http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/4522.pdf
Media
Part of Kronika/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1966 t.20 z.1
- extracted text
-
w s p i n a c z e i g ó r a l e - p r z e w o d n i c y — o t o ładunek w s p o m n i e ń
dział s k u p u a u t e n t y c z n y c h w y r o b ó w podhalańskiej
w y b r a n y c h z t r z y d z i e s t u zakopiańskich l a t " . T a k p r z e d
ludowej.
stawiają swoją książkę a u t o r z y . A jeśli można coś dodać,
„Moi
to
rozpacz,
chyba
rodzaju,
tylko,
że
z których
Zakopanem,
bardziej
Rudej
Pyszna
szczera
pomiędzy
czerpiemy
tyloma
naszą
jest
książkami
wiedzę
może
tego
o tamtym
miejscami
i a u t e n t y c z n a , powstała
z
naj
prawdziwej
p o t r z e b y serca, n i e t y l k o zaś umysłu i p a m i ę c i .
ludowi".
dostawcach
Uczy,
takiego
n i e mówi
dokształca,
miałam
uświadamia.
chłopaka
z Ratułowa,
— krążyło
po Zakopanem
Gentil-
twórczości. N i e r u s z a się
powiedzenie
Wandy.
odwala
A
ją
już teraz,
„wyrypy".
się n a J e j o b r a z a c h
elementy
góralskiego
folkloru.
w y s t a w y *, artykuły
w
bogatsza
o r n a m e n t y k a — pozo
1 praca w Związku
P l a s t y k ó w . W przeciągu
pod wpływem
kontaktów
z
życiem
Podhala.
odbyła
się c h y b a
aktywnego
żadna
Sztuce
większa
udziału i w s p ó ł p r a c y .
wystawa
bez
Zdobywanie
b l e m y e k s p o z y c j i . A jeszcze z w i ą z k o w e s p r a w y
plastyk
w
fabryce
wyrobów
(ZSRR),
pracując
drzewnych
jako
pod Kowlem.
cyjne
i
bytowe.
P o zajęciu t y c h t e r e n ó w p r z e z N i e m c ó w w r a c a d o W a r
dębianie"
szawy,
gdzie
zajmuje
się
nauczaniem. Małżeństwo
aż
Pomoc
stypendiów
zaniedbuje
Przy
twórczości.
kolegom,
tajnym
nie
b a t i k i , a p r z e d e w s z y s t k i m a k w a r e l e , l i c z o n e dziś n a s e t k i ,
na
s t a w c e w G a l e r i i Pegaz. W y s t a r c z y ł o , b y p o w i a ł
artystycznego
rze
po raz pierwszy
Obrazy
a
o głębokie z n a w s t w o
oboje
dokładają
halny — Wanda
w s z e l k i c h starań, b y ocalić p r z e d z n i s z c z e n i e m
dziesiątki
łowskiej
miosła. W czasie w o j n y , w W a r s z a w i e
i
maluje
ręce. Z P o w s t a n i a
z j a k i m i rezultatami!...
Wanda
z małym
zawiniąt
sztychy
angielskie
owinięte
perskim modlitewniczkiem...
W
1945 r .
jest
już
powrotem
O p p e n h e i m staje do p r a c y w
w
GOPR-ze,
Zakopanem.
wznawia
akcje
pierwszy
n a Chocho
wtajemniczeni.
t a k w ł a ś n i e było. A i l e czasu pochłaniał ogród, a l e też
Nie
słuchała próśb i r a d przyjaciół. ,„Co j a się będę
oszczędzać" — wzruszała
z
siedzi
k r o k u s y " — mówili
I
szkle,
n a „Zaduszkowej" w y
znikała. „ N a p e w n o
depozytów — m e b l e , o b r a z y , d y w a n y — składanych w i c h
wychodzi
„wy-
znanym
styczną W a n d y
d w a XVIII-wieczne
pro
t y m wszystkim
a n t y k w a r i u s z e m i k o l e k c j o n e r e m , pogłębia kulturę a r t y
kiem:
i
organiza
powstania
wystawione
własnej
materiałów
potrzebującym
i zasiłków.
Rudej
pieniędzy
Widigierem,
do
z panem
gromadzenie
No
15 l a t n i e
i
Ukrainy
katalogów,
Ludowej".
terenie
zachodniej
druk
„Polskiej
po
konkursy,
W o k r e s i e o d października 1939 r . d o 1941 r . p r z e b y w a
na
Walczy
swoje,
potem
Rodzajowe scenki, coraz
wyraźnie
obej
o d przysiółka d o przysiółka n i e z m o r d o w a n a „ p a n i G e n t i lowa-Tippenhauerowa-Widigierowa"
szukiwawcze
sztuką ludową
rzeźbił
rzał w y s t a w y p a m i ą t k a r s k i e i t e r a z m i p o p a d ł w r e a l i z m "
pojawia
i
niż:
„ C o za
j a k s a m J a n o s z Dębna, przyjechał d o Z a k o p a n e g o ,
w góry bez s z k i c o w n i k a , m a l u j e , , c o r a z częściej
stają
sztuki
inaczej
0 p o z i o m zakopiańskiego p a m i ą t k a r s t w a . O d w s i d o w s i ,
L a t a przed I I wojną światową t o d l a W a n d y
-Tippenhauer okres wzmożonej
O swoich
r a m i o n a m i , poprawiając
włosy
— „mnie i t a k n i c n i e zmoże. N i e z a p o m i n a j c i e ,
że w
moim
Wenus
znaku
m a m Słońce
n a d horyzontem,
a
organizacyjne. W r o k p o t e m g i n i e o d skrytobójczej
kuli
z Marsem
bandyckiej.
do
z m o ż e t o prędko. Zresztą co t a m , ż y c i e j e s t j e d n o , a j a
Ciężko
ranna
w
jego
obronie
Ruda
końca życia będzie przysłaniała b u r s z t y n o w y m i w ł o s a m i
w
1948 r . w r a c a z n o w u d o Z a k o p a n e g o .
W
zbudowanym
gromadzi
swój
przez
Czarniaka
sztychy
N i e znaliśmy się n a g w i a z d a c h R u d e j , a l e w i e r z y l i ś m y ,
że r z e c z y w i ś c i e n i c J e j n i e z m o ż e . T r u d n o u w i e r z y ć dziś
jeszcze, k i e d y n a J e j g r o b i e , n a C m e n t a r z u Zasłużonych,
domku na
świat. P o r t r e t S t a b r o w s k i e g o
z o b r a z k a m i n a szkle. Ocalone
że j a k m n i e
m a m w s o b i e indiańską k r e w . . . "
głęboką szramę n a czole. W y j e d z i e w ó w c z a s n a d w a l a t a
do W a r s z a w y , b y p r a c o w a ć w M i n i s t e r s t w i e O ś w i a t y , a l e
coś t a m , gdzieś t a m , wskazują,
obok
Uboczy
p o d listwą
stanął j u ż d r e w n i a n y t r y p t y k — dzieło u c z n i ó w ze Szkoły
K e n a r a — zwieńczony
w i e l k i m sercem.
łyżników,
Anna
perski d y w a n i k , otoczony f o t o g r a f i a m i z gór O p p e n h e i m a .
Micińska
N a d góralską, m a l o w a n ą skrzynią zachód słońca n a H a i t i .
Przed
oknami
spływający
kwiatami
ogród
zamknięty
Giewontem...
R z u c a się w w i r Z a k o p a n i s c h e P r o b l e m e n , Z a k o p i a n i cal P r o b l e m s ,
Problemes
de Zakopane.
Związek
Plasty
ków, C e p e l i a , Zakopiańskie Z a k ł a d y W z o r c o w e p e ł n e są
Rudej.
Organizuje,,
wszyscy,
zdobywa
cych
może
inicjuje,
działa
i ożywia.
Znają
rangę P o s t a c i , którą n i e w i e l u z
się jeszcze
poszczycić.
W
Cepelii
prowadzi
Fot.
K
R
O
Ją
żyją
K o n k u r s y S z t u k i L u d o w e j i P a m i ą t k a r s t w a Podhalań
skiego ( w r a z z w y s t a w a m i p o k o n k u r s o w y m i ) : Z a k o p a n e —
1950, 1953/1954; W y s t a w a p n . : O użyteczność
sztuki,
Z a k o p a n e — 1959; W y s t a w a p o k o n k u r s o w a s z t u k i l u d o
wej, N o w y Targ —1960; Wystawa sztuki ludowej, Zako
p a n e — 1962; W y s t a w a j u b i l e u s z o w a 5 0 - l e c i a P l a s t y k i
w Z a k o p a n e m — 1963; W s p ó ł p r a c a p r z y w y s t a w i e m a
l a r s t w a n a s z k l e , z o r g a n i z o w a n e j p r z e z M u z e u m Tatrzań
s k i e w Z a k o p a n e m — 1960.
Halina
N
za okres X - XII.
Działalność
kursy
muzeów,
wystawy
i
kon
3 0 . I X o t w a r t a została w o d b u d o
w a n y c h s a l a c h Pałacu O p a t ó w w
O l i w i e stała w y s t a w a p n . „Sztuka
ludowa Pomorza Gdańskiego" p o
kazująca dział e t n o g r a f i i M u z e u m
P o m o r s k i e g o w Gdańsku i o p r a c o
w a n a przez d r L . M a l i c k i e g o . W y
stawa prezentuje kilkaset ekspo
natów z a b y t k o w y c h ( g ł ó w n i e z X I X ,
68
Vogel.
I
K
A
1965
а także z X V I I I w.) i współczes
nych.
Pierwszą wystawą w nowo o t w a r
t y m ( w październiku) p o r e m o n c i e
gmachu Muzeum Mazowieckiego w
P ł o c k u była „ S z t u k a l u d o w a M a
zowsza".
Wystawę
zorganizowało
M u z e u m p r z y p o m o c y Zespołu d o
Spraw Plastyki Ministerstwa K u l
t u r y i S z t u k i . E k s p o n a t y pochodzą
ze
zbiorów
muzeów:
w
Płocku,
P M E w Warszawie
i Muzeum w
Łowiczu. Wystawa- o b e j m u j e wszyst
k i e r e j o n y etnograficzne Mazowsza
i m a następujące działy: k u l t u r a
m a t e r i a l n a (narzędzia p r a c y r o l n i
k ó w , r y b a k ó w , sprzęty
gospodar
s t w a d o m o w e g o ) , p l e c i o n k a r s t w o ze
słomy i k o r z e n i , urządzenie wnętrza
c h a t y (sprzęty, z d o b n i c t w o , t k a n i n y
dekoracyjne),
stroje.
Rzeźba
w
d r e w n i e r e p r e z e n t o w a n a j e s t przede
w s z y s t k i m p r z e z współczesną twór
czość r z e ź b i a r z y z o k o l i c Sierpca.
K o m i s a r z e m w y s t a w y był m g r A.
Sledziewski.
Muzeum Miejskie w Zabrzu roz
poczęło g r o m a d z e n i e k o l e k c j i r z e ź b
w węglu, w y k o n a n y c h p r z e z t w ó r ców-amatorów, p r z e w a ż n i e
górni
ków. W g r u d n i u z o r g a n i z o w a n o
w
salach M u z e u m p i e r w s z ą w y s t a w ę
tych rzeźb, o b e j m u j ą c ą około s t u
eksponatów, m . i n . p r a c e E u g e n i u s z a
Bąka, P a w ł a W r ó b l a i J a n a L i s z k i .
*
25.IX, z o k a z j i z j a z d u P o l s k i e g o
Towarzystwa Ludoznawczego, o t w a r
to w M u z e u m Z i e m i
Przemyskiej
w Przemyślu w y s t a w ę p n . „Stroje
ludowe województwa
rzeszowskie
go". P o k a z a n o n a j b a r d z i e j
repre
zentatywne stroje l u d o w e regionów
znajdujących się n a t e r e n i e w o j .
rzeszowskiego,
uzupełniając w y s t a
wę e k s p o n a t a m i z i n n y c h d z i e d z i n
ludowej k u l t u r y plastycznej. W y
dano i n f o r m a t o r (składankę) „ W y
stawa
—
Stroje
ludowe
woje
wództwa r z e s z o w s k i e g o " ,
Przemyśl
1965, z a w i e r a j ą c y k r ó t k i e w p r o w a
dzenie w z a g a d n i e n i a s t r o j u l u d o
wego w R z e s z o w s k i e m o r a z 5 zdjęć.
Autorką
scenariusza
była
mgr
T. Szetela, k o m i s a r z e m
wystawy
i a u t o r e m i n f o r m a t o r a m g r S. L e w .
*
24.IX
nastąpiło
rozstrzygnięcie
konkursu
„Sztuka
ludowa
ziemi
wieluńskiej", zorganizowanego przez
Cepelię w Ł o d z i i M u z e u m w W i e
luniu.
Konkurs
ten
zgromadził
eksponaty z zakresu t k a c t w a (głów
nie z a b y t k o w e ) , z d o b n i c t w a w n ę t r z a
( k w i a t y z bibuły, w y c i n a n k i , f i r a n
ki), c e r a m i k i , p l e c i o n k a r s t w a , m e
blarstwa (zabytkowe skrzynie) oraz
rzeźby
o
charakterze
twórczości
amatorskiej. Uczestniczyły w k o n
k u r s i e 43 o s o b y z 112 m i e j s c o w o ś c i
w powiatach Wieluń i
Pajęczno.
Nadesłano 201 e k s p o n a t ó w ,
które
złożyły się n a w y s t a w ę o w a r t ą w
październiku w
gmachu
Muzeum
w Wieluniu. Wydano
katalog.
*
28.IX o t w a r t o w W ę g r o w i e w y
stawę p n . „ S z t u k a l u d o w a
Podla
sia", z o r g a n i z o w a n ą p r z e z W y d z i a ł
Kultury P W R N w Warszawie
oraz
Cepelię w W a r s z a w i e i W ę g r o w i e .
Wystawę poprzedziły b a d a n i a p e n e tracyjne powiatów: Węgrów, Siedlce,
Sokołów i Ł o s i c e . P o k a z a n o o k o ł o
250 eksponatów, pochodzących z 40
wsi. Dominowały t k a n i n y
dekora
cyjne
—
dywany
dwuosnowowe
wełniane, n a r z u t y z b a w e ł n y i l n u
oraz części s t r o j ó w . P o k a z a n o też
plastykę o b r z ę d o w ą , r z e ź b ę i p l e
cionki. K o m i s a r z e m
wystawy
był
mgr A . Śledziewski.
*
20.X nastąpiło w M u z e u m w S i e
radzu rozstrzygnięcie k o n k u r s u n a
sztukę o b r z ę d o w ą i z a b a w k a r s t w o
ludowe, zorganizowanego
przez d y
rektora M u z e u m m g r Z. N e u m a n o wą. W k o n k u r s i e w z i ę ł o udział 41
osób z 16 m i e j s c o w o ś c i z p o w i a t ó w
Sieradz i Łask. Nadesłano 207 p r z e d
miotów s z t u k i o b r z ę d o w e j i 82 z a
bawki.
24.X o d b y ł o się w M u z e u m
w
Sieradzu o t w a r c i e w y s t a w y p o k o n
kursowej. Poziom prac był w y s o k i
i wyrównany. Wśród
nadesłanych
e k s p o n a t ó w znajdują
się z a r ó w n o
p r z e d m i o t y w y k o n y w a n e jeszcze n a
w s i a c h współcześnie ( p a l m y w i e l
kanocne, wieńce dożynkowe, k w i a
t y sztuczne, z a b a w k i gliniane), j a k
i zapomniane, a odtworzone
spe
c j a l n i e n a k o n k u r s (różne n i e z n a n e
dotychczas f o r m y podkoziołków, j a błoneczek w e s e l n y c h , p i e c z y w a o b
rzędowego, w y c i n a n k i i
zabawki
w y k o n y w a n e około 40 l a t t e m u p r z e z
dzieci na pastwiskach).
K a t a l o g w y s t a w y „Sieradzka s z t u
k a obrzędowa i z a b a w k a r s t w o l u
d o w e " , Ł ó d ź 1966, s. nlfo. 28, 19 11.
Opracowała Z. N e y m a n .
*
W y s t a w a p n . „Dokumentacja k o
lorytu i form dawnej w s i przewors k i e j " o t w a r t a była w l i s t o p a d z i e
w h a l l u pałacu
Kazimierzowskiego
Uniwersytetu Warszawskiego. Orga
nizatorami w y s t a w y były: M u z e u m
Etnograficzne w Rzeszowie i Koło
N a u k o w e Studentów E t n o g r a f i i U n i
wersytetu Warszawskiego.
Pokaza
no eksponaty z zakresu s t r o j u , h a f
t u , k o r o n k i , rzeźby w d r z e w i e , p l a
stykę o b r z ę d o w ą , w y p i e k i z c i a s t .
Zostały óne z g r o m a d z o n e w czasie
badań
terenowych,
prowadzonych
p r z e z studentów p o d k i e r u n k i e m
pracowników M u z e u m w Rzeszowie.
P o k a z a n o też i m p r e s y j n e
akwa
rele
art.-plastyka
towarzyszącego
e k i p i e . M i a ł y one, w założeniu o r g a
nizatorów,
dokumentować
koloryt
w s i p r z e w o r s k i e j . Była to j e d n a k
dokumentacja bardzo s u b i e k t y w n a
i w y d a j e się, że r a c z e j k o l o r o w a f o
tografia
stanowić
dziś
powinna
względnie o b i e k t y w n y zapis k o l o
r y t u w s i , a nie i m p r e s y j n e szkice
akwarelowe.
*
W y s t a w a p n . „Zdobnictwo m e t a
l o w e na P o d h a l u " o t w a r t a była o d
1 4 . X I d o końca r o k u w
Muzeum
w
Tarnowie. Wystawę
zorganizo
w a n o z eksponatów p o k a z a n y c h w
1965 r . n a w y s t a w i e w
Muzeum
Tatrzańskim
w
Zakopanem
(por.
K r o n i k a n r 4/1965).
*
6 . X I I nastąpiło w K r a k o w i e r o z
strzygnięcie
dorocznego,
XXIII
z
k o l e i k o n k u r s u szopek.
Zgłoszono
do k o n k u r s u 97 e k s p o n a t ó w , w y
k o n a w c a m i i c h b y l i zarówno znani
już s z o p k a r z e , j a k i uczestniczący
w k o n k u r s i e po raz pierwszy,
w
t y m dużo m ł o d z i e ż y i k i l k a k o b i e t .
Pierwsze nagrody przyznano:
Zyg
m u n t o w i Grabarskiemu, Wacławo
w i M o r y s o w i i F e r d y n a n d o w i Sa
d o w s k i e m u . Nagród d r u g i c h p r z y
z n a n o 6, t r z e c i c h — 9, c z w a r t y c h —
10, p o n a d t o 56 w y r ó ż n i e ń . 8 g r u d
n i a o t w a r t o w y s t a w ę szopek w P a
w i l o n a c h Z P A P p r z y p l a c u Szcze
pańskim. K o n k u r s i w y s t a w a , j a k
co r o k u , cieszyły się o g r o m n y m p o
wodzeniem
w ś r ó d publiczności.
*
13.XII
otwarto
w
krakowskim
Domu
Kultury
wystawę
„Zdob
n i c t w o ludowe Zalipia", zorganizo
w a n ą p r z e z Cepelię. P o k a z a n o m a
l o w a n k i 25 m a l a r e k zalipiańskich,
w y k o n a n e n a płytach spilśnionych.
Wśród autorek i c h były m . i n . F e l i
cja Curyłowa, M a r i a W o j t y t o , A n n a
Borek, K r y s t y n a i Maria
Owca,
D a n u t a i M a r i a Wnęk, H a l i n a J u r e k
i M o n i k a Salosek. Zabrakło nieste
t y F e l i c j i K o s i n i a k , która zmarła
niedawno w K r a k o w i e . Obok m a
l o w a n e k znalazły się n a w y s t a w i e
pająki,
b u k i e t y kwiatów
sztucz
nych, w y c i n a n k i , skrzynie malowa
n e n a odzież.
*
1 2 . X I I o t w a r t o n a Z a m k u w Szcze
c i n i e w y s t a w ę p n . „Sztuka l u d o w a
i twórczość a m a t o r s k a " . O t w a r c i e
połączono ze z j a z d e m a u t o r ó w p r a c .
Organizatorami wystawy byli: W y
dział K u l t u r y P W R N , W o j e w ó d z k i
D o m K u l t u r y i Zarząd Z M W . Po
kazano przede w s z y s t k i m t k a n i n y
i
h a f t y , przeważnie
przywiezione
p r z e z r e p a t r i a n t ó w z Wileńszczyzny,
Grodzieńszczyzny
i Polesia,
częś
ciowo
wykonane
współcześnie
w
p o w . Choszczno. E k s p o n a t ó w tego
r o d z a j u b y ł o 107. R z e ź b ę (17 e k s
ponatów) reprezentowały prace Z.
Skrętowicza i E. Kołacza.
*
1 5 X 1 1 w K o s z a l i n i e rozstrzygnię
to
wojewódzki
k o n k u r s pamiąt
k a r s t w a ludowego. Pokazano t k a n i
ny i h a f t y przeważnie
wykonane
przez repatriantów
jeszcze
przed
przybyciem
na ziemie
zachodnie,
a t a k ż e współczesne w y c i n a n k i i
wyroby z drewna.
*
22. V I I
otwarto w Hawanie
na
K u b i e wystawę polskiej sztuki l u
d o w e j . Z ł o ż y ł y się n a nią 84 e k s
p o n a t y przekazane w darze przez
Polskę d l a M u z e u m S z t u k i L u d o w e j
w H a w a n i e , których w y b o r u d o k o
nano w w a r s z a w s k i m Państwowym
Muzeum
Etnograficznym.
Są
to
w s p ó ł c z e s n e o b r a z k i n a szkle, p r z e d
m i o t y d r e w n i a n e zdobione, z a b a w k i
i w y c i n a n k i . Z okazji wystawy w y
dano
katalog-składankę,
zawiera
jący krótkie i n f o r m a c j e o ekspono
w a n y c h d z i e d z i n a c h twórczości l u
d o w e j o r a z spis eksponatów.
*
W listopadzie i g r u d n i u w ramach
obchodów T y g o d n i a K u l t u r y Polskiej
w A u s t r i i o t w a r t a były w L i n z u
w y s t a w a „Tatrzańska s z t u k a l u d o
w a " , zorganizowana przez M u z e u m
i m . O r k a n a w Rabce. K o m i s a r z e m
i a u t o r e m scenariusza w y s t a w y był
m g r J . B u j a k . Pokazano
ogółem
137 e k s p o n a t ó w
reprezentujących
m a l a r s t w o , r z e ź b ę figuralną,
sny
cerkę, c e r a m i k ę , z d o b n i c t w o w m e
t a l u , strój o r a z p r a c e uczniów L i
ceum Technik Plastycznych i m . A.
Kenara w Zakopanem. Katalog w y
stawy
„Volkskunst d e r T a t r a i n
P o l e n " , L i n z 1965, Oberósterreichisches L a n d e s m u s e u m " , s. 30 z a w i e r a
artykuł wprowadzający J . B u j a k a
o r a z spis e k s p o n a t ó w i 11 f o t o
grafii.
*
W ś r ó d w y s t a w B i e n n a l e w Sao
Paulo zorganizowano m . i n . wystawę
k o s t i u m ó w l u d o w y c h zespołu „ M a
z o w s z e " , p o k a z a n o też w d z i a l e p o l
s k i m o k . 20 o b r a z k ó w N i k i f o r a z
k o l e k c j i prof. Т. Kulisiewicza.