Sztuki i E~nograiil
przy Towarzystwie
Przy j.a,e;ió
ł Nauk, ·by wkrót'ce, już jako ,kustosz Muzeum Lubelskiego, przCiProwadzić jego pełną reorga,nizację' i dO'koD<J.ćotwarci'a dla zwiedzających
w ·C'z·erwcu 1939 T. Z nasta;niem okupacji Maria z ,narażeniem życia
~tarała się chronić nic tyl.ko zbiory własnego Muzeum, lecz również zdeponowane :tam zbiory .Muzeum Śląskiego oraz zbiory z prywatnych
,poznaI1skich kolekcji Skórzewskich
i ·Bnińskich, a także współdziałała
w ukryciu przewiezionych
do Lu.bl:ina 9 IX 19·39 T. obrazów J. Matojki "Grunwa.ld"
i "Kazalnic Skargi".
Usunięta 'W Joi:sto:padJzie1939 r. przez oku'panta z muzeum, nadal - kOlTIspira.cyjnie
- ratowała przed rz.a·gładą pamiątki
hi.storyczne oraz sponądzib
kopię inwentarzy muzeaunych.
Po wojnie znalazła się 'W gron.ie osób, które w 1945 1'. w Lubhnie reaktywowały Polski·e Towarzystwo
Ludoznawcze.
Z jego też polecenia, po prze.'1iesieniu ;się pa1'lstwa Żywirs'kkh
do Katowic w styczniu 1946 r., przy'czyniła się do
reaktywowania
Oddziału PTL na Śląsku, znajdując
pelne oparcie w Komisji
Etnogra.fi,cZJnej Instytutu Śląskiego.
In memoriam
427
W KatowicaCh .swe zaLnteres'Owania naukowe sberowała
Ma'ria na kuI:turę
zawodowej grupy gónniczej, a przyslzedł jej IZ pomocą niebawem Związek Górników, finansują'c wszelkie wydatki związane z długoo'alowymi badatniami nad tym
zagadnieniem. Rozp~częła swą pracę od przygotowania
kwestionariusza
i bezpośrednich wy:wiadów wśród najstairszego pok~lenia górmkzegó, ponadto ,z jej
initcja~ywy Związelk GÓI1nrków ogłosił konkurs na wS'pomnien~a górników. Plon
tego konkursu, dająlcego nadspodziewanie
cenny materiał, M. Zywirska opracowała i wydała drukiem w 1949 r. pt. Zuciorysy górników.
NatrarHając w terenie na izabytki górniezej kultury materialnej
i chcąc je
zachować, wystąpiła w grudniu Hł49 r. do Zarządu Związku Zawodowego Górnikó,w z propozYClją założenia muzeum górniczego. Uzyskawszy na to zgodę, lo.
kal w Sosnowcu i O'dpo'wiednlią subwencję, przy.>tąpiła do prac organizacyj.nych
l zbierackich i w Ilen sposób dała początek pierwszej tego typu placówce muzealnej w Polsce. Omówienie jej ID-letniej działalności na tym odcinku ukazało
się drukiem w 1959 r. pt. 10 Lat Zwiqzkowego
Muzeum
Górniczego.
Równocześnie zorganizowała opiekę nad plastycznym ruchem amatorskim wśród
górników, prowadząc badania nad ich twórczością plasityczną. Wyniki uzyskane
w tej dziedzinie pt. Amatorski
ruch pLastyczny
wśród górników
o:głosiła drukiem
w 19'59r.
Od 1'9.'i4r. współpr.acowała z Pańs.twowym Instytutem
Szituki, z Instytutem
Historii Kultury Materialnej PAN, gdzie powierzono jej wycinek badań nad osadnicwem gÓI1niczym, oraz Komisją Etnograficzną
Śląskiego Instytuim Nau.kowego,
która zlec1iła jej redakcję
zbiorowej pracy o kulturze gru'py gónniczej. L1czne
mniejsze prace M. Zywirskiej
ukazywały
się w "Bolskiej
Sztuce Ludowej",
w "Kwartalniku
IHKM", w "Studiach z dziejów górnictwa i hutnictwa" i w "Zaralniu Śląsk,im". W rc~ku 19,67 uka'zała się jej cenna .książka pt. Zarys kultury
górniczej.
Obok intensywnej
pracy naukowej i badawczej lVI.· Zywirska udzielała się
ja,ko konsult,ant Muzeum Techniki w Warszawie, członek Komisji Ochrony Zabytków Przemysłowy'ch przy RadZlie Nau.kowej tego Muzeum oraz ja,ko liJTIspirator
akcji rejestracjI zabytków przemysłowych.
W lata'ch sześćdziesiątych, nadal pogłębiając studia nad kulturą górniczą. zajęła się badalf'.'iamiku.ltury
polskich środowisk góm.iezych we Francji, a także
związała się z Zalkła,dem Socjologii Pracy PAN, prowadząc badania nad wpływem
tradycji zawodowych na formowanie 'Slię osobowości wsp6łcze.mego górnika.
Ok re·., war:Slzawo.ki jej żyda, bo tam os'iadła w 19-69 r., będąc już chora na
chorobę Par.kinsona, to przede wszystkim
uzupełnianie
obs'zernej
monografLI
o Puszczy Białej, nad którą pra'cowała właśCliwlie od czasów młodości, a także
pisanie książki o królu Stanisławie
Ponilatowskim, książjki, która 7ma,lazla szeroki oddźwięk tak u specjalistów, jak i licznychczyt~lników.
Mimo pogłębiającej .się choroby i inwalidztwa, na szczęście otoczona miłością
i troską najbliższej rodziJny i przyjaciół, niesłychanie dzielna w znoszeniu uciążliwościchoroby,
pracowała do ostatnich lat. No,siła się z zaJmiarem wydani'a plolnu
II konkuTsu na życiorysy gÓI1niJków,do którego przygotowała obszenny ws:tęp oraz
uzupełniała II wydalnie k,Jiążkii o Stanisławie Auguście.
Marię Zywirską cO:1iliśmy nie :tylko za dorobe,k naukowy, lecż rÓWlnież za
charaikter, życzliwość i niezwykłą rzetelno'ść we wszysl1kim co robiHa. W li'zTIiamuu
za działailność na polu kultury lzostała odzna'czana Złotym Krzyżem ZasłUlgi. Spoczęła w grobie rodziJnnym w Brańszczyku.
Cześć .Jej pamięci!
428
In memoriam
PRACE PUBLIKOWANE
l.
Kielich
gotycki
emaliowany
jaciół Nauk w Lublinie".
2. Muzea
w Opolu
MARII ŻYWIRSKIE.J
"Rocznik
Lubelskim.
Towarzystwa
Przy~
Lu.bli'n 1930 ..
"Ziemia". 1939, ·nr 3.
woj. lubelskiego.
3. Zagadnienie
badań
4. Garncarstwo
1947.
tlamerowane
nad
sztuką
ludową
Puszczy
"Odra", Kaltowice 1946.
"Prace li Materiały
PTL", LubliJn
Sląska.
Białej.
"Odra", Ka:towice 1947.
"Polska Sztuka Ludowa", 1948, nr 2.
7. Tiulowe
czepce kurpiowskie.
"Polska SztU!ka Ludowa", 1948, nr 9 - lO.
8. Kurpiowskie
cementowe
formy
na pustaki.
"Polska Sztu.ka Ludowa", 1948,
mr 9 - 10.
9. Zagadnienie.
prymitywnej
sztuki
robotniczej.
"Polska Sztuka Ludowa", 1949,
nr 1 - 2.
10. Życiorysy
górników,
Katowice 1949.
] 1. Zdobnictwo
drzewne
Puszczy Białej.
"Pol"ka Szlu1ka Ludowa", 1950, nr 2.
12. Podloże
ludowe
kultury
górniczej.
"Polska Sztuka Ludowa",
1'952, 1nr 2
13. Twórczość
plastyczna
górników.
"Polska Sztuka Ludowa", 1951, nr 2, 3, 4.
14. Strój ludowy Puszczy Białej. Lublin 1952.
15. Saliny
W.ielickie
w sztychach
Wilhelma
Hondiusa.
"Biuletyn His.torii Sztuki",
1954, nr 4.
16. Wstęp do pra.cy S. W.al1Jisa: Pieśni górnicze
Górnego Ślqska. Kraków
19·54.
17. Amatorski
ruch plastyczny
w w.oj. staLinogrodzkim.
Księga Pa.miątko:wa. Karw:wj.cc 1955.
18. Kolonia
Redan w Dąbrowie
Górniczej.
"Kwartalni'k
IHKM", t. 3, 1955.
U). Pompa górnicza w XVIII
w., "Kwartalnik
IHKM", t. 1, 1957.
20. Rzeźbiona forma na pierniki.
"Polska Sztuka Ludowa", 1957, nr 2.
21. 10 lat Związkowego
Muzeum Górniczego. Katowice 1958.
22. Amatorski
ruch plastyczny
wśród górników. Ka'lowice 1'9,59.
23.. Wstęp ,do: Zbiór pieśni studentów
górnictwa.
Katowice 1959.
24. Krążek
i Tlukienka
osiedla górnicze w powiecie
Olkuskim.
"Studi.a z dziejów gómictwa .i hu(t'nict'wa", t. 4, 1960.
Z5. Problem
badania kultury
grup zawodowych.
"Zaranie Śląski.e", 1959, nr 1.
5. Zagadnienie
6. Haft
26.
W
kultury
kurpiowski
sprawie
górniczej.
Puszczy
utworzenia
Białej.
placówki
naukowej
"Zar<łJnie Ś11ąs;kie",l 059, nr 1.
27. Górnictwo
rud żelaza, [w;] Zarys dziejów
(praca zbiorowa), Katowice 1961.
dla
badań
kultury
grup
zawodo-
wych.
ZB.
Badania
nad
nie Śląskie",
stanem budownictwa
1961, nr 1.
29. Górnictwo
polskie
30. Emigracja
polska
w plastyce.
we
Francji
górnictwa
z zakresu
zabytkowego
"Materialy
w świetle
PRG".
badań
na
Warszawa
francuskich.
ziemiach
polskich
przemysłu.
1961.
"Problemy
Zagranicznej".
Warszawa 1961.
31. Z badań socjologicznych
nad mieszkaniem
górników
polskich
we
"Problemy Polonii Zagranicznej",
Warszawa 1963.
32. Zarys kultury
górniczej
(w.spólautor - J. Ligęza). Katowjce 1964.
33. Stosunek
"Problemy
34, Józef
1966.
do
tradycji
naTodowych
Polonii Zagranicznej".
Wiącek
-
polski
młodego
pokolenia
"Zara.-
górniczego
we
Polonii
Franc,ji.
Francji.
Warszawa
górnik-plastyk
1965.
we Francji.
"Polska
Sztuka
Ludowa",
429
In memoriam
35. Kultura
ludowa
okolic
Pultuska
(razem
z .A. Pojnarową).
"Roczn;iJk Pułtuski",
1969.
36. Puszcza Biała
37. Ostatnie
-
jej dzieje i kultura.
PWN, Warszawa 1973.
PIW, Warszawa
lata Króla
Stanisława
Augusta.
Warszawa 1978 (wyd. 2 poprawione).
Maria
1975
(wyd. l), PIW,
Suhaczowa-8erezows"ka
STANISŁAW DONIGIEWICZ
(1904 - 1980)
Stanisław Donigiewicz był chodzącą encyklopedią ormiańską. W.pQlskiej armenistyce nie było dla niego tajemnic. Całe jego życie było poświęcone pracy nad zachowaniem i krzewieniem
kultury
Ormian w Polsce. Jego ostatnie mieszkanie
w Bielsku-Białej
było wypełnione ogromną ilością tecz.ek z materiałami
i wycinkami z prasy, książkami, fiszkami, a w potrzebie potrafił być ,nie tylko genealogiem wszystkich rodzin Ormian zamieszkałych
w Pols-c·e i na rumuńskiej
Bukowinie, ale ,i ułatwiał kontakty 'z wszelkiimi placówkam ormi,ań:skiJmi w Europie i Azji. Niesłychanie
uczynny, pełen osobistej bezinteresowności,
potrafił
z iście ormi,ańską zręcznością wykorzystywać
swe kontakty dla nH·c;zeJ.neji·dei swego życia - .słu·i;bie Ormianom.
Stanisław Do.nigiewicz urodził się 9 X 1904 r. w Czernio:w:ca,ch na BUlkow;inie.
Studiów orientalistycznych
na Uniwersytecie
Jana KaZlimierza we Lwowie nie
uk0l1czył, zmuszony do pracy zarobkowej jako urzędnik bankowy. Z chwilą kiedy prężne śrO'dowisko Ormi,an polS'kich zaczęło redagować pbmo ,.Posłallliec św.
Grzegorza" we Lwowie w r. 1926 pod re~kcją
ks. prałata D. Kajetalllowicza,
zaan.gażo,wał się bez reszty w pralce redakcyjne
i stał Slię jednym z jego filarów.
Był to miesięcznik, organ Archidiecezji, w którym znaleźć można było nie tylko w.iadomości reJi.gJij.ne, ale i wszystkie wadomości () wybitnY'ch postadach
na
polu kultury
i ,naukii, pochodzenia
OTmiańs'kiego, 'kronikę żyda towarzyskiego,
kronikę pośmiertną itp. Wiele artykułów napisanych było piórem Stanisława Donigiewicza. Nie .sposób tu lich wymienić. Był jednym z członlków założycieli ArchJidiecezjalnego Związ.ku Ormian. Warto tu za-cytować ~danie z artykułu
programowego: "Ormi'anie byli w Polsce zawsz'e :najlepszymi synami NajjaśniejS'wj
Rzeczy.pospOllitej, mnożyli jej bogactwa j'a:ko makomi'Cli kupcy, z:iemi.a'nie i urzędnicy, a w walka-cho
niepodległość wybitny biali u-dział, niosąc Polsce w darze
mben;ic i żYClie.Ta.kimi byli i taki,mi na zawsze zostaną" ("Posłani'ec św. Grzegor,za", Lwów, R. IV. nr 42 i 43, :s. 180). Nic dziwnego, że Stanislaw Doni'giewicz
musiał zapłacić wysoką cenę 'Zia:tą swoją dzj1ala'lność w czasie okupaicjri.. Ares,mowany i wywieziony do lagru na dalekiej północy powrócił po wielu latach jako
kaleka pozbal\viOlny 'słuchu. Mimo tej ułomnośoi. z ni.ezmOfŻoną €ID€'rlffiądziałał .dalej na połuopgaJnizowauila żyoia 'ro'zproszonej po 'wojnie s.połeez.ności. Ormian
pOliskich. Przez wi'el'e lat współdZ'iaŁał ,z iMuzeum Etllogra'fiazmym w Krakow,i,e,
ś·ciągał książki o dużej rzadkości., lub i,ch f.otokopie i przekazyw,ał do zbiorów.
Podobną ak>cję podjął także i dla Bibliioteki JagieUońs.kiej w K:raBwwie. Przyczy. nil się do nawiązaJniakOlrJJta'któw pomiędzy Muzeu:m Etnogra;f'i.czmy:m w Krako'wie
a Muzeum Narodowym w Eryw:amiu. Był wSlpółO'rganizator'em pie~szej
wyst'31wy
~30
In memoriam
eks!l1brisów omnli;ań.skich w Krakowie i lIla ŚląsIm. ,Z jego to iniiojatywy pows'tało
Koło Zainteresowań
Ku~turą Orrrllm przy klrakows:kim Oddziale PolsJkiego To.warzys1;wa Ludo=af\v=ego, 'ikzą·ce ·obeanie 54 osaby. W Hsto:padzie 1980 r. Kolo Zainteresowań Kulturą 011IDian zOl'g3l!lizowało sesję naukową J pi·erwszy od 193'8 r.
zja7Jd Ormi;an polskich. Chociaż ś.p. Stanislaw DOllligiewicz brał udział w .pracach
przygotowawczych,
jednak już nie mógł w niej uczestnLczyć. Umarł ze św1adomoś'Cią, że jego powo'jenne wysiłki i zabiegi,. aby z,nów zgromadzić Pola,ków ormiański.ego pochodzenia, nie poszły na mal'ne.
Zmarł oicho i bez rozgłosu. Tak jak żył.
Janusz Kamocki
Aleksandra
Tyszkowa
WANDA BRATKOWSKA
(1890 - 1981)
Córką Stanisława
Ba raba,sza , długoletniego dyrektora
Panslw. Szkoły Przem.
Drzewnego w Zakop3l!lem. Ukoń'c.zyła gimnazjum realne w Krokowie. W latach
1910 - 1913 chodziła do sZkoły pr2iemysłu artystycZJnego w Pradze (Czeskiej) a w
l. 1914 - 1918 studiowała historię sztuki na UJ. W r. 191,8 wY'szła 2iamąż. W lalach
1924 - 19:J9 była l!1auczy.etielką rysullików w Gimnazjum
i Liceum Sa.nato.ryjnym
im. bł. Ładysława 'z Gielniowa w Zakopanem Tow. Opieki nad Młodzi'eżą. W cm. sie okupacji pracowała chałupniczo. W tatach 1945 - 19'51 uczyła w Za.sadTlJiczej
Szk. Metalowej w Zakopanem. W roku 1951 pT:Zeszla na emerY'iu.rę; pracowała na
ułamku etatu w Muzeum Ta:trzańsk1m w Zakopanem. Całe ży,cie intereso'wała się
etnografią,
fotografując
i rysując wzory 'zdobnict/wa ludowego .podhalańs'kiego.
Była członkiem PTL. Napisała, przeznaczoną
.db "Etnograf;ii
PolsIkiej"
pracę
o dzialalnośC'i Stanisława Barabasza.
Henryk
Jost
JANINA SZYMAŃSKA
.(1899: - 19:79)
Ukończyła żei1skie gi,mnazjum ro:syjsJde w Odessie w 1917 r. (ze złotym medal,em), a w Hl'le kursy nauC'zy'Ciels!l:i'euzyskując dyplom nauczydeilki w.f. Ii bio1ogii. o.sl~ed,la się w WaI"szawie, gdzie ,s;Łudiuje biologlięna
UVV (uzyskują'c ma~is,terium u pr·od'.Hryniewieckiego). Dna 1.1 IV 1:944 1'. wychadZli Z3mąż za 1'adeusz:a
S'zymań:s'k!iego (współfundato'~a oddzia,lu "Tea" Muzeum Ta~rzańslkiego w Ziakopa/noem). Owdowiała w 1951 r. ,W 195'2 /zam1esrzkala w Zakopanem. Była st. asystentką. Mu.Zeum Tat:rzań's:kiego, opiekując się "Teą". UczyIa w Technikum Budowalnym .i Za'sadniiczej Szkole Meta:lo'Wej w Zakopanem do W60 r. Był.a haI1ce'nką
od '109>17'r. (instruikitorem) oraz członkiem PTL.
Henryk
Jost