http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/1379.pdf
Media
Part of Kronika / LUD 1975 t.59
- extracted text
-
v.
K
R
o
N
I
K
A
Lud, t. 59, 1975
SPRA WOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU GŁOWNEGO PTL
ZA OKRES OD 30 CZERWCA 1973 DO 15 WRZEŚNIA 1974 R.
1. Stan
organizacyjny
Towarzystwa
W okresie sprawozdawczym
Towarzystwo posiadało 19 Oddziałów: w Gdańsku,
Bytomiu, Kielcach, Koszalinie, Krakowie z Kołem zainteresowań
kulturą
Indian,
Lublinie, Łańcucie, Łodzi z Kołem terenowym w Opocznie, Mszanie Dolnej, Olsztynie, Opolu, Poznaniu, Przemyślu, Sanoku, Toruniu z Kołem terenowym w Kcyni, Warszawie, Wrocławiu, Zakopanem i Zielonej Górze.
W dniu 15 września 1974 r. Towarzystwo liczyło 742 członków.
Skład władz Towarzystwa, wybranych w dniu 8 czerwca 1973 r. w Lublinie na
sprawozdawczo-wyborczym
Walnym Zgromadzeniu
Delegatów, nie uległ zmianic
(zob. wykaz nazwisk i funkcji w t. 58 "Ludu", s. 319).
II. Działalność
ogólno-organizacyjna
W okresie sprawozdawczym
odbyło się jedno posiedzenie plenarne
Zan:ądu
Główncgo (30 III 1974) i trzy posiedzenia Prezydium ZG (22 VIII, 6 X, 8 XII D73).
Przedmiotcm
posiedzeń Zarządu Głównego były sprawy organizacyjno-naukmH;,
administracyjne,
finansowe oraz wydawnicze. Główna Komisja Rewizyjna przepro\vadziła kontrolę działalności PTL (14-15 XII 1973). Sąd Koleżeński w okresie sprawozdawczym nie odbył żadnego posiedzenia.
Zgodnic z plancm pracy Zarząd Główny ukończył w okresie międzyzjazdowym
szereg akcji organizacyjno-naukowych,
zainicjowanych
w latach wcześniejszych.
Żywe odbicie \II międzyzjazdowej
działalności Zarządu znalazły wydarzenia
Roku
Nauki Polskiej, takie jak: II Kongres Nauki Polskiej i VII Międzynarodowy
Kongres Slawistów \\i Warszawie oraz Zjazd Uczonych Zagranicznych
Polskiego Pochodzenia w Krakowie. Przedstawiciele
PTL aktywnie uczestniczyli w przygotowaniach do Kongresu Nauki. VII Międzynarodowemu
Kongresowi Slawistów został
poświ<;cony 57 tom "Ludu" oraz dedykowano
mu pracę M. Kasjana pt. Dumy
ukraiJ/skie:
w czasie obrad zorganizowano punkt sprzedaży wydawnictw
PTL. Na
Zjeżdzie Uczonych Zagranicznych Polskiego Pochodzenia (4-5 VII 1973), na którym
Towarzystwo reprezentowali
prezes prof. dr K. Zawistowicz-Adamska,
członek Prezydium
prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa
oraz przedstawiciel
Redakcji Naczelnej Dzieł wszystkich
O. Kolberga - mgr Medard Tarko, zorganizowano '.'Je współpracy z Towarzystwem
Łączności z Polonią Zagraniczną
"Polo:1ia"
oraz Polskim Wydawnictwem
Muzycznym wystawę Dziel wszystkich
O. Kolberga
i nowości wydawniczych PTL i PWM, połączoną także z punktem sprzedaży tych
wydawnictw. Przeprowadzono
nadto pożyteczne rozmowy z obecnym na Zjeździe
280
Kronika
prezesem Fundacji Kościuszkowskiej
w USA, drem Eugeniuszem
Kusielewiczem.
na temat możliwości współpracy Towarzystwa
z Polonią amerykańską.
Z okazji udziału polskich etnografów
w Kongresie Nauk Antropologicznych
i Etnologicznych
w Chicago we wrześniu 1973 r. przekazano Kongresowi wnioski
przygotowane
w trakcie Konferencji
Roboczej Ekspertów Europejskich
do Spraw
Rybołówstwa,
zorganizowanej
Vi
grudniu
1972 r. przez Oddział Toruński PTL
Pobyt przedstawicieli
PTL w Stanach Zjednoczonych umożliwi! nawiązanie szeregu
cennych kontaktów. W ich wyniku wysłano m. in. do Muzeum Polskiego w Chicago
znaczną ilość katalogów DWOK w celu spopularyzowania
tego wydawnictwa
wśród
Polonii amerykańskiej.
W dniu 29 X 1973 została podpisana w Bratysławie,
a następnie zatwierdzona
przez PAN, urnowa o współpracy
między Polskim Towarzystwem
Ludoznawczym
i Słowackim Towarzystwem
Ludoznawczym (SNS pri SAVio Umowę podpisali: z ramienia PTL - sekretarz generalny PTL, doc. dr hab. B. Jaworska oraz członek
Zarządu Głównego, prof. dr J. Burszta;
ze strony
słowackiej
prezes SNS.
dr Adam Pranda i sekretarz
generalny,
dr Andrej Sulitka. Umowa przewiduje
współpracę \V zakresie badań naukowych. wymianę wydawnictw oraz \vspółdziałanie organizacyjne.
W zakresie naukowym SNS zwróciło się z propozycją podjęcia
wspólnych
badań na terenach
pogranicznych
Karpat,
które mogłyby stanowić
wkład do planu pracy Międzynarodowej
Komisji do Badania Kultury
Ludowej
Karpat, działającej przy akademiach nauk w Związku Radzieckim, Słowacji i Rumunii' zaś PTL zaprosiło dwóch przedstawicieli
SNS do udziału w planowanych
w 1974 r. badaniach organizowanych
przez Oddział Łódzki PTL na Kaszubach.
W związku z przypadającą
w 1974 r. 250 rocznicą utworzenia
Rosyjskiej Akademii Nauk, Towarzystwo
na łamach swych reprezentacyjnych
czasopism: •.Ludu"
i "Literatury
Ludowej"
uwzględniło
w szerszym zakresie sprawy
współczesnej
etnografii i folklorystyki
radzieckiej.
Wystąpiono również z inicjatywą
o nadanie
członkostwa
honorowego
PTL pięciu zasłużonym
radzieckim
wsp6łpracowr.ikom
Towarzystwa.
Zarząd Główny, w związku z 80-leciem istnienia PTL, wystąpił o nadanie
członkostwa
honorowego
PTL także czterem dalszym zasłużonym
pracownikom
naukowym w Polsce i za granicą.
W dziedzinie rozwijania
współpracy międzynarodowej
sukcesem hyło powołanie przedstawicieli
PTL, prof. dr K. Zawistowicz-Adamskicj
oraz pro". dr M. Znamierowskiej-Priifferowej
do prac w Polskim Komitecie Międzynarodowego
Roku
Ochrony ZabyŁków.
W zakresie wewnętrznych
spraw organizacyjnych,
w związku z przypadającą
w 1975 r. 80 rocznicą założenia Towarzystwa
i 30-leciem jego działalności w Polsce
Ludowej, z inicjatywy
sekretarza
generalnego
podjęto starania
o uzyskanie dla
członków PTL zasłużonych
na polu upowszechniania
zagadnień
ludoznawczych.
spraw kultury ludowej i ochrony zabytków - limitu odznak: "Zasłużony Działacz
Kultury" i "Za Opiekę nad Zabytkami".
W toku znajduje się sprawa typowania
przez Oddziały kandydatów
do odznaezeó, równolegle też zatwierdzane
są wnioski
przez właściwe dla siedzib Oddziałów Wydziały Kultury Urzędów Wojewódzkich .
.rednocześnie wszczęto starania o przyznanie naj bardziej zasłużonym członkom
odznaczeń państwowych.
W okresie sprawozdawczym
miał miejsce żywszy rozwój działalności organów
specjalistycznych
zespołów PTL.
1. Ośrodek
Dokumentacji
i Informacji
Etnograficznej
ODiIE pod kierunkiem doc. dr hab. B. Jaworskiej
skoncentrował
się na przygotowaniu materiałów
do opracowania
polskiej wersji tezaurusa
etnograficznego,
Kronika
281
według zasad przy j~tych przez mi~dzynarodową
redakcję czasopisma bibliograficznego "Demos". Ponadto oprócz uzupełniania
zapoczątkowanych
w latach poprzednich wykazów i kartotek oraz kontynuowania
prac nad bibliografią etnografii polskiej prowadzoną
na zlecenie Sekcji Etnografii
Komitetu
Nauk Socjologicznych
PAN, specjalny wysiłek poświ~cono rozbudowie wykazu instytucji polskich i zagranicznych działających
na polu etnografii
oraz skompletowaniu
kartoteki
filmów
etnograficznych.
Ośrodek opracował także i cz~ściowo rozesłał ankietę biograficzną.
Zamierzeniem ODiIE jest bowiem skompletowanie
możliwie pełnych danych dotyczących osób działających naukowo na polu etnografii. Część uzyskanych informacji
zostanie przekazana Rumuńskiej
Akademii Nauk, która przygotowuje
słownik biograficzny etnologów europejskich.
Wyniki prac dokumentacyjnych
Ośrodka (tematy prac, wykazy magisteriów
: doktoratów z zakresu etnografii, wystawy etnograficzne
i festiwale, sesje krajowe
i międzynarodowe,
seminaria,
konferencje
i in.) publikowane
są każdorazowo
\\. "Ludzie",
2. Biblioteka
Główna i Archiwum
naukowe oraz wymiana
wydawnictw.
N a b y t k i B i b l i o t e k i. W okresie sprawozdawczym
księgozbiór powiększył
się o 1.124 egz. dzieł zwartych i czasopism, w tym uzyskano: 1.047 egz. w drodze
wymiany wydawnictw, 55 z zakupu, 22 z wydawnictw
własnych. Na zakup książek
wydatkowano
14.800,- zł, w tym: 12908,zł na zakup książek zagranicznych
za
pośrednictwem ORWN PAN i 1892,-' zł na zakup książek krajowych.
W związku z przeciętnym rocznym przyrostem księgozbioru o około 1 000 vol.,
istnieje problem składowania
nowo napływających
książek (brak regałów, małe·
pomieszczenia, ich niewłaściwe nawilgocenie
itp.), który - mamy nadzieję - zostanie rozwiązany po uzyskaniu nowego lokalu.
W y p o Ż y c z e n i a. W okresie sprawozdawczym
skorzystało w czytelni Biblioteki 1 827 czytelników z 11 902 voluminów czasopism i dzieł zwartych. Z czytelni
przeważnie
korzystają
studenci etnografii
i archeologii
Uniwersytetu
Wrocławskiego. Na zewnątrz
Biblioteki
wypożyczono
600 czytelnikom
1 800 voluminów.
Z wypożyczeń tych korzystają nic tylko studenci (zgodnie z regulaminem
Biblioteki), ale także pracownicy bibliotek i redakcji naukowych,
zakładów i pracowni,
jak np. pracowni Polskiego Atlasu Etnograficznego,
członkowie PTL i in. Ci ostatni
~prawiają najwięcej kłopotu gdy chodzi o zwrot wypożyczonych
tytułów.
Od 1974 r. Biblioteka współpracuje
z Biblioteką Narodową w Warszawie, wysyłając tam opisy katalogowe książek zagranicznych.
Poza tym w okresie sprawozdawczym Biblioteka udzieliła około 260 informacji ustnych i pisemnych.
W y m i a n a w y d a w n i c t w. Nawiązano wymianę z 10 nowymi instytucjami
zagranicznymi. W maju 1974 r. przeprowadzono
kolejną weryfikację
kontrahentów.
Po wykreśleniu z listy instytucji nie wywiązujących
się z umowy i wpisaniu nowych, liczba kontrahentów
zagranicznych
wynosi 165 jednostek. Wymianę krajową
prowadzimy z 57 instytucjami,
wobec czego aktualna liczba wszystkich kontrahentów Biblioteki
wynosi
222. Wykaz
zagranicznych
czasopism,
które
wpłynęły
\\. 1973 r. przekazanq do Katalogu Centralnego Biblioteki PAN w Warszawie. Wykazy zagranicznych
dzieł zwartych
nabytych
przez Bibliotekę
zamieszczane
są
\V "Ludzie".
Materiały archiwalne
udostępniane
są zainteresowanym
w czytelni Biblioteki
we Wrocławiu.
3. Sekcja
amerykanistyczna
Sekcja amerykanistyczna
PTL z siedzibą w Poznaniu skupiała w okresie sprawozdawczym 34 członków, reprezentujących
różnorodne dyscypliny nauki z szeregu
ośrodków naukowych w kraju. W dniu 20 IV 1974 r. odbyło się organizacyjno-wy-
282
Kronika
borcze posiedzenie członków Sekcji, na którym wybrano jej nowy Zarząd. Przewodniczącą została prof. dr Maria Frankowska.
Zarząd odbył szereg posiedzeń,
poświęconych m. in. przygotowaniom
do V Etnograficznego
Seminarium Amerykanistycznego.
Seminarium
to zorganizowano
z pomocą Pracowni
Etnograficznej
IHKM PAN i Oddziału PTL w Poznaniu w dniach 19-20 IV 1974 r. Program obrad
dotyczył względnie jednorodnego profilu tematycznego, który obejmował: w pierwszym dniu obrad - zagadnienia z zakresu kształtowania
się ośrodków urbanistycznych w Ameryce prekolumbijskiej,
w drugim dniu - problemy formowania się
autorytetów
świeckich i sakralnych
w społecznościach
indiańskich
i murzyńskich
obu Ameryk. W obradach uczestniczyli przedstawiciele
ośrodków etnograficznych
w kraju, a także reprezentanci
innych, pokrewnych
dyscyplin, głównie historii,
archeologii, socjologii i historii sztuki.
W okresie sprawozdawczym
członkowie Sekcji opublikowali swe artykuły naukowe, popularnonaukowe,
recenzje i omówienia oraz oddali do druku jedną pracę
zwartą. W ramach prac badawczych kilku członków Sekcji przebywało za granicą,
w tym trzy osoby w Ameryce Północnej i Południowej.
\V omawianym
okresie ukonstytuowały
się trzy nowe sekcje specjalistyczne
PTL: Sekcja muzealna, folklorystyczna i filmu etnograficznego.
4. Sekcja
muzealna
Powołana została przez Zarząd Główny w związku z postulowaną przez ogół
członków potrzebą utworzenia ośrodka integrującego środowisko pracowników muzealnictwa
etnograficznego,
który umożliwiłby wymianę doświadczeń z dziedziny
teorii i techniki organizowania
badań związanych z działalnością archiwalno-dokumentacyjną,
wystawiennictwem
i popularyzacyjno-wystawienniczą
pracą muzeów
i działów etnograficznych.
Pracami Sekcji kieruje jej Zarząd (zatwierdzony w dniu 29 III 1974 r.) w składzie: przewodnicząca
- prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa,
sekretarz - mgr
A. Jacher-Tyszkowa
i członek - mgr J. Lech. Zgodnie z programem, Sekcja stawia
sobie zadanie inspirowania
oraz realizacji
różnorodnych
prac naukowo-teoretcznych i praktycznych
dotyczących całokształtu zagadnień muzealnictwa etnograficznego, w szczególności zaś i w pierwszej kolejności prac nad ujednoliceniem wszelkiej dokumentacji etnograficznej. Na wniosek Sekcji Zarząd Główny podjął starania
o uzyskanie przedstawicielstwa
PTL w Międzynarodowym
Komitecie IeOM. Zarząd
zwrócił się w tej sprawie do Polskiego Komitetu IeOM prosząc o przyjęcie mgr
A. .Jacher-Tyszkowej
jako członka Komitetu Narodowego do Sekcji Dokumentacyjnej.
5. Sekcja
folklorystyczna
Sekcja ta podjęła prace pod kierownictwem doc. dr hab. D. Simonides. W związku z brakiem instytucji, która kształciłaby
odpowiednich fachowców, członkowie
Sekcji stawiają sobie za cel prowadzenie działalności szkoleniowej i popularyzatorskiej oraz dokumentacyjnej
w dziedzinie folkloru. Już obecnie w trakcie realizacji
znajduje się opracowanie kartoteki osób zajmujących
się badaniem poszczególnych
działów folkloru, co pozwoli w przyszłości na bezpośrednie nawiązanie współpracy;
myśli się bowiem o utworzeniu w PTL punktu konsultacyjnego
dla zespołów folklorystycznych,
ekspertyz wydawniczych
itp. Sekcja planuje również opracowanie
słownika wierzeń ludowych polskich oraz wydanie skryptu z zakresu folklorystyki
dla potrzeb szkoleniowych.
W dalszej perspektywie
Sekcja zamierza podjąć długofalową pracę opartą na
ścisłej współpracy z Oddziałami oraz z Katedrami i Zakładami Folklorystyki,
nauczycielstwem, domami kultury itd.
283
Kronika
G. Sekcja filmu etnograficznego
Sekcję organizują
członkowie Oddziału Warszawskiego
PTL. Do najważniejszych zadań Sekcji należą: popieranie
stosowania
techniki filmowej w pracach
badawczych
środowiska
etnograficznego,
współpraca
z wytwórniami
filmowymi
i zainteresowanymi
placówkami
przy realizacji filmów etnograficznych
oraz rozwijanie dyskusji nad metodologicznymi
aspektami
filmu etnograficznego.
Poza
działalnością popularyzatorksą
i dyskusyjną w zakresie filmu Zarząd Sekcji zamierza prowadzić własną działalność realizatorską
i czyni właśnie starania o uzyskanie
wyposażenia materialnego,
techniczno-sprzętowego.
Dzięki życzliwości dyrekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego
\V Warszawie
Sekcja już obecnie znalazła oparcie o zaplecze techniczne Muzeum.
Na zakończenie sprawozdania
z prac ogólno-organizacyjnych
Zarządu Głównego PTL należy nadmienić, że po długotrwałych
staraniach
Zarząd uzyskał od
Rektora UniwE'rsytetu Wrocławskiego
pisemne zapewnienie w sprawie przyznania
Towarzystwu jednego ze swych pomieszczeń, w których mieścić się będą w lepszych niż dotąd warunkach
siedziba i zbiory PTL. We wskazanym obiekcie prace
adaptacyjne rozpoczną się z początkiem 1975 r., by mogły się zakończyć w połowie
1975 L, tj. przed jubileuszowym
50 Walnym Zgromadzeniem
Delegatów.
III.
W okresie sprawozdawczym
D z i a ł a l n ość
ukazały
wy dawn icza
się drukiem
następujące
czasopisma:
Lud, t. 57 (poświęcony VII Międzynarodowemu
Kongresowi
Slawistów) pod red. prof. dr J. Burszty
Lud, t. 58, pod red. prof. dr J. Burszty
Łódzkie Studia Etnograficzne,
t. 15, pod red.
prof. dr K. Zawistowicz-Adamskiej
Literatura Ludowa, z. 1-6/1973, pod red. prof. dr Cz. Hernasa
Z pozycji zwartych wydano:
W serii
"Biblioteki Popularnonaukowej"
- Sląska rzeźba
ludowa w drewnie, E. Ozgowicza, pod red.
doc. dr A. Nasza
W serii
"Prac i Materiałów Etnograficznych"
- Wieś śląska w 1840 r. E. Kucharskiej, A. Nasza i S. Rosponda pod red. doc. dr A. Nasza i prof. dr
S. Rosponda (pozycję wydano wspólnym kosztem finansowym
z Opolskim
Towarzystwem
Pnyjaciół Nauk)
W ramach Dziel wszystkich
O. Kolberga ukazał się jeden
tom - Sanockie-Krośnieńskie,
cz. III, t. 51
41,90
Łącznie w okresie sprawozdawczym
165,40
wydano
29,16 ark. wyd.
29,00
10,75
30,00
10,84
13,75
Z przyczyn techniczno-graficznych
w 1973 r. nie ukazały się dwa planowane
tomy DWOK: t. 49 Sanockie-Krośnieńskie,
cz. l oraz t. 61 Pisma muzyczne,
cz. l,
chociaż zostały podpisane do druku; ukażą się więc one "poślizgiem" w 1974 1'. Ukazały się natomiast w 1973 r. dwa kolejne tomy Ludu, z których jeden (t. 56) stanowił "poślizg" jeszcze z 1972 1'. SIinansowanie
obu tych tomów stanowiło dla Towarzy~twa ogromny wysiłek finansowy.
W rezultacie
z planowanych
w 1973 1'.
176 ark. wyd. wydano 171,56.
Opracowując
plany, Rada Wydawnicza
dąży do wydawania
kolejnych
prac
w zakresie wszystkich serii, w zależności od uzyskiwanych
środków finansowych
284
Kronika
i możliwości arkuszowych.
Możliwości te są jednak z roku na rok coraz skromniejsze. Ograniczenie przez PAN limitu arkuszy wydawniczych ze 176 w 1973 r. do
105 w 1974 r. nie pozwoli wydać Towarzystwu
w 1974 r. - poza jednym tomem
DWOK - ani jednej pozycji zwartej. Do planu wydawniczego roku 1974 wchodzą zatem tylko stałe czasopisma, tj. Lud, Literatura
Ludowa
i Łódzkie Studia
Etnograficzne
(łącznie 70 ark. wyd.), oraz jedna pozycja zwarta - tom DWOK.
Opracowania
redakcyjne
wyprzedzają
znacznie możliwości druku. W opracowaniu redakcyjnym
pozostaje
obecnie 7 tomów DWOK: nr 37-38 Komentarze
tekstowe
i muzyczne,
cz. I-II, 47 Chełmskie i Przemyskie,
56-57 Ruś Czerwona,
cz. I-II, 59 Materiały
do etnografii
Słowian
Zachodnich
i Południowych,
62 Pisma
muzyczne,
cz. II (tomy te będą stopniowo przekazywane
do druku), jak również
kolejne tomy i zeszyty wydawnictw
stałych czy seryjnych oraz książka pt. Bajki
macedońskie
K. Simiczijewa w opracowaniu red. Ligii Jasnosz (pozycja ta wskutek
braku limitu arkuszowego może ukazać się nie wcześniej niż po 1976 r.).
Trwają nieustanne starania w PAN o zwiększenie limitu arkuszowego i przyznanie dodatkowych środków na druk wydawnictw PTL. Dotyczy to w pierwszym
rzędzie Dzieł wszystkich
O. Kolberga - wydawnictwa
o specjalnym znaczeniu nadanym mu uchwałą Rady Państwa z 1960 r., jak również Atlasu Polskich Strojów
Ludowych.
PTL czyni także starania a wznowienie wyczerpanych
tomów DWOK
i APSL, na które ciągle zgłaszają zapotrzebowanie
nowi odbiorcy, m. in. ze środowisk polonijnych.
Część starań została uwieńczona sukcesem. Towarzystwo uzyskało z PAN dodatkowo 30 ark. wyd. na realizację załegłego rocznika Literatury
Ludowej.
W ramach przyznanych
arkuszy Redakcja zaplanowała
wydanie w 1975 1'. dwóch zaległych
15-arkuszowych
roczników
za lata
1969-1971. Obecnie
znajduje
się
w przygotowaniu
tom poświęcony folklorowi robotniczemu
Łodzi, na który złożą
się prace konkursowe Łódzkiego Oddziału PTL. Koszty druku i honorariów autorskich pokryje Wydział Kultury miasta i województwa łódzkiego. Nadto w wyniku
współpracy
Zarządu Głównego PTL z władzami Uniwersytetu
im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie zostanie wydany rocznik Literatury
Ludowej
zawierający
materiały
z konferencji
naukowej pt. Literatura
ludowa
i chłopska
(luty 1973).
Podsumowując
należy stwierdzić, że działalność wydawnicza
Towarzystwa
ze
względu na swój wąski profil naukowy, niskie nakłady i ceny tytułów oraz stosunkowo duże koszty, jest nierentowna.
Wiele tytułów może ukazywać się drukiem
jedynie dzięki pomocy z zewnątrz zainteresowanych
instytucji, wiele też cennych
publikacji nie może zostać wydanych ze względu na brak środków finansowych,
a obecnie i ograniczony limit arkuszowy.
W związku ze zwyżką cen usług poligraficznych
i surowca wzrosły koszty
druku wydawnictw
PTL przeciętnie
o około 25%, a w odniesieniu
do DWOK
o około 50%. Aby w ramach nie zwiększonych odpowiednio dotacji PAN realizować
zadania wydawnicze,
Towarzystwo
nie może uwzględniać
w należnym
stopniu
nowych stawek wynagrodzeń redakcyjnych i autorskich.
P o p u l a r y z a c j a w y d a w n i c t w. W okresie
sprawozdawczym
Zarząd
Główny poświęcił wiele uwagi sprawie sprzedaży wydawnictw. Kontynuując tradycyjną współpracę
z PP "Składnica
Księgarska"
oraz PP "Książka-Prasa-Ruch"
i ORWN PAN, podjęliśmy szereg inicjatyw zmierzających
do upłynnienia zapasów
magazynowych. Niezależnie od rozesłanych kilku tysięcy ofert, których adresatami
były szkoły, urzędy i biblioteki gminne, domy kultury, muzea itp., przeprowadzono
rozmowy z inspektorami
szkolnymi, kierownictwami
wydziałów oświaty urzędów
dzielnicowych
i powiatowych,
kierownictwami
oddziałów oświaty rolniczej kilku
Kronika
285
urzędów wojewódzkich (Katowice, Lublin, Opole, Warszawa, Wrocław i Zielona
Góra); nawiązano także kontakt z niektórymi
zjednoczeniami
(Budownictwa
rolnego, Budownictwa przemysłowego,
Przemysłu Węgla Brunatnego
i in.) i za
ich pośrednictwem - z zakładowymi ośrodkami kultury, wojewódzkimi komisjami
związków zawodowych, wojewódzkimi
związkami gminnych spółdzielni "Samopomoc Chłopska" i in. Kontakty te miały na celu pozyskanie kierownictw wymienionych instytucji dla sprawy propagowania w podległych im ośrodkach kulturalnych
i bibliotekach wydawnictw Towarzystwa, jak również wydanie podległym jednostkom odpowiednich w tej sprawie zaleceń.
W ramach wspomnianych działań można wymienić zorganizowaną z inicjatywy
centrali akcję odczytowo-popularyzacyjną
na terenie województwa wrocławskiego,
szeroko propagowaną przez Wojewódzki Dom Kultury we Wrocławiu. Prelegenci,
rekrutujący się spośród członków Oddziału Wrocławskiego PTL, każdą z prelekcji
poprzedzają anonsowaniem
i sprzedażą ciekawszych naszych wydawnictw. W wyniku działalności agitacyjnej pozyskano dla Towarzystwa 26 wojewódzkich i miejskich pracowników kulturalno-oświatowych
we Wrocławiu, którzy zostali skupieni
w nowo utworzonym Kole Upowszechniania
Sztuki Ludowej przy Oddziale Wrocławskim PTL. Działacze ci w ramach swej pracy zawodowej chcą wprowadzać do
planów pracy przedszkoli i wiejskich ośrodków kultury zagadnienia etnograficzne,
stwarzając w ten sposób zapotrzebowanie
na wydawnictwa PTL, niezbędne tu jako
materiały dla kadry instruktorskiej.
Wymienione inicjatywy wydają się być godne
polecenia pozostałym Oddziałom.
W zakresie popularyzacji wydawnictw na uwagę zasługują także zorganizowane z okazji VII Międzynarodowego Kongresu Slawistów oraz Zjazdu Uczonych Zagranicznych Polskiego Pochodzenia i Festiwalu Folklorystycznego
"Płock 74" wystawy oraz kiermasze wydawnictw, jak również nawiązanie współpracy kolporterskiej z CPLiA i ZG ZSMW. Do instytucji tych Zarząd Główny wysłał obszerne
pisma zawierające charakterystykę
naszych wydawnictw,
propozycje co do form
współpracy i określenie obustronnych korzyści. Podobną akcję reklamową przeprowadziliśmy za pośrednictwem Naczelnego Zarządu Szkół Artystycznych
w placówkach podległych temu Zarządowi. W ostatnim czasie podjęliśmy starania w Ministerstwie Rolnictwa, Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego o uzyskanie odpowiednich
zaleceń, które umożliwiłyby jak naj szersze rozkolportowanie
wydawnictw w szkołach rolniczych. W oparciu o posiadane wykazy nowoutworzonych
gmin rozpoczęto
akcję zmierzającą do kompleksowego rozreklamowania
wydawnictw we wszystkich
gminnych ośrodkach kulturalnych w kraju.
Nadto przypomnieć należy, że Zarząd Główny zwróci! się do wszystkich Oddziałów z prośbą o pomoc w kolportażu wydawnictw. Przy piśmie podano szeroki
zestaw propozycji i sugestii odnośnie do form prowadzenia sprzedaży, uproszczono
do niezbędnego minimum prowadzenie z tego tytułu rozliczeń, podjęto decyzję o pozostawianiu do dyspozycji Oddziałów 100% wpływów ze sprzedaży, przyznano osobom zajmującym się sprzedażą prawo do pobierania 20% prowizji, zadeklarowano
szybką i wszechstronną
pomoc ze strony biura. Wprawdzie inicjatywa ta, ogólnie
biorąc, nie przyniosła jeszcze zadowalających
efektów, niektóre Oddziały dotychczas nie ustosunkowały się do niej, zaledwie kilka powiadomiło o możności podjęcia
się sprzedaży (Gdańsk, Koszalin, Kraków, Łódż, Mszana Dolna, Poznań, Toruń
i Warszawa), ale jest to inicjatywa cenna i będziemy ją stopniowo rozwijać. W wyniku bowiem wymienionych
przedsięwzięć reklamowych,
dotyczących w głównej
mierze nowości wydawniczych, plan sprzedaży wydawnictw PTL w 1973 r. został
wykonany \V IW'/o, a w I półroczu 1974 wykonano już 52"/0 planu rocznego.
286
Kronika
Zapasy magazynowe, które narosły do sumy 3.512.122 zł, stanowią jednak w dalszym ciągu znaczne obciążenie środków finansowych.
Mogą być one upłynnione
jedynie przy szerokim zainteresowaniu
się tą sprawą Oddziałów. W związku z tym
celowe i pilne wydaje się utworzenie etatu w Biurze Zarządu Głównego dla pracownika, który zajmie się sprawą sprzedaży. Dochody ze sprzedaży wydawnictw stanowią realną szansę poprawy sytuacji finansowej PTL.
IV. D z i a ł a l n ość
f ina n sowa
Stosownie do postanowień MP nr 67/73 działalność finansowa Towarzystwa podlega nadzorowi i kontroli Polskiej Akademii Nauk dotującej PTL z budżetu Państwa. W roku sprawozdawczym
ze strony PAN nie przeprowadzono
kontroli, natomiast wydziały państwowych
władz terytorialnych
dokonały kontroli w zakresie
prawidłowego
naliczania i odprowadzania
podatku od uposażeń i podatku obrotowego, naliczania składek ZUS, zaś Komisja Rewizyjna PTL - całokształtu gospodarki finansowej
oraz działalności poszczególnych agend Towarzystwa.
Ustalenia
kontroli nie stwierdzają
uchybień merytorycznych.
Zwrócono natomiast uwagę na
mankamenty
pomieszczeń magazynowych i ciasne pomieszczenia biblioteczne utrudniające działalność, jak również na zaległości w opłacaniu składek członkowskich.
Działalność
finansowa
Towarzystwa,
prowadzona
w ramach
zatwierdzonych
preliminarzy
budżetowych, była oparta w 1973 r. na następujących
funduszach:
dotacja z budżetu
wpływy ze składek członk.
sprzedaż wydawnictw
dotacje na zlecenia
zyski nadzwyczajne
1.429.110,-
zł
11.289,-
"
290.773,-
"
80.180,-
"
2.314,-
"
Razem
1.813.666,- zł
Wykazane wyżej dochody dotyczą Zarządu Głównego z Redakcją Naczelną Dziel
wszystkich
O. Kolberga, mianowicie: Zarząd Główny - 909.918,- zł, w tym dotacja
633.110,zł; Redakcja DWOK - 903.032,- zł, w tym dotacja 796.000,- zł.
Zatwierdzony
przez PAN preliminarz
budżetowy PTL na rok 1974 \vynosi po
stronie dochodów i wydatków 2.176.000,- zł.
V. P l a n p r a c y T o war
z y s t wan
a l 9 7 4 r.
Plan jest częścią perspektywicznego
planu na lata 1970-1975 i przewiduje realizację:
1. Rocznego planu wydawniczego,
2. Pomocy w wykonaniu planów Oddziałów,
3. Kontynuację prac zarządu Głównego w zakresie:
a) gromadzenia i opracowywania księgozbioru,
b) rozwijania prac Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej
w Łodzi,
c) wdrażania w życie planów sekcji specjalistycznych,
d) rozwoju współpracy
ze Słowackim Towarzystwem
Ludoznawczym.
Przewidujemy,
że w najbliższym czasie główny nacisk Zarządu Towarzystwa
zostanie położony na współdziałanie w zakresie sygnalizowanej na WZD PTL w Lublinie akcji "Kultura ludowa - dobrem narodu", przed którą otwierają się nowe
perspektywy działania.
Ponadto będziemy dążyć do zakończenia
rozpoczętych
prac organizacyjnych.
28'7
Kronika
związanych z: 1) zawarciem umowy o współpracy z Węgierskim Towarzystwem
Ludoznawczym; 2) kontynuowaniem
starań o zdobycie dodatkowych funduszy na reedycję wyczerpanych tomów DWOK i APSL; 3) wzmożeniem sprzedaży wydawnictw
własnych.
W pracach wewnętrzno-organizacyjnych
Zarząd zamierza przystąpić do reorganizacji Biura. Reorganizacja
będzie miała na celu położenie większego nacisku na
kolportaż i zbyt naszych wydawnictw.
Wreszcie mamy nadzieję, że w pierwszym półroczu 1975 1'. otrzymamy we Wrocławiu nowe pomieszczenia dla Biblioteki, Archiwum, Redakcji oraz Biura, co stworzy lepszą bazę dla naszych poczynań organizacyjnych.
Opracowała:
Bronisława
XLIX WALNE ZGROMADZENIE PTL I SESJA NAUKOWA
W DNIACH 20-22 WRZEŚNIA 1974 R.
Jaworska
W WARSZAWIE
XLIX doroczne Walne Zgromadzenie
sprawozdawcze
Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego za okres od czerwca 1973 do września 1974 1'. odbyło się
w sali Państwowego
Muzeum Etnograficznego
w Warszawie w dniu 20 września
1974 1'.
Zgromadzenie
otworzyła prof. dr Kazimiera
Zawistowicz-Adamska
Prezes
PTL, po czym przewodnictwo
obrad objął wybrany jednomyślnie
przewodniczący
WZD, dr Kazimierz Pietkiewicz.
Uchwalony porządek obrad: 1. Uczczenie pamięci zmarłych
członków PTL;
2. Odczytanie protokołu z poprzedniego
WZD; 3. Wybór Komisji Wnioskowej;
4.
Sprawozdanie
z rocznej działalności
Zarządu Głównego; 5. Sprawozdania
Sekcji
i Oddziałów z działalności;
6. Sprawozdanie
Głównej Komisji Rewizyjnej; 7. Dyskusja; 8. Omówienie wniosków Komisji Wnioskowej; 9. Zamknięcie obrad.
Ad 1. Uczczono chwilą milczenia pamięć zmarłych w ubiegłym okresie członków PTL: prof. dra Andrzeja Waligórskiego, dra Ludwika Dubiela, dr Janiny Klawe. mgr Bronisławy Dekowskiej i mgr Zofii Czasznickiej. Nekrologi wygłosili (kolejno): dr Anna Kowalska-Lewicka,
mgr Maria Suboczowa, prof. dr Maria Znamie~owska-Priifferowa,
mgr Irena Lechowa oraz dr Kazimierz Pietkiewicz.
Ad 2. Protokół z poprzedniego XLVIII Wolnego Zgromadzenia
PTL, odbytego
\\. Lublinie dnia 8 czerwca 1973 r., odczytał mgr Medard Tarko. Protokół przyjęto
bez zastrzeżeń.
Ad 3. Powołano jednomyślnie
Komisję Wnioskową Zgromadzenia
w składzie:
dr Stanisław Blaszczyk (przewodniczący),
dr Longin Malicki i prof. dr Franciszek
Wokroj.
Ad of. Doc. dr hab. Bronisława Jaworska - Sekretarz Generalny PTL - odczytała sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego w okresie od 30 czerwca 1973
do 15 września 1974 r. (tekst zob. na s. 279--287). Sprawozdanie
obejmuje całokształt
działalności organizacyjnej,
naukowo-wydawniczej
i popularyzatorskiej
oraz finansowej Zarządu, działalność Biblioteki, Archiwum,
Ośrodka Dokumentacji
i Informacji Etnograficznej
w Łodzi i Redakcji Naczelnej Dzieł wszystkich
O. Kolberga
w Poznaniu, a także poszczególnych
Sekcji. Po sprawozdaniu
Sekretarz Generalny
zreferowała plan pracy PTL na rok 1974, przewidujący
m. in. przygotowanie
umo-
288
Kronika
wy o stałej współpracy
z Węgierskim
Towarzystwem
Ludoznawczym,
starania
o wznowienie wyczerpanych
tomów DWOK i APSL, zwiększenie sprzedaży zapa5~1
wydawnictw oraz związaną z tym reorganizację
biura PTL i przygotowanie prz€'niesienia siedziby PTL do nowych pomieszczeó.
Ad 5. Sprawozdawczość
z aktualnej działalności poszczególnych Sekcji Zarządu
Głównego PTL przedstawili: prof. dr Maria Frankowska - prezes Sekcji amerykanistycznej z siedzibą w Poznaniu, prof. dr Maria Znamierowska-PrUfferowa
prezes Sekcji muzealnej z siedzibą w Toruniu, doc. dr hab. Dorota Simonides prezes Sekcji folklorystycznej
z siedzibą w Opolu, mgr Zofia Jeż-Jarecka
- preze5
Sekcji filmu etnograficznego z siedzibą w Warszawie (zob. s. 281-283). Prezesi Sekcji
zwrócili się z apelem do członków PTL o dalsze zgłaszanie się do współpracy.
Sprawozdania
z działalności rocznej Oddziałów złożyli: Gdaósk - mgr Halir.~i
Sampławska, Kraków - mgr Bolesław Łopuszański, Koszalin - mgr Hugona 05trowska- Wójcik, Lublin - mgr Helena Babiniczowa, Łódź - mgr Irena Lecho\\·a.
Mszana Dolna - mgr Piotr Kaleciak, Poznań - mgr Grzegorz Skalski, Sanok mgr Stefan Stefański, Toruń - mgr Ewa Arszyńska, Warszawa - mgr Zofia JeżJarecka, Zabrze-Katowice
- mgr Maria Suboczowa, Zakopane - Jan Pluciński.
Pozostałe Oddziały (Kielce, Łańcut, Olsztyn, Opole, Przemyśl, Wrocław, ZieloL:.J
Góra) nadeślą swe sprawozdania do Zarządu Głównego.
Ad 6. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej wygłosił przewodniczący. pro:.
Franciszek Wokroj, który stwierdził m. in., źe obecnie, zdaniem Komisji, jednym
z naj pilniejszych zadań Towarzystwa,
wszystkich Oddziałów, jest \\"Zrost systematycznego upłynniania
remanentu
wydawnictw,
zapewniającego
dopływ środKo',v
niezbędnych do dalszego rozwoju działalności PTL.
Ad 7. W dyskusji poruszono następujące
problemy: ograniczony udział ,amckontroli działalności
w Oddziałach (widoczny w obrazie sprawozdań) i potrzeba
zmiany pod tym względem (dr Kazimierz Pietkiewicz); realizacja zaleceń i postulatów GKR (prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa,
doc. dr hab. Bronisłav ..a Ja\\·orska.
mgr Stanisław Chmielowski); weryfikacja tytułów w zbiorze Biblioteki oraz nabytków z wymiany w celu usunięcia - ze względu na brak miejsca - dzieł z\\'artych
i czasopism nie etnograficznych
(dr Krzysztof Zielnica, prof. dr Anna Kutrzeba-Po]narowa, prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska,
dr Kazimierz Pietkiewicz: ta
kontrowersyjna
propozycja dr K. Zielnicy została potraktowana
jako wniosek do
rozpatrzenia
przez Zarząd Główny); niecelowość gromadzenia
zbiorów bibliotecznych w Oddziałach (mgr Zofia Jeź-Jarecka,
mgr Piotr Kaleciak); upłynnienie CZęŚll
zapasu wydawnictw
PTL przez rozdawnictwo
gratisowe wśród członków (prof. dr
Franciszek
Wokroj); popularyzacja
i sprzedaż wydawnictw
PTL za granicą lci;'
Krzysztof Zielnica, dr Kazimierz Pietkiewicz i in.).
W końcu dyskusji przyjęto jednogłośnie wygłoszone sprawozdania
Sekcji, Oddziałów i GKR.
Ad 8. Zatwierdzono jednogłośnie wnioski przedstawione przez przewodniczącego
Komisji Wnioskowej, dr Stanisława Błaszczyka: J) Wniosek Zarządu Głównego nadanie członkostwa honorowego PTL 9 następującym
pracownikom
nauki: pro'.
drowi Julianowi Krzyźanowskiemu,
prof. drowi Ksaweremu Piwockiemu, prof. dro\',-:
Milovanovi Gavazziemu (Jugosławia) i prof. drowi Jifemu Horakovi (CSSR) oraz w związku z 250 rocznicą utworzenia Rosyjskiej Akademii Nauk - prof. dr L. N. Tcrentevej i dr A. O. Ganckiej (Moskwa), prof. drowi E. V. Gusevovi i prof. dro'.'.!
K. V. Cistovovi (Leningrad) oraz drowi V. K. Bondarcikovi (Mińsk); 2) Wniosek Sekretarza Generalnego PTL - odbycie jubileuszowego 50-go Walnego Zgromadzen:a
Delegatów w 1975 1'. we Wrocławiu w 80 rocznicę utworzenia PTL. Wniosek zoot,,'
Kronika
289
serdecwic zaakceptowany
przez delegata Oddziału Wrocławskiego,
dr K. Zielnicę
j owacyjnie
przyjęty przez zebranych; 3) Wniosek Oddziału Toruńskiego - rozsyłanie do cz.!onkóv.; streszczeń i tez referatów lub komunikatów
przed wygłaszaniem
ich na dorocznych sesjach naukowych - dla przygotowania twórczej dyskusji.
Na wniosek Komisji uchwalono jako postulaty pod adresem Zarządu Głównego
następujące propozycje i uwagi: 1) Oddziału w Sanoku - powołać Oddział PTL
\\' Rzeszowie, a zlikwidować Oddział w Sanoku; 2) Oddziału w Mszanie Dolnej uwzględnić przez Radę Wydawniczą PTL potrzeby Oddziału i w ten sposób poprzeć
jego starania o fundusze na dokończenie edycji monografii etnograficzno-historycznej po\viatu limanowskiego: 3) Doc. Franciszka Kotuli z Rzeszowa i Romana Gorzelaka z Drzewicy pow. Opoczno - aby studenci na wyższych uczelniach pisali prace
magisterskie z dziedziny folkloru i by w szkołach średnich i podstawowych
wprowadzono godzinę lekcyjną na temat ochrony zabytków kultury.
Ad 9, Zamknięcie
obrad poprzedził
komunikat
przedstawiciela
Sekcji Etnografii Komitetu Nauk Socjologicznych PAN, mgra M. Tarko, wygłoszony w imieniu
przewodniczącego Sekcji, prof. dra Józefa Burszty, w sprawie organizowanej
przez
Sekcję II Międzynarodowej
Konferencji
Etnografów
Słowiańskich
w Błażejewku
koło Kórnika w dniach 11-12 X 1974 r. i udzialu w niej polskich etnografów.
Obrady zakończył przewodniczący,
dr Kazimierz Pietkiewicz,
podziękowaniem
gospodarzom i organizatorom WZD.
Przedpołudnia dni 20-21 września 1974 r. poświęcono - zgodnie z programem odbyciu Sesji Naukowej PTL pt. "Społeczne zadania etnografii w Polsce Ludowej",
Sesję otworzyła prezes PTL - prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska,
przemówienie powitalne wygłosili: przedstawiciel
Ministra Kultury i Sztuki oraz zastępca
dyrektora Państwowego Muzeum Etnograficznego,
dr Krzysztof Jan Makuiski.
Wobec ponad 150 zgromadzonych
członków PTL i gości referaty
wygłosili:
prof. dr Jan Szczepański: Kultura
ludowa w nauce i spo'eczeństwie;
prof. dr Anna
Kutrzeba-Pojnarowa:
Osiągnięcia etnografii
polskiej w 30-leciu PRL; dr Jan KrzyszlOf Makulski: Dorobek i zadania muzealnictwa
etnograficznego;
prof. dr Kazimiera
Zawisto\\'icz-Adamska:
Treści folklorystyczne
w kultU'rze narodowej;
mgr Tadeusz
Więckowski: Kontynuacja
i przeobrażenia
sztuki ludowej
w dzia'alności
CPLiA.
Liczne glosy w dyskusji i rzeczowość wypowiedzi odzwierciedliły
duże znacze:lic społeczne referowanej
problematyki,
przedstawionej
przeważnie
syntetycznie
z okazji 30-lecia Polski Ludowej. Dyskutanci dali wyraz powszechnie odczuwanej
trosce o roz\vój etnografii ściśle wiążącej się z współczesnym życiem narodu, wszystkich jego warstw. Poruszano zagadnienia teoretyczne, jak np. interpretację
pojęć:
lud, kultura ludowa i narodowa, sztuka autentyczna
a rzemiosło itp., jak również
praktyczne problemy rozwoju współczesnej ludowej kultury materialnej
i sztuki,
ochrony zabytkllw kultury. wzbogacania ogólnonarodowej
kultury wartościami kultury tradycyjnej, rozwijania się nowych form folkloru na wsi i w mieście, a także
sprawy dotyczące badań naukowych i publikacji w tej dziedzinie.
Poi.yteczną i przyjemną oprawą obrad WZD było zapoznanie się z aktualną
(:k~pozycją zbiorów P lVIE, spacer po warszawskiej starówce oraz udział uczestników
w przedstawieniu
operO\vym \\' Teatrze Wielkim. W niedzielę dnia 22 września
19.4 r, uczestnicy mieli możność zwiedzić Pałac w Wilanowie.
Na podstawie protokołu
dr Ewy Fryś-Pietraszek
i in. materiał6w
opracował M edard Tarko
19 -
Lud,
l. 59
290
Kronika
SEKCJA ETNOGRAFII KOMITETU NAUK SOCJOLOGICZNYCH
POLSKIEJ AKADEMII NAUK
W ostatnich latach etnografia polska uzyskała swoją reprezentację w organizacji komitetów Polskiej Akademii Nauk. Stała się nią Sekcja Etnografii Komitetu
Nauk Socjologicznych PAN.
Powstanie Sekcji poprzedziły starania prezydium Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Sekretariacie Naukowym Wydziału I PAN o powiązanie spraw etnografii z organizacją akademicką socjologii. W ramach tworzenia nowego składu osobowego Komitetu Nauk Socjologicznych PAN przez Sekretarza Wydziału I PAN,
prof. dra W. Markiewicza,
w kwietniu
1972 r., nominację na członków tegoż
Komitetu otrzymali następujący etnografowie: J. Burszta, . W. Dynowski, M. Frankowska, B. Kopczyńska-Jaworska
i K. Zawistowicz-Adamska.
W dniu 8 maja
1972 r. na posiedzeniu prezydium KNS PAN w punkcie 2 obrad przewidziano:
"Powołanie Sekcji Etnografii". Na organizatora Sekcji powołano członka prezydium
Komitetu, J. Bursztę, który na następne posiedzenie prezydium miał zaproponować
skład osobowy Sekcji. W tym celu odbyło się w dniu 8 czerwca 1972 r. zebranie
organizacyjne etnografów - członków Komitetu Nauk SocjologicznycR. Zebranie
zaproponowało 18-osobowy skład Sekcji oraz zastanowiło się nad jej ramowym planem pracy. Na posiedzeniu prezydium KNS PAN w dniu 29 czerwca 1972 r. przyjęto zaproponowany
skład osobowy Sekcji. Na jej przewodniczącego powołan0
J. Bursztę. Formalne powołanie Sekcji Etnografii, wraz z dalszymi pięcioma sekcjami socjologicznymi, miało miejsce w dniu 18 października 1972 r. na posiedzeniu
plenarnym Komitetu. W szerokiej dyskusji omówiono wówczas zadania Komitetu
i jego sekcji jako naczelnej organizacji nauki, mającej sterować ogólnymi problemami danej dyscypliny, stwarzać opinię naukową w sprawach kierunków badań
naukowych i ich poziomu, metodologii itd.
Pierwsze plenarne posiedzenie Sekcji Etnografii KNS PAN odbyło się w Warszawie w dniu 13 listopada 1972 r. Ukonstytuowało się wówczas prezydium Sekcji
w składzie: przewodniczący - J. Burszta, zastępcy przewodniczącego - M. Frankowska i A. Kutrzeba-Pojnarowa,
sekretarz - Z. Jasiewicz, z-ca sekretarza M. Wieruszewska-Adamczyk
oraz członkowie prezydium - B. Kopczyńska-Jaworska i K. Zawistowicz-Adamska.
Stosownie do planów pracy Komitetu, jako pierwsze
z zadań podjęto przeprowadzenie analiz w następujących zakresach etnografii: działalności towarzystw naukowych i regionalnych, wydawnictw, kadry naukowej, kontaktów z nauką światową, udziału w organizacjach międzynarodowych oraz dokumentacji i informacji etnograficznej.
Wyniki tych analiz omówiono na następnym plenum Sekcji w dniu 16 grudnia
1972 r. w Poznaniu. Zapoznano się też wówczas z opracowanym przez zespół Sekcji
pod kierunkiem J. Burszty tekstem "Problemy etnografii do omówienia w zbiorczym referacie Podsekcji Historii, Archeologii i Historii Kultury Materialnej na II
Kongresie Nauki Polskiej".
Trzecie plenarne posiedzenie Sekcji (Lublin, 7 czerwca 1973 r.) zajmowało się:
pracami nad bibliografią etnografii polskiej, działalnością międzynarodowej redakcji
czasopisma "Demos" (referowali: A. Kutrzeba-Pojnarowa
i S. Błaszczyk), ustaleniem
składu personalnego redakcji krajowej tegoż organu z sekretariatem
w Ośrodku
Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi (kier. B. Kopczyńska-Jaworska)
oraz omówieniem głównych kierunków
badań etnograficznych
w nawiązaniu do
węzłowych problemów humanistyki polskiej. Tematami tymi stały się: badanie świadomości społecznej grup wiejskich; zależności rodziny od przemian społeczno-eko-
Kronika
291
nomicznych; rola artystycznych wartości kultury ludowej we współczesnej kulturze
oraz porównawcze badania przemian kulturowych społeczności chłopskich w krajach kapitalistycznych.
Na czwartym posiedzeniu Sekcji (Warszawa, 21 listopada 1973 r.) złożono sprawozdania z udziału w II Kongresie Nauki Polskiej (J. Burszta), z udziału delegacji
polskiej w IX Kongresie Nauk Antropologicznych
i Etnologicznych
w Chicago
(B. Kopczyńska-Jaworska
i A. Kutrzeba-Pojnarowa),
z VII Międzynarodowego Kongresu Slawistów w Warszawie (K. Zawistowicz-Adamska)
oraz z III Sympozjum
Ethnologia Slavica w Ochrydzie (J. Burszta). Omówiono także udział etnografów
w węzłowych problemach badawczych oraz sprawę oceny czasopism etnograficznych.
Piąte z kolei posiedzenie Sekcji (Poznań, 27 maja 1974 r.) p0święcone bylo umowie o współpracy między Polskim Towarzystwem
Ludoznawczym
a Słowackim
Towarzystwem Etnograficznym,
omówieniu projektu referatu
na plenarne posiedzenie Wydziału I PAN w dniu 12 czerwca 1974 r., przygotowaniom do organizowanej przez Sekcję II Międzynarodowej Konferencji Etnografów Słowiańskich w Poznaniu (1974) oraz nowemu problemowi węzłowemu: "Pomniki kultury źródłem świadomości narodu".
Kilku członków Sekcji uczestniczyło w dniach 10-11 czerwca 1974 r. w zorganizowanej przez Komitet Nauk Socjologicznych PAN w Nowej Hucie i w Krakowie
Sesji Naukowej z okazji 30-lecia Polski Ludowej. W drugim dniu obrad J. Burszta
wygłosił referat problemowy pt. "Kultura ludowa a kultura narodowa". Wzbudził
on ożywioną dyskusję i ukazał potrzebę wiązania badań socjologicznych z etnograficznymi, zwłaszcza w analizie współczesnych procesów społeczno-kulturowych.
Sekretarz Wydziału I PAN, prof. dr W. Markiewicz, zwołał na dzień 12 czerwca 1974 r. plenarne posiedzenie Wydziału poświęcone sprawom etnografii, na które
zostali zaproszeni wszyscy członkowie Sekcji. Na porządku dziennym był referat
.J. Burszty pt. "Etnografia polska. Osiągnięcia - organizacja - perspektywy".
Referat (zob. s. 5-21, w niniejszym tomie) stał się podstawą nader ożywionej dyskusji,
w której zabrało głos 11 mówców. M. in. podkreślono: ważność etnografii jako nauki
humanistycznej
istotnej dla kształtowania
światopoglądu
(M. Fritzhand);
wysoką
w okresie międzywojennym rangę tej nauki w społeczeństwie i współczesne jej osiągnięcia teoriopoznawcze, mające bezpośredni wpływ na społeczną praktykę (A. Waligórski, Z. Sokolewicz); rolę "polskiej szkoły" w etnografii i jej wysokie uznanie
za granicą (A. Kutrzeba-Pojnarowa);
potrzebę i wartość badań etnograficznych także dla socjologii i współpartnerstwo
obu tych nauk (A. Kłoskowska, K. Kwaśniewski); korzyści wynikające z badań pozapolskich (M. Frankowska, Z. Jasiewicz) i konieczność podjęcia badań etnograficznych
Polonii zagranicznej
(W. Hensel). Charakteryzowano także aktualny system organizacyjny tej nauki z jej rozproszeniem
organizacyjnym
i bezpośrednim związkiem z innymi dyscyplinami
(J. Starzyński
i in.), przy czym dyskutanci zgodni byli co do tego, by etnografii nadać wyższe
formy integracji (m. in. przez powiązanie z problemami węzłowymi)
nową strukturę organizacyjną.
Na zakończenie przewodniczący zebrania, prof. dr W. Markiewicz, ustalił skład
4-osobowej komisji (J. Burszta, A. Kłoskowska, W. Markiewicz, J. Szczepański),
która - w oparciu o całość materiału z posiedzenia Wydziału I - opracuje wniosek
dotyczący powołania wkrótce Komitetu Nauk Etnograficznych oraz inne dezyderaty.
Wyraził on też życzenie, aby niniejsze posiedzenie stało się dla polskiej etnografii
momentem zwrotnym.
Józef BUTszta
Kronika
PODPISANIE UMOWY O WSPOŁPRACY MIĘDZY
SŁOWACKIM TOWARZYSTWEM LUDOZNAWCZYM
A POLSKIM TOWARZYSTWEM LUDOZNAWCZYM
W dniach 28-31 października
1973 r. przedstawiciele
Polskiego Towarzyst\va
Ludoznawczego: prof. dr Józef Burszta i doc. dr hab. Bronisława Kopczyilska-Jaworska byli gośćmi Słowackiego
Towarzystwa
Etnograficznego
przy Słowackiej
Akademii Nauk (Slovenskej Narodopisnej Spolocnosti pri Słovenskej Akademii Vied)
w Bratysławie.
Współpraca słowacko-polska
na polu etnografii ma juź swoją tradycję, w przeszłości nosiła jednak charakter raczej kontaktów indywidualnych,
a nie instytucjonalnych. Ta zaś wizyta róźniła się od poprzednich kontaktów tym, źe przedstawiciele PTL przybyli do Bratysławy po to, aby wespół z przedstawicielami
SNS przy
SAY omówić konkretne sprawy dotyczące współpracy między partnerskimi
Towarzystwami
i podpisać oficjalną umowę o współpracy.
Tendencje do nawiązania
ściślejszych i oficjalnych kontaktów roboczych między SNS przy SA V a PTL zaczęły
nasilać się w ostatnich latach. Stąd w 1973 r. przedstawiciele obu Towarzystw wymienili niejednokrotnie
przygotowywane
projekty umowy, aby dokładnie sprecyzować poszczególne odcinki współpracy.
Oficjalne spotkanie przedstawicieli SNS przy SAY i PTL odbyło się 29 października 1973 r. w Instytucie Etnografii SAY w Bratysławie. Obok przedstawicieli obu
Moment podpisania
Od lewej:
prezes
doc.
umowy w Bratysławie
SNS dr A. Pranda,
czl. ZG PTL prof. dl' J. Burszla,
sekr.
dr ha·b. B. Jaworska,
sekr. naulwwy
SNS clI' A. Sulilka
gen.
PTL
Kronika
293
Towarzystw na spotkaniu byli obecni reprezentanci
Instytutu Etnografii SAV. Zjawił się też inż. Jozef Fulop, sekretarz naukowy Ośrodka Organizacyjnego
Towarzystw Naukowych przy SA V, a jako goście przybyli prof. dr Christo Vakarelski
z Bułgarii i dr Nikola Pantelić z Jugosławii.
Spotkanie otworzył prezcs Słowackiego Towarzystwa Etnograficznego przy SAV,
dr Adam Pranda, witając przedstawicieli
z Polski i innych gości. W słowie wstępnym położył nacisk na niezbędną potrzebę dążności integracyjnych
w ramach państw
demokracji ludowej i konkretyzacji
aktualnych
spraw społecznych, naukowo-badawczych, organizacyjnych
i wydawniczych
tyczących się Slovenskej Narodopisnej
Spolocnosti pri SA V i Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego.
W imieniu PTL
przemawiała
wpierw doc. dr hab. B. Kopczyńska-Jaworska,
sekretarz
generalny
PTL; wskazała, że w historii PTL - organizacji polskich etnografów, która obchodzi akurat jubileusz aD-lecia swego istnienia - były już z dawna dążenia do współ·
pracy ze swymi południowymi sąsiadami - Słowakami, ale nie były one regularne
i miały przeważnie charakter
indywidualny.
Przygotowana
umowa o współpracy
między SNS przy SA V i PTL zapowiada tym razem pozytywne rezultaty przy rozwiązywaniu problemów naukowych, obchodzących zarówno polskich, jak i słowackich etnografów. Prof. dr J. Burszta (członek Zarządu Głównego PTL i przewodniczący Sekcji Etnografii Komitetu Nauk Socjologicznych
PAN) w swoim przemówieniu wskazał na problemy organizacyjne nauki etnografii w Polsce. Zwrócił uwagę na fakt, że gdy PTL ma spore osiągnięcia na odcinku wydawniczym,
to z drugiej strony nie prowadzi tak rozwiniętych badań naukowych, jak np. SNS przy SA V.
Po przemówieniach
przedstawicieli
obu Towarzystw
sekretarz
naukowy SNS
przy SAV, dr Andrej Sulitka, przeczytał tekst projektu umowy, na który obie strony wyraziły zgodę. W dyskusji mówiło się przede wszystkim o realizacji uzgodnionych czynności obu Towarzystw, wynikających
z przedstawionego
projektu umowy.
Na zakończenie dyskusji przemawiał inż. Jozef FulOp, który bardzo pozytywnie ocenił przygotowany dokument i podkreślił, że Słowacka Akademia Nauk zmierza do
nawiązania ścisłych kontaktów roboczych z krajami demokracji ludowej, a ta właśnie umowa harmonizuje całkowicie z linią dążeń Akademii.
Umowa o współpracy obu Towarzystw
ma na celu stworzenie odpowiednich
warunków dla nawiązania regularnych
kontaktów i rozwijania współpracy naukowej, przede wszystkim na odcinku organizacyjnym,
badawczo-naukowym
i wydawniczym, jak też stworzenie warunków dla ewentualnych
wspólnych działań. Umowa została zawarta tymczasowo na lata 1973-1975, przy czym w końcu każdego
roku oba Towarzystwa
będą oceniać realizację programu współpracy i nawzajem
informować się o rezultatach. Umowa nabierze mocy obowiązującej po jej zatwierdzeniu przez nadrzędne organa obu Akademii. W imieniu Slovenskej Narodopisnej
Spoloi'nosti pri SAV umowę podpisali: dr A. Pranda, esc., oraz sekretarz naukowy,
dr A. Sulitka; w imieniu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego
umowę podpisała
sekretarz generalny doc. dI: hab. B. Kopczyńska-Jaworska
oraz członek Zarządu
Głównego w imieniu jego prezesa, prof. dr J. Burszta.
Dążności integracyjne,
które przejawiają
się w obrębie krajów socjalistycznych
zarówno w dziedzinie gospodarczej, jak kulturalnej
i naukowej, wysuwają potrzebę
zawierania bilateralnych
umów i porozumień jako pierwszego stopnia wszechstronnej wymiany informacji i doświadczeń. W tym wypadku chodzi o jedną z ważnych
form, za pomocą której można koordynować
i rozszerzać naukową pracę także
\\. dziedzinie etnografii. Podpisanie dwustronnej
umowy między Slovenskou Narodopisnou Spolocnost'ou
pri SA V a Polskim Towarzystwem
Ludoznawczym
jest
Kronika
pierwszym i istotnym krokiem do integracji działalności obu Towarzystw, krokiem
który przyczyni się do rozwoju etnografii i folklorystyki i stanie się trwałym wkładem w dalszą pomyślną współpracę.
Andrej
UMOWA
Sulitka
O WSPOŁPRACY
między
Słowackdm
Towa'rzystwem
Ludoznawczym
(Slovenska
Narodopisna
Słowackiej
Akademii
Nauk w Bratysławie
(Czechosłowacka
Socjalistyczna
skim Towa'rzystwem
Ludoznawczym
we Wrodawiu
(Polska
Rzeczpospolita
Spoloćnost')
Republika)
Ludowa)
przy
a Pol-
§ 1
W celu stworzenia
warunków
do nawiązania
prawidł,owych
kontaktów
'i w celu świadomego
rozwijania
współpracy
naukowej,
przcde
wszystkim
w dziedzinie
'organizacyjnej,
badawczo-naukowej
i wydawniczej,
jak również
w celu stwor,zenia
warunków
dla ewentualnych
wspólnych
akcji, postanowiły:
- Slovenska
Narodopisna
Spolocnost'
przy
Sł,owackiej
Akademii
Nauk
(dalej
zwana
SNS przy SA V) w osobach
jej przewodnic'zącego
i sek.retarza
naukowego
oraz
- Polskie
TowaTzystwo
Ludoznawcze
we Wrocławiu
(dalej
"wane
PTL) w ",so-bach jego
prezesa
i sekretarza
generalnego
zawrzeć
tę umowę o współpracy.
§ 2
W dZ1iedzinie organizacyjnej:
1. Slovenska
Narodopisna
Społoćnost'
przy Słowackiej
Akademii
Nauk
i Polskie
Towarzystw'"
Ludoznawcze
(d'alej zwane
Towa,r,zystwami)
będą się nawzajem
informować
o przygotowywaniu
i organizowaniu
ważniejszych
pTzedsięwzięć
naukowych,
takich
jak
walne
zgromad,zenia,
krajowe
,i międzynarodowe
sympozja,
.semina,ria
i konferencje
już podczas
opracowywania
planu działalności
na następny
rok.
2. Niniejsza
umowa
o współpracy
międ,zy S S przy SA V a PTL wprowadza
obowiązek
wzajemnego
informowania
się:
a) o przygotowywaniu
kolejnego
walnego
zgromadzenia
Towarzystwa,
b) o przygotowywaniu
imprez
naukowych
(krajowych
albo
międzynarodowych
sympozjów,
seminariów,
konferencji)
o-rganizowanych
przez Towarzystwo
samodzielnie,
c) o przygotowywandu
imprez
naukowych
(krajowych
albo
międ,zyna'rodowych
sympozjów,
seminariów,
konfe,rencj:i)
organizowanych
pr,zez Towarzystwo
przy
wspólpracy
innych
instytucji
etnograficznych
(przede
wszystkim
instytutów
Akademii
Nauk,
placówek
badawczych,
towarzystw
naukowych,
kated,r etnog'r,afii,
muzeów
itp,).
3. Towarzystwo
już w czasie przyg'otowywania
imprezy
naukowej
zabezpieczy
w swym
planie
finansowym
środki
na uczestnictwo
1-3 delegatów
drugiego
Towarzystwa,
n" zasadzie
jedno lub rlwuletniej
wzajemnej
wymiany.
4. Przedstawiciele
T'owarzystwa,
którzy
jak,o delegaci
uczestniczyć
hędą
w danej
imprezie
naukowej,
orga,niz,owanej
preez dTugie Towa,rzystwo,
będą zobowiązani:
a) wygłosić
referat,
albo
za'brać
głos w dyskusji
informujący
uczestników
imprezy
(>
stanie
badań
dotyczących
tema'tyki,
k,tórej dana impreza
jest poświęcona,
bądż też o stopniu op,racowania
teoretycznego
i metodologicznego
tej problematyki,
b) referat
(lub głos w dyskusji)
w formie
pisemnej
przekazać
organizatorom
imprezy
do ewentualnej
publikacji
lub do archiwum
Towarzystwa.
5. Koszty
pobytu
delegatów
w okresie
-trwania
imprezy
naukowej
pokrywa
Towarzystwo orgflnizlljące,
koszty
podróży
pokrywa
Towarzystwo
delegujące
w "amach
swych
możliv.'ości i zgodnie z przepisami
finansowymi.
6. Prezydia
Towa,rzystw
opracują
i wymienią
projekty
organizflcji
i realizacji
imprez
l.1ólukc)\vych Towarzyst\\'
(sympozjów,
sem:inariów,
konferencji)
na kilk() lat naprzód.
7. T'ow.arzystwa
będą
udzielać
\vszechstronnej
pOlTI()Cy
członkom
drugiego
To\\'arzystwa w czasie ich pobytów,
na które
będą delegowani
przez
zaklad
pracy,
albo inną ;nstylucję,
także
wówczas,
gdy pobyt
odbywać
się 'będzie na kos'zt ins'tytucji
delegującej.
8. W celu
zacieśnienia
współpracy
obU Towarzystw
oraz
lepszej
wymiany
informacji
o pracach
Towarzystw,
kilku
członków
SNS przy SA V (mniej
więcej
lO) otrzyma
członkostwo PTL i odWf{)tnie.
Kronika
§ 3
nD LIkowo-badawczej:
'~l (jl.iedzinie
1. Towarzystwa
w ramach
swych
akcji
naukowo-badawczych
stworzą
dogodne
warunki
zaproszerl
członków
~rspólpraeującego
Towarzysrtwa
dla umożliwienia
uczestnictwa
\v badaniach orDZ zebrania etnograficznych materiałów porównawczych v>,'terenie i archi'VI.'ach naukowyeh.
Dotyczy
lo zwłaszcza
tych ten1atóv~·· i tereno\v~
badali,
odnośnie
do których
oba
Towarzyst\vn
uprzednio
pnrozumicją
s:ię i które
to decyzje
%ostaną zatwierdzone
przez
instytucje
nactrz(,'dne.
2. ~\T celu zapewnienia
koordynacji
w dziedzinie
naukowo-badawczej
oba TOlvarzystwa
stworzą
dogodne
warunki
dl" synchronizacji
wspólnych
akcji,
zadbają
także
o ich planowość zarówn:1 z punktu
\vidzcnia
problematyki
badawczej,
jClk i terenu badanego.
3. Pobyt
prac()\vników
naukowych
i badav,rczych
zabezpiecza
TO'warzystwo
zapraszające.
Koszty
podrózy do miejsca
bltda(l i z powrotem
pOI<rywa Towarzystwo
delegujące
Jub sam
uczestnik.
W dziedzinie
wydawnlczej:
I. Towar,;,ystwa
wymienią
wykazy
zbiorów
pubJ,ikacji,
które
mogą być brane
pod uwagę przy wymianie
mit;dzybiblioteczllej.
2. Towarzystwa
będą
ułatwiać
wzajemną
wymianę
fotokopii
i mikrofilmów.
3. Towarzystwa
będą
w sposób
pr'awidłowy,
w indywidualnie
dog'odnej
liczbie
egzemplarzy
wymieninć
'.\'sl':ystkie wydav..r'nictwa
przez
nie publikowane,
k\vestionariusze
i v.'skazówki badawcze
oraz inne druki
o cha,rakterze
nauko.wym.
4. Towarzystwa
zapewnią
publikowanie
studiów,
komunikatów
i s'Prawozdań
z dzialalnosci
drugiego
Towarzystwa
w organach
prze,;, nie
d·rukowanych.
W celu
prawidiowego
informowania
swoich
członków
Towarzystwa
zadbają,
aby
kwes·tie
pu-blikowane
dotyczyły
nie tylko
akcji,
w których
Towarzystwa
wzajemnie
uczestniczą,
ale także
innych
przedsięwzi~c naukowych
o szerszym
zasięgu.
5
PnsU.ll1o\vienia
końcowe:
1. Uczestniczące
strony
zObowiązują
się, że po podpisaniu
niniejszej
umowy,
po uplywie l miesiąca
poinformują
saę o działalnos-ci
swego
Towarzystwa,
o ak-cjach
przygotowywanych
w roku
1973 i planowanych
na rok 1974 oraz
wymienią
listy
osób proponowanych
:la cZIl>nkow
TO\J·:arzyslwa
partnerskiego.
2. Niniejszą
umowę
o współpracy
zawiera
się .tymczasowo
na lata
1973-1975, przy
czym
kierownictwa
obu To\varzystw
będą w końcu każdego l'{)ku oceniać
jej wykonanie
i o wniosknch w:tajt'!nnie
się inf.orn1·o.wac. Po upływje
\·\"ażn,ości umowy,
może .być ona na podstcl\vie
uzyskanych
c!oswiadczell
przedłużona,
zmieniona,
albo nie odnowiona.
~. Umuwa
uzyskuje
wa'żność
po
uchwaleniu
jej
przez
odnośne
organy
nadrzędne,
:) czym obie strony
poinformują
się wzajemnie.
kach
4. Umowa
słowackim
Prezes
dr
Act[lnl.
SekretClo'.
(II
"
i
współpracy
pomiędzy
SNS przy
SAY a PTL
zostala
polskim,
przy czym oba teksty
są jednakowo
ważne.
SNS
pranda
prof.
Naukowy
S~S
Sulitka
.-\ndrej
Bratysława.
<.Inia 30 sierpnia
dr
doc.
sporządzona
w
języ-
Prezes PTL
n:azimiera
Zawistowicz-Adamska
Sekretarz
dr hab.
GeneJ'alny
Bronisława
PTL
Jaworska
1973 r.
.JUBILEUSZ PROFESORA
RUDOLFA BEDNARIKA
W listopadzie 1973 r. przypadała 70 rocznica urodzin Rudolfa Bednarika, profe"ora etnografii na Wydziale Filozoficznym
Uniwersytetu
im. A. Komeńskiego
.,. Bratysławie .. Jubilat urodził się 17 XI 1903 r. w Nowym Mieście nad Wagiem,
',\- zachodnicj części Słowacji.
296
Kronika
R. Bednarik ukończył studia historii i geografii na Uniwersytecie
im. Komeń·
skiego w Bratysławie, będąc jednocześnie słuchaczem wykładów o kulturze ludowej
prof. Karela Chotka, kierownika
Katedry Etnografii
UK, co na pewno wywarło
wpływ na jego późniejsze zainteresowania.
Po studiach - obok działalności nauczy·
cielskiej w gimnazjum, pracował dodatkowo jako kustosz oddziału etnograficznego
w Słowackim Muzeum Narodowym w Martinie, pilnie zbierając, klasyfikując i dokumentując
materiał etnograficzny.
We współpracy z prof. Antoninem Vaclavikiem
urządził pierwszą ekspozycję etnograficzną
w nowo v;zniesionym budynku w 1938 r.
Prócz zbierackiej,
godna uwagi jest ówczesna publikacyjna
działalność jubilata.
Jego artykuły pojawiają się od końca lat dwudziestych w takich czasopismach, jak:
"Casopis Muzealnej Slovenskej Spolocnosti", "Sbornik Muzeci.lnej Slovenskej Spolocnosti" i "Ceski Lid" i są dowodem właściwego podejścia autora do badań kultury
ludowej.
W latach 1939-1945 R. Bednarik kieruje oddziałem etnograficznym
Maticy słowackiej. Bogate zbiory, które w tym czasie zorganizował, stały się podstawą jego
dalszej obfitej działalności publikacyjnej.
Wydaje wówczas podręcznik dla zbiera·
czy i badaczy kultury ludowej pt. Prirucka
pro narodopisny
vyskum
slovenskeho
l'udu; w 1943 r. wychodzi jego Duchovna
a hrnotna kulhira slovenskeho l'udu (Umysłowa i materialna
kultura ludu słowackiego), w której dał, na podstawie dotychczasowej wiedzy, całościowy pogląd na najistotniejsze
składniki kultury ludu słowackiego. Wydanie tego dzieła świadczyło o tym, że R. Badnarik
jest badaczerr.
o szerokich horyzontach myślenia.
Spore zbiory etnograficzne
w Maticy słowackiej i w SłO\vackim Muzeum Narodowym skłoniły Bednarika do dalszych badań monograficznych
kultury ludowej.
Publikuje: L'udove pol'ovnictvo
na Slovensku
(1943), L'udove nahrobniky
na Slovensku (1949) i L'udovy
nabytok,
1949 (Meble ludowe). W latach 1942--1944 we współ·
pracy z Janem Mjartanem
redaguje "Narodopisny
Sbornik Matice Slovenskej".
Od 1947 r. Bednarik prowadzi zlecone wykłady z etnografii na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu
Komeńskiego, a w 1951 r. przechodzi do Katedry Etnografii
jako docent (habilitował się w 1948 r.). Tym samym rozpoczyna dalszy etap swe)
pracy - kształcenie
naj młodszych adeptów etnografii w Słowacji. Z seminarium
R. Bednarika
wyszła cała plejada etnografów
słowackich, którzy pomyślnie idą
w ślady swego mistrza. W postaci podręczników
dla szkół \vyższych wydał: Prispevok o nabożensk ych prezitkoch
na Slovensku
(Przyczynek o przeżytkach religijnych w Słowacji) i L'udova liecba na Slovensku (Lecznictwo ludowe w Słowacjil.
Zagadnienia
sztuki ludowej omawia w publikacjach:
Mal'ovane
ohniiitia
t· oblasti
Malych
Karpat,
1956 (Malowane ogniska na obszarze Małych Karpat),
Pastierske
rezbarske
urnenie, 1956 (Pasterska
sztuka rzeźbiarska) i Slovenskć (/le (19571.
Rudolfa Bednarika interesuje życie i kultura słowackich enklaw i mniejszości
za granicą, w związku z czym podjął podróże badawcze do Węgier, .Jugosławii
i Bułgarii. Wyniki podróży do Jugosławii opublikował w pracy Slov(ici v Juhos/avil
(1964), kfóra niedawno
doczekała się drugiego wydania. L'udove
stauitel'st1:o
na
Kysuciach,
1967 (Budownictwo
ludowe) informuje
o osadach, materiale
budowlanym, wnętrzu i budownictwie
gospodarczym w zachodniej Slowacji. Ostatnią, jak
dotąd, jego książką jest Cintoriny
na Slovensku,
1972 (Cmentarze), w której analizuje sposoby pochówków, oznaczanie grobów i wiarę w życie pośmiertne.
Wymienione
prace nie licząc mnóstwa drobniejszych
studió\\', artykułów
i recenzji - świadczą o tym, że zainteresowania
badawcze Rudolfa Bednilrika były
niezwykle
rozlegle. Są one przykładem
twórczej działalności
zbieracza. badacza
i nauczyciela
w jednej osobie. Jego osiągnięcia naukowe mają swoje stałe miejsce
297
Kronika
nie tylko w słowackiej, ale w całej słowiańskiej literaturze
etnograficznej.
Jako jeden z najbardziej
wytrawnych
etnografów
słowackich doradza i ukierunkowuje swoich młodszych kolegów, pomaga im w ukierunkowaniu
ich prac.
Swoje własne bogate doświadczenie z badań terenowych, pracy muzealnej i działalności pedagogicznej
przekazuje
naj młodszym słuchaczom
na Wydziale. Jego
uwagi i rady były zawsze cenne. Przedmiot swej pracy badawczej - lud słowacki - rozumie tak, jak mało kto. Jego uczuciowa postawa kształtowała
się w środowisku, w którym wzrastał, gdzie uczył się poznawać życie ludu z jego obyczajami,
radościami i troskami.
Z okazji doniosłego jubileuszu
życzymy profesorowi
uniwersyteckiemu
Rudolfowi Bednarikowi,
doktorowi nauk historycznych,
wszystkiego
najlepszego,
wiele
zdrowia i sił do dalszej twórczej pracy.
Tłum. Józef
BADANIA
Burs.?:ta
Milan
ETNOGRAFICZNE
WSPÓŁCZESNYCH
PRZEMIAN
KULTURZE LUDOWEJ
SYMPOZ./UM
W
INSTYTUCIE
ETNOGRAFICZNYM
SANU,
Chlebana
W SERBSKIEJ
BELGRAD
28-33 I 1974
Badania współczesnych przemian w kulturze ludowej w Serbii prowadzi Instytut Etnografii Serbskiej Akademii Nauk i Umiejętności
od 1971 r. Projekt tych
badań, przygotowany
pod koniec 1969 r. z inicjatywy
członka rzeczywistego
Akademii, prof. B. Kojicia, przewidywał
regularne notowanie w wybranych
osiedlach
danych a najbardziej
istotnych przemianach
w życiu mieszkańców,
szczególnie zaś
IV tradycyjnej
kulturze. W 1971 r. przeprowadzono
na podstawie kwestionariusza
badania sondażowe w 13 osiedlach, a już w następnych
dwóch latach przeprowadzono badania stacjonarne
zaobserwowanych
przemian w 26 punktach
podstawowej sieci wybranych osiedli. Kwestionariusz,
zawierający
około laO podstawowych
pytań, wypełniany
jest corocznie w administracji
osiedla oraz w la wybranych
i co rok badanych gospodarstwach
wiejskich. Wybór punktów i typowanie gospodarstw było - ze względu na ilość i złożoność obowiązujących
kryteriów - zadaniem bardzo skomplikowanym
i odpowiedzialnym.
Sympozjum poś\vięcone badaniom przemian etnograficznych
w Serbii stanowi
jedną z form podsumowania
dorobku w tej dziedzinie. Tym razem dotyczyło ono
dorobku osiągniętego
\\. połowie drogi pierwszej
fazy badań, która kończy się
w 1975 r.
Z 27 zgłoszonych referatów na Sympozjum wpłynęło 25; zostaną one opublikowanc. W obradach wzięli czynny udział goście z zagranicy, m. in. prof. prof. J. Burszta i J. Cuisenier.
Słowo wstępne wygłosił członek-korespondent
SANU i do niedawna dyrektor
Instytutu, prof. Atanasije Urosević. Wspomniał on o 25-letnim dorobku placówki.
która swój srebrny jubileusz odnotowała
pod koniec 1972 r. roboczym posiedzeniem; mówca wspomniał również o obecnym zaangażowaniu
Instytutu
w opracowaniu tematu, którego Sympozjum dotyczy.
W siedmiu odczytach \'\'ygłoszonych pierwszego dnia obrad rozpatrywano
przede wszystkim kwestie metodologiczne.
Prof. dr P. Vlahović w referacie Podejście
do badań starego i nowego wżyciu
ludowym
w osiedlach wiejskich
w Serbii spe-
298
Kronika
cjalnie podkreślił fakt, że w zmienionych warunkach społecznych doszło u ludności
wiejskiej
bardzo szybko do rozwarstwienia
i przegrupowania
socjalnego, wobec
czego zaistniała
konieczność
śledzenia (metodą badań bezpośrednich)
procesów
migracyjnych,
życia rodzinnego w nowych warunkach
bytowych oraz organizacji
wolnego
czasu. Dr M. Radovanović
w wypowiedzi pt. Tradycyjne
dziedzictwo
i współczesność
oraz niektóre
zagadnienia
etnologii
stosowanej
starała się odpowiedzieć na pytanie, w czym objawia się bezpośrednio i pośrednio wpływ tradycyjnego dziedzictwa w ruchach migracyjnych
ludności w Serbii w chwili obecnej
(w migracjach zarobkowych uczestniczą przede wszystkim zamożni chłopi, osiedlają
się oni na peryferiach
miast kierując się zazwyczaj więzami krewniaczymi
itd.).
Prof. dr S. Kremensek z Ljubljany mówił O rozciągłości
pojęć; "kultura
ludowa"
i "przemiany
współczesne".
Zdaniem autora ze stanowiska etnografii trzeba również
badać byt i kulturę warstwy robotniczej, chłopstwa współczesnego oraz innych grup
zawodowych i społecznych. Mgr R. Rakić w odczycie Przemiany współczesne, przedmiot albo aspekt badań domagał się uznania przemian
jako aspektu wszystkich
badań etnologicznych.
Znany historyk dr V. Stojancević
w referacie pl.
Metoda
historyczna
badania
przemian
w rozwoju
etnicznym
i w kulturze
tradycyj-
podkreślił pozytywny w przeszłości wzajemny stosunek historii i etnografii (obecnie etnologii). Mówił o historyczno-etnograficznej
metodzie w naświetlaniu i badaniu narodowej przeszłości. Specjalną uwagę obradujących
zwrócił odczyt prof. dr J. Burszty pt. Etnografia
polska a badanie wspóŁczesnych
przemian
kulturowych,
w którym autor postuluje stosowanie metody socjologiczno-etnogralicznej w badaniach rzeczywistości. Na ten temat przeprowadzono
ożywioną i bardzo owocną dyskusję. We wspólnym referacie mgra D. Bandicia i mgr a R. Rakicia
O badaniach współczesnych
przemian
w życiu obyczajowym
naszego narodu zaznaczono przede wszystkim zaniedbanie badania elementów kultury duchowej, szczególnie zaś wierzeń i obyczajów. Według autorów niewystarczająco
podkreśla się
w pracach drukowanych
tego, iż stare zwyczaje coraz bardziej dostosowuje się do
stanu obecnego bytu narodowego i że dokonuje się na wsi rozgraniczenia
pojęciowego roli i funkcji obyczajów oraz że pod tym względem panują bardzo duże różnice regionalne.
Drugiego
dnia Sympozjum
wygłoszono
szesc referat.ów.
W dwóch z nich
mówiono o przemianach na górskich obszarach kraju. Członek-korespondent
SANU.
prof. dr M. Lutovac w referacie Zycie i współczesne przemiany
w naszych górach
zaznaczył, iż w nowych warunkach
góry na Bałkanach nie pełnią roli schronienia
przed nieprzyjacielem,
wobec czego ruch ludności ku obszarom nizinnym jest coraz
silniejszy. Z kolei o WpŁywie depopulacji
na przemiany
kultury
ludowej
w osiedlach górskich
w RS Macedonii
mówił prof. dr M. Panov ze Skopje. Zwróci! on
uwagę na możliwe następstwa
oraz sposoby rozwiązania
problemu.
Przemiantl
w kulturze
ludowej
Semberii,
wyniki
i doświadczenia
były przedmiotem
odczytu
R. Kajmaković
z Sarajewa. W migracjach
z Semberii (północna Bośnia) do Słowenii, a potem za granicę, uczestniczą po raz pierwszy kobiety; zmienia się obecnie
struktura
rodzinna (rozpadają się np. pozostałe wielkie rodziny - zadrugi); przemiany są bardziej zauważalne w gospodarstwach
z choć jednym członkiem stale'
zatrudnionym
poza rolnictwem. B. Vlahović mówiła o Tradycyjnej
gospodarce wiejskiej w warunkach
budownictwa
socjalistycznego
(na przykładzie ośrodka Semica
w Słowenii). Przed założeniem przemysłu terenowego był to - jak wiadomo obszar rozwiniętej emigracji zarobkowej do krajów zamorskich. Obecnie zaś przemysł ten zatrudnia
pokaźną liczbę ludzi, którzy pozostając
na wsi uzyski wane
w fabrykach zarobki przeznaczają na unowocześnienie własnego majątku rolnieL.ego
nej
w Serbii
299
Kronika
(zamiast zbóż uprawIają jarzyny; karczują stare i zakładają nowe winnice, do upra··
wy których wprowadzają
maszyny itp.). O transformacji
roli medycyny
ludowej
i znachorów we współczesnych
warunkach
bytowych
mówiła R Fabijanić z Sarajewa. Wbrew wyraźnym sukcesom w krzewieniu
zdrowotnej kultury narodu, zauważa się dość masowe zjawisko powrotu do medycyny ludowej, zwłaszcza u ludności miejskiej (w latach 60-tych zarejestrowano
tylko w Hercegowinie 75 znachorów; na poszczególnych placach targowych w samym tylko Sarajewie można zastać
po 10 zbieraczy i sprzedawców ziół; słynny znachor z gór Romanii niedawno wydrukował książkę o leczeniu ziołami itd.). Gość Sympozjum, J. Cuisenier z Paryża,
ujawnił wyniki ankiety pt. Przemiany
w organizacji
rodziny,
przeprowadzonej
w 14 miastach Jugosławii przy współpracy naukowców jugosłowiańskich.
Zauważono sporo charakterystycznych
przemian w rodzinie jugosłowiańskiej,
pominięto
jednak wiele jej cech istotnych. Ani w ankiecie, ani w jej późniejszym opracowaniu nie uwzględniono
danych historycznych
dotyczących
kaźdego z osiedli (archiwa lokalne, dane metrykalne), tych właśnie, które wyjaśniają czynniki wpływające na rozwój rodziny w mieście.
W materiałach
Sympozjum zostaną wydrukowane
także dwie prace nadesłane,
lecz nie wygłoszone. Socjolog, prof. dr C. Kostić, rozpatrzył Perspektywy
przemian
w naszym społeczeństwie
i kulturze
do 2000 roku podkreślając,
iż w Jugosławii
utworzy się 4 typy społeczności: przemysłową, zurbanizowaną,
agrarną oraz ruralną.
Prof. dr J. Halpern i B. Halpern z Amferstu (USA) napisali wspólny referat pt.
Przemiany
w rozumieniu
roli
męża i żony w pięciu
wybranych
wsiach
jugosłowiail.-
W odczycie pp. Halpernów jest mowa o zmienionych stosunkach rodzinnych
(małżeńskich) dostrzeganych
czy odczuwanych przez badanych informatorów.
Wywiady terenowe uzupełniono badaniem stosunków rodzinnych.
Ostatniego
dnia Sympozjum
wygłoszono dziesięć referatów.
Dotyczyły one
przeważnie problematyki przemian w Serbii północno-wschodniej,
wschodniej i południowo-wschodniej.
Autorzy wystąpień reprezentowali
w większości Instytut Etnograficzny. Dr S. Zecević mówił O przemianach w kulturze materialnej
i o trwałości kultury
duchowej
w północno-wschodniej
Serbii zaznaczając,
że nawet najbardziej postępowe jednostki na tym obszarze przestrzegają
starych zwyczajów
dotyczących urodzin, wesela i śmierci. Współczesne przemiany
w kulturze
ludowej
ludności
"pećalbarskiej"
w południowo-wschodniej
Serbii
(Luznica,
Poniśavlje,
Vlasina, Vranje) opracowała w swym referacie dr V. Stojancević. Zaznaczyła ona,
że tradycyjną orientację zawodową "pecalbarzy"
(różnych rzemieślników,
uczestników migracji zarobkowych
w ubiegłym wieku, którzy rocznie spędzali w domu
tylko par~ miesięcy) zastąpiono rozwiniętymi
gałęziami przemysłu, na bazie tych
rzemiosł, co doprowadziło do zasadniczych zmian w całokształcie życia ludowego.
Dr M. Draskić podał w swoim referacie Niektóre przykłady zmian struktury
etniczskich.
nej w osiedlach
północno-wschodniej
Serbii
we współczesnych
warunkach
społecz-
Wspominając kilka rodzajów migracji autor specjalnie wskazał na wyrównywanie świadomości etnicznej, a nawet narodowej u tej, zróżnicowanej pod względem pochodzenia etnicznego, ludności. Przemiany
stroju
ludowego
w Serbii
we
współczesnych czasach opracowała
dr M. Jovanović. Zwróciła ona uwagę na nowe
formy tzw. półmiejskiej-półwiejskiej
odzieży i coraz większą dominację na wsi
miejskiego sposobu ubierania się. Dr D. Drljaca w odczycie nt. Przemian etnograficznych w osiedlach Serbii, które postanowiono
przenieść zajął się przyspieszanymi
przemianami uwarunkowanymi
przygotowaniem
do budowy i samą realizacją nowo
powstających zapór rzecznych w Serbii. Dr O. Mladenović w referacie Tradycyjne
dziedzictwo
w tańcach ludowych
a współczesność
wykazała, iż jesteśmy w Serbii
nych.
300
Kronika
świadkami pierwszych kroków w scenicznym wystawianiu sztuki tatka na zasadzie
tradycyjnego tańca ludowego, podczas gdy na rodzinnych i pozarodzinnych uroczystościach tańczy się nadal w sposób tradycyjny i że ten to paralelizm w rozwoju
stanowi logiczną drogę dalszego rozwoju ludowych tańców. O dzisiejszym rozeznaniu, stosowaniu
i przenoszeniu
wzorów
przysłowiowych
(u Słoweńców) mówiła
dr M. Makarovic z Ljubljany. Na podstawie wyników jej badań można twierdzić,
iż jest dość duże rozeznanie wzorów przysłowiowych (około 50Q/o wzorów podanych
w ankiecie), a póki wzory te są powszechnie zrozumiałe, uważa się, że nadal są
stosunkowo często stosowane. E. Cerović wygłosiła odczyt pt. Wpływ społecznych,
gospodarczych
i kulturowych
przemian
na rozwój
i orientację
tu;ó,czości
współczesnych malarzy
chłopów
w Serbii. Mowa tu o początkach
tzw. "niedzielnego
malarstw~" we wsiach Chorwacji i Serbii, które datują się w latach trzydziestych
naszego wieku, a także a rozwoju tej dziedziny
po drugiej
wojnic światowej.
W pracach malarzy zaznacza się wyrażne dążenie do zanotowania na płótnie form
życia, które zanikają. Dostosowanie
tl'adycyjnego
tkactwa
domowego do wymogóu;
rynku i jego wpływ
na unowocześnienie
niektórych
wsi Górnegu Dragaceva (Serbia
zachodnia) zreferowała
dr D. Nikalić, która wskazała dla przykładu istniejącą od
10 lat spółdzielnię tkacką we wsi Donji Dubac, założoną w oparciu o tradycję tkacką wówczas, gdy rynek miejski potrzebował wyrobów tzw. sztuki użytkowej domowej wytwórczości. Interes ten jest prowadzony z dużym powodzeniem, co doprowadziło do zasadniczych przemian w charakterze
osiedla i wyglądzie domów oraz
do stopniowego wyzwolenia kobiet z patriarchalnego
ucisku.
Program odczytów zakończono referatem dyrektora Instytutu, prof. dra M. Va··
sovicia, pt. Kultura
ludowa i turystyka.
Wśród licznych i różnorodnych
przemian
na wsi referent wskazał na zmianę wyglądu zewnętrznego osiedli wiejskich, a nawet i agrarnego krajobrazu oraz na znaczenie tej zmiany dla turystyki, która jako
specjalna gałąź gospodarki uwzględnia w najwyższym
stopniu właśnie rcgionalne
właściwości poszczególnych obszarów czy osiedli oraz kultury ludowej. Autor domagał się utworzenia
parków
narodowych
a szerokim
muzealno-turystycznym
przeznaczeniu.
Sumując, obrady Sympozjum wniosły wiele nowego do zagadnień metodologii
badań nad przemianami
współczesnymi w kulturze ludowej, jak również przyczy··
niły się do owocnej wymiany doświadczeń na temat wyboru metod i technik w badaniach terenowych. Ze względu na bardzo złożoną problematykę
tych badań uznano za celowe stopniowe ujednolicanie
systemu pracy. Rozpoczęte od niedawna
regularne i precyzyjne notowanie zachodzących zmian w jugosłowiańskiej
kulturzc
ludowej jest poprzez dyskusje naukowe systematycznie
doskonalone.
Dusan
Drljaća
PIERWSZE MIĘDZYNARODOWE SY 'IPOZJUM
NA TEMAT PROBLEMÓW SOCJALISTYCZNEGO
BYTU I KULTURY
BURGA8-PRIMORSKO,
29 IX-2
X 1974 R.
Instytut
Etnografii
i Muzeum Bułgarskiej
Akademii Nauk, pod kier. prof.
dra Veselina Hadżinikolova,
członka-korespondenta
BAN, zwolał do Primorska-Dymitrowa
koło Burgas przedstawicieli
wszystkich krajów demokracji
ludowej
301
Kro1lika
na Sympozjum poświęcone problemom badań etnograficznych
współczesnego socjalistycznego bytu i kultury. Na Sympozjum wygłoszono 15 referatów na temat różnych aspektów
badań współczesności.
Referenci:
V. Hadzinikolov,
G. Tomov,
R. Peseva i D. Todorov oraz B. Tumangelov i L. Dukov (Bułgaria), L. M. Drobiseva
(ZSRR), A. Pranda, R. Jerabek (Czechosłowacja), P. Vlahović, S. Kremensek (Jugosławia), P. Nowotny i S. Musiat (NRD) oraz J. Burszta (Polska).
W ramach Sympozjum utworzono Komitet Organizacyjny
dla etnograficznych
badań współczesności. Informuje o tym bliżej załączony niżej tekst "Propozycji".
J.B.
PROPOZYCJE
KOMITETU
ORGANIZACYJNEGO
Dnia 29 wrzesnia
1974 r. w Primorsku
(okręgu
Burgas,
LR Bułg.)
od·było się pierwsze
posiedzenie
Międzynarodowego
Komitetu
Organizacyjnego
dla etnograficznych
.badań współczesnosci.
W procach
Komitetu
wziął udział
także
dyrek·tor
I'nstytutu
Etnograficznego
i Muzeum Bułgarskiej
.'Ikademii
Nauk,
członek-korespondent
prof.
dr Veselin
Hadzinikolov.
Na posiedzeni li tegoż
Komitetu
przedyskutowano
projekt
statutu
Międzynarodowego
Komitetu.
Komitet
Organizacyjny
proponuje:
1. Wysłać
projekt
statutu
odpowiednim
instytucjom
etnograficznym
w krajach
SQcjaiistycznych
celem
jego uzupełniającego
omówienia.
Projekt
statutu
przyjąć
ostatecznie
na
następnym
posiedzeniu
Międzynarodowego
Komitetu.
2. W Międzynarodowym
Komitecie
każdy
kraj
socjaj,istyczny
(państwo)
winien
być
reprezentowany
przez
jednego
członka.
Instytucje
etnograficzne
każdego
kraju
mają
potwierdzić
uczestnictwo
swego
przedstawiciela
jako
rzeczywistego
członka
Komitetu
na lat
pięć.
3. Jako
organ
wykonawczy
Komitetu
na okres
pięcioletni
ustanawia
się Sekretariat.
Na członków
Sekretariatu
Komitet
Organizacyjny
wybrał
ze swego
grona
na wspomniany
okres przedstaw-icieli
7. LR Bułgarii,
Polski,
Z·SRR, CSRS, FR Jugosławii.
Sekretarzem
Generalnym
Komitetu
i Sekreta·riatu
został
wybrany
przedstawiciel
LE Bułgarii.
4. Sekretariat
powinien
odbywać
regularne
posiedzenia
nie
rzadZiej
n.iż jeden
raz
\\' roku.
5. W ciągu
następnych
pięciu
lat sied7)iba
Międzynarodowego
Sekretariatu
miesclć
w Bułgarii,
gdzie proponuje
się wydawanie
międzynarodowego
Biuletynu.
o. Sekretarz
Generalny
i reliaktor
odpowiedzialny
Biuletynu
będą
z reguly
z tego
kraju,
7.
dziej
niż
który
ZwołYVv"ać
rnz
stał
się
członków
na dwa
5ied7.ibą
będ7ie
się
wybierani
Sekretariatu.
Mi~dzynarodo~lego
Komitetu
na
regularne
pOSiedzenia
nie
rza-
Intel.
8. Zwoływać
międzynarodowe
Sympozja
poświęcone
problematyce
elnograficznego
clnnia nad wsp6łczcsnosdą
co d\\'a lata w jc:inym z krajów socjalistycznych.
9. Wycia wać
mięozynarodowy
Biuletyn
naukowy
o
etnograficznych
badaniach
Wspó!czeSlloscią
port 1l(l7.wą .. Etnografia
i Współczesność".
banad
10. Jako oficjalne
języki
na posiedzeniach
Komitetu
w czasie
Sympozjów
i innych
spotkaJl mic,clzynarodowych
proponuje
się języki
rosyjski
i niemiecki.
W tych językach
będzie
wydawany
Biuletyn
naukowy
i \vyda\vnictwa
mater'iałóvl
z Sympozjów,
a streszczenia
artykułów i ""':praw
bc,c1ą publikow"ne
w języku
angielskim
oraz w języku
autora.
\\;~zystkje
powyższe
postanowienia
?osta!1ą wniesione
do prolokołu
posiedzenia Komitetu.
P:,otokoł zostanie
'\.vysłany 00 wszystkich
członków
Komitetu
do końca
.października
1974 r.
Powyższe
propozycje
Konlitctll
Organizacyjnego
\vysłać
\\'szystkoim
członkom
Ko.mitetu
celeB1 przedst[l\";cnia
kierownjc.twom
instytucji
etnograficznych
\v każdym
kraju.
KomitE't Organizacyjny
omówił
i przyjął
powyższe
postanowien'ia
w następującym
sklac'lzie: 1. Dr J).·o!Ji'eva
(ZSRR);
2. Dr Pranda
(CSRS);
3. Prof.
Jetabek
(CSRS);
4. Prof.
Kremenśek (FR .Jugosł<Jwii); 5. ProJ. Vlahović
(FR Jugosławii);
6. Prof. Nowotny
(NRD); 7. Prof.
Burszta
(PRL); 8. Dr Śarkany
(WHL); 9. Dr I\l€ier (Rum. RL); 10. Dr Todorov
(Bułg. HL).
Primo'rsko,
rlnia 29 września
1974 f.
302
XI
Kronika
KONFERENCJA
PLENARNA
REDAKCJI
POZNAŃ-BLA2EJEWKO,
KWARTALNIKA
"DEMOS"
9-10 X 1974 R.
W Błażejewku pod Poznaniem obradowało w dniach 9 i 10 pażdziernika 1974 r.
plenum redakcyjne
"Demosu", etnograficznego
i folklorystycznego
organu informacyjnego europejskich państw socjalistycznych. Jako delegaci redakcji krajowych
przybyli:
ze Związku Radzieckiego - prof. dr L. N. Terenteva, z Bułgarii dr S. Stojkova, prof. dr Ch. Vakarelski, dr M. Veleva, dr T. Zivkov, z CSRS dr L. Kunz, z NRD - dr W. Fiedler, dr L Gardos, G. Gross, dr S. Kube, z Jugosławii mgr H. Lozar-Podlogarova,
dr M. Radovanović,
dr B. Ristovski,
mgr T. Vrazinovski,
mgr S. Zemljić-Golobova,
z Węgier dr E. Kisbim,
dr L. Takacs. Redakcję polską reprezentowali:
dr S. Blaszczyk, doc. dr B. Kopczyńska-Jaworska,
prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa,
doc. dr E. Pietraszek, dr M. Drozd
i mgr E. Królikowska. Przedstawicielami
redakcji głównej byli: dr R. Weinhold,
B. Emmrich i dr B. Schone z NRD oraz dr L. Kunz z CSRS. Wydawnictwo Akademie- Verlag w Berlinie reprezentowała H. Palm.
Zebranych powitał gospodarz Konferencji - przewodniczący Sekcji Etnografii
Komitetu Nauk Socjologicznych PAN, prof. dr J. Burszta.
W pierwszym dniu redaktor naczelny "Demos", dr R. Weinhold, przedstawił
w informacji sprawozdawczej dotychczasowy dorobek "Demosu": omówiono w tym
czasopiśmie 60-75010 wszystkich
publikacji
etnograficznych,
które
ukazały
się
w krajach demokracji ludowej w minionym 17-leciu (od 1957 r.); wydano poza tym
dwa zeszyty specjalne (na kongresy moskiewski i tokijski) oraz zeszyt (nr 3-4,
1972) z rejestrem
etnograficzno-geograficzno-historycznym
roczników 1-10.
Po części sprawozdawczej
zebrani obradowali nad teoretycznymi
i praktycznymi zagadnieniami
nowej systematyki
prac etnograficznych
i folklorystycznych
(zob. "Lud", t. 56, s. 357-360 i t. 58, s. 330-332). Referat wprowadzający
wygłosił
dr P. Wick z Centralnego Instytutu Historycznego Akademii Nauk NRD. W dyskusji, jaka rozwinęła się po uwagach krytycznych przedstawicieli redakcji krajowych,
które przystąpiły już do tłumaczenia etnograficznych i folklorystycznych
haseł (deskryptorów) oraz tablic systematycznych
i pomocniczych, zwracano uwagę na konieczność uzupełnienia zasobu haseł ściśle etnograficznych,
szczególnie z dziedziny
kultury i sztuki ludowej. Obszerne w tej sprawie dezyderaty przedłożyła na piśmie
redakcja polska. W wyniku dyskusji postanowiono, że tłumaczenia i uzupełnienia
przeprowadzi
się w czterech etapach w konsultacji z redakcją główną "Demos"
w Dreźnie, że prace te muszą być ujęte w planach rocznych zainteresowanych
krajowych instytucji naukowych, że ukończy się je w roku 1980 jako propozycje,
które winny być uzgadniane ze specjalistami sąsiednich dyscyplin. Dopiero potem,
gdy poszczególne redakcje pracę ukończą, będzie można podjąć ostateczne decyzje
zatwierdzające całość dzieła. O ile chodzi o redakcję polską, to zobowiązała się ona
ukończyć zadania pierwszego etapu do połowy 1975 r. i w następnym półroczu
uzgadniać tłumaczenia w Dreźnie.
W drugim dniu obrad odbyło się seminarium, na którym członkowie redakcji
krajowych zapoznali się z praktyką stosowania proponowanych deskryptorów przy
indeksowaniu zawartości wybranych z "Demo su" referatów.
Delegaci biorący udział w posiedzeniu redakcyjnym
"Demos" mieli możność
uczestniczenia w II Międzynarodowej
Konferencji Etnografów Słowiańskich, odbywającej się również w Błażejewku w dniach 11-12 października 1974 r.
•
Stanislaw
Blaszczyk
:303
Kronika
IV SYMPOZJUM "ETHNOLOGIA
POZNAŃ-BLAŻE.JEWKO,
SLAVICA"
10 X 1974 R.
W przededniu II Międzynarodowej Konferencji Etnografów Słowiańskich odbyło się pod przewodnictwem
doc. dra J. Podolaka z Bratysławy
IV Sympozjum
"Ethnologia Slavica" z udziałem przedstawicieli
wszystkich redakcji z krajów słowiańskich. Omówiono dotychczasową
działalność zespołu ES i Sympozja, które
weszły już do naukowej tradycji tych krajów. Redaktor naczelny ES, J. PodoUtk,
oraz sekretarz redakcji, J. Komorovsky, omówili sytuację na odcinku wydawniczym
ES, jedynego jak dotąd międzynarodowego
czasopisma slawistycznego, szczególnie
skład podwójnego tomu VII ES. Dotychczasowe tomy ES mają charakter politematyczny. Od planowanego przejścia na półrocznik, jeden z tomów ma być monotematycznym. Omówiono też sprawę wewnętrznego podziału treściowego i reprezentowania każdego z działów przez specjalnego przedstawiciela
redakcji krajowych.
Redakcje krajowe mają obowiązek dobierania i klasyfikowania artykułów i innych
materiałów ze swego kraju oraz nadsyłania do specjalnych tomów bibliograficznych odnośnych pozycji slawistycznych
ze swego terenu działania. Redaktorem
wiodącym bibliografii został R. Jehibek.
Rozszerzono i nieco zmieniono skład Rady Redakcyjnej. Z Polski weszła w jej
skład, obok dotychczasowych przedstawicieli (M. Gładysz, J. Burszta), także B. Kopczyńska-Jaworska.
Prof. dr V. Hadżinikolov zaproponował jako miejsce V Sympozjum miejscowość Haskowo koło Płowdiw, a jako jego temat: "Tradycja i innowacja w kulturach krajów socjalistycznych".
J. B.
II MIĘDZYNARODOWA
KONFERENCJA
POZNAŃ-BLAŻEJEWKO,
ETNOGRAFÓW
SŁOWIAŃSKICH
11-12 X 1974 R.
W dniach 11-12 października 1974 r. odbyła się w Poznaniu (Błażejewku koło
Kórnika) II Międzynarodowa
Konferencja
Etnografów
Słowiańskich
na temat.:
"Kultura ludowa - kultura narodowa" (pierwsza konferencja odbyła się w 1972 r.
w Bratysławie i Orawskiej Priehradzie).
Konferencję zorganizowała
Sekcja Etnografii Komitetu Nauk Socjologicznych
PAN pod przewodnictwem prof. dra J. Burszty. Przedmiotem obrad był historyczny
proces kształtowania się kultury narodowej w poszczególnych krajach słowiańskich
w jej związkach z kulturą ludową oraz współczesna rola tradycji ludowej w kulturze ogólnonarodowej,
dla przygotowania
m. in. praktycznych
wniosków w tej
dziedzinie.
W obradach uczestniczyło 41 zagranicznych etnografów i folklorystów z krajów
słowiańskich: Związku Radzieckiego, Bułgarii, Czechosłowacji i Jugosławii, a także
przedstawiciele z NRD i Węgier; ponad 80 osób przybyło z ośrodków naukowych
i kulturalnych w Polsce.
Referaty
wygłosili: J. Burszta
(Polska); J. V. Bromlej , V. A. Malancuk,
A. V. Orlov, L. N. Terenteva i O. A. Ganckaja (ZSRR); Ch. Vakarelski, T. A. Koleva i S. Gencev (Bułgaria); R. Jerabek i J. Podolak (CSRS); V. Kremensek, B. Ris-
30.l
KroHika
tovski, M. Draskić, T. Vrazinovski i V. Belaj (Jugosławia); P. No\votny i P. Nedo
(NRD); L. Kósa i G. Zsigmond (Węgry). Referaty dosłali: B. Benes (CSRS); M. Barjaktarović (Jugosławia) i E. John (NRD).
W dyskusji zdołało wypowiedzieć się 21 osób, 7 uczestników nadeśle swe wypowiedzi pisemnie. Dyskusja
miała bardzo ożywiony przebieg, niekiedy gdy
dotyczyła podstawowych
problemów i pojęć, jak lud, naród, kultura narodowa przybierała
charakter polemiczny, co świadczyło o pełnym zaangażowaniu
badawczym uczestników, jak też o potrzebie międzynarodowej
dyskusji nad wspomnianą
problematyką
i ujednoliceniem
terminologii etnograficznej.
Wygłoszone i nadesłane
referaty
oraz materiały
dyskusyjne
zostaną wydane
drukiem w językach oryginalnych w oddzielnej publikacji, a niektóre z nich zostaną opublikowane w językach kongresowych na łamach organu "Ethnologia Slavica".
Obrady zakończono wspólną wycieczką regionalną w dniu 13 X 1974 r. na trasie
Błażejewko - Kórnik - Rogalin - Gołębin Stary (osiągnięcia socjalne kombinatu
PGR) --' Piotrowo (nowy gościniec w dawnym zajeżdzie) - Szreniawa (ogólnopolskie Muzeum Rolnictwa) - Poznań (wystawy twórczości ludowej).
Medard
MUZEUM SKANSENOWSKIE
Tarko
POD BOLONIĄ
W lipcu 1973 r. w San Marino di Bentivoglio, kilka kilometrów od Bolonii głównego ośrodka regionu Emilia-Romagna
- otwarto nowe Muzeum Regionalne
typu skansenowskiego,
celem zabezpieczenia zabytków miejscowej kultury i sztuki
ludowej. Projekt założenia tego skansenu czekał od dawna na realizację, co wiązało
się z trudnościami
znalezienia odpowiedniego personelu i siedziby, a przede wszystkim uzyskania pomocy ze strony władz terenowych dla rozwinięcia akcji propagandowej; chodziło bowiem o zachęcenie do odwiedzania muzeum ludzi z miasta,
gdzie - jak stwierdził 1. Trigari w "Bologna Incontri" 1973 nr 2 - "dzieci często
nie wiedzą czy krowy poruszają się na nogach, czy na kółkach i są przekonane, że
brzoskwinie bywają seryjnym produktem maszynowym".
Inicjatywa wyszła od grupy spółdzielców i rolników zrzeszonych w kole oświatowym "Stadura" l. Organizatorzy
od dawna rozumieli konieczność gromadzenia
narzędzi rolniczych wychodzących z użycia i przeznaczenia
ich z czasem do jakiegoś muzeum, które w przekonaniu
organizatorów
nie powino być wyłącznie zwykłą ekspozycją zbiorów, ale środkiem dydaktycznym
i jednocześnie formą dialogu
ze współczesną cywilizacją, sprawdzianem
jej rzeczywistych
wartości.
Muzeum zajmuje obszerną XVII-wieczną
willę wraz z otaczającym ją dużym
parkiem, a więc obiekt w pełni nadający się do realizacji celu, jaki wytknęli sobie
organizatorzy. W pierwszej sali muzeum znajdują się wszelkiego rodzaju narzędzia
Termin
"stadura"
jest
uży-waną
'lA' miejscowej
gwarze
ludowej
!1azwą
przedmiotu
metalowego
pręta-przetyczki,
zdobnego
elementami
dekoracyjnymi,
który służy do
łączenia
dyszla
wozu
lub
pluga
z jarzmem
dżwiganym
przez
woły.
W muzeum
znajduje
się bogata
kolekcja
owych
"sladur"
z kutego
żelaza,
bogato
zdobionych
i często
z"opatrzonych \v Cłźv.liQezące
pierścienie.
1
w rodlaju
Kronika
305
:\\-iązane z uprawą ziemi oraz plansze ilustrujące
prace wykony\',;ane
przy ich
pomocy, bądź problemy dawnych stosunków pracy pomiędzy właścicielem
i dzierżawcą ziemi. Liczne zdjęcia ilustrują codzienne życie wsi ukazując cały trud pracy
:'a roli, pracy często do dziś jeszcze nie zmechanizowanej,
wykonywanej
przez
:nężczyzn, kobiety i dzieci. Ukazanie narzędzi pracy i ich roli w procesie wyt\,va:'zania dóbr daje więc zwiedzają':ym
możność zgłębienia historii klas społecznych
: 'xalki o byt, jaką ludzkość toczyła od początku swego istnienia.
\!Ii następnych
salach muzeum przedstawiono
problemy
związane
z uprawą
~O('ż oraz roślin przemysłowych,
m. in. konopi, a także procesy dalszego ich prze:·.\·arzania: pokazano również inne działy gospodarki
chłopskiej, jak hodowlę jed·.':abnika i produkcję
naturalnego
jedwabiu (dla ukazania tego procesu - od hodowli jedwabnika,
poprzez zbieranie kokonów z drzew morwowych
i transporto-sanie ich do Bolonii, gdzie dokonywał się dalszy ciąg ich obróbki, aż do powstania
:niękkiej jedwabnej
tkaniny - wydzielono specjalnie jedną z sal), hodowlę drob:,ych zwierząt domowych stanowiących
formę dodatkowego
dochodu rodzin chłop-kich itp. Są tu więc drewniane radła, pługi, proste narzędzia sie\vne, różnorodne
,iErpy i kosy, .,locomobile" (młockarki)
parowe, cepy, "vag!i" (wielkie przetaki),
.,oetacci" (sita do ręcznego oczyszczania
ziarna), drewniane
grabie oraz widły do
słomy i siana.
Dużo miejsca wydzielono również uprawie i obróbce konopi. Ta dziedzina została zilustrowana
w całej sv.·ojej złożoności na planszy, której treść i rysunki
wstały zaczerpnięte
z podn;cznika
dla rolników, wydanego w 1866 r. Można więc
~u zobaczyć z.arówno krc',tkie kosy do ręcznego ścinania konopi, jak też kosiarki
) napędzit' zwierzęcym. Na dziedziócu muzeum ustawiono "scavezzaturę",
tj. ma-zynę poruszaną
przez woły. służącą do pierwszej
obróbki konopi -- międlenia.
Zaś wc wnętrzu chałupy chłopskiej
I.najdującej
się w parku zwiedzający
mogą
śledzić dalszy proces obróbczy z\\'iązany z oczyszczaniem
i oddzielaniem
włókien
;';onopi za pomocą "p'arfio"
idrewnianych
grzebieni),
aż do przędzenia
i tkania
2 pomocą ko!c)\';rotk,'}\\', krosien
i warsztatów
tkackich.
Ukazano także dział hodowli i wyrobu win. Produkcja
wina odgrywała
i od::ry'.\·a dużą rolę w go,podarce chłopskiej tego regionu. Zilustrowano
ją w muzeum
przy pomocy prostych pras do tłoczenia winogron, różnorodnych
beczek i "carro",
~.;. ozdobnego \\-OZU służącego dawniej do transportu
wina. Na wozie tym umiesz~zona .;('sl ~pcc.ialna baryłka, zwana "castellata",
w której przewożono moszcz do
piwnic właścic:i0ła majątku
lub innych uprzywilejowanych
klientów
z miasta.
W parku muzealnym i wewnątrz budynku umieszczono wiele takich wozów, pięknie
~dobionych. prawdziwych
arcydzieł sztuki rzeźbiarskiej
i kowalskiej.
W jednej z sal na pierwszym
piętrze muzeum odtworzono
typowe wnętrze
'{Clchni chlop~kiej. w którym zgromadzono części umeblowania
oraz bogatą kolekcję
przedmio!c')\\' \\'ykonanych
z miedzi i żelaza, będących bardzo charakterystycznym
cKcentem \\'yposażenia
domów wiejskich:
miednice, miski, dzbanki, kociołki, na~zynia do noszenia wody itp. Dalej można zobaczyć tu proste rnaszynki do wyciska::ia pomidor(·)\\·. do wyrobu makaronu i mąki kukurydzianej,
urządzenia
do piecze;;ia chleba. drewnianą ..zangolę" do wyrobu masł<l i inne sprzęty używane w gospo:jarstwie. jak np .. ,staderc·' (dawne wagi), drewniane miary do zboża, pojemniki do
przecho\\'y wania mąki. :lazywane W gwarze "arzile" lub "spa1tura", bogato zdobione
"lotywami roślinnymi i in.
?\a drugim piętrze odtworzono sypialnię chlopską. a w niej łóźka z materacami
',,-ypchanymi liśćmi kukurydzy,
umywalnię żeliwną, blaszanki do ogrzewania
łóżka
~i) -
:.;•..
:d,
:. 59
30(;
Kronika
w okresie zimowych chłodów, ogrzewacze do ,rąk, kołyskę drewnianą, kaganki oliwne i lampy naftowe, maszyny do szycia itp.
Już z pobieżnego zwiedzenia muzeum łatwo się zorientować, w jakich warunkach żyli i pracowali mieszkańcy wsi związani feudalnymi stosunkami panującymi
na wsi. A o przejrzyste ukazanie tej właśnie problematyki
organizatorom
głównie
chodzi. Toteż jednym z zadań kierownictwa
muzeum jest organizowanie wycieczek,
i to złożonych głównie z młodzieży szkolnej, w celu zapoznania jej z dawną gospodarką i kulturą wsi oraz pogłębienia szacunku dla pracy i walki o postęp na drodze
do przemian społecznych,
Lia Vigara1lź (Bolonia)
Z włoskiego przełożyła
ZBIORY
Renata
ETNOGRAFICZNE
Jezierska
W MUZEACH
BERLINA
ZACHODNIEGO
Spośród kilkudziesięciu
instytucji wystawienniczo-muzealnych
Berlina Zachodniego I, etnografa zainteresują
niewątpliwie
te z nich, które gromadzą i eksponują
wytwory życia codziennego. Trzy z nich w tym względzie zasługują na szczególna
uwagę. Pierwsze - to muzeum kultury ludowej niemieckiego obszaru językowego.
drugie - to sławne w świecie muzeum kultur pozaeuropejskich
Vi Dahlen
i trze·
cie "Bahia Museum II" Oddział Ibero-amerykańskiego
Instytutu~.
Zbiory
pozostałych 21 muzeów są nie mniej interesujące,
owszem, nawet bardzo ciekawe.
Również i one posiadają wspaniałe zabytki sztuki, jednak ze względu na to, że
ograniczają
się raczej do gromadzenia
zbiorów z jednego wybranego działu czy
dziedziny kultury, w mniejszym stopniu mogą zainteresować
etnografów,
Muzea berlińskie,
na co warto zwrócić uwagę, traktowane
są w większości
(14 spośród 21) jako organizacyjna
całość (Staatliche Museen Preussischer
Kulturbesitz), W jej ramach koordynuje się działalność, planuje rozwój i budżet
Muzeum kultury ludowej (Museum fur Deutsche VolkskundeJ istnieje od 85 lat,
prowadząc działalność zbieracką, wystawienniczą,
kulturalno-oświatową
oraz naukową~. Muzeum to nie ogranicza się do samego gromadzenia
wytworów kultury
ludowej, jakby to wynikało z nazwy, znajdujemy w nim bowiem eksponaty pochodzące w równej mierze ze wsi, jak i z miasta. Aktualnie uprzystępnia
ono swoje
zbiory tylko pracownikom
naukowym, ponieważ chwilowo mieści się w pomieszczeniach zastępczych. Wkrótce jednak otrzyma ono bardzo rozległą, nową powierzchnię wystawienniczą,
magazynową
i administracyjną
w będącym na ukończeniu
Centrum kultury i nauki tego miasta. Aktualnie przygotowywane
ekspozycje wy1 \V sun1ie
Rerlin
n1,J. 28 muzeów
i 64 galerii.
Na uwagt;' zasługują
zćlchooni()1)e:-l'llic:;kie
galerie
krajów
socjalistycznych,
.np. Majako\vskl
Ga.lerie z radzieckim
n1~lar:'awem i grafjką,
. iebuhr
Galer-ie
z jugosłGwiallSkim
malarstwenl
na szkle
oraz Galerie
Wa:'schau
z V\'yst.av"ą
Nikifc:'"
i malarstwem
prymitywnym.
Por. Kunstallsstell1ln!!en
Berlin,
Septemher
1973.
2 Zob. informację
drukowaną
na s, 308-310 (Red.)
3 Muzeum
zatrudnia
pięciu
pracovvnikóvl
naUk(Hvych,
z których
jeden
£ajJTIuje
się
teorią
muzealnictv •..a, drug'i ,r·zen1iosłem.
trzeci
narzędziami.
czwarty
nlcłJlami
i ostatni
strojami oraz współczesną
kulturą.
Muzeum
wydalo
dotąd
dwa katalogi:
L Pretzel!,
Vo[kskllnst
1lnd Vorkslwndwerk,
Ber.lin 1964 i teg,oż, Kostbares
Vorks!!lIt
"liS dem Musellm fur
DelltsC/le
Vorksk1lnde, Berlin
1967,
Kronika
307
stawIa SIę goscmnie w różnych ośrodkach kulturalnych.
Po wOJme, od momentu
wznowienia działalności do chwili obecnej, zgromadzono w Muzeum ponad 20 tys.
zabytków. Wśród nich bezcenną wprost wartość stanowią meble: głównie szafy
i skrzynie - dobrze zakonserwowane,
w znacznym procencie datowane, mieszczące
się w dziale pierwszym (wyposażenie mieszkalne). Najstarsze skrzynie, ręcznie rzeżbione, pochodzą z XVI wieku, szafy na odzież, pięknie ornamentowane,
z XVIII
v,deku, chłopskie "miśniki" z XIX wieku itd. Obok nich znajdujemy
także oryginalne urządzenia i sprzęty kuchenne oraz narzędzia i wyposażenie gospodarskie.
W drugim dziale gromadzi się wytwory i narzędzia przemysłu domowego (np. tekstylia, narzędzia tkackie) oraz rzemiosła wiejskiego, w tym interesujące
wyroby
z wikliny, modele i formy oraz dość bogaty zestaw ceramiki ludowej z fajansu,
porcelany (niektóre datowane na XVIII w.). Trzeci, ostatni dział, obejmuje sztukę
ludową, tj. wyroby tkackie, stroje ludowe, ozdoby, rzeżby, obrazy, grafiki oraz piśmiennictwo. Stale uzupełniany inwentarz muzealny pochodzi głównie z bieżących
zakupów. Dokonuje się ich przede wszystkim podczas poszukiwań na miejscu oraz
w terenie. Zakupów dokonuje się również poprzez antykwariaty
oraz specjalne
sklepy (novum), trudniące
się skupem, bardzo modnych obecnie, starych mebli
oraz wyposażenia wnętrz. Z tymi placówkami handlowymi muzeum zawarło umowę,
na podstawie której uzyskuje bieżące informacje
o nabytkach.
Zbiory muzeum
powiększają poza tym różne darowizny, niekiedy bardzo cenne.
Wśród eksponatów
uwagę polskiego odbiorcy wzbudzają
te, które pochodzą
z Warmii i Mazur, Dolnego i Górnego Śląska oraz z Wielkopolski. Wśród nich wyróżniają się barwne wyroby tkackie, zwłaszcza mazurskie kilimy, lniane nakrycia
na łóżka z okolic Elbląga i południowej Warmii, serwety na stół ze Śląska i płótna
z Nowego Tomyśla. Uwagę zwiedzającego przyciągają również części strojów ludowych, zwłaszcza pięknie haftowane i zdobione nakrycia głowy z Mazur, czepce ze
Śląska, ubiór dziecięcy z Dolnego Śląska oraz sznurówki, gorsety i pończochy. Z narzędzi szczególnie interesujące są deseczki tkackie z Jamna (pow. Koszalin), dalejceramika z południowej Wielkopolski. Ze sztuki ludowej uwagę zwracają obrazy
wotywne z XVIII wieku z terenów Śląska, obrazy malowane na szkle z okolic
Częstochowy, oraz panorama miasta Sulechowa z XVIII wieku, wykonana piórkiem,
z piśmiennictwa sztambuchy z Mazur, Gdańska (m. in. eksponat z 1820 r. należący
do G. Uklańskiego) i Wrocławia, jak również tzw. listy chrzestne, tj. powinszowania
ofiarowywane przez rodziców chrzestnych (z Górnego Śląska z r. 1788, z Dolnego
Śląska z r. 1800 i z Pomorza Zachodniego z r. 1857). Eksponaty pochodzą z różnych
powojennych zakupów, z których najwięcej dokonano w latach sześćdziesiątych.
Część nabytków pochodzi od osób zamieszkałych
w Berlinie (od dawna było tu
duże zbiorowisko Polonii), część - jak można przypuszczać .- od tych osób, które
w ramach łączenia rodzin wyjechała na Zachód. Osobom zwiedzającym magazyny
muzeum, kustosze - na życzenie - chętnie udzielają wyczerpujących
informacji.
Muzeum kultury ludów pozaeuropejskich
(Museum flir Volkerkunde
Berlin-Dahlen) posiada - obok muzeum hamburskiego
- największe tego typu zbiory
etnograficzne na terenie Niemiec. Urzeka ono zwiedzających
ogromem zbiorów,
ich różnorodnością, bogactwem form i odmian wytworów oraz wspaniałą ekspozycją. Trzeba dodać, że posiada ono wyjątkowo dobre warunki lokalowe. Dla zwiedzających zabezpieczono mnóstwo bezpłatnych prospektów-folderów
-t, które
według
4 Mam tu na myśli
odpowiednie
karty
formatu
A-4 zawierające:
historię
regionu.
najważniejsze
dane o jego kulturze.
objaśnienia
eksponatów
oraz mapki
i rysunki.
W sumie
z kart tych można
złożyć okolo 300-stronicowy,
wyczerpujący
przewodnik
muzealny.
308
Kronika
zainteresowania
można zabrać ze sobą, udając się na zwiedzanie poszczególnych
sal. Całość wystawiennicza
jest podzielona według kontynentów,
a w nich według
regionów. Omówienie całości, choćby pobieżne, wykraczałoby poza ramy niniejszego
komunikatu,
ponieważ należałoby ustosunkować
się nieomal do wszystkich eksponatów. Budzą one zrozumiałe zainteresowanie
swą egzotyką i innością w stosunku
do kultury europejskiej. Warto zatem wspomnieć pokrótce o naj ciekawszych z nich.
W dziale tzw. Starej Ameryki (kultury Zapoteków i Azteków) podziw budzą \\7roby ceramiczne o różnorodnych
formach, bogactwie i prostocie ol-namentów, miniaturki bożków, wspaniałe mozaiki z muszli i półszlachetnych
kamieni; w dzialc
Ameryki Północnej małe skanseny kultury Indian, z pełnym wyposażeniem wnętrz,
zbiorami, sprzętem, bronią; w dziale Azji Południowej
ogromna liczba różnych
masek, m. in. teatralno-tanecznych,
demonów od chorób (z Tailandu, Cejlonu, Indii,
wyspy Bali), broń, wyroby z metalu i plecionki z Indonezji, próbki pisma z Sumatry; w dziale Mórz Południowych do najciekawszych
zabytków należą środki transportu wodnego oraz budownictwa,
wśród których wyróżnia się dwużaglowa łódż
z Melanezji (15 m. długości, przywieziona do Bcrlina w 1903 r.) i druga (7,9-1 m)
służąca do połowu ryb z Polinezji oraz kilka mniejszych z Mikronezji. Budownictwo reprezentuje,
w tym dziale, dużych rozmiarów (powyżej 20 m długości) tzw.
dom klubowy (bai - Manner-Klubhaus)
o dwuspadowym
dachu, z wyspy Palau,
Oceania, tam zdemontowany
i tu zestawiony. Jego ściany szczytowe są rzeżbiom~
i przyozdobione
maskami, boczne zdobią posążki i malowidła przedstawiające
walki
oraz różne sceny z życia miejscowcj ludności. Bliższe poznanie naj ciekawszych
chociażby eksponatów wymaga co najmniej kilkudniowego zwiedzania. Warto jednak wygospodarować
odpowiednią
ilość czasu i prześledzić rozwój naj starszych
kultur świata.
Zbiory "Bahia Museum II" stanowią jedyną w Europie, a drugą w skali ś\\·iatowej (po Japonii - Kyoto) kolekcję
zabytków
kultury
ludowej
stanu Bahia
w Brazylii. Znalazły się one w Ibero-amerykańskim
Instytucie w Berlinie drogą
darowizny. Nabytki obejmują wyroby z włókien roślinnych (głównie sizalu: maty,
chodniki, torby, koszyki, kapelusze), ze skóry (naczynia na wodę, ozdoby, czerpaki,
pięknie malowane zabawki i ozdoby). Szczególną wartość przedstawia zbiór kilkudziesięciu lalek ubranych w oryginalne stroje ludowe, typ kolekcji bardzo cenny
w muzeach o charakterze etnograficznym.
Walerian Sobisiak
IBERO-AMERYKAŃSKI
INSTYTUT W BERLINIE
ZACHODNIM
1
Ibero-amerykański
Instytut to jedna z bardzo interesujących,
dobn.e zorganizowanych placówek naukowo-badawczych
Berlina Zachodniego, która zajmujc się
wszechstronną
działalnością poznawczą krajów latyno-amerykańskich.
Instytut po1 Pods-ta'wę opracowania
H.
Bock.
Bahia
::eichnis
II.
Das
Bahia-MtlSeum
der
komunikatu
Ibero-AnleTi1caniscl1e
a.usgesteHten
nischen Institllt,
Berlin
Itl.';tHul.,
stanov..'·ią
Berlin
des lbero-Amerikanischen
StiLcke,
1966.
Berlin
1971;
G.
dane z obserwacji
OJ"f1Z
z lil.cr<tlury l~ll:
.:\. n. lA. Dillm~lllnl.
!HlIsc:lt:n
cit!
Instit1Lts Prellssisc/ler
KlI[tur/)esitc.
,'e"-
Richert,
KlI7lstlver}\e
-lm
Ibero-
.•1nler!l-~(l-
309
Kronika
wstał "V 1930 r. w wyniku wzrastających
zainteresowań
niemieckich tym kontynen·
tem. Jego działalność miała ułatwiać społeczeństwu
niemieckiemu
nawiązywanie
i rozwijanie kontaktów ekonomicznych i kulturalnych.
Funkcję tę, z dużym powodzeniem, Instytut realizuje nadal. Warto dodać, iż jest on jedyną tego rodzaju placówką badawczą na terenie niemieckiego obszaru językowego. Bazę wyjściową dla
działalności Instytutu
stanowiły zbiory wydawnictw
pochodzące z fundacji argentyńskiego naukowca, E. Quesada, następnie ogromny dar książek rządu meksykańskiego oraz przekazana placówce' biblioteka ibero-amerykańskiego
zakładu uniwersytetu w Bonn. Dzięki tym zasobom, nowoutworzony
Instytut mógł niemal z miejsca
rozpocząć działalność udostępniania
swoich zbiorów. Równocześnie zapoczątkowano
akcję ich uzupełniania
oraz bieżącego gromadzenia
najważniejszych
wydawnictw
ekonomicznych,
politycznych,
humanistycznych
i technicznych
dotyczących
Hiszpanii, Portugalii, krajów morza karaibskiego
oraz Ameryki Południowej.
Z upływem czasu podjęto także własne prace badawcze nad amerykanistyką
przedkolumbijską, początkowo od strony archeologii i językoznawstwa
Indian, następnie innych
działów kultury, które kontynuuje się nadal. Obok tych form działalności Instytut
zajmuje się na szeroką skalę poradnictwem
i udzielaniem
informacji.
Przez jego
pomieszczenia przewija się codziennie mnóstwo miejscowych
i zagranicznych
naukowców, studentów, dziennikarzy,
polityków i przedstawicieli
koncernów, w tym
wielu z obu Ameryk. Przyciąga ich tu, jedyna w swoim rodzaju na świecie, baza
materiałowa.
W bibliotece Instytutu zgromadzono dotąd obok wydawnictw
ciągłych i zwartych oraz map, archiwum materiałów fotograficznych
i diapozytywów, fono- i płytotekę oraz zbiory muzealne. Zasoby książkowe
obejmują
450 tys. woluminów.
Rocznic przybywa, wg informacji prof- dr H. J. Bocka, dyrektora
Instytutu 2, do
15 tys. pozycji, w tym 6500 czasopism dotyczących tego obszaru, tamże wydawanych, bądż publikowanych
w innych krajach. Wśród zasobów bibliotecznych wyróżnia się m. in. "Biblioteka
Waltera Lehmanna"
obejmująca
książki, manuskrypty
oraz archiwum
fotograficzne
dotyczące Ameryki przedkolumbijskiej.
Jej nazwa
wywodzi się od nazwiska ofiarodawcy. Dalej tzw. "Biblioteca Afranio Peixoto". tj.
zbiór dotyczący etnografii Bahii, również dar, tym razem bahiańskiego
naukowca,.
Camoesa Forschersa.
Następnie
olbrzymi zbiór wycinków
z prasy niemieckiej
i zagranicznej gromadzony od 1930 r. (przeglądałem
dział dotyczący włókiennictwa,
zawarte w nim dane mogłyby stanowić podstawę do napisania obszernej pracy).
Wyróżnia się wreszcie zbiór ponad 30 tys. map (XVII i XVIII-wieczne
egzemplarze
zawierają bardzo interesujący
materiał
ikonograficzny,
dotyczący np. używanych
statków, ówczesnych strojów, budownictwa i życia codziennego osadników na kontynencie amerykańskim),
oraz eksponaty
sztuki brazylijskięj.
Szczególną wartość
ma tutaj zbiór ponad 400 zabytków sztuki ludowej, w tym zestaw lalek w strojach
ludowych, wyroby ceramiczne i z włókna sisalu oraz agawy. Zbiór ten nosi nazwę
Museum da Bahia II, dar brazylijskiego
konsula w Berlinie. F. Cardona, drugi co
do wielkości poza granicami Brazylii po Bahia-Museum
I w Kyoto w Japonii.
Biblioteka prowadzi wymianę książek z zagranicą. Na miejscu można uzyskać
lub wypożyczyć mikrofilmy,
fotokopie, bądż kserograficzne
odbitki wydawnictw
i materiałów rękopiśmiennych.
Na życzenie zainteresowanych
odręcznie dokonuje
się nagrań na taśmy magnetofonowe.
Zbiory fono- i płytoteki zawierają interesujące nagrania muzyki klasycznej (w tym np. szopenowskiej
w wykonaniu latyno2 Pragnę w tym mIeJSCU wyraZJIC szczere podziękowanie
cownikom za umO'ŻUwienie mi zapoznania się z działalnością
prof. Bockowi
Instytutu.
jego współpra-
310
Kronika
-amerykańskich
artystów)., muzyki ludowej, sztuk operowych i utworów dramatycznych oraz recytacji prozy i wierszy wybitnych pisarzy. Duże zbiory diapozytywów udostępnia się jako pomocniczy materiał ilustracyjny do wykładów i odczytów.
Zbiory obrazów J. M. Rugendasa oraz M. Mendon~a stanowią dla Instytutu, obok
wspomnianych
materiałów,
podstawę dla działalności wystawienniczej.
Niemal co
roku Instytut urządza przynajmniej
jedną wystawę, którą eksponuje w najwięk··
szych salach wystawowych Berlina. Duże wyrażenie wywarła na mnie wystawa na
temat "Argentyna w książce i obrazie", dająca dość wyczerpujący pogląd na kulturę
tego kraju.
Instytut
prowadzi także bardzo ożywioną działalność publikacyjną,
wydając
czasopisma oraz prace seryjne. Do 1944 r. ukazywały się dwa czasopisma: "Ibero-Amerikanisches
Archiv" (wydawnictwo
przejęte - wyszło 18 roczników w latach
1924-1944)
oraz "Ensayos y Estudios" (wydano 6 roczników, 1939-1944).
Po drugiej
wojnie światowej od 1970 r. zaczęto wydawać "Acta Praehistorica
et Archaeologica"
oraz od 1972 r. "Indiana. Beitrage zur Archaologie und Anthropologie, Volker- und
Sprachenkunde
des indianischen America". W ramach wydawnictw seryjnych ukazują się: "Miscellanea
Ibero-Americana"
(dotąd 2 pozycje); "Bibliotheca
IberoAmericana" (dotąd 17 pozycji, w tym m. in. M. Uhle, Wesen und Ordnung der altperuanischen
Kulturen;
H. Horkheimer,
Nahrung
und
Nahrungsgewinnung
im
vorspanischen
Peru; J. C. Aquila, Soziale Strukturen
und soziale Wandlungen
in
Argentinien);
"Monumenta Americana" (7 pozycji, m. in. G. Kutschera o pólnocnoperuwiańskiej
ceramice); "Quellenwerke zur alten Geschichte Amerikas, aufgezeichnet in den Sprachen der Eingeborenen"
(lO pozycji, w większości
dotyczą kultury
Azteków) i wreszcie "Stimmen
Indianischer
Volker" (2 pozycje). Znaczna część
wydanych pozycji, to rezultat badań pracowników Instytutu.
Niektóre formy organizacyjne
Instytutu,
jak np. gromadzenie
zbiorów i ich
konserwacja,
inwentaryzacja,
przechowywanie
i udostępnianie
oraz uzyskiwanie
odbitek, warte są podpatrzenia.
Walerian
V ETNOGRAFICZNE
SEMINARIUM
AMERYKANISTYCZNE
Sobisiak
W POZNANIU
1s--20 IV 1974
W dniach od 19 do 20 kwietnia 1974 r. odbyło się w Poznaniu V Etnograficzne
Seminarium
Amerykanistyczne
zorganizowane
przez Zarząd Sekcji Amerykanistycznej PTL i Pracownię Etnografii IHKM PAN w Poznaniu oraz Oddział Poznański PTL. Przedmiotem obrad V ESA były zagadnienia z zakresu kształtowania
się
ośrodków urbanistycznych
w Ameryce prekolumbijskiej
oraz problemy formowania
się autorytetów
świeckich i sakralnych
w społecznościach
indiańskich
i murzyńskich obu Ameryk.
Referaty wygłosili: prof. dr M. Frankowska, Elementy świeckie i sakralne i ich
TO la w kształtowaniu
się ośrodków
urbanistycznllch
na terenie Mezoameryki;
mgr
P. Brykczyński, Spoleczna rola olmeckich ośrodków budownictwa
monumentalnego;
mgr A. Macierewicz,
Miasto
inkaskie
jako
ośrodek wladzy;
red. J. Klimowicz-Osmańczyk,
Eksterminacja
ludności Mapuche przez wladze junty
chilijskiej
(ko-
311
Kronika
munikat);
instytucji
dr M. Paradowska,
Rola
u Araukanów;
wodzostwa
liński, Przyu;ódca
charyzmatyczny
czynników
zewnętrznych
w
kształtowaniu
się
mgr M. Posem-Zielińska
i dr A. Posem-Zie-
w
spoleczno-religijnych
indiańskich
Tuchach
dr B. Walendowska, Przywódca
sakralny
i jego
społeczna rola w kręgu antylskim;
dr E. Nowicka, Rola Marcusa Garveya w ksztaltou;aniu się świadomości
rasowej Murzynów
Ameryki
Płn. i Srodkowej
(komunikat);
dr M. Kula, Antonio Guiteras, przywódca
rewolucyjny
(komunikat); mgr J. Szemiński, Tupac Amaru - ostatni władca
Inków
i pierwszy
przywódca
chłopów;
mgr Z. M. Kowalewski, Radykalny
przywódca
chłopski
we współczesnej
Ameryce
Ameryki
Północnej
i Południowej;
Łacińskiej.
W obradach uczestniczyli przedstawiciele
licznych ośrodków etnograficznych
w kraju, a także reprezentanci
pokrewnych dyscyplin, głównie historii, archeologii,
socjologii, geografii i historii sztuki.
Maria
HISTORIA
ETNOGRAFII
Paradowska
NA ZNACZKACH POCZTOWYCH
W marcu J 972 r. Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego we Wrocławiu, chcąc włączyć się do przypadających
w roku 1973 uroczystości Roku Nauki
Polskiej ustanowionego w związku z 500 rocznicą urodzin Mikołaja Kopernika oraz
200-leciem utworzenia Komisji Edukacji Narodowej i 100 rocznicą powołania Akademii Umiej<;tności, wystąpił do Ministerstwa
Łączności z propozycją
wydania
i wprowadzenia do obiegu znaczków pocztowych poświęconych polskim etnografom,
którzy prov-:adzili badania nad egzotycznymi ludami poza granicami Europy. W uzasadnieniu propozycji podano m. in. fakt, że w 1971 r. poczta Nowej Gwinei wydała
znaczek z podobizną etnologa Bronisława Malinowskiego (1884-1942), polskiego badacza tubylczych ludów tej wyspy i Wysp Triobrandzkich,
znanego jako twórcy
metody funkcjonalnej stosowanej w naukach badających kulturę.
Propozycja Oddziału obejmowała 18 nazwisk etnografów, geografów i geologów,
którzy zajmowali się badaniami nad kulturą ludów Azji, Afryki, Australii i Ameryki Południowej, a ich osiągnięcia naukowe - nie tylko w zakresie etnografii znane są w nauce światowej. W grupie tych nazwisk znależli się: Krzysztof Arciszewski (J 592--1656), Karol Bohdanowicz
(1864-1947), Maria Antonina
Czaplicka
0886-1(21), !deksander
Czekanowski (1833--1876), Jan Czekanowski (1882--1965), Jan
Czerski (1845--1892), Ignacy Domeyko (1802-1889), Benedykt Dybowski (1833-1930),
Bronisław Grąbczewski
(1855-1926), Józef Szczepan Kowalewski
(1801-1878), Jan
Stanisław Kubary (1846-1896), Bronisław Malinowski (1884-1942), Sdward Piekarski
(1858-1934), Antoni Rehman (1840-1917), Stefan Rogoziński (1861-1896), Józef Siemiradzki
(1858-1933), Wacław
Sieroszewski
(1858-1945)
Edmund
Strzelecki
(1797-1873).
Tak się pomyślnie złożyło, że propozycja naszego Oddziału zbiegła się z przygotowaniami Departamentu
Emisji Znaczków Pocztowych Ministerstwa
Łączności
do wydania serii znaczków zatytułowanej
"Uczeni polscy" i sześć postaci proponowanych przez nas weszło w jej skład. Seria ta ukazała się pod koniec 1973 r. i liczy
osiem znaczk{)w o różnych nominałach. Pierwszy znaczek, wartości 1,- zł, jest
31:?
Kronik"
poświęcony Henrykowi Arctowskiemu
(1871-1958), podróżnikowi
i badaczowi, uczestnikowi belgijskiej
wyprawy arktycznej.
Drugi znaczek, o tym samym nominale,
poświęcony jest Pawłowi Edmundowi Strzeleckiemu,
znanemu badaczowi Australii.
Znaczek o wartości 1,50 zł poświęcony jest Benedyktowi Dybo\Vskiemu, uczestnikowi powstania
styczniowego,
prowadzącemu
badania przyrodnicze
i ctnogra[iczn~
w czasie pobytu na zesłaniu syberyjskim.
Tę samą wartość posiada znaczek l podobizną Stefana Rogozińskiego,
podróżnika
i organizatora
polskiej wyprawy do
Kamerunu,
natomiast znaczek za 2,- zł przedstawia
znakomitego etnologa, antropologa i socjologa, Bronisława Malinowskiego. Ostatni znaczek w tej serii z03tał poświęcony Ignacemu Domeyce, geologowi, badaczowi i odkrywcy bogactw naturalnych w Chile. Wartość tego znaczka wynosi 8,- zł. Pozostałe znaczki (o nominale
2,70 i 3,- zł) wchodzące w skład serii "Uczeni polscy" poświęcono Stefanowi Drzewieckiemu (1844-1938), uczonemu i wynalazcy z dziedziny lotnictwa, statków i łodzi podwodnych,
oraz Edwardowi
Strasburgerowi
(184-1-1912), botanikowi,
twórcy
podstaw anatomii porównawczej
i rozwojowej roślin wyższych, Wszystkie znaczki
wykonano techniką wielobarwnej
rotograwiury
według projektów Tadeusza Michaluka. Emisję uzupełniają ozdobne koperty pierwszego dnia obiegu.
Z niemniej cenną inicjatywą,
dotyczącą z kolei upamiętnienia
na znaczkach
pocztowych polskiego badacza rodzimej i słowiańskiej
kultury, równie dobrze znanego w świecie, co wspomniani
badacz.e egzotyki
pozaeuropejskiej,
wystąpilo
\V 1973 r. do Ministerstwa
Łączności Przysuskie Towarzystwo Kulturalne
im. Oska·
ra Kolberga w Przysusze. Podjęło ono starania o wpro\',;adzenie do obiegu znaczków pocztowych z wizerunkiem
Oskara Kolberga z okazji 160 rocznicy jego L:rodzin przypadającej
w 197'1 r. Wniosek Towarzystwa
został przyjęty do realizacji.
Aktualnie Towarzystwo
to wydało okolicznościowe
plakiety z portretem
Kolberga
oraz koperty, na których m, in, znajduje się krótka biografia eC7.onego i podsumowanie jego osiągnięć w dziedzinie etnografii,
Antoni
HISTORIA
KONTAKTOW
I KONFERENCJA
POLSKO-ROSYJSKICH
NAUKOWA,
WROCL.'\W.
W DZIEDZIt"IE
l~-~" WRZEŚNIA
HOTode!sk!
ET0:0G8AFrI
!n~
W dniach 19-20 września 1973 r. odbyła się w ramach obchodów Roku Nauki
Polskiej "ve Wrocławiu konferencja naukowa na temat: "Historia kontaktów polskorosyjskich w dziedzinie etnografii". Zorganizowana
ona została przez Oddział Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego
we Wrocławiu
oraz Zakład Historii Nauki
i Techniki Polskiej Akademii Nauk, przy mecenacie Zarządu Wojewódzkiego
Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej,
Na program jej złożyły się referaty i obszerna dyskusja, poświęcone wkładowi Polaków \\' powanie
kultury
lud()'\,\' Syberii i Azji Środkowej oraz perspektywie
polsko-radzieckiej
współpracy 'ń' zak~e·
sic historii etnografii. W konferencji
uczestniczyli etnografowie
- :.: natury rzeczy
najliczniejsi,
prócz nich historycy, historycy nauki, geografowie, socjologowie i pu·
blicyści reprezentujący
środowiska
Warszawy, Krakowa,
Torunia, Łodzi, Lublina
i Wrocławia. W ostatniej chwili odwołali swój przyjazd goście ze Związku Radzieckiego, których referaty
(odczytane
na konferencji)
spotkały si<; z powszechnym
uznaniem jej uczestników.
Kronika
313
Celem konferencji było zaprezentowanie
polskiego dorobku w zakresie polskich
badań etnograficznych
prowadzonych na Syberii oraz omówienie w gronie specjalistów aktualnego stanu badalI i węzlowych problemów, które należałoby podjąć
w najbliższym czasie w tej dziedzinie, Było to szczególnie ważne zadanie, gdyż
stanowiło jakby wstępne uzgodnienie opinii specjalistów
na temat zakresu i sposobu ujęcia przygotowywanej
w ośrodku wrocławskim syntezy polskich badań etnograficznych prowadzonych na obszarach pozaeuropejskich.
Organizatorzy konferencji
pragnęli więc \,'zbudzić zainteresowanie
wszystkich etnografów sprawami
historii
polskich badań prowadzonych nie tylko na terenie Azji, lecz również w Afryce, obu
Amerykach i Australii. Jak bowiem wiadomo, wiedza na ten temat jest u nas
dotąd właściwie fragmentaryczna;
sprawy te zostały również potraktowane
marginesowo w najnowszej
Historii
etnografii
polskiej
(Wrocław-Warszawa-KrakówGdańsk 1973). Istnieje zatem konieczność skoordynowania
wysiłków w kierunku
wszechstronnego
poznania wkładu etnografii
polskiej w badania pozaeuropejskie
i właściwej jego interpretacji.
Z tych też względów jednym z najważniejszych
zadań etnografów jest odrobienie
zaległości w tej dziedzinie, równie ważnej jak
badanie przemian zachodzących w dziejowym procesie rozwoju kultury. Taka tendencja organizatorów
konferencji
znalazła swe odbicie w programie
obrad oraz
w dyskusji.
W czasie obrad zaprezentowano
współczesną wartość wielu relacji o ludach
Syberii, pochodzących od polskich autorów z XVII-XIX stuleci. W programie konferencji znajdowało
się 20 referatów
przedstawiających
dorobek nauki polskiej
w badaniach etnograficznych
na terenie Syberii i Azji Środkowej; wskazano w nich
m. in. na liczne więzy przyjaźni uczonych polskich i rosyjskich, którzy w XIX stuleciu podjęli trud badań etnograficznych
i przyrodniczych,
do dzisiaj powszechnie
cenionych przez naukę radziecką. O sprawach tych mówił np. występujący
z ramienia Zakładu Historii Nauki i Techniki PAN, doc. dr hab. Józef Babicz podkreślając, że genezą polskich badań na terenie Syberii kierowały prawidłowości
szczególne, bowiem ci, którzy je prowadzili, weszli do narodowej świadomości historycznej w glorii powstańczych i rewolucyjnych
zmagań z zaborcą carskim, później zaś,
żyjąc na wygnaniu, otrzymali laur uczonego. Takimi tułaczami badaczami byli Benedykt Dybowski, Wacław Sieroszewski, Edward Piekarski, Aleksander Czekanowski, Wiktor Godlewski, Feliks Kon, Bronisław Piłsudski i Jan Czerski.
Obrady zamkną! referat mgr Antoniego Kuczyńskiego pt. Perspektywy
polskoradzieckiej
współpracy
na polu historii
einografii,
w którym przedstawiono
projekt
działalności w tym zakresie. Zwrócono w nim uwagę na radzieckie i polskie piśmiennictwo wartościujące
wkład nauki polskiej w etnograficzne
badania Syberii,
W zadaniach na przyszłość wysunięto potrzebę dokumentacji
zasobu źródłowego
polskich "Syberia nów" znajdujących
się \V zbiorach radzieckich oraz sporządzenie
analogicznej dokumentacji zródeł znajdujących się w bibliotekach i archiwach polskich. Ponadto postulowano dokonanie wypisów treści etnograficznych
zawartych
w polskich źródlach dotyczących Syberii i wydanie ich z odpowiednim komentarzem
naukowym w językach polskim i rosyjskim.
Zanim jednak podejmiemy ścisłą współpracę z nauką radziecką należałoby na
gruncie naszej etnografii uporządkować szereg spraw, a przede wszystkim utworzyć
pracownię historii polskich badań etnograficznych
na obszarach pozaeuropejskich,
która podjęłaby się zintegrowania
tego typu badań prowadzonych w różnych ośrodkach etnograficznych
kraju. Następnym zadaniem byłoby uporządkowanie
i posze··
rzenie zakresu wykładów uniwersyteckich
przez wprowadzenie większej liczby elementów dotyczących etnografii narodów ZSRR. Jak do tej pory, sprawy te stanowią
Kronika
margines w cyklu wykładów z etnografii powszechnej. Podobnie wygląda sprawa
w dziedzinie wykładów z historii etnografii, w których problematyka
polskich badań na terenie Syberii jest słabo reprezentowana.
Z zagadnieniem
tym łączy się
także kwestia szkolenia własnych kadr w ośrodkach etnograticznych
ZSRR oraz
wykorzystywanie
innych form współpracy w tej dziedzinie.
Przypuszczać należy, że rejestr problemów zawartych w referacie oraz wypowiedziach dyskutantów
stanie się planem badawczym, do realizacji którego oprócz
etnografów włączą się zapewne historycy nauki, socjolodzy i geografowie mający
w tym zakresie duże doświadczenie. Mówili o tym podsumowujący
rezultaty obrad
doc. dr hab . .T. Babicz i mgr A. Kuczyński. Konferencja stała się nie tylko okazją
do poznania dotychczasowych
prac badawczych z zakresu historii kontaktów polsko-rosyjskich
w dziedzinie etnografii, ale przede wszystkim ujawniła konieczność
generalnego zaprogramowania
naszych przedsięwzięć na polu badań etnograficznych
poza granicami Europy. Są to bowiem sprawy, które mieszczą się w dwu zasadniczych problemach stawianych pod dyskusję w ramach obchodów Roku Nauki Polskiej: "Polskie dziedzictwo kulturowe" i "Świadomość historyczna narodu polskiego".
Kończąc podkreślić należy, że konferencja wrocławska stanowiła pierwszy etap
przygotowawczy
przed następnymi przedsięwzięciami
z tego zakresu, do realizacji
których starano się włączyć także inne ośrodki etnograficzne w Polsce. Szczegółowe
informacje o planach organizatorów
konferencji w tej sprawie znajdą się w specjalnym tomie zawierającym
dokumentację
obrad, przygotowywanym
przez Zakład
Historii Nauki i Techniki PAN w Warszawie.
Antoni
KONFERENCJE,
ZJAZDY
I INNE
SPOTKANIA
W 1973 R.
Z UDZIAŁEM
Kuczyński
ETNOGRAFÓW
O g ó l n o p o l s k a n a u k o waS
e s j a F o l k lor y s t y c z n a p t. "L i t e r at u r a l u d o w a i c h ł o P s k a" (Lublin 23-25 II).
Organizator:
Wydział Humanistyczny
Uniwersytetu
im. M. Curie-Skłodowskiej
(Sesja zorganizowana
w związku z uroczystością
XX-lecia Wydziału). Referaty:
Czesław Hernas, Heurystyka
a teoria literatury
ludowej;
Jadwiga .Jagiełło, Model
balladowy,
jego stałe i zmienne;
Maria Grzędzielska,
Wiersz
polskiej
pieśni ludowej
w aspekcie europejskim;
Alina Aleksandrowicz,
Główne
tendencje
rozwojowe współczesnej
poezji chłopskiej;
Jerzy Bartmiński, Gwara a folklor i literatura
chłopska;
Dorota Simonides, Zmiany w gatunkach
wspóŁczesnych
opowieści
ludowych; Mirosław Kasjan, Poetyka
zagadki
ludowej;
Roch Sulima, Ustne opowieści
wspomnieniowe
a tworzywo
relacji
pamiętnikarskiej;
Jerzy Święch, Z problemów
folkloru
okupacyjnego;
Jolanta
Lugowska, Sposoby wykorzystywania
jolklaru
w literaturze
dla dzieci (na przykładzie
baśni
J. Porazińskiej);
Jan Adamowski, Chłopski
poeta Jan Rak; Michał Lesiów, Folklor
pogranicza
polskoukraińskiego;
Hanna Maria Małgowska, Folklor syberyjskich
Rosjan w twórczości
W. Sieroszewskiego
(komunikat);
Stanisław Weremczuk, Stowarzyszenie
Twórców
Ludowych
i jego działalność.
315
Kronika
Imprezy towarzyszące: wystawa sztuki ludowej, kiermasz sztuki ludowej, widowisko "Herody" w wykonaniu
zespołu wiejskiego z pow. kraśniekiego,
występy
Zespołu Tańca Ludowego UMCS.
Sesja
popularnonaukowa
pn. "Tradycja
współczesność
w k u l t u r z c,. (Opole 13 V). Organizatorzy:
Towarzystwo Przyjaciół Opola, Wydział Kultury PMRN. Referaty: Dorota Simonides
omówiła polskie tradycje
w kulturze Śląska Opolskiego oraz kontynuację
ich naj wartościowszych
elementów we współczesności; Sl. Pietraszko omówił problematykę
badań nad współczesną kulturą·
Imprezy towarzyszące: koncert muzyki dawnej w wykonaniu orkiestry Filhar-'
monii Warszawskiej oraz recytacja poezji w interpretacji
Z. Zapasiewicza.
XLVIII
Wal n e Z g r o m a d z e n i e D e l e g a t ó w P o l s k i e g o T o W 3r z y s t waL
u d o z n a w c z e g o (Lublin 8-10 VI). Organizator:
Oddział Lubelski
PTL. Zob. sprawozdanie: "Lud" 1973, t. 58, s. 317-321.
II K o n g r e s N a u k i P o l s k i e j (Warszawa 26-29 VI). Organizator:
Polska Akademia Nauk. Problematyka
etnografii w ramach Kongresu omawiana była
w Sekcji XVII Nauk Historycznych,
Nauk o Literaturze,
Języku i Sztuce, której
przewodniczył prof. dr Witold Hensel. Przedstawicielem
etnografii w tej Sekcji był
prof. dr Józef Burszta. Przygotował on wraz z Roboczym Zespołem Etnografii, powołanym w okresie poprzedzającym
Kongres, raport o stanie etnografii, który został
uwzględniony
w referacie
zbiorczym
wygłoszonym
na Kongresie
przez prof.
dr Henryka Samsonowicza. Ponadto prof. dr J. Burszta reprezentował
środowisko
etnograficzne w dyskusji.
O g ó l n o p o l s k a k o n f e r e n c j a f o l k lor y s t y c z n a r e g i o n u k i el e c k i e g o (Kielce 2-4 XII). Organizatorzy:
Wojewódzki Dom Kultury, Centralny
Ośrodek Metodyki i Upowszechniania
Kultury. Referaty: .Janusz Kamocki, Charakterystyka
etnograficzna
województwa
kieleckiego;
Piotr Gan, Pieśni, melodie i instrumenty
ludowe;
Adam Massalski, Region kielecki
w przeszlości
i dziś; Piotr
Gan, Doroczne obrzędy wiejskie, Barbara Erber, Stroje ludowe.
Imprezy towarzyszące:
kiermasz sztuki ludowej, koncert pt. "Świętokrzyski
pasiak", Ludowy Jarmark
Poetycko-Muzyczny,
filmy o regionie kieleckim, tańce
kieleckie.
K o n f e r e n c j a n a u k o w a p o ś w i ę c o n a P e r u (Kraków 7 XII). Organizatorzy: Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Oddział Krakowski PTL. Obrady
poprzedziło wystąpienie ambasadora Republiki Peru w Polsce Raula Mario Pereira.
Referaty: Andrzej Mleczko, Kultury
starożytnego
Peru w świetle
najnowszych
badań; Kazimiera Turlik, Ceramika
staroperuwiańska
i jej rola w życiu ówczesnych
Indian;
Roma i Andrzej Krzanowscy, Próba porównania
dawnej i wspólczesnej
ceramki
peruwiańskiej;
Zbigniew
Tabasz, Kolekcje
zabytków
staroperuwiańskich
w zbiorach
Muzeum
Archeologicznego
Imprezy towarzyszące:
rożytne Peru".
otwarcie
w Krakowie.
w Muzeum Archeologicznym
wystawy
pl. "Sta-
K o n f e r e n c j a n a u k o w a p t. "H i s t o r i a k o n t a k t ó w P o l s k o r o s y j s k i c h w d z i e d z i n i e e t n o g r a f i i" (Wrocław 19-20 IX). Organizatorzy: Oddział Wrocławski PTL, zakład Historii Nauki i Techniki PAN w Warszawie, Zarząd Wojewódzki Towarzystwa
Przyjaźni
Polsko-Radzieckiej
we Wrocławiu. Referaty: Helena Boczek, Więżniowie
X Pawilonu
ClItadeli
Warszawskiej
badaczami ludów Syberii;
Zbigniew Jasiewicz, Pola.cy jako obserwatorzy
i badacze
316
Kronika
kultury
ludów
graficzna
w
Słabczyński,
radzieckiej
Azji
polskich
geologów
Zwiqzki
polskich
badaczy
Geograficznym;
Krzysztof
skimi
etnograficznymi
muzeami
Zbigniew Wójcik, Problematyka
etnoo Syberii
i Dalekim. Wschodzie;
Tadeusz
ludów Syberii
z Rosyjskim
Towarzystwem
Srodkowej;
pracach
MakuIski,
Kształtowanie
a muzeami
się wspóŁpracy
etnograficznymi
między warszaw-
Leningradu
-
histori'!
i stan wspóŁczesny; ,Jerzy Róziewicz, Polsko-radzieckie
kontakty z zakresu etnografii
w latach 1918-1939; Sławoj Szynkiewicz,
Buriackie
badania
Przec!awa
Smolika;
Barbara Heidenreich,
Kultura
Goldów
i Oroczonów
w ślcietle
badań StanisŁawa
Poniatowskiego;
Witold Armon, Wklad nauki polskiej w badania nad kulturq
Jakutów;
Władysław Baranowski, Zarys etnografii
Syberii
z końca XIX wieku Jana
Chyliczkowskiego;
Barbara
Jankowska,
Antoni Kuczyński,
Polacy
jako
badacze
kultury
ludów
Kamczatki;
Walenty Hryckiewicz
(Leningrad),
Obserwacje
BronisŁawa Grqbczewskiego
nad kulturq
Hunzakutów
i TaglygóUJ;
Hanna Małgowska,
Etnografia
Syberii
w pracach
Ludwika
Niemojewskiego;
Anna Kulikowa (Irkuck),
ZródŁa do etnograficznych
badań Syberii
przez Polaków;
Józef Babicz, Rola geograficznych
kompendiów
w etnograficznych
badaniach
SYberii;
Henryka HoldaRóziewicz, Lecznictwo
ludów Syberii
w relacjach
polskich
zesŁaliców, podróżników
i uczonych;
Borys Polewoj (Leningrad), Adam Kamieński
Dlużyk
lve wschodniej
Syberii
i źródŁa jego etnograficznych
obserwacji,
Rezultaty
dalszych
poszukiwań
archiwalnych;
Helena Ostromęcka, Ikonografia
dotyczqca polskich
zeslań i badaczy
Syberii;
Antoni Kuczyński, Perspektywy
polsko- radzieckiej
w:;pólpmcy
naukowej
na polu
historii
etnografii,
Zob, osobne omówienie,
s. 312-314.
SEMINARIA,
SYMPOZJA,
POSIEDZENLA
Ogólnopolskie
seminarium
na temat
pasterst"""a
w Polsce
(Kraków 7-8 IV). Organizatorzy:
Oddział Krakowski Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Muzeum Etnograficzne
w Krakowie. Referaty: Kazimierz Dobrowolski - omówienie programu obrad; Bronisława ,Jaworska, Przydatność
określonych
metod badawczych
w badaniu
kultur
pastel'skich
Karpat;
Roman Reinfuss, Pasterstwo bojkowskie
w Karpatach
Zachodnich;
Anna Kowalska-Lewicka,
Pasterstwo
w Beskidzie
Sądeckim;
Wanda .Jostawa, Wypas w Borach Orawskich;
Magdalena
Meres, Dawne
wierzenia
pasterskie
w Beskidzie
Zywieckim;
Ewa Dorywaiska,
Z badań nad pasterstwem
na Zywiecczyżnie;
Jan Dekowski, Wypas zwierząt w dolinie
Pilicy.
S e m i n a r i u m kra j o z n a w c z e p n. "T wór c z ość
l u d o waS
wiąt
W i e l k a n o c n y c h" (Wrocław 14-15 IV). Organizatorzy:
Komisja Krajoznawcza
przy PTTK-Fabryczna,
Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu.
S e m i n a r i u m p o ś w i ę c o n e p r o b l e m o m i m e t o d o m e t n o ill ui i (Warszawa 10 V). Organizatorzy:
Zakład Etnografii Muzycznej Instytutu Muzykologii UW, Pracownia Dokumentacji Folkloru Polskiego Instytutu Sztuki
PAN, Na seminarium przygotowano 9 tematów do dyskusji z zakresu analizy i syntezy utworu muzycznego oraz jego klasyfikacji. Jednym z problemów dyskusji były
badania nad strukturą przemian i adaptacyjnością
pieśni ludowych.
Z y k o log
P o s i e d z e n i a K o m i s j i E t n o g r a f i c z n e j Poznańskiego
Towarzystwa
Przyjaciół Nauk (poznań l VI i 11 XII). Organizator:
PTPN \V Poznaniu, Główne
tematy obrad: 1) Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski. Referaty wprowadzające wygłosili kierujący
badaniami:
prof. dr Józef Burszta i prof. dr Zenon
Sobierajski
z UAM, 2) Zagadnienie
pogranicza
kulturowego,
Referat Z metodyki
;317
Kronika
wyznaczania
pograniczy
kulturowych
z DAM.
Posiedzenie
Sekcji
PAN (Lublin-Warszawa-Poznań).
osobne omówienie, s. 290-291.
w
etnografii
Etnograiii
Organizator:
wygłosiła
dr
Zofia
Staszczak
Komitetu
Nauk
Socjologicznych
Sekcja Etnografii KNS PAN. Zob.
O g ó l n o p o l s k i e s y m p o z j u m n a u k o w e p t. "M e c e n a t P a ń s t w a
n a d k u l t u r ą l u d o w ą" (Kraków 2-3 VII). Organizatorzy:
Ministerstwo
Kultury i Sztuki, Muzeum Etnograficzne
w Krakowie. Referaty: Edward Waligóra omówienie programu sympozjum; Anna Kutrzeba-Pojnarowa,
Stan i zadania współczesnej etnografii;
Bronisław Gołębiowski, Rola kultury
ludowej
w polityce
kulturalnej Państwa;
Mieczysław Ptaśnik, Mecenat Państwa nad sztuką ludową (referat
programowy Ministerstwa
Kultury i Sztuki); Stanisław Weremczuk, Rola i miejsce
twórcy ludowego w polskiej
kulturze
współczesnej
(referat programowy Stowarzyszenia Twórców Ludowych);
Roman Reinfuss,
Współczesna
twórczość
ludowa
i współczesny
twórca
ludowy;
Wanda Telakowska, Kultura
ludowa
wobec współczesnllch
form
przemysłowych
(z doświadczeń
Instytutu
Wzornictwa
Przemysłowe-
go); Tadeusz
Więckowski, Rola "Cepelii"
w rozwoju
wspólczesnej
twórczości
ludowej. Temat: "Twórca ludowy, tradycja ludowa i sztuka ludowa w działalności handlowo-produkcyjnej"
omówili: Marian Adamski - Coopexim - Cepelia; Jerzy Kulesza biura Centrali
Handlu
Zagranicznego
"Desa"; Leonard
Hohensee
biura Centralnego
Związku
Rzemiosła;
Zbigniew Pomianowski
- biura Zrzeszenia Gospodarki Turystycznej
PTTK; Jerzy Tymiński _. biura Zjednoczonych
Zespołów Gospodarczych; Edmund Lehwark, Zagadnienie
sztuki ludowej,
rzemiosła
i rękodziela
jowego
artystycznego
oraz
pamiątki
regionalnej
w perspektywie
handlu
kra-
i zagranicznego.
Imprezy towarzyszące: otwarcie
lowanych i ceramiki ludowej.
w Muzeum Etnograficznym
wystawy
kafli ma-
P o s i e d z e n i e K o m i s j i E t n o g r a f i c z n e j P A N (Kraków 12 X). Organizator: Oddział PAN w Krakowie. ReIerat: prof. dr Andrzej Waligórski, Malinowski
w 30 lat później.
SPOTKANIA,
KURSY, OBOZY
Spotkanie
pL ,Folklor
śląski"
(Opole 15 II). Organizator:
Klub
,Dialog" w Opolu. W spotkaniu uczestniczyła doc. dr hab. Dorota Simonides z Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu. Wygłosiła ona gawędę o folklorze tego regionu
w oparciu o swój zbi"Jr dowcipów i anegdot śląskich wydanych pt. Bery śmieszne
i ucieszne.
Impreza
ków.
była połączona
z rozlosowaniem
nagród
książkowych
wśród
uczestni-
S P o t k a n i e z e t n o g r a I e m (Poznań 24 V). W Klubie Zagranicznym
Zarządu Międzynarodowych
Targów Poznańskich odbyło się spotkanie z dr Krzysztofem Makuiskim, który mówił O impresjach
etnograficznych
z podróży po Indii.
S z k o l e n i (' i n s t l' U k t o rów t a ń c a l u d o w e g o (Zielona Góra 27-28 V).
Organizator:
Wojcwódzki Dom Kultury. Program
obejmował m. in. naukę wybranych tańców regionu łowickiego oraz spotkanie z Januszem Kaźmierczakiem,
aktorem znanym z audycji r-adiowej .,Wesoły autobus".
P r e l e k c j e n a t e m a t s z t u k i l u d o w e j oraz dawnych zwyczajów
kujawskich (Ciechocinek 6 VI). W ramach festiwalu Kujav,' w poszczególnych sanatoriach uzdrovviska odbyły się następujące prelekcje: H. Mikułowska - o plastyce
318
Kronika
ludowej i stroju kujawskim; K. Antonowicz
pendowski - sztuka ludowa Kujaw.
-
dawne zwyczaje
kujawskie;
M. Za-
Kur s e t n o g r a f i c z n y: dla działaczy kulturalnych
Polonii amerykańskiej
(Kielce, lipiec). Organizatorzy:
Wojewódzki Dom Kultury, Towarzystwo Łączności
z Polonią Zagraniczną
"Polonia". Bazą szkoleniową kursu był Wojewódzki Dom
Kultury w Kielcach. Kurs prowadzono dla 30-osobowej grupy działaczy Fundacji
Kościuszkowskiej
w USA. Program zakładał zapoznanie się z folklorem Ziemi Kieleckiej, naukę tańców oraz pieśni narodowych i ludowych, sporządzanie przedmiotów dekoracyjnych
o regionalnym charakterze,
gotowanie potraw polskich. Zorganizowano także tzw. wieczory folklorystyczne,
podczas których uczestnicy spotkali
się z twórcami ludowymi, oglądali przygotowane
specjalnie małe wystawki ceramiki, rzeźby, wycinanek, tkactwa.
Kurs odbył się w ramach ogólnopolskich imprez organizowanych
dla przebywającej w kraju w okresie letnim grupy polonijnej.
Kur s f o l k lor y s t y c z n y dla działaczy kulturalnych
Polonii zagranicznej
(Płock 15 VII-15 VIII). Organizator:
Towarzystwo Łączności z Polonią Zagraniczną
"Polonia". Kurs folkloru, o 3-letnim programie szkolenia artystycznego
dla blisko
100 osób - członków polonijnych zespołów artystycznych
z wielu krajów świata,
został zapoczątkowany
przed rokiem. W 1973 r. uczestnicy kursu już po raz drugi
pobierali naukę. Program kursu, opartego na systemie korespondencyjnym
połączonym z miesięcznym pobytem w kraju, miał na celu metodyczne przygotowanie wysoko kwalifikowanej
kadry instruktorów
dla polonijnych zespołów pieśni i tańca.
Kurs odbył się w ramach ogólnopolskich imprez przygotowanych
dla przeby·
wającej w kraju w okresie letnim grupy polonijnej.
I Spotkanie
Miłośników
i Zbieraczy
Folkloru
Śląskiego
(pszczyna 15 IX). Organizatorzy:
Klub Spółdzielczości
Pracy, Wydział Kultury
PPRN, Inspektorat
Oświaty w Pszczynie. Spotkanie miało charakter roboczej dyskusji na temat zbieractwa folkloru śląskiego i adaptacji zebranych materiałów dla
potrzeb regionalnych zespołów folklorystycznych.
Referaty: J. Marcinkowska, Tańce
zielonego Sląska; M. Cieśla, Moje metody zbierania
tolkloru.
Imprezy towarzyszące: występ grupy przebierańców
pod nazwą "Mikołaj e z Łęki" oraz kapeli regionalnej z Pszczyny.
O b ó z e t n o g r a f i c z n y (Augustów, wrzesień, 2 tygodnie). Organizatorzy:
"Cepelia",
Spółdzielnia
"Postęp",
Spółdzielnia
"Białostocki
Przemysł Ludowy",
Spółdzielcze Zrzeszenie Chałupników i Wytwórców Ludowych w Białymstoku. Penetracją objęto powiaty: Augustów, Dąbrowa Białostocka, Sejny i Suwałki. Celem
były zarówno zakupy przedmiotów z wszystkich dziedzin twórczości ludowej oraz
sporządzenie dokumentacji
(fotografii i rysunków), jak też przeprowadzenie
badań
poznawczych.
Po zakończeniu wędrówek zorganizowano
wystawę zakupionych
przedmiotów.
W dyskusji wymieniono zdobyte doświadczenia.
O b ó z s z k o l e n i o w o - b a d a w c z y (Rejon Beskidóv:, wrzesień). Organizator: Zarząd
Główny Polskiego
Związku
Kulturalno-Oświatowcgo
w Cieszynie
(CSRS). W obozie uczestniczyli członkowie ekipy naukowej z Katedry Etnografii
UJ w Krakowie z prof. drem M. Gładyszem oraz grupa członków Sekcji Folk!orystycznej ZG PZK-O z Cieszyna Czeskiego.
319
Kronika
ZJAZDY
MIĘDZYNARODOWE
VII M i ę d z y n a r o d o w y K o n g r e s S l a w i s t ó w (Warszawa 21-27 VIII).
Organizator: Międzynarodowy
Komitet Slawistów. Uczestnikami
byli przedstawiciele 24 krajów, w tym trzech pozaeuropejskich.
Zgłoszono 936 referatów i komunikatów, których tematyka została ujęta w pięciu sekcjach: Językoznawstwa,
Literaturoznawstwa, Problemów lingwistyczno-literaturoznawczych,
Folklorystyki,
Ogólnoslawistycznych
problemów historycznych.
W sekcji IV (Folklorystyka)
naukowcy
polscy wygłosili następujące
referaty: Józef Burszta, Paralele i specyfika rozwoju
etnografii
i folldorytsyki
w krajach
słowiańskich
w okresie romantyzmu;
Ryszard
Górski, Romantyzm polski wobec folkloru;
Wiesław Bieńkowski, Wpływ romantyzmu w badaniach
Jolkloru
pOlskiego w Krakowie
w latach 183.5-18.51; Mieczysław
Gładysz, Znaczenie elementów tradycyjnych
współczesnej
ludowej
twórczości
art ystyc:mej;
Jadwiga Klimaszewska,
Relikty
pl'zedchrześcijańskie
w polskich
obrzędach; Kazimiera Zawistowicz-Adamska,
Fikcyjne
braterstwo
krwi w kulturze
ludowej Slowian; Maria Wieruszewska-Adamczyk,
Integracyjna
i 1cychowawcza funkcja
folkloru;
Dorota Simonides, Nowe wątki tematyczne
we współczesnych
opowiadaniach ustalIch.
Organizatorzy
przygotowali
każdego z uczestników.
księgę
streszczeń
referatów
i komunikatów
dla
IX
M ię d zy n a r o d ow y K on g r e s N a u k
A n t r o p o log i c z n y c h
E t n o log i c z n y c h (Chicago
1-8 IX). Organizator:
Międzynarodowa
Unia
Nauk Antropologicznych
i Etnologicznych. Zob. osobne sprawozdanie,
s. 75-92.
i
Wal n y Z j a z d M i ę d z y n a r o d o w e g o K o m i t e t u O r g a n i z a t o r ów
i
F o l k lor y s t y c z n y c h
(CrOFF), Zakopane,
wrzesień.
Walny
Zjazd odbył się podczas VI Międzynarodowego
Festiwalu Folkloru Ziem Górskich.
Organizacja CIOFF (powstała w 1969 r.) grupuje komitety względnie instytucje lub
organizacje patronujące
zespołom amatorskim.
Przewodniczącym
obecnie jest Andre Cour-Saget, a wiceprzewodniczącym
Polak - Michał Kosiński z Ministerstwa
Kultury i Sztuki. Obecnie Komitet skupia 23 kraje, głównie europejskie. W wyniku
obrad Zjazd podjął szereg ważnych decyzji. Postanowiono mianowicie, aby festiwalom folklorystycznym
nadać charakter
przeglądów, zrezygnować natomiast z konkursów, punktacji
itp., oraz by znawcy folkloru (etnografowie,
etnomuzykolodzy
i in.) pełnili rolę nie jurorów. lecz rady artystycznej
czuwającej
nad właściwym
kierunkiem rozwoju współczesnej sztuki ludowej. Zatwierdzono
również przedstawiony przez Biuro Wykonawcze CrOFF 3-letni plan imprez międzykontynentalnych.
Będą to festiwale: Europa - Bliski Wschód i Azja (Istambuł 1974), Europa - Afryka (Wybrzeże Kości Słoniowej 1974), Europa Ameryka Północna i Kanada
(1975), Europa - Ameryka Południowa (Argentyna 1976). Ustalono także, iż CIOFF
nawiąże ścisłą współpracę z UNESCO (od 1975 r., kiedy będzie liczyć 25 krajów
członkowskich) i pod opieką tej organizacji korzystać będzie z łączności satelitarnej
dla realizacji swoich zadań.
Nadmienić należy, że Polska w porozumieniu z CrOFF wysyła za granicę rocznie 60 zespołów regionalnych.
F' e s t i wal
K o n [c l' c n c j a e t n o g r a f i c z n a pn.
.,A g r i c u l t u r rt C a r p a t i c a"
(Rozno\, pod Radhośtem, CSRS, 24-26 X). Organizator:
Valasske Museum v Pfirode w Roźnovie pod Radhostem. Konferencja
była kontynuacją
spotkań etnogra"iJ'.': z różnych krajów (Czechosłowacja,
Bułgaria, .Jugosławia, Polska, Węgry), działających \Ii ramach Międzynarodowej
Komisji do Badania Kultury Ludowej Kar-
Kronika
pat. Uczestnicy przedstawili referaty o tematyce dotyczącej ich własnych zainteresowań, bądź obrazującej
problematykę
i stan badań kultury ludowej Karpat w ich
krajach. Ponadto poświęcono także uwagę zagadnieniom organizCłcji muzeów skansenowskich. W programie przewidzianych
było 15 referatów. Delegaci polscy zgłosili
następujące referaty: Ewa Dorywalska, Uwarunkowanie
odrębności
gospodarki
rolno-hodowlanej
na polanach
Beskidu
Zywiecki.ego;
Anna Kowalska· Lewicka, Chleb
w tradycyjnej
kulturze
polskich Karpat.
Z materiałów
ODiIE opracowała
Teresa Zakrze1.vska
FESTlWALE
FOLKLORYSTYCZNE,
"DNI", KONKURSY
W LATACH 1972-1973
I JARMARKI
Poniższa informacja nie zawiera, niestety, kompletnych
danych z całej Polski,
co spowodowane jest dwiema przyczynami:
wykaz imprez sporządzany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, z którego korzysta Ośrodek Dokumentacji i Informacji
Etnograficznej
PTL, nie jest wyczerpujący;
pełniejszą orientację \V przebiegu i liczbie imprez posiadają Wydziały Kultury i Sztuki Urzędów Wojewódzkich i Powiatowych, do których jednak, przy obecnych środkach jakimi dysponuje ODiIE, nie sposób dotrzeć, by zebrać kompletną informację. Stąd też Ośrodek oparł niniejszą informację głównie na danych z przeglądu prasy, a w mniejszym stopniu na innych
źródłach, takich jak informatory
regionalne, foldery, zaproszenia na imprezy itp.
Dane prasowę są często niepełne, nie podają wszystkiego (m. in. dokładnych dat),
co interesowałoby
etnografa, tak więc poniższe opracowanie
nie gwarantuje
wyczerpującego przeglądu wydarzeń, informuje jednak o najważniejszych
z nich.
Ogółem w 1972 r. miało miejsce w Polsce około 138 imprez o charakterze folklorystycznym,
lub takim, w których folklor stanowił jedną z ich integralnych
części. Były to różnego rodzaju festiwale i tzw. dni (miejscowości, ziem, regionów);
tych ostatnich naliczono około 104.
W imprezach,
o których posiadamy
bliższe informacje,
występowały
przede
wszystkim zespoły (w 67 imprezach) i kapele (w 23). W 14 przypadkach pokazywane
byly widowiska obrzędowe, występowali śpiewacy ludowi (przyśpiewkarze),
instrumentaliści i gawędziarze. Przeważająca
liczba imprez odbyla się w czerwcu (34),
co wiąże się nie tylko ze sprzyjającymi
warunkami atmosferycznymi
w tym miesiącu, lecz także ze zwolnieniem lokali szkolnych dla przeprowadzenia
imprez oraz
stosunkowo wolnym jeszcze czasem mieszkańców
wsi (nie rozpoczęte żniwa) lub
z innymi przyczynami.
Również maj obfituje w imprezy (18), mniej jest ich już
w lipcu, a tylko trzy \V sierpniu. We wrześniu ma znów micjsce więcej imprez,
v..,śród nich dwie o charakterze
międzynarodowym
- v... Zakopanem i \\. Zielonej
Górze (w każdym roku jest około pięciu imprez o charakterze
międzynarodowym).
Niekiedy podczas imprez odbywają się seminaria o charakterze naukowym czy szkoleniowym.
Najważniejsze
imprezy festiwalowe, dni, konkursy, jarmarki itp. w 1972 r.:
TIl F e s t i wal
M u z y k i M ł o d z i e Ż o we j
dowym·' (17-19 III). Na cztery utwory przedstawiane
w Mielcu pn. ,.W rytmie luprzez "·ystępująeyeh,
dwa -
:t~l
Kronika
',\'eóług regulaminu ga, Koncert laureatów
miały być opracowane
odbył się w Krakowie.
na podstawie
zbiorów
Oskara
Kolber-
Ogólnopolski
przegląd
studenckich
zespołów
[olklorystyc z n y c h "T e r p s y c h o r a 72" (13-18 IV). Udział wzięło 8 zespołów z 4 miast:
Krako\\'a, Warszawy, Lublina i Łodzi. I miejsce zajął zespół "Skalni" z krakowskiej Akademii Rolniczej.
Poznański
przegląd
z e s p o łów
l u d o w y c h, organizowany
przez
CPLiA (koniec kwietnia).
Objął on swym zasięgiem przeważnie
południowe
po',';iaty Polski.
\V końcu czel'\\'Ca
na początku lipca odbyły się dwa festiwale:
VI P ł o c k i F e s t i wal
F o l k lor y s t y c z n y, organizowany
przez PDK
\\' Płocku i CPLiA, Jest to przegląd zespołów dopuszczanych
przez komisję zwracającą uwagę na czystość folkloru, Przy płockim festiwalu organizowane
były: jar:nark sztuki ludowej, koncerty
kapel, wystawy
"Rzeżba ludowa w fotografii"
..Tkanina ludowa", wreszcie sesja naukowa Płockiego Towarzystwa
Na~kowego.
V Ogólnopolski
Festiwal
Kapel
i Śpiewaków
Ludowych
',\ Kazimierzu nad Wisłą, który ma charakter konkursu o dużej liczbie nagród i kategorii nagradzanych
(np. kapele regionalne
i stylizowane,
zespoły stylizowane,
spiewacy, instrumentaliści,
soliści itp.).
War s z a w s k i F e s t i wal
F o l k lor y s t y c z n y, Jest to nietypowa impreza, organizowana
przez całe lato w Warszawie ("Orbis·'). Na koncertach w Filharmonii Narodowej występują zespoły folklorystyczne
jako atrakcja dla turystów,
VI "S a b a ł o weB
a j a n i a" w Bukowinie (6-8 VIII) zgromadziły
dzian:y i 23 instrumentalistów.
Polskie Radio dokonało nagrań.
43 gawę-
II S w i a t o w Y F e s t i wal
Z e s p o łów
P o lon i j n y c h w Rzeszowie.
połączony z rajdem folkloru i konkursem na wyroby sztuki ludowej.
V Międzynarodowy
Festiwal
Folkloru
Ziem
Górskich
w Zakopanem (3-10 IX). Wystąpiło 12 zespołów zagranicznych
i 6 polskich. Odbył
się także konkurs ludowych zespołów instrumentalnych,
wystawa
"Życie górali
podtatrzańskich",
wystawa rzeźby w plenerze, miały miejsce liczne występy zespołów uczestniczących
w festiwalu
w województwie
krakowskim.
V M i ę d z y n a r o d o w y F e s t i wal
P i e ś n i i T a ń c a w Zielonej Górze
ta odbywa się co dwa lata. Wystąpiło 11 zespołów z zagranicy i 3
z Polski; występy były filmowane i nagrywane przez PR i TV. Odbyła się również
narada naukowo-metodyczna
na temat folkloru.
\2-ł IX.) Impreza
W H172 r. odbyły się również 33 k o n kur s y n a s z t uk ę l u d o w ą (plastykę). Konkursy te mają różną rangę i charakter, organizowane
są przez instytucje
naukowe, domy kultury, często przez spółdzielnie artystyczne.
Kra k o w s k i e B i e n n a l e S z t u k i L u d o we j, które odbyło się z inicjatywy krakowskiego
Muzeum Etnograficznego,
miało na celu dokumentację,
popularyzację
oraz stworzenie
szerokich
możliwości zakupu. Poszczególne
regiony
miały swoje stoiska wystawowe. Imprezie tO'Narzyszyły koncerty zespołów, pokazy
i'ilmów, targi sztuki.
L u d o waS
z t u kaR
e I i g i j n a - konferencja,
która odbyła się w Warszawie jesienią 1972 r. została zorganizowana
przez Stowarzyszenie
Kulturalne
PAX
i miała na celu pomoc twórcom ludowym,
21 --
Lud,
t.
59
322
Kronika
Ponadto Instytut Sztuki PAN, Federacja Amatorskich
Stowarzyszeń
Fotograficznych zorganizowały
k o n kur s p n. "P o l s k i e T a ń c e L u d o we", mający
na celu zebranie obszernej, unikalnej (jak spodziewali się organizatorzy) dokumentacji tańców i obrzędów ludowych.
Przez 10 miesięcy zbierano w Łodzi materiały do Ł ó d z k i e g o
K o nkur s u F o l k lor u R o b o t n i c z e g o. Ta ciekawa
impreza,
zorganizowana
przez wiele instytucji (m. in. Oddział Łódzki PTL), miała na celu zebranie informacji o weselach w rodzinach robotniczych, grach i zabawach młodzieży, sposobach
zabawiania
i usypiania dzieci, pieśniach okolicznościowych
i innych elementach
folkloru robotniczego.
W 1973 r. Ośrodek zarejestrował
141 imprez, w tym !03 z udziałem zespołów.
kapel, solistów i gawędziarzy oraz 39 dotyczących różnych dziedzin materialnf'j
twórczości ludowej, takich jak konkursy na wyroby sztuki ludowej, cepeliady itp.
(dane, podobnie jak w 1972 r., pochodzą w przeważającej mierze z prasy). Najwięcej
imprez, bo 23, odbyło się - jak w roku 1972 - w czerwcu, prawie wcale nie było
imprez w listopadzie i grudniu. Kilka przedsięwzięć miało charakter
międzynarodowy.
Najważniejszą
imprezą wku 1973 był VI M i ę d z y n a r o d o w Y F e s t i wal
F o l k lor u Z i e m Gór s k i c h w Zakopanem (4-10 IX). W imprezie tej wzięło
udział 19 zespołów, w tym 6 polskich, wyłonionych
na krajowych
eliminacjach
w Żywcu (czerwiec). Występowano
w Zakopanem
z repertuarem
ocenianym
w trzech kategoriach:
l) autentycznie
regionalny, 2) artystycznie opracowany i 3)
stylizowany. Obok konkursu pieśni i tańca, k o n kur s u "P o s i a d y" połączonego
z finałem konkursu poetyckiego, zorganizowano także k o n kur s k a p e l i s ol i s t ó w, kiermasze
sztuki ludowej, pokazy strojów ludO\vych różnych krajów.
Zespoły biorące udział w Festiwalu występowały w wielu miastach województwa
krakowskiego.
Nowością było wprowadzenie
obok "Złotych ciupag" (głównej nagrody) także "Srebrnych ciupag" dla zespołów, które zajęły drugie miejsce w swojej kategorii, oraz wyróżnień zwanych "Złotym liściem Jesieni Tatrzańskiej".
Podczas Festiwalu odbyła się wspomniana wyżej konferencja
(Patrz notatka "Ko:1ferencje" ... T. Zakrzewskiej) Międzynarodowego
Komitetu Organizacji Festiwali Folklorystycznych (CIOFF) z udziałem 30 działaczy z Europy. Konferencja ta miała na
r:elu ustalenie koordynacji i organizacji festiwali. Dodać należy, że CrOFF przy wał
zakopiańskiemu
Festiwalowi najwyższą rangę międzynarodową,
kategorię A.
IX P r z e g l ą d Z e s p o łów
F o l k lor y s t y c z n y c h w Będzinie pn. "H er o d y" (styczeń). Udział wzięło 49 zespołów z pięciu południowych województw
Polski. Obok występów odbyły się pokazy filmów związanych z tccmatyką przeglądu, otwarta została wystawa fotograficzna S. Deptuszewskiego pt. "Herody w moim
obiektywie". Odbyła się także sesja, na której wygłosili referaty polscy i zagraniczni teatrolodzy.
IX F e s t i wal
M ł o d z i e ż y "W r y t m i e l u d o w y m" w Mielcu (6-8 V)
miał podobny charakter jak w 1972 r. W związku z tym festiwalem zorganizowano
w Krakowie seminarium
dla instruktorów
i działaczy młodzieżowego ruchu muzycznego.
W ramach
"Ł ó d z k i e j w i o s n y a r t y s t y c z n e j" (18-20 V) odbyły się
w Łodzi finałowe imprezy K o n kur s u F o l k lor u R o b o t n i c z e g o widowisko finałowe i jarmark ludowy na Starym Rynku.
Kronika
323
W czerwcu odbył się w Płocku VII O g ó l n o p o l s k i F e s t i \V a l F o l k l oYs t Yc z n y z udziałem ponad 20 zespołów, w tym jeden ._- z Jugosławii - występujący gościnnie. W ramach imprez festiwalowych odbywały się spotkania z poetami ludowymi, wystawy rzemiosła ludowego, sztuki ludowej, a także pokaz mody
opartej na motywach ludowych.
l'
Jak co roku w czerwcu odbyły się w Przysusze D n i K o l b e r g o w s k i e (1617 VI). Zorganizowane zostały przez Przysuskie Towarzystwo Kulturalne im. Oskara
Kolberga i Powiatowy Dom Kultury w Przysusze. Dni miały charakter przeglądu
kapel i śpiewaków ludowych oraz dorobku Towarzystwa w zakresie popularyzacji
zbiorów regionalnych O. Kolberga.
W Kazimierzu nad Wisłą - również jak co roku - odbył się VII F e s t i wal
K a p e l i Ś P i e w a k ó w L u d o w y c h (29 VI-I VII), określany jako "jam session" dla muzyków ludowych.
VII O g ó l n o p o l s k i K o n kur s G a w ę d z i a r z y i I n s t r u m e n t a l i st ó w L u d o w y c h w Bukowinie Tatrzańskiej
(czerwiec) pt. "Sabałowe bajania"
zgromadził 101 wykonawców w 3 kategoriach: ludowej, ogólnej i młodzieżowej.
Jar m ark
D o m i n i kań s k i w Gdańsku (sierpień) .- impreza o charakterze wszechstronnym.
Występy zespołów i kapel ludowych, kiermasze i wystawy
sztuki ludowej, targi na wszystko ("Pchli Targ").
Również w Gdańsku i Sopocie (w sierpniu) miały miejsce K o n f r o n t a c j e
F o l k lor y s t Yc z n e z udziałem zespołów polskiego, białoruskiego, cygańskiego,
spiskiego i greckiego.
W ramach IV O g ó l n o p o l s k i e j G i e ł d y P R (programów kulturalnych),
w której wzięło udział przeszło 600 działaczy, prezentowane
były m. in. programy
o tematyce ludowej, a najlepsze z nich będą przezentowane w kraju.
IV O g ó l n o p o l s k i e
Spotk a nia
F o l k lor y s t y c z n e
"J a r m ark
p i e ś n i i t a ń c a" w Mielcu (1-10 VIII) pod patronatem Związków Zawodowych
zgromadził zespoły polskie i zagraniczne. Obok imprez z udziałem zespołów i kapel, gawędziarzy i instrumentalistów
zorganizowano także wystawy, konkursy plastyki ludowej i in.
C e p e l i a d a odbyła się w Warszawie (27 V). Zorganizowana
została przez
CPLiA i Redakcję "Ekspresu Wieczornego". Udział wzięło około 100 najlepszych
artystów ludowych, którzy wykonywali
swe prace w trakcie
trwania imprezy ..
W ramach Cepeliady wystąpiły cztery zespoły ludowe, odbył się pokaz mody opartej na elementach ludowych.
Pod patronatem
Ministerstw:
Handlu Zagranicznego,
Handlu Wewnętrznegoi Usług, Kultury i Sztuki zorganizowano w Krakowie
T a l' g i S z t u k i L u d owe j (l~ VIII). W targach uczestniczyły także spółdzielnie artystyczne i rzemiosło.
Około 350 zgłoszeń z Podhala, Spisza, Orawy i Pienin zgromadził K o n kur s
Współczesnej
Twórczośc
i Ludowej
zorganizowany przez PDK w Nowym Targu. Pierwszeństwo
zakupu miały podhalańskie
muzea. Celem konkursu
była aktywizacja twórczości z przeznaczeniem ludowym-użytkowym
i póżniej założenie muzeum współczesnej sztuki ludowej i użytkowej w Nowym Targu.
Kopernik
w Rzeźbie
Ludowej
- to ogólnopolska wystawa w muzeum, w Toruniu; organizatorami
byli: Kujawsko-Pomorskie
Towarzystwo Kulturalne, Muzeum Etnograficzne w Toruniu i Wydział Kultury PWRN w Bydgoszczy.
Prace z konkursu (zgłoszono 572 prace wykonane przez 220 rzeźbiarzy) eksponowano na kongresach naukowych w Polsce, a także na wystawach za granicą.
32.1
Kronika
Jakkolwiek powyższe dane nie są pełne, to jednak pozwalają zorientować się
w specyfice najważniejszych
imprez o charakterze dni, festiwali, konkursów i jarmarków w kraju w latach 1972-1973. Dają także przegląd, w jakich okresach imprez jest najwięcej (czerwiec), w których zaś zupełnie ich brak (koniec roku kalendarzowego);
pozwalają
także zorientować
się w przestrzennym
ich rozmieszczeniu.
Na zakończenie warto przedstawić jeszcze kilka uwag o organizacji imprez oraz
niektóre sprzeczności czy paradoksy
z życia folklorystycznego,
które zauważane
bywają przez obserwatorów
zarówno ubocznych, jak i tkwiących w środowisku
zawodowych
organizatorów
życia kulturalnego,
w środowisku
naukowym,
bądż
w prasie, przynoszącej ich odbicie.
Sprzeczności i paradoksów jest wiele. Wynikają one z różnych przyczyn, np.
z dużej ilości imprez i ich "spiętrzenia", jak i dużej liczby "mecenasów", organizatorów, nie posiadających
czasami wystarczających
środków i możliwości działania.
Występuje więc dublowanie
się imprez, o czym informuje
niekiedy prasa. Np.:
"Płock robi konkurencję
Kazimierzowi urządzając w tych samych dniach własny
festiwal folklorystyczny.
I tu i tam urządzane są kiermasze plastyki ludowej. I tu
i tam zaprasza się poetów chłopskich. Obydwa festiwale mają rangę zdarzeń ogólnopolskich. Nie dziw więc, że doszło do "podrywania"
twórców ludowych z jednej
imprezy na drugą". (Festiwalowe
podrywania.
"Chłopska Droga" 1972, nr 53). Inny
fakt: w czerwcu odbywa się również Festiwal Folkloru Ziem Nizinnych (Tarnów).
Ten także dubluje pod względem tematycznym
wyżej omówione festiwale. Duża
ilość imprez w czerwcu powoduje, że nawet ogólnopolskie imprezy nie dają pełnego
przeglądu osiągnięć zespołów z całego kraju, gdyż poszczególne imprezy "zatrudniają"
zespoły do występów w rozlicznych
lokalnych
"dniach",
"festiwalach",
"konkursach" .
Festiwał Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu zdobywa się na coraz
to nowsze inicjatywy. I tak, w 1973 r. muzycy jednych
zespołów musieli grać
z innymi, improwizować na tematy podane przez konkurentów.
Mgr Jadwiga Sobieska z Instytutu
Sztuki PAN mówi, że cechą charakterystyczną
tego festiwalu
jest "korzystna
przewaga ele men tów tradycy jnych nad tzw. twórczością na tle".
(Nizinny
czy górski. "Kurier Lubelski" z dnia 2 lipca 1973 r.).
W artykule Nom się Tatry pokl.oniom ("Gazeta Krakowska"
z dnia 5 czerwca
1973 r.) tak pisze się a Międzynarodowym
Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem: "Niegdyś lokalna impreza - zainicjowana
przez garstkę zapaleńców przerodziła się po latach w wydarzenie o randze międzynarodowej".
Dlaczego więc
do tej pory organizacją
festiwalu
zajmują się społecznicy (nic umniejszamy
tu
ich ogromnych zasług), dokładający wielkich wysiłków, aby ta olbrzymia machina.
jaką jest MFFZG, działała sprawnie. Przyznane jest co prawda pół etatu dla organizatorów, ale jak na imprezę ocenioną przez CIOFF w kategorii A, to chyba za
mało. Stąd prawdopodobnie
bierze się brak informacji o festiwalu w wojewódzkich
punktach informacyjnych,
muzeach etnograficznych
(nie mówiąc o Ośrodku Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL).
Przytoczmy
jeszcze dwie charakterystyczne
wypowiedzi
prasowe: "Festiwale
powinny się chyba odbywać pod większym niż dotychczas nadzorem naukowym
etnologów, etnografów, historyków kultury, by nic wpajało się społeczeństwu niewłaściwych pojęć estetycznych
o kulturze i sztuce najbardziej
rodzimej. (FolkloT
dziś. "Trybuna Ludu" z dnia 9 lipca 1973 r.) .
..Wykorzystujemy
to, że nasz folklor ciągle żyje. Opn'Jcz "Śląska« i »Mazowsza",
które rozsławiają nasz folklor w świecie, powinniśmy rozpatrzyć mo:i.liwość poka-
32;;
Kronika
zania przynajmniej
Europie wybranych
zespołów i solistów nurtu autentycznego.
Przede wszystkim jednak dokładajmy starań o zachowanie tego, co jest. Wszędzie
na świecie folklor ginie. I u nas proces ten jest nieodwracalny.
Mecenat państwa
pozwala podtrzymać tradycję nawet w sposób sztuczny, z czego wszyscy zdają sobie
przecież sprawę - choć nie przestają się nią zachwycać". (Sztuka samookreślenia.
"Życic Warszawy" z dnia 5 lipca 1973 r.j.
Należy zatem jeszcze raz podkreślić słusznie wytkniętą przez prasę, wielokrotnie postulowaną przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze pilną potrzebę koordynacji imprez folklorystycznych
i zapewnienia
ich organizatorom
właściwej opieki
naukowej. Podkreślić także należy pilną potrzebę dobrze zorganizowanej
informacji o imprezach, której brak obecnie utrudnia wszystkim orientację, a najbardziej
zainteresowanym
- pracę w wybranej dziedzinie badania folklol·u.
Z materiałów
Marcin
ETNOGRAFICZNE
WYSTAWY
WOJ.
CZASOWE
ODiIE opracował
Piotrowski
EKSPONOWANE
W 1973 R.
BIAŁOSTOCKIE
"Sztuka ludowa pięciu powiatów woj. białostockiego" *
B i a ł y s t o k, Wzorcownia Spółdzielczego Zrzeszenia, marzec. Organizatorzy:
Spółdzielcze Zrzeszenie Wytwórców
Przemysłu
Ludowego i Artystycznego,
Muzeum
Okręgowe. Scenariusz: Danuta Góral.
"Dywany podwójne Scholastyki Krupowicz"
B i a ł y s t o k, Galeria sztuki ludowej "Folklor", 20 IX-1 X. Organizatorzy:
Spółdziecze Zrzeszenie Wytwórców Ludowych Przemysłu
Ludowego i Artystycznego
w Białymstoku, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych. Scenariusz: Danuta Góral,
Jolanta Mrozowska.
"Pokaz szopek i gwiazd kolędniczych oraz tkanin z motywami szopki kolędniczej"
B i a ł y s t o k, Baszta - Galeria sztuki ludowej "Folklor", 2-30 XII. Organizator:
Białostockie Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych. Scenariusz: Jerzy Szczucki.
"Kowalstwo piękne i użyteczne"
C i e c h a n o w i e c, Muzeum Rolnictwa, 15 IV-12 V. Scenariusz:
Wanda Dowlaszewicz.
"Tkanina ludowa powiatu Sejny"
S e j n y, Powiatowy Dom Kultury, sala wystaw, 15 VIII-15 IX. Scenariusz: Marek
Karpowicz, plastyk.
"Sztuka ludowa Suwalszczyzny"
S u v,' a ł k i, Muzeum Ziemi Suwalskiej, 26 V.
WOJ.
BYDGOSKIE
"Prace twórców ludowych 1973"
B r u s y, Klub Rolnika, wrzesień. Organizator:
Gminny Ośrodek Kultury. Scenariusz: Witold Rolbiecki, kierownik GOK.
"Przegląd dorobku twórczości ludowej powiatu chojnickiego"
C h o j n i c e, Powiatowy Dom Kultury, 20 V-2 VI. Scenariusz: Krystyna Puchaiska.
~ \Vyslawy
pokonkursowe
oznaczono
gwiazdką.
326
Kronika
"Nasze hafty regionalne"
C h o j n i c e, świetlica Spółdzielni Mieszkaniowej,
20-27 VI. Scenariusz: Daniela
Stolman, konsult. naukowa: Albin Makowski.
"Sztuka ludowa Ziemi Gdańskiej"
(Kaszuby, Kociewie, Powiśle Warmińskie z Żuławami)
G r u d z i ą d z, Muzeum, 30 X 1973-9 I 1974. Organizatorzy: Muzeum w Grudziądzu, Wojewódzki Dom Kultury
w Gdańsku.
Scenariusz:
Stefania Liszkowska-Skurowa.
"Wycinanki ludowe Bronisławy Dudy"
I n o w r o c ł a w, Klub-czytelnia
Miejskiej Biblioteki Publicznej, 17-20 VII.
"Artysta ludowy W. Lica z Wdzydz - rzeźba ludowa kaszubska"
S ę P ól n o, Powiatowy Dom Kultury, 3 II-18 V. Organizatorzy: Towarzystwo Kultury w Sęp6lnie i PPRN. Scenariusz: Krystyna Zaborowska.
"Dawna polska tkanina ludowa"
T o ruń,
Muzeum Etnograficzne,
czerwiec-październik.
Scenariusz: Halina Mikułowska, Aleksander Błachowski.
"Mikołaj Kopernik w rzeźbie ludowej" *
T o ruń,
Muzeum Etnograficzne,
styczeń. Scenariusz: Aleksander Błachowski.
"Wystawa rzeźby Stanisława Zagajewskiego"
W ł o c ł a wek,
Klub Międzynarodowej
Prasy i Ksiąźki, 6-30 IX. Scenariusz: Janusz Rudek, plastyk; konsult. naukowa: A. Jackowski.
"Współczesna sztuka ludowa na Kujawach"
W ł o c ł a wek,
Muzeum Kujawskie, 29 XI! 1972-10 I! 1973. Scenariusz: Romualda
Hankowska.
"I Biennale fajansu włocławskiego"
W ł o c ł a wek,
Muzeum Kujawskie, 10 XI 1973-3 I! 1974. Scenariusz: Romualda
Hankowska, Marian Zapędowski.
"Sztuka ludowa Pałuk"
Ż n i n, Kawiarnia WSS "Zacisze", maj. Organizator: MUzeum Regionalne Polskiego
Towarzystwa
Turystyczno-Krajoznawczego
w Żninie. Scenariusz:
Czesław Kawczyński.
WOJ.
GDAŃSKIE
Jana
artystów ludowych: Wilhelma Kujawskiego
Korytkowskiego"
E l b l ą g, Dom Kultury, styczeń.
"Sztuka ludowa Polski Północnej"
G d a ń s k, Dwór Artusa, 11 VIlI-2 IX. Organizatorzy:
wydziały kultury WRN
i wojewódzkie domy kultury w Gdańsku, Olsztynie, Koszalinie i Szczecinie oraz
"Cepelia" i "Art-Region" z Sopotu.
"Pomorskie zabawki ludowe"
O l i w a, Pałac Opatów, 17 1II-3 VI. Organizator: Dział Etnografii Muzeum Narodowego w Gdańsku. Scenariusz: Krystyna Szałaśna.
"Sztuka ludowa województwa gdańskiego"
S z t u m, Muzeum Powiśla, 29 IV-16 V. Organizator:
Wojewódzki Dom Kultury
w Gdańsku.
"Sztuka ludowa Ziemi Wejherowskiej"
We j h e r o w o, Powiatowy Dom Kultury, 28 VI-2 VIII. Organizator: Powiatowy
Dom Kultury w Wejherowie. Konsult. naukowa: Stefania Liszkowska-Skurowa.
"Szopki, plakaty i obrazy na szkle o tematyce wigilijnej" *
W d z y d z e K i s z e w s k i e, motel "Pod Niedźwiedziem", styczeń. Organizatorzy:
redakcja "Dziennika Bałtyckiego" oraz Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.
"Rzeźby
z drewna
i metalu
327
Kronika
"Ludowe talenty"
Wd z y d :.:e, Kaszubski Park Etnograficzny,
czerwiec.
Kaszubsko-Pomorskie,
Klub "Pomorania".
WOJ.
Organizatorzy:
Zrzeszenie
KATOWICKIE
"Bielskie rzemiosło artystyczne"
B i e l s k o - B i a ł a, Dom Technika NOT, czerwiec.
"Wystawa rzeźby ludowej w drewnie województwa katowickiego" *
B i e l s k o - B i a ł a, Państwowe Muzeum, 6 VI-9 IX. Organizatorzy: Wydział
tury PWRN, Państwowe Muzeum w Bielsku Białej, Spółdzielcze Zrzeszenie
twórców Przemysłu Ludowego i Artystycznego w Czechowicach-Dziedzicach.
narius:.:: Bernadetta Turno, konsult. naukowa: Barbara Bazielich.
"Częstochowskie skrzynie malowane"
C z ę s t o c h o w a, Muzeum, sierpień-wrzesień.
Scenariusz: Henryk Łoś.
"Prace twórców ludowych Podbeskidzia"
S k o c z [)w, Międzyzakładowy Dom Kultury "Tryton", maj.
"Rzemiosło artystyczne"
S z c z y r k, sierpień. Organizatorzy:
Spółdzielnia "Rzemieślnik"
w Bielsku,
Rzemieślnicza w Katowicach.
"Prace twórców ludowych z Beskidu Śląskiego i Żywieckiego"
S z c z y r k, Regionalny Ośrodek Kultury, sierpień.
"Rzeźba ludowa powiatu tarnowskiego"
T a r n o w s k i e Gór y, Muzeum, maj. Scenariusz: Janusz Modrzyński.
"Współczesna ludowa i amatorska rzeźba i płaskorzeźba w węglu"
Z a b r z e, Muzeum, grudzień.
WOJ.
KulWySce-
Izba
KIELECKIE
"Współczesna sztuka ludowa Kielecczyzny" *
K i e l c e, Dom Kultury "Walter" oraz Szydłowiec, Zamek, 5-9 VI. Organizatorzy:
..Cepelia" (Warsza'.va), Wydział Kultury PWRN, Stowarzyszenie
Twórców Ludowych. Scenariusz: Rajmund
Gruszczyński,
artysta-rzeźbiarz;
konsult.
naukowa'
Ka tarzyna Erber.
"Rzeźby Bogusława Porzucka"
K i e I c e. Klub ,.Ruchu" przy Wojewódzkim Sztabie Wojskowym, maj-ezen\'icc.
Organizator: Wydział Kultury PPRN. Scenariusz: Jerzy Pałysiewiez, konsult. naukowa: A. Jackowski, Instytut Sztuki PAN.
,.Współczesna sakralna sztuka ludowa województwa kieleckiego"
K i e l c e. Klub Stowarzyszenia
PAX, 17 VI-31 VII. Organizatorzy:
Woje\vódzki
Oddział Stowarzyszenia PAX oraz ZZG Zespół Handlu "Veritas" (Warszawa). Sce:1ariusz: Stefan Rosiński.
"Rzemiosło ludowe Kielecczyzny"
K i e l c e, Muzeum Świętokrzyskie,
18 XI 1972-28 II 1973. Organizator:
Muzeum
S\viętokrzyskie. Scenariusz: Barbara Erber .
•.Wystawa twórezości ludowej powiatu przysuskiego"
p r z y s u c h a, Powiatowy Dom Kultury, 15-30 VI.
.,Kultura ludowa regionu radomskiego"
R a d o m, Muzeum Regionalne, 10 X (otwarcie). Scenariusz: Stefan Rosiilski, kon"ult. naukowa: J. Gajek.
"Sztuka ludowa regionu sandomierskiego"
S a n d o m i e r z. :VluzEum, 10 V-ll XI. Scenariusz: Teresa Przała.
Kronika
WOJ.
KO.sZALlr'iSKIE
"Wystawa twórczości ludowej powiatu szczecińskiego"
S z c z e c i n e k, Powiatowy Dom Kultury, wrzesień.
"Prace plastyków-amatorów,
rękodzielników i twórców ludowych" '"
Z ł o t ó w, Powiatowy Dom Kultury i Muzeum Ziemi ZłotO\vskiej. kwiecieó.
WOJ.
KHAKOWSKIE
"Twórczość ludowa Ziemi Brzeskiej" '"
B l' Z e s k o, Kra k ó w, T a l' n Ó w, styczeń-grudzień.
Organizatorzy: Wydział Kultury PWRN, domy kultury "V Brzesku, Krakowie i Tarnowie or"!1. Muzea w Krakowie i Tarnowie.
"Prace twórcy ludowego z Wierzchosławic"
Kra k ó w - 1\1Y d l n i k i, Ośrodek Kultury, styczeń.
"Folklor w dziełach O. Kolberga oraz w wydawnictwach PTL i PWM"
Kra k ó w, ColI. Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego,
1-5 VII. Organizatorzy: Zarząd Główny· Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Polskie Wydawnictwo Muzyczne. Scenariusz:
red. red. Halina Czubińska,
Maria Kielanowska-Bronowicz.
Medard Tarko. Zob. sprawozdanie: "Lud" 1974, t. 58. s. :H7-3-l8.
"Współczesna sztuka ludowa w Polsce" '"
Kra k ó w, Pawilon wystawowy Biura Wystaw Artystycznych, 1-29 VII. Organizatorzy: Biuro Targów przy Muzeum Etnograficznym,
Wydział Kultury PPRN, "Cepelia". Scenariusz: Helena Pierzchałowa, konsult. naukowa: Roman Reinfuss.
"Wyroby rękodzieła ludowego i artystycznego"
Kra k ó w, Dom Turysty, październik. Organizator:
Spółdzielnia Pracy Przemysłl:
Ludowego i Artystycznego.
"Szopki krakowskie 1973" '"
Kra k ó w, Muzeum Historyczne, 8 XII 1973-27 I 197-1.Scenariusz: Tamara Petryk.
"Wystawa rzeźby ludowej i malarstwa na szkle regionu pienióskiego"
Kro ś c i e n k o, Spółdzielnia Pracy PLiA "Pieniny", 11-25 VIII. Scenariusz: Tomasz Ligas, konsult. naukowa: Józef Bieniak, artysta-plastyk.
"Hafty ludowe województwa krakowskiego" '"
M a k ó w P o d h a l a ń s k i, Spółdzielnia Pracy PLiA "Makowianka",
maj.
"Rzeźba ludowa artystów źyjących w dawnym Państwie Muszyńskim"
M u s z y n a, Muzeum Regionalne, październik.
,,\Vystawa kwiatów bibułkowych'"
;:VI Yś l e n i c e, Powiatowy Dom Kultury, maj-lipiec. Organizatorzy:
Referat Kultury PPRN w Myślenicach, Wydział Kultury PWRN i "Cepelia" \\. Krako\':i ••
Scenariusz: Jan Koezwara, konsult. naukowa: Irena Kuczek.
"Rzeźba Franciszka Palki"
N o w y S ą c z, Muzeum, 3 IX-15 X, Scenariusz: Teresa Maszczak.
,.Sztuka ludowa Podhala, Spisza, Orawy i Pienin' '"
K o w y T a l' g, Powiatowy Dom Kultury, 20 VI-lO VIII.
"Malarstwo na szkle"
R a b k a. Muzeum, 21 V1-31 VII.
"Współczesna sztuka ludowa Ziemi Sadeckiej" '"
S t a l' y S ą c z, Spółdzielcze Zrzeszenie 'Wytwórców PLiA "Milenium",
19 \'1130 VIII. Scenariusz: Teresa Komornicka.
"Malarstwo
na szkle Zofii Gąsienicy-Roj,
rzeźba Andrzeja Biernacika"
Z a k o p a n e, Muzeum Tatrzańskie,
10 VIII-I5 IX. Scenariusz: Helena Srednia\\'ó
Kronika
329
"Malarstwo na szkle Zdzisława Walczaka"
Z a k o p a n e, świetlica Związku Podhalan, wrzesień-październik.
"Malarstwo na szkle Eweliny Pęksowej"
Za k o p a n e, Muzeum Tatrzańskie, 17 XII (otwarcie).
"Karol Englert - rzeźbiarz ludowy (1903-1970)"
Z y w i e c, Muzeum Regionalne, 9-31 V. Scenariusz: Magdalena Meres.
"Wystawa ludowego zdobnictwa bibułkowego""
Ż y w i e c, Muzeum Regionalne, 5-24 VI. Scenariusz:
Magdalena Meres.
WOJ.
LUBELSKIE
"Twórczość ludowa regionu hrubieszowskiego"
H r u b i e s z ó w, Muzeum Państwowe, styczeń-luty,
"Sztuka ludowa Lubelszczyzny"
L u b l i n, "Chata Żaka" - sala UMCS, 9-15 V. Organizator:
Muzeum Wsi Lubelskiej, Scenariusz: Elźbieta Kępa, Janina Petera.
"Hafciarstwo ludowe w województwie lubelskim"
L u b l i n, Muzeum Wsi Lubelskiej - "Dworek Wincentego Pola", 8-30 VI. Scenariusz: Elżbieta Kępa,
"Tkactwo ludowe Lubelszczyzny"
L u b l i n, Muzeum Wsi Lubelskiej - "Dworek Wincentego Pola", 4-31 VII. Scenariusz: Janina Petera,
"Lubelskie stroje ludowe"
L u b l i n, Muzeum Wsi Lubelskiej - "Dworek Wincentego Pola", 3-31 VIII. Scenariusz: Elżbieta Kępa, Janina Petera.
"Malowanki z Zalipia"
L u b l i n, Muzeum Wsi Lubelskiej - "Dworek Wincentego Pola", 4-29 IX, Scenariusz: Janina Petera.
"Wieńce dożynkowe Ziemi Lubelskiej"
L u b l i n, Muzeum Okręgowe, 15 IX-14 X,
"Budownictwo drewniane w fotografii"
L u b l i n, Muzeum Wsi Lubelskiej - "Dworek Wincentego Pola", 30 IX-3D XII.
Scenariusz: .Jan Górak,
"Sztuka ludowa Srodkowej Lubelszczyzny ..
L u bl i n, Muzeum
Okręgowe,
14 X-31 XII. Organizatorzy:
Wydział Kultury
PWRN, Zarząd Główny Stowarzyszenia
Twórców Ludowych "Cepelia" (Warszawa!,
Scenariusz: Maryla Grybel-Meksuła, Alfred Gouda.
"Przegląd dorobku twórczego członków Stowarzyszenia
Twórców Ludowych"
L u b l i n, Miejski Dom Kultury, 1-2 XII. Organizator: Zarząd Główny Stowarzyszenia T\v[('lcÓ\\' Ludowych. Scenariusz: Celestyn Wrębi ak, Sabina Dados.
"Wycinanki ludowe Ignacego Dobrzyńskiego"
L u b l in, Komitet Wojewódzki PZPR - hall, 19-31 XII. Organizator: Muzeum Wsi
Lubelskiej. Scenariusz: Elżbieta Kępa,
WOJ.
ŁODZI< JE
"Obrazy Henryki Hakowej"
B r z e z i n y, Muzeum Regionalne, wrzesień. Scenariusz: Elżbieta Putyńska.
"Łęczycka sztuka ludowa" *
K u t n o, Powiatowy Dom Kultury, 12-20 XI.
"Sztuka ludovva Ziemi Łowieckiej" *
L i P c e R e y m o n t o w s k i e, luty. Organizatorzy:
Muzeum w Łowiczu, Wydział
Kultury PPRN, Spółdzielnia
Przemysłu Ludowego i Artystycznego
"Sztuka Łowicka".
330
Kronika
,,65-lecie twórczości Marianny Sut"
Ł o w i c z, Muzeum, wrzesień-październik.
Organizatorzy:
Muzeum Narodowe Oddział w Łowiczu, Towarzystwo Przyjaciół Muzeum w Łowiczu.
"Tradycje tkackie w Polsce"
Ł ó d Ź, Muzeum Historii Włókiennictwa, 30 VI-7 X. Scenariusz: Krystyna Kondratiukowa.
"Polski strój ludowy w zbiorach
Muzeum Archeologicznego
Etnograficznego
w Łodzi"
Ł ó d Ź, Muzeum Archeologiczne
Etnograficzne w Łodzi, 15 XI 1973-5 II 1974.
Scenariusz: Elżbieta Królikowska.
"lO-lecie twróczości Mieczysława Zeglińskiego - rzeźbiarza ludowego Ziemi Rawskiej" *
R a waM a z o w i e c k a, Muzeum Ziemi Rawskiej, 5 V-30 X.
"Współczesna rzeźba ludowa regionu sieradzkiego"
Si e r a d z, Muzeum, 3 VIII-3 XII. Scenariusz: Elźbieta Delida.
"Współczesna sztuka ludowa regionu sieradzkiego w XXX-leciu PRL" *
S i e r a d z, Muzeum, 21 X-13 XI. Scenariusz: Elżbieta Delida, konsult. naukowa:
Kazimiera Zawistowicz-Adamska.
WOJ.
OLSZTYNSKIE
"Sztuka ludowa a rzemiosło artystyczne"
O l s z t y n, Biuro Wystaw Artystycznych, marzec.
"Nidzickie dni folkloru"
N i d z i c a, Międzyzakładowy
Klub "Relaks" przy Powiatowym
20 IV-7 V. Scenariusz: Andrzej Kuczyński.
WOJ.
O p o l e,
Muzeum
Domu
Kultury,
OPOLSKIE
"Współczesna rzeźba ludowa Opolszczyzny" *
Śląska Opolskiego, listopad. Scenariusz:
Halina
Jakubowska.
WOJ. POZN.o\NSKIE
"Wystawa
prac
Czesława
Wętkowskiego - rzeźbiarza ludowego zc Skubraczewa
w powiecie Mogilno"
G n i e z n o, Muzeum, 8 V-26 VI. Scenariusz: Małgorzata Kasprzyk.
"Sztuka ludowa w powiecie ostrowskim"
O s t rów
W i e l k o P o l s k i, sala II Liceum Ogólnokształcącego,
2-10 V. Scenariusz: Hanna Pawłowska, konsult. naukowa: Łucja Huzarewicz.
"Ludowe malarstwo na szkle i lustrze"
p i ł a, Muzeum im. S. Staszica, 20 V-18 VII. Scenariusz: Stanisław Błaszczyk.
"Modele i dokumentacje wiatraków Feliksa Klaczyńskiego"
p o z n a ń, Pałac Kultury, 15 V-25 VI. Scenariusz: Feliks Klaczyński, Franciszek
Zarzycki; konsult. naukowa: Adama Glapa.
"Wielkopolska sztuka ludowa" *
p o z n a ń, Pałac Kultury, czerwiec. Organizatorzy:
Wydział Kultury PWRN, Muzeum Narodowe, "Cepelia" .
.,Rzeźby artysty ludowego Macieja Cwierzyka"
p o z n a ń. Klub Międzynarodowej Prasy i Książki, wrzesień.
"Pałucka twórczość ludowa"
W ą g r o w i e c, Powiatowy Dom Kultury, sierpień-wrzesień.
"Prace ludowych twórców regionu wrzesińskiego
i młodych plastyków"
W r z e ś n i a, Muzeum Regionalne, czerwiec.
Kronika
WOJ.
331
RZESZOWSKIE
"Ceramika ludowa" *
L a ń c u t, Powiatowy Dom Kultury, 5-9 IX.
"Prace twórców ludowych"
S ę d z i s z ó w, Powiatowy Dom Kultury, listopad.
WOJ.
SZCZECIŃSKIE
"Współczesna
rzeźba ludowa regionu szczecińskiego w zbiorach Działu Etnografii Muzeum Narodowego w Szczecinie"
M y ś l i bór z, Powiatowy Dom Kultury, 10 XI-15 XII.
"Sztuka ludowa Ziemi Wejherowskiej"
S z c z e c in, Zamek Książąt Pomorskich,
7-28 IV. Organizator:
Powiatowy
Dom
Kultury w Wejherowie, konsult. naukowa: Stefania Liszkowska-Skurowa.
"Wystawa pisanki ludowej regionu szczecińskiego"*
S z c z e c i n, Muzeum Narodowe, 19 IV-7 V. Scenariusz: Jacek Lapott.
"Tkaniny i hafty ludowe na Pomorzu Zachodnim"
S z c z e c i n, Muzeum Narodowe, 12 V-ID X. Scenariusz: Maria Pinińska.
"Sztuka górali podtatrzańskich"
S z c z e c i n, Zamek Książąt Pomorskich, Wojewódzki Dom Kultury, 24 X-H XL
Organizator: Dział Etnograficzny Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem. Scenariusz:
Helena Sredniawa.
"Wystawa sztuki ludowej i twórczości amatorskiej"
S z c z e c i n, Wojewódzki Dom Kultury, 12 XII 1973-6 I 1974. Scenariusz Hanna
Orzha, konsult. naukowa: Elżbieta Adamska-Nalewa.
"Wystawa wieńca dożynkowego" *
S z c z e c i n, Muzeum Narodowe, 19 IX 1973-20 II 1974. Scenariusz: Jacek Lapott.
WOJ.
WARSZAWSKIE
"Sztuka ludowa powiatów Południowego Mazowsza"
G a r wo l i n, G r o d z i s k, M a z o w i e c k i, G rój e c, M i ń s k M a z o w i e cki, Otwock,
Piaseczno,
Ryki,
Wołomin,
15 IV-28 XII. Organizatorzy:
powiatowe domy kultury w wymienonych miejscowościach. Scenariusz: Aleksander
Błachowski.
"Wystawa twórczości ludowej czterech powiatów Podlasia"
(Węgrów, Sokołów Podlaski, Siedlce, Losice) *
Ł o s i c e, S i e d l c e, S o koł ó w P o d l a s k i i W ę g rów,
1 VI-l4 VII. Organizatorzy: powiatowe domy kultury i spółdzielnie pracy PLiA w wymienionych
miejscowościach, "Cepelia" (Warszawa).
"Prace młodych twórców ludowych"
O s t r o lęk a, Wydział Kultury PWRN, czerwiec.
"Artystyczne kowalstwo ludowe"
P ł o c k, Muzeum Mazowieckie, lipiec.
"Współczesna tkanina ludowa Mazowsza"
P ł o c k, Muzeum Mazowieckie, lipiec. Organizatorzy:
Muzeum Mazowieckie w Płocku, Muzeum Historii Ruchu Robotniczego miasta Żyrardowa.
"Sztuka ludowa Puszczy Białej" *
P u ł t u s k, Muzeum Regionalne, 22 VII-3 IX. Scenariusz: Józef Śniegocki.
"Sierpecka rzeżba ludowa"
R a c i ą ż k. T u c h o l i, Ośrodek Kultury, 7-16 VI. Organizator: Muzeum Etnograficzne w Sierpcu. Scenariusz: Tadeusz Zaremba.
332
Kronika
"Czesława Konopka - artystka ludowa z Puszczy Białej"
W a r s z a w a, Galeria
Towarzystwa
Przyjaciół
Sztuk Pięknych w Łazienkach,
15 XII 1972-15 I 1973. Scenariusz: Aleksander Błachowski, konsult. naukowa: Barbara Zagórna-Tężycka.
"Świętokrzyskie
kwiaty i pająki"
W a r s z a w a, Dom Chłopa, styczeń. Organizator:
Wydział Kultury PPRN.
"Malarstwo na szkle Eweliny Pęksowcj z Zakopanego"
War s z a w a, Dom Chłopa, 3 1II-5 IV. Scenariusz: Andrzej Skoczylas.
"Współczesna twórczość ludowa Wielkopolski"
W a r s z a w a, Dom Chłopa, 8-30 VI. Scenariusz: Andrzej Skoczylas.
"Pokaz naj cenniejszych zabytków Państwowego Muzeum Etnograficznego"
W a r s z a w a, Państwowe
Muzeum Etnograficzne,
14 VII-31 VIII. Konsult. naukowa: Kazimierz Pietkiewicz.
"Ludowe malowanki
województwa
warszawskiego
i lubelskiego" *
W a r s z a w a, Łazienki (Stara Kordegarda),
pażdziernik.
Organizator:
"Cepelia'· .
••Współczesna tkanina ludo"va Mazowsza"
Żyr a l' d ó w, Muzeum Historii Ruchu Robotniczego, 20 VII-2 IX. Scenariusz: Ewa
Bączyńska.
WOJ.
WROCLAWSKIJC
••Rzeźba ludowa Józefa Serwika"
W r o c ł a W, Muzeum Etnograficzne,
10-30 III. Scenariusz:
Krystyna
Gerliczowa.
konsult. naukowa: Ewa Jęczalik.
"Pisanki i palmy wielkanocne"
W l' o c ł a w, Muzeum Etnograficzne,
8-15 IV. Scenariusz:
Maria Gołu bkow .
••Współczesna ceramika ludowa na Dolnym Śląsku"
W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne,
15-21 VII. Scenariusz: Maria Gołubkow, kon~.ult. naukowa: Barbara Jankowska.
WOJ.
ZmLONOGORSKH:
"Region Podhala"
G o r z ó w W i e l k o p o l s k i, Muzeum Regionalne, 29 IV-·ZU VI. Organizator:
Etnograficzny
Muzeum Tatrzańskiego
w Zakopanem.
Scenariusz:
Helena
niawa.
Wystawy
o tematyce
KRAJE
zagraniczncj
Dział
Sred-
w Polsce
EUROPEJSKIE
"Nasze nowe i stare miasto" (Bułgaria). Dni Wielkiego Tyrnowa w Krakowie
KI' a k ó w. Pawilon wystawowy Biura Wystaw Artystycznych,
21-27. V.
"Współczesna sztuka ludowa Wschodniej Słowacji" (CSRS). Dni kultury Wschodniej
Słowacji
Jar o s ł a w, Muzeum, 18-28 X. Scenariusz: Jan Koma (Muzeum w Presove).
"Sztuka ludowa Macedonii" (Jugosławia)
Kra k ó w, Muzeum Etnograficzne,
kwiecień: Warszawa, Muzeum Archeologiczne.
15 III-ID IV; Bytom, Muzeum Górnośląskie, maj. Współorganizator:
Muzeum Etnologiczne w Skopje.
"Prace twórców ludowych w Rostocku" (NRD)
S z c z e c i n, Zamek Książąt Pomorskich, pażdziernik.
:333
Kronika
"Norwegia w strojach ludowych - laleczki Rónnaug Petterssen"
B y t o m, Muzeum Górnośląskie,
25 X-25 XI. Scenariusz:
Barbara Bazielich, konsult. naukowa: Aagot Noss (Norsk Folkemuseum w Oslo).
"Rumuńska sztuka ludowa"
G r u d z i ą d z, Muzeum, 30 XI 1972-13 III 1973. Scenariusz:
Bożena Sikorska-Nowacka, Jadwiga Drozdowska.
"Twórczość ludowa Białorusi" (ZSRR). Dni Białorusi w Polsce.
B i a ł y s t o k, Muzeum Ruchu Rewolucyjnego,
lipiec. Scenariusz: Włodzimierz Żygałow, Włodzimierz Tkaczenko - plastycy z Grodna; P u ł t u s k, Powiatowy Dom
Kultury, lipiec; War s z a w a, sala Towarzystwa
Przyjaciół Sztuk Pięknych, lipiec.
"Etnografia Syberii - badania polskie w XIX wieku" (ZSRR)
W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne, październik.
"Tradycje i współczesność w twórczości artystów ludowych narodów Związku Radzieckiego"
War s z a w a, Dom Artysty Plastyka, listopad; S z c z e c i n, Zamek Książąt Pomorskich, grudzień.
"Ludowe ubiory w republikach ZSRR"
P ł o c k, Dom Kultury
Budowniczych
Kombinatu,
marzec.
Scenariusz:
Edward
Kostka, artysta plastyk.
"Sztuka ludowa krajów socjalistycznych"
R z e s z ó w, Dom Sztuki, maj.
KRAJE
POZAEUROPEJSKIE
"Z kraju kwitnącej wiśni" (Japonia)
B i c r u t o w i c c, Dom Wczasowy "Morskie Oko", 23 VII-15 X. Współorganizatorzy:
Muzeum Archeologiczne
we Wrocławiu,
Muzeum Archeologiczne
i Etnograficzne
w Łodzi, Uniwersytet Aoyama Gakuin w Tokio.
"Folklor Maroka w malarstwie
Zofii Piramowicz".
(Wystawa połączona z pokazem
strojów, tkanin i rzemiosła marokańskiego)
Kra k Ó w, Muzeum Etnograficzne,
maj.
"Meksykańska
sztuka ludowa"
Kra k ó w, Muzeum Etnograficzne,
styczeń; VV a r s z a wa, Galeria Sztuki Współczesnej, luty. Organizatorzy:
Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Museo de las Culturas w Meksyku. P o z n a Ii. Muzeum Archeologiczne, 20 IX 1973-13 I 1974. Scenariusz: Carlos Hermandez Serwano.
"Sztuka Archipelagu Nusantary"
(Indonezja)
W r o c ł a w, Muzeum Archeologiczne, 2 XII 1972-12 VIII 1973. Scenariusz: Andrzej
Wawrzyniak,
konsult. naukowa:
Marian
Godlewski,
Anna Kozyra.
G l i w i c e,
Muzeum, 15 IX 1973-14 I 1974. Scenariusz: Elżbieta Łuczak.
"Starożytne Peru"
Kra k ó w, Muzeum Archeologiczne, grudzień.
Polskie
wystawy
etnograficzne
za
granicą
BUŁGARIA
"Polska sztuka ludowa i rękodzieło"
S o f i a, Ośrodek Kultury Polskiej, czerwiec.
"Polska Sztuka ludowa" (Wystawa połączona z kiermaszem)
S o f i a, Organizator: Spółdzielnia Przemysłu Ludowego i Artystycznego
spiańskiego \V Krakowie.
im. S. Wy-
334
Kronika
CZECHOSŁOWACJ
Cieszyn
towy.
C z e s k i,
A
"Hafty i koronki śląskie"
grudzień. Organizator:
Polski
Związek
Kulturalno-Oświa-
"Tkanina artystyczna i regionalne lalki"
P r a g a, Ośrodek Kultury Polskiej, 20-30 XI. Organizator: Spółdzielnia
Ludowego i Artystycznego w Krakowie.
Przemysłu
DANIA
A s n a e s, "Hus et" ("Dom"
penhadze.
"Polska sztuka ludowa"
Klub), kwiecień. Organizator:
Ambasada
PRL w Ko-
HOLANDIA
"Polski przemysł ludowy i artystyczny"
(Wystawa połączona z kiermaszem)
H a g a, grudzień. Organizator: "Cepelia", Ambasada PRL w Hadze.
NIEMIECKIA
REPUBLIKA
DEMOKRATYCZNA
"Polska sztuka ludowa" (Wystawa połączona z kiermaszem)
B e r l i n, Ośrodek Kultury Polskiej; L i P s k, Ośrodek Informacji i Kultury Polskiej, marzec-kwiecień
i wrzesień. Organizator: Spółdzielnia Przemysłu Ludowego
i Artystycznego im. S. Wyspiańskiego w Krakowie.
"Sztuka ludowa Kujaw i Pomorza"
L i P s k, Ośrodek Informacji i Kultury Polskiej, grudzień. Organizator: KujawskoPomorskie Towarzystwo Kulturalne.
"Wielkopolska sztuka ludowa"
S e n f t e n b e r g, październik.
Organizator:
Muzeum Kultury
Sztuki Ludowej
w Poznaniu.
"Góralska sztuka ludowa"
T e m p l i n, Muzeum Etnograficzne, 18 V-20 VI. Organizator: Muzeum Tatrzańskie
w Zakopanem. Scenariusz: Helena Sredniawa.
SZWAJCARIA
L o z a n n a, Muzeum
ficzne w Krakowie.
Sztuki
"Polska sztuka ludowa"
Użytkowej, grudzień. Organizator:
Muzeum Etnogra-
Z materiałów ODiIE opracowała
Teresa Zakrzewska
ETNOGRAFIA
SYBERII -
WYSTAWA
POLSKIE BADANIA W XIX WIEKU
ETNQGRAFICZNA,
WROCŁAW
1973
W roku 1883 polski przyrodnik Benedykt Dybowski, którego zasługi na polu
badań enograficznych tubylców syberyjskich nie zostały do dzisiaj w pełni przedstawione, opuścił Kamczatkę, gdzie przez okres czterech lat pełnił funkcję lekarza
okręgowego. Wróciwszy do kraju przywiózł ze sobą olbrzymie zbiory przyrodnicze
Kronika
335
i etnograficzne, które w 1884 r. eksponowane były na dwu wysta\vach w Warszawie i Lwowie '.
Po zmiennych kolejach losu i znacznym zdekompletowaniu
etnograficzna
kolekcja B. Dybowskiego weszła w skład zbiorów Muzeum Etnograficznego
w Krakowie, gdzie przechowywana jest do chwili obecnej. W jej skład wchodzi interesujący katalog zabytków związanych
z kulturą
mieszkańców
Kamczatki
i Wysp
Aleuckich 2. Bez wątpienia są to najcenniejsze
zbiory etnograficzne
muzealnictwa
polskiego, które dotyczą Syberii, szkoda jednak, że nie są one eksponowane
na
stałej wystawie i nie zostały jeszcze należycie opracowane.
Z okazji I naukowej konferencji na temat historii kontaktów polsko-rosyjskich
w dziedzinie etnografii, obradującej
we Wrocławiu w dniach 19 i 20 września
1973 r. (zob. komunikat na s. 312), otwarto w Muzeum Etnograficznym - Oddziale
Muzeum Narodowego we Wrocławiu wystawę pod wspomnianą
w tytule nazwą:
"Etnografia Syberii - badania polskie w XIX wieku". Pokazano na niej właśnie,
po raz pierwszy nieomaiże od stu lat, część cennego zbioru B. Dybowskiego, stanowiącego główny dział ekspozycji. Wystawa doszła do skutku dzięki poparciu dyrekcji Muzeum Narodowego i szczególnemu zaangażowaniu się pracowników Muzeum
Etnograficznego we Wrocławiu w osobach dr Ewy Jęczalik i mgr Magdaleny Rostworowskiej 3.
Wystawę poprzedziła mozolna praca nad dokonaniem
wyboru przedmiotów
do ekspozycji, chodziło bowiem o taki dobór zabytków, aby całość w sposób najbardziej zbliżony do rzeczywistości oddawała obraz materialnej
kultury ludów Syberii. Główną uwagę skierowano więc tutaj na obiekty charakteryzujące
odzież
(znalazły się na wystawie ubiory Itelmenów z Kamczatki, Koriaków i Czukczów,
misternie zdobiona odzież Ewenów i odzież ze skór rybich używana przez Aleutów
przy połowach ryb i ssaków morskich), transport i komunikację, myśliwstwo i rybołówstwo (z morskim zajęciem Aleutów wiązały się pokazane na wystawie modele różnego rodzaju łodzi oraz harpuny wyrzucane ze specjalnych miotaczy i różne
gatunki strzał), wytwory sztuki ludowej, np. rzeźby w kle morsa oraz naczynia
plecione z trawy morskiej lub wykonane z kory brzozowej.
Poważne luki materiałowe
utrudniły jednak w dużym stopniu pierwotne zamierzenie organizatorów wystawy. idące w kierunku zaprezentowania
całościowego
obrazu kultury ludów Syberii. Najdokładniej
pokazano kulturę Itelmenów - ludu
liczącego obecnie tysiąc osób i mieszkającego w paru osadach na zachodnim wybrzeżu Kamczatki. Ta część ekspozycji oparta była wyłącznie o zbiory B. Dybowskiego, które przc\vażały na wystawie. Podkreślić tutaj trzeba, że badacz ten, prze1 KataLog etnograficznej
wystawy
Kamczatki,
Lwów 1884; K. Jurkiewicz,
Wystawa etnogn/ficzno-przyrodnicza
D-ra Dybowskicgo.
"Kłosy"
1884, t. 38, s. 150-151, 160, 171, 189-190, 207208; Sęp [pseud.],
Wystawa
Dra B. Dybowskiego.
"Biesiada
Liter,acka"
1884, t. 17, s. 115;
F. Sulimirski,
Dr Benedykt Dybowski
i wystawa jego zbiorów.
"Wędrowiec"
1384, t. 22, s. 79BO, 86-87; tenże,
Wystawa zbiorów
pro!. B. DybowsTdego. "Kurier
Warszawski"
1884, nr 456,
s. 1-2; W. G'f., Wystawa D-rlI Dybowskiego.
"Prawda" 1884, t. 4, s. 88.
2 Jak
wyn'ka
ze stat'ych
kaTt
inwentarzowych
Muzeum
Techniczno-Pr·zemyslowego
\If
Krakowie,
znajdujących
się roo niedawna
w krakowskim
Muzeum
Na,rodowym,
w 1886 r.
zbiory
wystawy
kamczackiej
B. Dybowskiego
zostały
zakupione
przez
dy-rekcję
Muzeum
Techniczno-Przemysłowego,
a z chwilą
likwidacji
tej placówki
pr'Zeszły w posiadal'llie
Muzeum Narodowego
w K.rak·owle.
W 1913 r. niewielka
ich częśćzostał<l
przekazana
Muzeum
Etnograficznemu
w Krakowie,
zaś w latach
sześćd2Jiesiątych
Muzeum
to otrzymało
dalszą
część zbioru, mianowicie
bogatą
kolekcję
odzieży
kamc'za·ckiej.
8 Organizatorzy
konferencji
serdecznie
dziękują
kierowl'llictwu
Muzeum
.Nar·odowego
i Muzeum
Etnograficznego
we Wrocławiu
za urządzenie
i otwa,rcie
tej wystawy
VI czasie
obrad.
Kronika
bywając na Kamczatce, w sposób celowy i systematyczny uzupełniał kolekcję etnograficzną przeznaczoną dla Polski. Gdy np. ze względów czysto transportowych
nie
miał możliwości dostarczenia do kraju łodzi i sań używanych przez ludy zamieszkujące Kamczatkę i Wyspy Aleuckie, wykorzystał
zdolności "rzemieślników"
tubylczych, którzy wykonali dokładne modele tych przedmiotów. Część z nich znalazła
się na wystawie. W grupie tych eksponatów zasługują na wyróżnienie modele starych sań itelmeńskich, które poza terenem półwyspu kamczackiego nie posiadały
swych odpowiedników pod względem formy. Sanie te odgrywały niezmiernie ważną
rolę w życiu Itelmenów. Części składowe sań spojone rzemieniami z foczej skóry
czyniły je podatnymi na wszelkie nierówności terenowe. Szerokie i cienkie płozy
zgrubione były w miejscu zetknięcia się ze stramami. W zgrubieniach tych znajdowały się otwory, poprzez które przewleczone były rzemienie mocujące stramy. Kosz
pleciony ze skóry i giętych prętów umocowany był na stramach stanowiących naturalną całość z nasadami. Niektóre CZęŚCIsań itelmeńskich były zdobione, przeważnie prostym ornamentem
geometrycznym.
Jako siły pociągowej Itelmeni używali psów, które do zaprzęgu zakładane były parami z jednym przewodnikiem.
Sanie te już w początkach XIX stulecia zaczęły wychodzić z użycia, aby w latach
póżniejszych zniknąć bezpowrotnie.
Cennym uzupełnieniem wystawy były unikalne rękopisy i stare druki dotyczące
Syberii, książki pisane przez ludzi, którzy przebywali za Uralem w XVII-XIX w.,
a także mapy ilustrujące
szlaki wędrówek polskich badaczy i zesłańców po tych
obszarach.
Zaletą ekspozycji był jej kameralny charakter, umożliwiający nieprofesjonalistom łatwiejsze zorientowanie się w zróżnicowaniu form prezentowanych
wytworów
kultury materialnej. Zarówno sposób prezentacji (w formie etnograficznej wystawy)
polskich badań nad ludami Syberii, jak też charakter
zbioru (w przeważającej
mierze noszący znamiona dziedzictwa narodowego) sprawiły, że wystawa wywolała
duże zainteresowanie
szerokich kręgów społeczeństwa. Materialny kształt zainteresowań poprzednich pokoleń Polaków etnografią ludów Syberii, który zaprezentowano na wystawie, potwierdził raz jeszcze, że w zakresie tym nauka polska osiągnęła rezultaty warte przypomnienia i systematycznego opracowania.
Antoni
WYSTAWA
,.DZIEŁ
WSZYSTKICH"
OSKARA
KOLBERGA
Ku.czyński
W MOSKWIE
Wysta\\-a Dzieł wszystkich
O. Kolberga w Związku Radzieckim była przygotowywana od dłuższego czasu w ramach współpracy
Redakcji Naczelnej DWOK
z Ludową Spółdzielnią Wydawniczą, Polskim Wydawnictwem Muzycznym i Zarządem Głównym Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej.
Przygotowano na Wystawę 16 plansz kolorowych wykonanych artystycznie przez plastyka, Katalog Wystawy w języku rosyjskim (nakład 2 tys. egzemplarzy), wszystkie wydane tomy
Dzieł (w liczbie 56) oraz szereg elementów zdobniczych. Transportem
substancji
wystawienniczej
zajął się Zarząd Główny TPPR, a ustawieniem
Wystawy także
Zarząd Główny Towarzystwa Przyjaźni Radziecko-Polskiej
przy współpracy kierownictwa Biblioteki im. W. Lenina w Moskwie.
Kronika
Wystawa została urządzona na dziel'1 2 kwietnia 1974 r., w ramach Wystawy
Książki Polskiej, jaka miala miejsce w hallu I piętra tejże Biblioteki. Ze względu
na szereg okoliczności, samo uroczyste otwarcie 'Wystawy Dzid wszystkich
O, Koloerga zostało przesunięte na dzień 12 kwietnia 1974 r. o godzinie 12. Przy licznie
::gromadzonej publiczności, szczelnie wypeiniającej
hall Biblioteki, Wystawę otworzył dyrektor Biblioteki im. W. Lenina, prof. dr Nikolaj M. Sikorski. Uwydatnił on
znaczenie Wystawy Książki Polskiej w Moskwie, szczególnie zaś właśnie Dziel
lL'szystkich O, Kolberga jaKo wydawnictwa
monumentalnego,
świadczącego
o po'.':ażnym dorobku nauki polskiej, wskazał też na wyjątkową postać Kolberga. Z kolei prof. dr Igor Belza, znany specjalista z zakresu historii kultury polskiej i mu-'
2ykologii, aktualny prezes Zarządu Głównego TPRP, w gorących słowach scharak:eryzowal osiągnięcia
badawcze
Kolberga
i znaczenie jego Dziel
dla kultury
; nauki zarówno dawniej, jak i dzisiaj i podkreślil, że wydanie Dzieł Kolberga jest
:zymś wyjątkowym
i należy do najbardziej
znamiennych
osiągnięć kultury
pol-
L
·•..yS1:lWV
[):w!
U:..,:.II,-;tkicll
OSk<ll'~l
Kolberga
\V IVlosk\\'ic,
kwieciell
1974
\v
ran'Dch
Dni
Kultury
Polskiej,
,kic,l: '.\'yra~ii zadowo1cnic, że pierwsza wystawa Dziel ma mleJsce w Mosk\vie.
~Q,'t~'pni(' przcmawiaJ redaktor naczelny Dziel, proL dr J. Burszta. Zbliżył on słu,'haczy rio "ame] postaci Kolberga, scharakteryzował
jego monumentalne
dzieło
",skazał na jego symholiczne znaczenie dla współpracy międzynarodowej
w za;-:'csi(Okultury i nauki.
\\' końeu przemawiał prezes Ludowej Spółdzielni Wydawniczej, poseł na Sejm.
Zygmu;,t Surowiec. Skoncentrował
się on na osiągnięciach
i planach wydawni.::ych LSW \\ zakresie udostępnienia
literatury
rosyjskiej
i radzieckiej
w Polsce
i.udo\\'c,i,
22 --
.Lud.
~.. ")9
338
Kronika
Po uroczystym otwarciu Wystawy zebrani zadawali pytania szczegółowe i żywo
interesowali
się samą ekspozycją, która ma być udostępniona
publiczności jeszczE'
przez dłuższy czas. Była też mowa o tym, by ekspozycję pokazać także \\" innych
miastach Związku Radzieckiego.
Józef
OTWARCIE MUZEUM OSKARA KOLBERGA
Dllrs:zta
W PRZYSUSZE
Staraniem Przysuskiego Towarzystwa Kulturalnego
im. O. Kolberga w Przysusze, popartym przez władze administracyjne
i czynniki społeczno-polityczne
miasta
i powiatu, oraz przy pomocy Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego
- Redakcji
DzieŁ wszystkich
O. Kolberga, zostało utworzone w Przysusze Muzeum Oskara
Kolberga.
Słowa prawdziwego uznania za powołanie do życia placówki należą się organizatorom, a zwłaszcza członkom Zarządu Przysuskiego Towarzystwa Kulturalnego
im. O. Kolberga w osobach: Hieronim Cichocki - prezes, mgr Tadeusz Głowacki zastępca prezesa, Stanisław Ambrożek - sekretarz, Marian Ślufarski - skarbnik.
b. poseł mgr Piotr Wrzeszcz, Stefan Marczyński, Marian Kwapień, zmarły niedawno
mgr Stefan Kotlarczyk i wielu innych. Działacze ci osiągnęli bardzo duży sukces.
Utworzone przez nich Muzeum jest bowiem pierwszym w Polsce i na świecie muzeum kolbergowskim
(wcześniejsze od tej placówki są izby pamięci O. Kolberga.
jak np. izba w dworku w Modlnicy koło Krakowa, w której Kolberg mieszkał w latach 1871-1884, znajdująca
się obecnie pod opieką Uniwersytetu
Jagiellońskiego).
Otwarcia nowej placówki
dokonano
w 160 rocznicę urodzin O. Kolberga,
obchodzoną
uroczyście podczas dorocznych
"Dni Kolbergowskich"
w Przysusze
w dniach 8-9 czerwca 1974 1'.
Muzeum mieści się w zabytkowym pałacyku Dębińskich z XVIII wieku, położonym w pobliżu muszli koncertowej w otoczeniu pięknego parku, w którym organizatorzy planują wkrótce rozpoczęcie budowy pomnika O. Kolberga. Chwilowo
Muzeum dysponuje jedną salą wystawową oczekując w najbliższym czasie przyznania dalszych pomieszczeń oraz odpowiednich funduszów na gromadzenie zbiorów, ich konserwację
i opracowanie oraz ekspozycję. Potrzeby placówki znajdują
właściwe zrozumienie u władz miasta i powiatu.
W nowootwartej
sali muzealnej w dniu 9 czerwca 1974 1'. udostępniono zwiedzającym wystawę kolbergowską. Jej twórcami są: mgr Stefan Rosiński - kustosz
Muzeum w Radomiu (scenariusz) i mgr Zbigniew Karbarz - artysta plastyk (opracowanie plastyczne wystawy oraz opracowanie graficzne plakatu i Katalogu Wystawy). Z satysfakcją
można stwierdzić, że wystawę urządzono umiejętnie. Wśród
sprzętów z dawnej epoki rozstawionych
w izbie z zabytkowym kominkiem, stworzywszy tym samym wystrój żywo przypominający
wnętrze XIX-wiecznego
gabinetu etnografa, ukazano wszystko to, co w związku z Kolbergiem Muzeum zdołało
do tej pory zgromadzić, a więc: kilka rękopisów terenowych (dar Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego), wydane tomy jego Dziel wszystkich,
pierwodruki
dzieła Lud. Jego zwyczaje ..., wiele fotokopii dokumentujących
szcze-
339
KronIka
góły biografii Kolberga i obrazujących
kolbergowskie
zbiory folkloru, jego prace,
rozprawy etnograficzne itp., wreszcie fotoportrety
uczonego, jego rodziców, rodzeństwa, współpracowników
i in. Całość materiałów, rozmieszczonych czytelnie, w układzie chronologicznym
i opatrzonych
komentarzem
bądź cytatami z dzieł Kolberga
lub fragmentami opinii naukowych o jego dorobku, napisanymi artystycznie
techniką ołówkową na płytach z surowego drewna, stanowiła estetyczny, przejrzysty
choć skrótowy przegląd życia i działalności
badawczo-naukowej
i wydawniczej
etnografa.
Skromne obecnie zbiory nie pozwoliły - rzecz jasna - ukazać pełni działalności i zasług Kolberga. Zabrakło przede wszystkim
akcentu muzykologicznego,
podkreślającego
twórczość
Kolberga
zarówno
w dziedzinie
kompozycji,
jak
i w opracowaniu melodii ludowych. Brak było również charakterystyki
Kolberga
jako
zbieracza
terenowego,
a więc
cechy
najbardziej
typowej
dla
jego
sylwetki. Jak zapewniają organizatorzy,
świadomi niedostatków
wystawy, w przyszłości będzie możliwa realizacja pełniejszej ekspozycji, lub wystaw poświęconych
wybranym tematom kolbergowskim, poprzez systematyczne poszerzanie zbiorów i ich
naukowe opracowywanie.
Już w tej chwili Muzeum rozwija poszukiwania
i kontakty z wieloma instytucjami
i osobami, m. in. z członkami rodziny Kolberga, jak
np. z prof. drem Bogdanem Marconim w Warszawie i mgr Henrykiem Kolbergiem
w Poznaniu, współpracuje
z mgr Marią Turczynowiczową
w Poznaniu, Redakcją
Naczelną DzieL wszlIstkich O. Kolberga, Oddziałem Polskiej Akademii Nauk w Krakowie i in. Życzyć należy dużo wytrwałości i powodzenia w poszukiwaniach.
Akt otwarcia Muzeum poprzedziła sesja popularnonaukowa
poświęcona Kolbergowi, zorganizowana
przez Zarząd Przysuskiego
Towarzystwa
Kulturalnego
im.
O. Kolberga oraz Wydział Kultury Urzędu Powiatowego w Przysusze. Sesja odbyła
się z licznym udziałem władz politycznych
i kulturalnych
oraz przedstawicieli
społeczeństwa. Referaty okolicznościowe wygłosili pracownicy naukowi Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu: prof. dr Józef Burszta, redaktor
naczelny
DzieL wszystkich
O. Kolberga: Oskar Kolberg a kultura
polska i dr Bogusław Linette: Kolberg jako etnomuzykolog.
W sesji uczestniczyły także zespoły regionalne,
które wykonały kilka pieśni.
Uroczystości otwarcia Muzeum towarzyszyły także wystawy osiągnięć twórców
ludowych (tkactwo, rzeźba, wycinanka)
oraz przegląd kapel, chórów i zespołów
artystycznych z powiatu przysuskiego i okolic, a nawet z Łodzi i Płocka.
Medard
USTANOWIENIE
Tarko
OGÓLNOPOLSKICH NAGRÓD IM. OSKARA KOLBERGA
"ZA ZASŁUGI DLA KULTURY LUDOWEJ"
W związku z 30-leciem Polski Ludowej redakcja mazowieckiego miesięcznika
kulturalno-społecznego
"Barwy", przy wszechstronnym
poparciu środowisk artystycznych i naukowych oraz władz i instytucji terenowych i centralnych,
ustanowiła w 1974 r. pierwsze w świecie doroczne ogólnopolskie Nagrody imienia Oskara
Kolberga "Za zasługi dla kultury ludowej". Nagrody obejmują: medal im. O Kolberga, dyplom w oprawie skórzanej oraz nagrodę pieniężną, a przyznawane
są
3-10
Kronika
twórcom ludowym, popularyzatorom
ludowej sztuki i kultury, działaczom, organizatorom, pracownikom
naukowym badającym kulturę ludową oraz innym osobom
i zespołom wyróżniającym
się w dziedzinie inspirowania
i upowszechniania
twórczości ludowej.
Powstał Fundusz Nagród, który zasilają swymi dotacjami następujące
instytucje: Ministerstwo
Kultury
i Sztuki, Centralna
Rada Spółdzielni
"Samopomoc
Chłopska", Centrala Spółdzielni Ogrodniczych, Centralny Związek Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych,
Centralny
Związek
Spółdzielni
Mleczarskich,
Centralny
Związek Spółdzielczości Pracy, Związek Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Cepelia", Związek Autorów i Kompozytorów
"Zaiks", Robotnicza Spóldzielnia Wydawnicza
"Prasa-Książka-Ruch",
Naczelna Rada Spółdzielcza, Związek
Socjalistycznej
Młodzieży Polskiej, oraz Rada Zakładowa Mazowieckich Zakładów
Petrochemicznych
w Płocku i Fabryka Maszyn Żniwnych w Płocku.
Ideą przewodnią
organizatorów
i fundatorów
nagród jest spotęgowanie
twórczej roli kultury i sztuki ludowej w procesie kształtowania
się współczesnej kultury
narodu, spożytkowanie
wzrastającego
znaczenia
jej oryginalności
i odrębności
w życiu współczesnym.
Sztuka ludowa bowiem - jak stwierdzają
- "... wyrosła
z tradycji narodowych,
przechowywana
przez pokolenia, różni się nawet w poszczególnych regionach tego samego kraju. Czerpiąc z osiągnięć przeszłości zmienia
się, przekształca,
inspiruje twórczość zawodową, słowem spełnia doniosłą rolę artystyczną i kulturową. Nawet kontynuując
odwieczne tradycje stała się - już przez
samą różnorodność i oryginalność form - nieodzownie potrzebna w naszej cywilizacji. Dlatego należy czynić wszystko, aby i nasz folklor, nasza sztuka ludowa tak ciekawa i stosunkowo
tak jeszcze autentyczna
mogły rozwijać się coraz
pełniej.'''
W związku z tym jest rzeczą oczywistą, że ustanowiony przez redakcję ..Barw"
naturalny,
historycznie uzasadniony i najbardziej
adekwatny patronat Oskara Kolberga nad całą inicjatywą
nadaje nagrodom bardzo wysoką rangę moralną. zaś
laureatom przynosi zaszczytne wyróżnienie. Imię Kolberga bowiem - jak wiemywiąże się ściśle z początkami polskiego i słowiańskiego
zbieractwa
tradycji ludo·
wych, ludoznawstwa,
z krzepnięciem
etnograrii i folklorystyki
polskiej jako nauki,
której podstawę stworzył zebranymi materiałami
dokumentującymi
stan XIX-\\'ie,
cznej kultury ludowej właśnie w jej regionalnych
odrębnościach
i narodowej oryginalności, a równocześnie
w tysiącletnim
związku z innymi kulturami
Europy.
w całym bogactwie wartości artystycznych
oraz w zawartej w niej sile patriotyzmu
i polskości - by służyły rozwojowi społeczeństwa.
Służą one dziś społeczeństwu
w postaci drukiem wydawanych
jego Dzid wszystkich
i będą skutecznie współuczestniczyć w realizacji wspomnianej
idei.
Kryterium
wyboru i oceny dzieł twórczości ludowej czy działalności os,')b i zespolów jest przede wszystkim wartość artystyczna
dzieła czy działalności, a następnie autentyzm, związek z tradycją lokalną i regionem, siła oddziaływania
\\' środowisku, uznanie
działalności,
wartość
dorobku badawczego
lub organizacyjno-popularyzatorskiego,
wydawniczego
itp. Wyborem i oceną dzieł czy osc'lb kandydujących
do nagrody zajmuje się 27-osobowa Komisja Nagród, w skład które.;
wchodzą następujący
specjaliści:
mgr
Aleksander
Jackowski
(Instytut
Sztuki
PAN) - przewodniczący,
prof. dr Kazimiera
Zawistowicz-Adamska
(Univ,'crsytet
Łódzki), doc. dr Maria Biernacka
(Instytut
Historii Kultury
Materialnej
PAN),
dr Stanisław Błaszczyk (Muzeum Etnograficzne
w Poznaniu. Oddział Muzeum Narodowego), mgr Aleksandra Bogucka (Polskie Wydawnictwo
Muzyczne), prof. dr Józef Burszta (Uniwersytet
im. A. Mickiewicza w Poznaniu, redaktor naczelny Dziel
Kronika
~-n
wszystkich
Oskara Kolberga), Bronisław Cukier (Stowarzyszenie
Twórców Ludowych), dr Grażyna Dąbrowska (Instytut Sztuki
PAN), mgr Henryk
Gaworski
(redaktor naczelny mies. "Barwy"), Juliusz Głowacki (redakcja mies. "Barwy") sekretarz Komisji, mgr Bożena Golcz ("Cepelia"), dr Anna Kuhczyńska-Iracka
(Instytut Sztuki PAN), mgr Zofia Jaworska
(Instytut Sztuki PAN), mgr Leszek
Juricwicz (Ministerstwo Kultury i Sztuki), Konrad Kaszewski (Warszawski Komitet
Wojewódzki PZPR), dr Kazimierz Pietkiewicz (Państwowe Muzeum Etnograficzne
w Warszawie), prof. dr Ksawery Piwocki (Instytut Sztuki PAN), prof. dr Anna
Kutrzeba-Pojnarowa
(Uniwersytet Warszawski), prof. dr Roman Reinfuss (Uniwersytet Jagielloński), doc. dr hab. Dorota Simonides (Uniwersytet Wrocławski), dr Marian Soltysiak (Muzeum Mazowieckie w Płocku), mgr Elżbieta Staniak (Warszawski
Urząd Wojewódzki), prof. dr Jan Stęszewski (Związek Kompozytorów
Polskich),
mgr Barbara Zagórna-Tężycka
(Ministerstwo Kultury i Sztuki), mgr Wanda Uziembło (Instytut Kultury Współczesnej' PAN), mgr Tadeusz Więckowski ("Cepelia"),
doc. dr Gustaw Zemła (Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie).
Komitet Honorowy Nagród im. O. Kolberga stanowią: członek Biura Politycznego PZPR, wicepremier i minister Kultury i Sztuki, Józef Tejchma - przewodniczący; I sekretarz Warszawskiego
Komitetu Wojewódzkiego PZPR Kazimierz Rokoszewski; Wojewoda Warszawski Franciszek Tekliński, z-ca kierownika Wydziału
Kultury KC PZPR Edmund Makuch, pr'ezes ZG RSW "Prasa-Książka-Ruch"
Stani-o
sław Mojkowski, dyrektor Instytutu Sztuki PAN prof. dr Jułiusz Starzyński, członkowie PAN - prof. dr Kazimierz Dobrowolski i prof. 'dr Julian Krzyżanowski,
prezydent m. Płocka Henryk Rybak.
Po raz pierwszy medale i dyplomy oraz nagrody pieniężne w wysokości 15 tys.
złotych wręczono w czerwcu 1974 r. Otrzymało je 12 następujących
osób i zespołów:
1. Władysław Chajec rzeżbiarz ludowy ze wsi Kamienica Górna, pow. Jasło;
2. Michalina, Jadwiga i Zbigniew Ćwiżewiczowie z Bukowiny Tatrzańskiej - działacze kulturalni
i popularyzatorzy
folkloru góralskiego;
3. Justyna
Grzegory tkaczka, hafciarka i wycinankarka
ludowa ze wsi Złaków Borowy, pow. Łowicz;
4. Franciszek Horak - mistrz zdobniczy tradycyjnego
stroju ludowego (metaloplastyka) z Cieszyna; 5. Janina Orynżyna z Warszawy - organizator
przemysłu
ludowego i artystycznego oraz autor kilku prac z tej dziedziny; 6. Franciszka Rybkowa z Lipska, pow. Dąbrowa - twórca regionalnego tkactwa, głównie dywanowego; 7. Jadwiga Sobieska z Warszawy - pracownik naukowy, współtwórca zbiorów folkloru pieśniowo-muzycznego
Instytutu Sztuki PAN oraz podstaw etnomuzykologii polskiej;
8. Tomasz Śliwa ze Zbąszynia
instrumentalista
ludowy,
zwlaszcza kożlarz, twórca znanej kapeli ludowej i wychowawca młodych muzyków
ludowych; 9. Adam Zegadło - rzeźbiarz ludowy ze wsi Krzyżka, pow. Kielce;
10. Zespół regionalny "Kurpianka"
z Kadzidła, pow. Ostrołęka; 11. Orawski Zespół
Pieśni i Tańca "Zubrzyca Górna" (przy Związku Podhalan i Parku Etnograficznym
w Zubrzycy Górnej, pow. Nowy Targ); 12. Związek Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Cepelia" - członek Światowej Rady Rękodzieł (bez nagrody
pieniężnej).
Uroczystość wręczenia nargód odbyła się w Zamku
książąt
mazowieckich.
w Płocku w dniu 22 czerwca 1974 r. podczas VIII Ogólnopolskiego Festiwalu Fol-·
kloru. Aktu wręczenia dokonali: wicewojewoda warszawski Bolesław Rek i redaktor naczelny mies. "Barwy" Henryk Gaworski, w towarzystwie
przewodniczącego
Komisji Nagród mgra A. Jackowskiego
i redaktora
naczelnego Dziel wszystkich
O. Kolberga prof. dra J. Burszty, prezydenta m. Płocka H. Rybaka, g()spodarza
Zamku - dyrektora Muzeum Mazowieckiego dra M. Soltysiaka, licznie zgroma-
342
Kronika
dzonych przedstawicieli
władz kulturalnych
województwa
i powiatu, działaczy,
folklorystów
i miłośników
folkloru, zespołów festiwalowych,
gości zagranicznych
i wielu innych osób.
Z okazji wręczenia nagród i z racji Festiwalu otwarto w salach Muzeum Mazowieckiego wystawę polskiego stroju ludowego oraz twórczości ludowej reprezentującej dorobek laureatów nagród (według projektu T. Zaremby z Państwowego
Muzeum Etnograficznego w Warszawie). Uruchomiono także wielki kiermasz sztuki
ludowej.
W czasie spotkania organizatorów i fundatorów nagród z laureatami wygłoszono kilka okolicznościowych pochwał i uwag praktycznych, mających związek z realizacją Nagród im. O. Kolberga. Redaktor naczelny Dziel WszlIstkich
O. Kolberga,
prof. dr J. Burszta, podkreślił m. in. znaczenie wydawania obecnie drukiem całej
spuścizny rękopiśmiennej
O. Kolberga dla rozwoju nauki i kultury, w tym dla
coraz pełniejszego urzeczywistniania
idei nagród.
Organizatorzy
Nagród im. O. Kolberga zamierzają poszerzyć zasięg prac, osób
i zespołów nagradzanych
(m. in. obejmując działalność zespołów polonijnych), jak
również zwiększyć liczbę osób i instytucji terenowych (m. in. przcz włączenie towarzystw regionalnych)
uczestniczących
w wyborze i ocenie kandydatów
do nagrody.
Medurd
MAGISTERIA
I DOKTORATY Z ZAKRESU ETNOGRAFII
PRACE
Uniwersytet
Turko
W 1973 R.
MAGISTERSKIE
Jagielloński
-
Kraków
CHODYŃSKA-BAR Elżbieta, Przeobrażenia
sposobów i środków transportu we wsi
Brenna, pow. Cieszyn, w latach 1945-1970, prof. dr Mieczysław Gładysz.
GNIOT Mariola, Zatrudnienie
pozarolnicze
rodzin chłopskich
we wsi Istebna
w pow. cieszyńskim, prof. dr Mieczysław Gładysz.
KRÓL Barbara, Gospodarka rolna we wsi Brenna w pow. cieszyńskim w okresie
1920-1970, prof. dr Mieczysław Gładysz.
LIPOK-BIERWIACZONEK
Maria, Czynniki wpływające na kształtowanie się więzi
sołecznej na przykładzie wybranego przysiółka Wisły, prof. dr Mieczysław
Gładysz.
LIPA Maria, Przeobrażenia
w zagrodzie chłopskiej we wsi Brenna, pow. Cieszyn,
w latach 1945-1970, prof. dr Mieczysław Gładysz.
PIEKŁO Stanisława,
Gospodarka
przyswajająca
we wsi Brenna, pow. Cieszyn,
w latach 1945-1970, prof. dr Mieczysław Gładysz.
ROGALSKA-GARCZYŃSKA
Małgorzata, Stan badań nad kulturą ludową Orawy.
prof. dr Mieczysław Gładysz.
RÓG Jan, Konsekwencje
kulturowe
migracji zarobkowych
ludności polskiej ze
Sląska na tereny rdzennych Niemiec w latach 1871-1939, prof. dr Mieczysław
Gładysz.
343
Kronika
TACZUK Ewa, Rozwój wnętrza mieszkalnego w Koniakowie, pow. Cieszyn, w końcu XIX i w XX wieku, prof. dr Mieczysław Gładysz.
ZAJĄCZKOWSKA Janina, Stan i potrzeby badań etnograficznych
w regionie sądeckim w XIX i w XX wieku, prof. dr Mieczysław Gładysz.
ŻUROWSKI Stanisław, Stan badań na Podhalu do 1918 r., prof. dr Mieczysław
Gładysz.
U n i w e r s y t e t i m. A. M i c k i e w i c z a -
P ozn a ń
ADAMEK Elżbieta, Tradycja a współczesność na przykładzie rodziny w Ciężowicach, pow. Tarnów, prof. dr Józef Burszta.
BUDZIK Kazimierz, Folklor stosowany w opinii odbiorców na przykładzie folkloru
muzycznego, prof. dr Józef Burszta.
BURBELKA Jolanta, Czynniki wpływające na rozwój kultury, prof. dr Józef Burszta.
EFFENBERG Eugeniusz, Stare i nowe w zwyczajach i obrzędach dożynkowych na
przykładzie wsi powiatu Nowy Tomyśl, prof. dr Józef Burszta.
GIERSZEWSKI Zbigniew, Żegluga pełnomorska
Polinezyjczyków
i ich kontakty
z Ameryką Południową, prof. dr Maria Frankowska.
JERZAK-GIERSZEWSKA
Teresa, Rola i znaczenie kobiety w kulturze Indian Amazonii: Jivaro, Witoto, Tukuna, prof. dr Maria Frankowska.
KRĘŻAŁEK Marek, Wspókzesne życie kulturalne wsi podmiejskiej na przykładzie
Dopiewa w pow. poznańskim, prof. dr Józef Burszta.
KUBIAK Tadeusz, Współczesny stan zwyczajów i obrzędów dorocznych we wsiach
pow. poznańskiego, prof. dr Józef Burszta.
SZCZEPAŃSKA-KRĘŻAŁEK
Iwona, Kazimierz Moszyński jako etnograf Słowiańszczyzny, prof. dr Józef BUrszta.
Uniwersytet
Warszawski
BENEDYKTOWICZ Zbigniew, Wpływ klasztoru prawosławnego
na funkcjonowanie
sacrum i profanum (na przykładzie Grabarki), prof. dr Witold Dynowski.
BOHDZIEWICZ Anna, Próba analizy i krytyki koncepcji subkultury nędzy Oscara
Lewisa, prof. dr Witold Dynowski.
MILEWSKA Anna, Upodobania
estetyczne
jako wyraz świadomości wspólnoty
grupowej na przykładzie analizy wyposażenia wnętrz mieszkalnych
wsi
Rościszewo w pow. sierpeckim, doc. dr Zofia Sokolewicz.
OSIŃSKA-PISKORZ
Elżbieta, Społeczno-gospodarcze
aspekty mechanizacji
rolnictwa (na przykładzie wsi Haczów i Trześniów, pow. brzozowskiego), prof. dr
Anna Kutrzeba-Pojnarowa.
PRA WDZIC-GAŁĘSKI Jan Jakub, Stosunki wewnętrzne w mieszanych wyznaniowo i ctnicznie społecznościach wiejskich na Podlasiu, prof. dr Witold Dynowski.
SŁOWIŃSKA Ewa, Rola zwyczajów dorocznych w życiu kulturalnym
wsi Rościszewo w tradycji współczesności, doc. dr Zofia Sokolewicz.
STOMMA Ludwik, Ludowe obrzędy weselne w Polsce XIX wieku, doc. dr Zofia
Sokolewicz.
WALENDZIAK Teresa, Ziemia i zawód rolnika w strukturze zawodowej i kulturze
wsi współczesnej na tle jej historii (na przykładzie wsi Haczów i Trześniów,
woj. rzeszowskiego), prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa.
WASILEWSKI Sławomir Jerzy, Kategoria
przestrzeni
w kulturze
mongolskiej.
Analiza niektórych układów terytorialnych,
prof. dr Witold Dynowski.
34'1
Kroni1-\Cl
U n i we r s y t e t i m. B. B i e l' u t a -
W l' o c ł a'.'.'
FIAt AS Jan, Kult przodków w wierzeniach
i zwyczajach
ludów Oceanii. pro'
dr Aleksander Godlewski.
CZCCHNOWSKA
Barbara, Prawo własności u ludów Oceanii, prof. dr Aleksande:'
Godlewski,
DERKACZ Bronisław, Współdziałanie
społeczno-gospodarcze
we '.'.'si dolnośląskie;,
doc. er Adolf Nasz.
DURACZYŃSKI Grzegorz, Tradycyjna
obrzędowość okresu wiosennego na Dolnyr:-,
Śląsku, doc. dr Adolf Nasz.
GÓRECKA Bogumiła, Życie kobiety wiejskiej na Ziemiach Zachodnich i Północnych w świetle literatury pamiętnikarskiej,
doc. dr Adolf Nasz,
KLUKA Krzysztof, Struktury
społeczno-polityczne
Azteków i Inków. Studiuffi porównawcze, prof. dr Aleksander Godlewski.
FAJCES Jam.:sz, Powstanie świata i człowieka na podstawie mitów z pięciu częśc'
świata, proi', dr Aleksander Godlewski.
SOKOL Wiesława, Wpływ industrializacji
na przemiany
społeczno-kulturo\\'C
\\'S'
dolr:ośląskiej
na przyk!adzie
wsi Gogołowice w pow, Lubul doc, dt' ."'dolf
Nasz,
PRACE
DOKTOHSKJE
Uniwersytet
Jagiellol13ki
DZIĘGIEL Leszek, Rolnictwo chłopskie \y Afryce Wschodniej, Sludi'.:m 7, dziedzin,'
antropologii
ekonomicznej.
Promotor: prof. dr Ar.c.'rzcj W<:li!4órski.
Praca rozpoczyna się szczegółowym opisem zagrody Luo, z pod'1:liem układ\.,;.
pól i rozmieszczeniem
bydła w zagrodzie. Stopniowo autor [r-::ecl1odzi do opisc
i analizy większych form, rozciągających
się początkowo na ealą Kenię, a potem
r:a terytorium
Ugandy i Tanganiki. Studium jest doprowadzone
do okresu uzy~kar:ia nepodległości przez te trzy kraje; następnie analizuje autor zmiany ,;poleczLo-gospodarcze
powstale w wyniku przemian politycznych,
Praca liczy \\' całośc:
393 strony i uwzględnia ponad IOU pozycji bibliograficznych.
PETERA Janina, Kultura
pasterzy Aromunów
przeobrażenia,
Promotor: prof. dr Jadwiga
- koczownikf,\\
Klimaszewska,
',,' Albanii
je,'
Praca dotyczy głównie kultury materialnej
oma\\'iancj grupy, _~ut(E'ka ::'j::t.:\'
się szczegółowo budownictwem
i wyposażeniem
wnętrz szałas<'m', crg,l:1j;~:h',id .. ; ;pldarki pasterskiej.
pożywieniem, strojem, wytwórczościq j sztuką !)LbtYCZll:l, \i' pl'3"
ey uwzględnione
zostały r(lwnież obrzędy rodzinne pasterzy .\rolT;1lI11)\\' ; i,,:,,;~(tór~'
obrzędy doroczne,
Un iw e r s y t e t
KOHUTNICKI
Bohdan, Problem
dr Maria Frankowska,
i m,
A, M i c k i e \V i c z a
totemizmu
u lud,',w
Australi~.
Prl.Jn:ot<',"
l';:",,:',
Autor poddał konfrontacji
ewolucjonistyczne
koncep(~je tote'Y,i7.r,'u "co.:, "':ci):-ane koncepcje totemizmu, powstałe w XX stuleciu, z faldogra[iczI:Yi~l ;l:3.;L'r~:.:(c::'
australijskim,
Szczególną
u wagę zwrócił na strukturę
Spo!cczlla
au luch :on:c;:::(',ludności Australii oraz na jej związek z tzv,,', układami totemowymi. Umoż]i',\'iło ((,
óutorowi poddanie krytyce niektórych
dotychczasowych
poglądó\\' r:3 i>w;<; cv'.';.mizmu oraz na zinterpretowanie
funkcji totemizmu z punktu \\'id?,'"ni!l \'."l),',k.:c,-nej teorii znaku.
Kronika
POSERN -ZIELIŃSKI
Aleksander, Ruchy społeczne i religijne Indian
Ameryki Południowej
(XVI-XX w.). Promotor:
prof. dr Maria
hiszpańskiej
Frankowska_
Etnologiczna analiza ruchów społecznych, które w swym programie i praktyce·
uwzględniały
element sakralny
(irracjonalny),
jak również interpretacja
niektórych rewolucyjnych
ruchów społecznych indiańskich
chłopów, w ideologii których
autor poszukuje treści irracjonalnych.
Na tle prezentacji genezy, kształtu, przebiegu
i znaczenia poszczególnych
ruchów autor rozpatruje
ich polityczne, społeczne, kulturowe i ideologiczne treści. W pracy przedstawiono
również specyfikę indiańskich
ruchów społeczno-religijnych
odwołując się do zmieniającej
się sytuacji społeczno-ekonomicznej tubylczej ludności Ameryki Południowej
w poszczególnych okresach
historycznych. Wreszcie poddano konfrontacji
niektóre z dotychczasowych
ustaleń
teoretycznych z analizowanymi
realiami, celem wysunięcia własnych propozycji.
Uniwersytet
Warszawski
WOŹNIAK Andrzej,
Rodzina i gospodarstwo
chłopskie
wieku. Promotor: prof. dr Witold Dynowski.
na
Mazowszu
w
XVIII
Autor nawiązuje w swej teoretycznej
warstwie do modelu kultury skonstruowanego przez K. Dobrowolskiego
dla południowej
Małopolski. Celem pracy jest
próba odpowiedzi na pytanie, które z wymienionych
przez Dobrowolskiego
podstawowych czynników kształtowania
się i utrzymania
chłopskiej kultury tradycyjnej ,.
znajdujących swe potwierdzenie w materiałach
dotyczących drugiej połowy XIX "V.,
odnoszą się do kultury
chłopskiej okresu folwarku pańszczyżnianego
i w jakim
stopniu. Rozważania
nad tym zagadnieniem
przedstawia
autor poprzez pryzmat
instytucji podstawowej
dla chłopskiej kultury tradycyjnej
- rodziny rozpatrywanej ze względu na jej specyfikę z posiadanym
przez nią gospodarstwem.
Praca
powstała w oparciu o żródła archiwalne
i publikowane,
dotyczące XVIII-wiecznej
wsi mazowieckiej.
Uniwersytet
Wrocławski
MAJCHRZAK Józef, Polska pieśń ludowa na wschodnim
ska. Promotor: doc. dr Adolf Dygacz.
pograniczu
Dolnego
Ślą-
Praca jest pierwszą próbą monograficznego
przedstawienia
tradycyj nego folkloru polskiego zastanego na wschodnim pograniczu
historycznej
części Dolnego
Śląska po drugiej wojnie światowej. W pracy poruszono następujące
zagadnienia:
1) realia i związki w świetle wątków poetyckich i melodycznych na tle porównawczym - autor szczegółowo analizuje
wątki treściowo-poetyckie
wybranych,
najciekawszych wariantów
pieśni dolnośląskich;
2) charakterystyka
poetyki i muzyki
\V folklorze
dolnośląskim. Obok analizy muzycznej i tekstowej zebranych polskich
pieśni ludowych, zachowanych na omawianym obszarze, autor podjął również prlJbę
odtworzenia dziejów historycznych
folkloru polskiego na Dolnym Śląsku w zakresie zbieractwa pieśni i tradycji ludowego muzykowania
oraz przeprowadził
porównanie tego folkloru z pozostałymi regionami Polski i niektórymi regionami Słowiańszczyzny.
ZIELNICA Krzysztof, Kształtowanie
się świadomości etnicznej ludu Ewe (pogranicze Ghany, Togo i Dahomeju) w świetle istniejących
struktur
etnicznych
i kulturowych, Promotor: prof. dr Józef Gajek.
Praca zawiera 5 rozdziałów. Pierwszy dotyczy pochodzenia i praojczyzny
Ewe
w świetle tradycji (mitów i podań) oraz paraleli kulturowych.
W rozdziale drugim
autor porusza następujące
zagadnienia:
zasięg języka Ewe, dialekty, narodziny ję-
346
Kronika
zyka literackiego, literatura
religijna, inne rodzaje i formy piśmiennictwa,
prasa,
perspektywy
etno-językowe.
Rozdział trzeci analizuje: podstawowe cechy kultury
materialnej,
podstawy organizacji
społecznej, strukturę
polityczną i religię Ewe.
W następnych
rozdziałach
autor przedstawia
wpływ kolonizacji europejskiej
na
procesy integracyjne u Ewe oraz rozwój nacjonalizmu Ewe po drugiej wojnie światowej. Przedstawiona
w tej dysertacji analiza rozwoju świadomości etnicznej Ewe
i ich świadomości narodowej
stanowi przykład odzwierciedlający
pewną szerszą
prawidłowość w procesie rozwoju społecznego, kulturowego i politycznego "czarnej"
Afryki.
Z materiałów
ODiIE opracowała
Barbara
1975 -
MIĘDZYNARODOWY
Jaruga
ROK OCHRONY ZABYTKOW
Wielka to i nadzwyczaj potrzebna akcja o zasięgu światowym, rozwijająca się
obecnie pomyślnie także i w Polsce. Warto na tym miejscu odnotować ją już teraz,
przed zakończeniem prac (szerszą informację redakcja LUDU opublikuje w jednym
z najbfiż5zych tomów), chodzi bowiem o jak najwcześniejsze,
powszechne włączenie
się etnografów i wszystkich miłośników kultury do realizacji programu Roku.
Celem Roku jest zwrócenie ogólnej uwagi na zabytki kultury, w tym zabytki
kultury ludowej, przyczynienie
się do upowszechnienia
problematyki
ich ochrony
i rewaloryzacji
oraz stymulacja i koordynacja wszelkich inicjatyw w tej dziedzinie.
Do głównych zadań Roku należy pełne rozpoznanie
obiektów wymagających
ochrony, jak np. obiektów budownictwa ludowego czy zabytków architektury
miejskiej, pomników przyrody, zabytków techniki itp. i określenie jej zakresu.
Krajowy Społeczny Komitet MROZ działa pod przewodnictwem
prof. dra Stanisława Lorenza. W pracach tego Komitetu uczestniczą przedstawiciele PTL: prezes
Zarządu Głównego prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska
i członek Prezydium
prof. dr Maria Znamierowska-Pri.ifferowa.
Działają
jednocześnie
wojewódzkie
i miejskie komitety Roku, współpracujące
z lokalnymi władzami konserwatorskimi
oraz placówkami i organizacjami społecznymi i naukowymi.
Rola etnografów
i wszystkich
członków PTL w realizacji
programu
Roku,
zwłaszcza jego części dotyczącej kultury ludowej, jest olbrzymia. Ich rzeczoznawstwo, umiejętności organizatorskie
oraz świadomość znaczenia wartości pomników
kultury dla socjalistycznego, humanistycznego
kształtowania
społeczeństwa, pomogą
skutecznie uczestniczyć we wszelkich formach szkolenia, instruowania,
pokazywania
i objaśniania zagadnień związanych z rejestracją
zabytków kultury i ich ochroną.
M. T.