http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/2015.pdf
Media
Part of Problematyka cygańska w muzealnictwie polskim / LUD 1996 t.80
- extracted text
-
Lud, t. 80, 1996
\ll.\\IIL\RI(JS/
\ Il1/ClIl1\( Jkrcgollc
l,mH')1I
PROBLEMATYKA
CYGAŃSKA
W MUZEALNICTWIE
POLSKIM
Mnicjszości narodowe stanowią niewielką część społeczel1stwa
polskiego.
\\edlug szacunków przedstawicieli
samych mniejszości,
liczba ich mieści się
\\ granicach 3-4% spoleczności całego kraju. Cyganie/Romowie
są grupąjedną
I najmnicj
liC/nych - jcst ich okolo 20-30 tys., stanowią więc zaledwie 0,08%
spoieczc,'lstwa I. W liczbie tej nie mieszczą się Cyganie rumuJlscy, którzy od
jesieni I <)<)() roku w znacznej liczbie zaczęłi zjeżdżać do Polski, najpierw z zaIllian:m sforsowania zachodnicj granicy i osiedlenia się w Niemczech,
a kiedy
lU sii,' nie udalo, starają sii,' w Polsce zatrzymać
na dłużej. Ich liczba jest trudna
do określenia, zmienia się bowiem. Cyganie ci, nie będąc obywatelami
kraju,
nic Sil \\liC/ani do calcj populacji. Wydaje się, że ich maksymalna
liczebność
muie dorl1\\nywać Iiczbie Cyganów autochton icznych.
Idea ochrony tradycyjncj
kultury Cyganów, jej eksponowania
w salach
muzealnych zrodzi/a się przed ponad wiekiem. Paul Bataillard, francuski antropolog. postulat taki opublikował
już w 1878 roku 2. Jego propozycje
były
pl1emyślane i sprecyzowane.
M. in. proponował założenie muzeum lub przynajmnicj sekcji cygal1skiej w Peszcie, który był w tym czasie europejskim
centrum zainteresowania
kultur'l Cyganów 3.
W dwa lata później, na wystawie etnograficznej
w Kołomyi wystawiono
..\\ )Toby cyg'1I1skie i urządzenia
używane do takowych"
- jak anonsował
katalog wystawy-".
Dla \\zmożonego
zainteresowania
Cyganami w tym czasie przyczyniły
się
ich Illlwe, masowe migracje do Europy Środkowej i Zachodniej.
Były to fale
LC1\\arów i Kelderaszy, którzy uwolnieni w Siedmiogrodzie
i Wołoszczyźnie
z niewolnictwa, wyruszyli znowu na wędrówkę, zapełniając gościJlce kolejnych
krajów barwnymi wozami i strojami.
'lak pmbpl olicjalnc raporly polskic. Nicklórc opracowania wymieniają jednak liczbę 40-50
klor;I II yd'lIc Się lawy/ona;
lob. 1he Situation
of Regiona/
or Minority
Languag,es
in
!el/m/w. Council ol" Lurope. Slrasbourg 1996. s. 96.
:2 I' I)ataillard. res i/otors dils al/ssi IJzvonkars, Paris 1878.
1 /illllze. s. 554.
1" ..
-" Kota/og
7iflrz(//isk{(',~o
!Jrzedlll/Ol!»)!
wystawy
etnograficznej
. (lOstala otwarta w dniu 15 września
oddziału
Czarnohorskiego
1880 roku w Kołomyi),
Towarzystwa
Lwów 1880, s. 17.
Temat cygaJlski w kontekście muzealnictwa pojawil się znowu, kiedy Bronisław Piłsudski opracowywał w 1911 roku program naukowy Muzeum TatrZiU'jskiego, Zawarł on wówczas w jednym z punktów programu prop07YC.lę
utworzenia działu poświęconego
"współmicszkaJicom
Podhala - Cyganom
i Żydom" 5,
Do realizacji tych wczesnych pomysłów doszlo jednak dopiero po ponad
wieku od ogłoszenia pomysłu przez p, Bataillarda.
Otóż 20 lat temu odrodziła się myśl zorganizowania
stalej ekspozycji
poświęconej Cyganom, W 1974 roku dwaj etnografowie opublikO\val i niemal
równocześnie
teksty, w których zawarli różne pomysly utworzenia takich
ekspozycji, L. Mróz proponował zbudowanie cygallskiego muzeum \v wielkim
namiocie cyrkowym 6, a niżej podpisany wysunął propozycje; utworzenia sektora budownictwa cygaJlskiego w którymś z podkarpackich skansenów. lnaleźć
by się w nim miały przykłady ubogiego budownictwa
użytkovvancgo przez
Cyganów Karpackich 7,
W tym czasie zaczyna się odradzać
zaintcresowan ie mn iejszośc iam i
narodowymi w Polsce, Na przełomie lat 70, i 80, pojawiaj'l się 111.in. pierwsze
obiektywne opracowania publikowane na ten tcmat, otwiera siC;także pierwsI:':
muzealne ekspozycje, Jeśl i chodzi o muzealn ict wo, to wlaśn ie wysta\\ a na
temat Cyganów, zorganizowana w Muzcum Okręgowym w Tarnowie w I <)je;
roku otwarła serię wystaw poświęconych mn iejszośc iom, Przedm iotem kolejnych wystaw muzealnych stała się historia i kultura najpierw Żydów, a niebawem Łemków, później innych grup x, Byl to okres istotnych przemian politycznych w Polsce, które zaowocowały ostatecznym zniesienicm cenzury ( 1989 r. J.
wzrostem aspiracj i narodowych grup dotychczas słabo eksponujących
S\\ oją
tożsamość (Niemcy, UkraiJlcy, Białorusini), a także budzeniem się świadomości narodowej grup, które wcześniej miały kłopoty L, określenicm swej odrębności (Łemkowie),
lub też na temat swej przynależnośc i narodowej nie
myślały w ogóle (Cyganie/Romowie),
O ile propozycja L. Mroza nie doczekała się w pelni realizacji, to pomysl
utworzenia sekcji cygaJiskiej w skansenie, precyzowany kilkakrotnie i publicznie dyskutowany, stał się faktem, W 1976 roku Rada Muzcalna dzialająca prz:
Sądeckim Parku Etnograficznym podjęła decyzję o utworzen iu l1a teren ie 110\\(1
otw311ego skansenu (oficjalne otwarcie w 1975 roku) sektora cygaJlskiego 'i.
5 K. Malinowski,
Prekursor::y mu::eologii polskiej. PO/Jlaó 1970. s. ')(,.
6 L. Mróz, A moie pomyśleć i o Cyganach, ..(Jościnicc"
nr 2-.'. I ')7-ł. s. 27 - .,0.
7 1\. Bartosz,
Chaly ::a wsią. W sprawie ochrony ::ah."lk';11'hur!')\l'IIic/\I'" CI ','';'"iS/d,','<!".
..Ochrona zabytków"
nr 105, 1974. z. 2, s. 129 - U3.
A. Bartosz,
Polska eg::olyka w polskich 1II1I:('aclI /alllic.l'::lill/C II 1'111.\[[' IJ/wc ,~I'II/)\
elnic:ne i elnograficzne jako lemal eiwpo::ycji IIIll::ealncj. ..Sląskic I'r;lcc l:liwgl'aliClnc'"
III :.
x
1993. s. 78 - 87.
\) A. Bartosz, Osada cygwiska 1V Mas::kowicach. Pro/)(C}"jll l)r::cllic.I'icllia clp,wisklCI IJ.I'<I:i1
do skansenu w Nowym Sączu, ,.Arkusze Muzealne liemi Krakowskicj"
I ')7'i. , 'i·l - 'io: lcn/c.
IX9
.Jego scenariusz opracowali młodzi wówczas etnografowie - Elżbieta i Marian
Dlugoszowie. Pierwsze obiekty (dwa budynki mieszkalne) zostały przeniesione
do SKansenu I. osady eygal1skiej w Maszkowicach
k. Łącka w 1978 roku.
ZreKonstruowano je w 1980 roku w wydzielonym na uboczu sektorze cygallsKim. Sektor len, który pierwotnie nie był brany pod uwagę przy projektowaniu
skansenu, zlokalizowano, nawiązując do oryginalnego usytuowania osad cygaJlskich na Podkarpaciu, z boku od głównych traktów prowadzących
zwiedzających. Cygallskie chaty przycupnęły w dolinie pod lasem, oddalone od zabudo\\ <Illwiejskich, zgodn ie z naturalnym usylowan iem takich osad w przcstrzcn i
\\ iosck karpack ich lO.
Na uas jakiś. z powodu m. in. odejścia zainteresowanych
tematem cygallskim etnografów do innych muzeów, budynki stały nie wyposażone. Dopiero
\\ 1:'\ lal pÓl.niej, po przeniesieniu do skansenu kuźni z Czarnej Góry na Spiszu,
udostc;pniono zwiedzającym
kompletnie wyposażone chaty. Oba budynki są
budowlami jednoizbowymi.
bardzo dla ubogich chat cygal1skich typowymi,
\\ ykonanym i z marnego materialu i n iezwykle prosto wyposażone l I. W śród
budynkó\v zaaranżowano ki Ika drobnych obiektów: szopę na drewno, kojec na
kury. planuje się też rekonstrukcję użytkowanej na tym terenie, a bardzo, do lat
-W .. typowej pólziemianki.
Są także pomysły, by - korzystając z obecności
\\ OKolicy Cyganów rUlllllllskich - wznieść przy ich pomocy, budowane przez
1.\ chże Cyganów, prymitywne
półzicmianki-szałasy,
które są w ostatnich latach
dość typmvym obrazem na obrzeżach miast polskich.
Powstanie niewielkiego sektora budownictwa cygallskiego w skanscnic no\\Os<1deckim można uznać za pierwszą tego typu inicjatywę w Europie i - o ile
\\ iacll)mo - dOl<ldjest to jedyne muzeum, które w swej ekspozycj i na otwrtym
pO\\ietrzu uwzglc;dnia kulturę Cyganów.
Równolegle z rozwijaniem się koncepcji ochrony zabytków cygallskiego budo\\ n ict \Va, Ksztaltowala się idea zabezpieczenia
i ekspozycj i kultury materialnej Cyganów. także i tych, którzy do niedawna uprawiali koczownictwo.
Idea ta zakladala także gromadzenie wszelkiej dokumentacji związanej z histori'l i Kulturą tych Cyganów 12.
larówno w przypadku osiadłych Cyganów Karpackich, jak też w przypadku
grup () tradycjach wędrownych, twórcy ekspozycji muzealnych odpowiedzieć
ll1usieli na podstawowe pytania: co należy do materialnego inwentarza Cyga!Hl\\ ,) .Jakie pr/.ec!mioty
powinny się znaleźć na ekspozycji? Co jest dla ich
kultury istotne, charakterystyczne?
(·~I
Ii(Jlls(ollie
i.ulllllT
(Tgillisl.i
skol/seJl.
skal/sel/u,
nr )().
1976: Tcni.c,
Mi<;dzynarodowa
Uwagi
KonfCr.:ncia
I/O
leli/al
eklpo::vcji
Sanok
J)lugoSl.owi.:.
Osada
cyg(//1ska \II Sądeckim
I'arku
Dnogrą/icllyJll.
L 2. 1')X I. s. 1X7 - 199.
II \1. K;nl1. Sądecki I'ark Ullo.l!.ra/icllv.
Pr:ewodnik.
Nowy Sącz 199).
I ~ i\. II:lrllls/. (\ragi
110 !<'lIwl eklpo::l·cji
... , op. eil.
..Acta
I,.
lrarul/koch
"Wieści"
Skansenowska.
(:'·.~Ol/(III·
I'JiX. , 2 I., - 2 17
I() L.
I
M.
SLIIl,eIHl-louica··
190
Odpowiedzi
na te pytania roznle brzmią, w zależności od grupy jak,j się
zamierza przedstawić.
Otóż w przypadku Cyganów Karpackich
ich ill\ventarz
materialny od podobnego inwentarza ludności okolicznej n'>ż.ni sit,: \1' zasadzie
tym, iż jest uboższy. Na ogół - znacznie. Sami Cyganie bowiem ani nic \\~kształcili typowego budownictwa,
ani też nie produkowali
niczego na wlasne
potrzeby.
Użytkowane
przez nich domy, LO zubożałe
formy miejscom.'go
budownictwa,
często nicmieszkalnego,
lecz szałasowego,
czy gospodarczego.
Wyposażenie
wnętrz pochodzi również z tych samych Iródel. jest jedynie
skraj n ie ubogie, a zestaw przedm iotów, które skladają sit,: na wyposażen ie izb
cygaI1skich ilustruje całkowity brak funkej i innych, poza mieszka Inym i. l\iie ma
w tym wnętrzu jakichkolwiek
narzędzi, przedmiotów
świadcZ<jeych o "ykonywanych rzemiosłach (poza, nickiedy - instrumentem
mU/yCl.nym). posiadan~1l1
inwentarzu
żywym itp. Otoczenie
domów
mies/.kalnych
p(vbawione
jest
również charakterystycznych
dla chłopskich zagród elementów gospodarc:rych.
czy jakichkolwiek
innych (płoty, studnie, szopy ... ). Lichość użytych materiakl\\
niesie obawę o krótką żywotność
tych obiektów
w skansenie.
narai,onyeh
wszak na destrukcję
spowodowaną
działaniem
czynników
atmoskrycznych,
O "cygallskości"
tych osad i wnętrz cygaóskich
chat świadczy wit,:c gkl\\ nie
ubóstwo materialne oraz wzajemne relacje przcstrzenne mit,:dzy przedmiotami
Przed odmiennym
problemem stoją autorzy ekspozycj i na telllat Cyg,lnóII
z grup koczowniczych.
W tym przypadku inwcntarz materialny jcst stosunko\\()
(może być) bogaty. Ci Cyganie również w zasadzie nic wytwar/,ali nic na
własny użytek (może z wyjątkiem strojów szytych przez kobiety), odpo\\iednio
jedynie dobierali przedmioty
gotowe, które mogli pozyskać z otoczenia. Co
naj wyżej posiadany przez n ich inwentarz pochodzić mógł z okol ic od leglej szych i wtedy uderzal egzotyką pochodzenia
z innego miejscl, innej kultur~.
przez co można było kojarzyć go z "cygaóskością'·.
Tak np. Cyganie przybyli
z terenów Rosji wnieśli do swej tradycji samowary, a IV wozach I,l\\ieszali
ikony (by wspomnieć tylko o niektórych zewnętrznych
elementach nabytych na
tamtym terenie), zanim jednak dotarli do Rosji z Moldavvii, CI) WOlos7czyzn~.
ich wyposażenie
materialne było bardziej "run1LlIlskie". / kolei koczuj'lc przez
czas jakiś na ziemiach polskich, po terenach a innej tradycji, st'jd c/crpali elementy miejscowej kultury, zatracając z każdą gcneracj;l elementy dawniejsze
Proces ten dotyczy wszystkich sfer cygaóskiej kultury - j~zyka, rolkloru. IllUzyki itd.
Cyganie adaptując się do kultury miejscowej,
stopniowo
wyzby,vają się
podstaw materialnej
kultury, która, zwłaszcza
po porzuceniu
koczownictwa.
przestała różnić się zasadniczo (poza strojem) od kultury materialnej otoczenia.
Pozostając nadal Cyganami, zachowując tożsamość etniczlHj, prlestali sil.; pod
wieloma względami różnić od otoczenia (zachowując
oczywiścic cechy antropologiczne ~ choć też nie zawsze).
191
Ostatecznie wi<.;ekultura materialna Cyganów żyjących w miastach niewiele
różni się od kultury ich niecygallskich sąsiadów.
Istnieje jednak pojc;cie tradycyjnej kultury, a także stereotypowa \vizja Cygantl\\ i ich kultury. Jest to wizja, która Cyganów przedstawia w ambiwalenmym świetle. l.. jednej strony Cygan jawi się jako złodziej, brudas, czarownik,
postać budz<\ca I<.;ki odraz<.;, z drugiej zaś - to romantyczny grajek, człowick
\\oln~. kochaj'lcy swobodę, przestrzcll, ogiell, tallce, postać barwna, radosna,
gl)dna z<vdrości.
Konslruuj<\c ekspozycję, która ma w miarę obiektywnie ukazać wizerunek
C~ ganem. należy mieć na uwadze powyższe fakty. Wystawa taka powinna od
stcreotypów odbiegać swą treścią, by wizerunck cygallskiej kultury nie był zbyt
..pr/cslod/.Ony'·. ani leż zbyt czarno-negatywny.
Musi jednak w jakimś stopniu
do slereoplypów siC; odwoływać. aby treści w niej podane były dla odbiorcy
cz\ tellie.
Wszystkie Ie wątpliwości musieli rozstrzygnąć twórcy pierwszej wystawy
IW \ćmat Cyganów,
którą zorganizowało
Muzeum Okręgowe w Tarnowie
\\ 1979 roku. Tyluł wyslawy "Cyganie w kulturze polskiej" wyjaśnił, że tematem jej jest nie tylko kultura Cyganów, ale miejsce tej kultury, jej odbicie
\\ kulturze polskiej. najszerzej widzianej 13.
Ta wielka wystawa, zlożona z przedmiotów, które wypożyczono z wielu
muzeów. archiwów. bibliotck i zbiorów prywatnych, składała się z dwu równoIeglyell wątków. ObralOwala historię Cyganów w Europie i Polsce, przedsta\\iaJa naibard/.iej charakterystyczne
elementy ich materialnej kultury, m. in.
\\(1/y.
namioty, rckonstrukcję
kuźni, akcesoria do magii, ilustrowała
ich
pmfcsje. elemcnty strojów itp. Jednocześnie
pokazano na wystawie wątek
e~ ga:isk i jako przedlll iot sztuk plastycznych. Było to glówn ie przedstawien ie
Cyganów \V malarstwie i rysunku - temat zapoczątkowany przez malarzy w pokl\\ ie ubieglcgo wieku.
Osobnym wątkieIl1 było przedstawienie Cyganów w kulturze ludowej. Postacie Cyganów wyst<.;pują w obrzędach zapustnych, noworocznych, a także jako
osoby II' szopkach. We współczesnej ludowej twórczości plastycznej treści cygallskie pojawiają się w malarstwie i rzeźbie 14.
Wystawa spotka/a się z dużym zainteresowaniem,
a informacje o niej
pojawi/y si<.; w kilku zagranicznych
czasopismach
cyganologicznych.
Autor
\\ ystawy postanowi I utworzyć przy M uzeum Okręgowym dział poświęcony
Cyganom, a wozy zakupione z okazji organizacji wystawy czasowej stały się
zalążkiem nowej kolekcji 15. Powiększała się ona z latami. Jednocześnie trwały
zabiegi o utworzenie stałej ekspozycji. Stało się to możliwe dopiero w 1990
roku, kiedy to w oddanym przed kilku laty obiekcie, w którym utworzono
I., .:\. nartoSI .. (\'gllllie
\l.
kultur~e polskiej. KOl1lentar~do wystawy. Tarnów 1979
s. 352 - 355.
s. 287 - 293.
1,( ,\Illla BartOSI. Cvgwlie i Ich kultura - wystawa ... Lud t. 64,1980.
I' !\. Bartosz. /.lIcą/ek kolekcji cyganologicznej, ..Lud" t. 66,1982.
ł92
Muzeum Etnograficzne
(oddział Muzeum Okręgowego)
- zorganizowano
stalą
ekspozycję zatytułowaną "Cyganie. Historia i kultura" II,.
Kolekcja cygallska istnieje w ramach Muzeum Etnogralicznego.
a ekspozycja stała zajmuje jedno skrzydło dwutraktowego
dworu pochodz<lcego z przełomu XVIII i XIX wieku, usytuowanego
w centrum miasta. Druga część ekspozycj i urządzona jest na zapleczu dworu, na dziedzillcu,
gdzie eksponuje się
wozy i namioty ustawione wokół ogniska. Pierwotnie wozy byly eksponowane
cały rok pod gołym niebem, ale w 1992 roku zbudowano wiatę. która chroni je
w sezonie jesienno-zimowym.
W 1996 roku postanowiono
wozy ekspono\\ać
na otwartej przestrzeni tylko z okazji specjalnych
imprez. Sil to głównie wiosenne i jesienne spotkania cygallskich zespołów C.Otwarcie .." i .1amknięcie
sezon u cyga'lskiego"),
towarzyszące
sesjom, kon fcrencj om, wystawom czasowym itp.
Kolekcją w ramach której gromadzi się przedmioty
kultury materialnej.
a także wszelkie archiwalia, fonotekę, filmotekę, ikonogralię
itp .. zajmuje się
jak dotąd jedna osoba. Choć więc jest to jedyna w Europie tego typu wysta\\a.
ze stałą, profesjonalnie
urządzoną ekspozycją muzealną i zapleuem
archiwalnym - jest to jednak dział zbudowany na skalę tutejszych mo;;'1iwośc i. z nwl)111i
szansami na rozbudowę.
.
W okresie istnienia kolekcji cygaJlskiej
w Tarnowie.
tutejsze l11uzeul11
zorganizowało,
jeszcze przed utworzeniem
stalej wystawy, wiele ekspozycj i
czasowych;
po jej utworzeniu
działalność
wystawicnnicza
tarnowskiego
Muzeum nabrała rozpędu. Już w 1991 roku, na zlecenie jednej z du,'lskich organizacji, wykonano kopię stałej wystawy tarnowskiej,
która byla eksponowana
w wielu miejscowościach
tego kraju i nadal tam pozostaje
17 / funduszy
M in isterst wa Kultury i Sztuki oraz Fundacj i Stefana Batorego wykonano ~ wersje ruchomych wystaw planszowych
(różnią się formatem, jedna I. wersj i jest
angielskojęzyczna),
które eksponuje się w Polsce (dotyclJc/as
w Warsza\\ ie.
Gorzowie
Wielkopolskim,
Dębicy, Opolu, Katowicach.
Rzes/owie.
Sandomierzu 18, Janowie Lubelskim
19), a także za granicą
(Wiochy - 1(9) 2il.
Bułgaria - 1996).
Poza Tarnowem i Nowym Sączem, gdzie istnieją stałe ekspOlycje muzealne
obrazujące
kulturę Cyganów, należy jeszcze wymienić skansen w Ols/.tynku.
16/\. Bartosz. (vganie, flistoria i ku/t lira, Pr::eH'odnik. Tamów 1C)')2,
17 De kalder as sigojnere. Kpbenhavn 1991.
18 W Muzeum Okn;gm~YIl1 w Sandomierw
planSl,owa wystawa I. Tamcma h~la t~ Iko fragmentem calości autorstwa Katarzyny Batkc). zutytu!owuncj ../\ lasy slan'l Cyganami
., (grud/ien
1995 - luty ł9(6), na którą zlożyły się eksponaty I. innych Illuzeów OIN. / kolekcji pl':"al!ll'l
Pawia Lechuwskiego.
19 Wystawę zorganizowalo
(kwiecier'l - lipiec 19(6) Muzculll Regiollalne w .lillHl\\ie I.uhelskim pod nazwą ..Rzecz o Cyganach". Była olla u/.upelniona o realia. podohne jak Ila \\: Sl,l\\ Ie
IV Sunt!omierzu.
20 A. Bartosz, Festiwa/w /,anciano, ..Rram p-o Dram" 1C)95. nr 11-12. s, C),
II którym od 1992 roku eksponuje się wóz cygallski typu "ostrowskiego".
Jest
on jednym 7. elementów ekspozycji plenerowej w tamtejszym Muzeum Budownictwa Ludowego. Natomiast
w gorzowskim
Muzeum Okręgowym
w 1977
roku zapoczątkowano
kolekcję strojów cygallskich,
które do muzeum trafiły
z miejscowego zespołu "Terno", istniejącego w tym mieście od 1955 roku.
Kolekcja ta była wypożyczana
na wystawy tematyczne
do innych muzeów,
naWIll iast m iejscowc muzeum przez jakiś czas eksponowało
na dziedzillcU wóz
cygaiiski. który jest prywatną własnością
twórcy zespołu "Terno",
Edwarda
I)o;bick iego.
I na koniec warto wspomnicć o zorganizowaniu
w ramach warszawskiego
lunaparku ..Cricoland"
(właściciel
Wiesław Podgórski),
ekspozycji
nazwanej
..Cyga(lskie muzcum", na którą składają się bajecznie wyposażone,
ozdobione,
/ LlIltazyjnymi napisami dwa wielkie barakowozy i jeden typowy wóz cygallski
typu Ilagonowcgo.
Ekspozycja ta, początkowo bardzo skromna, (w 1988 roku)
mstala rozbudowana o rozmaite elementy typu: "skrzynie króla cygallskiego",
fotograile, obrazy. Towarzyszy jej pracownik w stroju "cygaJlskim".
Taki typ
"kspOl.yej i zwanej ..muzealną" spotyka się coraz częściej w Europie Zachod11 iej c I.
(iYI'SY
CULTURE
IN POLISH
MUSEUMS
(Summary)
I ile ilk.: ol'preservation
ol"the traditional Gypsy culture inmuseul11s originatcd in 1978 when
I' Ilal<lillanl postulated the liHmdation ol"a Gypsy Muscul11 in Budapest.
The lirst mUSl:llm departl11ent ol" thc culture and history of Gypsies was foundcd in Poland in
1')7'). \\hw a tcmporary c:-.:hihition. "Cjypsies in Polish Culture".
in the Regional Museum in
'Iarnt"\\\ bl:GIIIlC a cornerstonc ol" its Gypsy department. In 1990 Ihe museum opellCd a permanent
e"\illbllion. "(iypsil:S. Their Ilistory and Culture". including documents and artinlcts related to thc
l'ullllle ol" LUJ"Ope:ln(iypsies.
Som.: lime earlier. in 1980, a gypsy architecture section was opelled in thc Nowy
liiI' lillklor.: I11USC1111l.
presenting the abodes ol" poor Carpathian Gypsies.
~I 1\. Ilarlosz.
1.\ LuJ
l.
LXXIV
I-:II/III/"{/
NOII/ów
w 1I/1I::each,
.. Rrom p-o Drom"
1996. nr 1-2. s. 16.
Sącz open-