Cyfrowa Etnografia

http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/614.pdf

Media

Part of Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1969 t.13 z.1

extracted text

K

R

O

N

I

K

„Etnografia

II OGÓLNOPOLSKA

KONFERENCJA

A

P o l s k a " , t. X I I I :

1969 z. 1

ETNOGRAFICZNA

W d n i a c h 19—21 lutego 1968 r . o d b y ł a s i ę I I o g ó l n o p o l s k a k o n f e r e n c j a etno­
graficzna zorganizowana
przez Instytut Historii K u l t u r y
Materialnej
Polskiej
Akademii Nauk przy w s p ó ł u d z i a l e Zarządu M u z e ó w i Ochrony Z a b y t k ó w Mini­
sterstwa K u l t u r y i Sztuki i uniwersyteckich katedr e t n o g r a f i i K o n f e r e n c j a obra­
d o w a ł a w pierwszym dniu w Rzeszowie, w dniu n a s t ę p n y m w Ł a ń c u c i e , w trzecim
zeiś d n i u j e j t r w a n i a o d b y ł a s i ę w y c i e c z k a po w o j . r z e s z o w s k i m p o ł ą c z o n a ze
zwiedzaniem
Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. W konferencji
tej
w z i ę l i u d z i a ł przedstawiciele wszystkich p l a c ó w e k etnograficznych w Polsce: Z a ­
k ł a d ó w i Pracowni I H K M P A N , katedr uniwersyteckich i m u z e ó w .
K o n f e r e n c j a podzielona b y ł a na cztery o d r ę b n e posiedzenia, z k t ó r y c h k a ż d e
m i a ł o i n n ą t e m a t y k ę . Pierwsze z nich p o d s u m o w y w a ł o dotychczasowe rezultaty
b a d a ń p o l s k o - b u ł g a r s k i c h w B u ł g a r i i ; na drugim przedstawiono
problematykę
polskich b a d a ń etnograficznych w Mongolii; na trzecim scharakteryzowano pod­
stawowe problemy b a d a ń w zakresie etnografii P o l s k i ; czwarte wreszcie p o ś w i ę ­
cone z o s t a ł o o s i ą g n i ę c i o m o ś r o d k ó w e t n o g r a f i c z n y c h d z i a ł a j ą c y c h n a t e r e n i e w o j .
rzeszowskiego. D w a pierwsze tematy w c h o d z ą w plan prac Instytutu i podejmo­
w a n e s ą b ą d ź b e z p o ś r e d n i o przez p r a c o w n i k ó w t e g o ż Instytutu, b ą d ź przez etno­
g r a f ó w z i n n y c h o ś r o d k ó w b a d a w c z y c h z a a n g a ż o w a n y c h do o p r a c o w a n i a k o n k r e t ­
nych t e m a t ó w instytutowych.
Badania w B u ł g a r i i prowadzone są na skutek umowy zawartej m i ę d z y A k a d e ­
m i a m i N a u k —• p o l s k ą i b u ł g a r s k ą w 1966 r . M a j ą one z a s o b ą j u ż 2 sezony
b a d a w c z e (lata 1966 i 1967); z a k o ń c z e n i e i c h p r z e w i d u j e s i ę n a 1969 r. P r z e d m i o t e m
badań są przeobrażenia gospodarczo-społeczne i kulturowe społeczności wybranej
w s i G r a m a d a w pow. V i d y n , j a k i e d o k o n u j ą s i ę pod w p ł y w e m n o w y c h w a r u n k ó w
ekonomiczno-społecznych
socjalistycznej
Bułgarii.
Celem badań
jest
poznanie
p r a w i d ł o w o ś c i przemian k u l t u r o w y c h , jakie z a c h o d z ą na skutek socjalizacji życia
wsi b u ł g a r s k i e j i p o r ó w n a n i e ich z przemianami z a c h o d z ą c y m i w innych krajach
s o c j a l i s t y c z n y c h . P r z e m i a n y te ś l e d z i s i ę w r ó ż n y c h d z i e d z i n a c h k u l t u r y .
O b r a d y z a g a i ł prof, dr W . D y n o w s k i . R e f e r a t doc. dr B . J a w o r s k i e j , pt.
Prze­
obrażenia
warunków
bytowych
mieszkańców
wsi Gramada,
poświęcony był głównie
p r z e m i a n o m , j a k i m podlega t r a d y c y j n a r o d z i n a i s p o ł e c z n o ś ć w i e j s k a . R e f e r a t
dr W . P a p r o c k i e j d o t y c z y ł t r a d y c y j n y c h i w s p ó ł c z e s n y c h f o r m o r g a n i z a c j i r z e ­
m i o s ł a i u s ł u g r z e m i e ś l n i c z y c h , dr. M . P o k r o p k a z a ś r o z w o j u b u d o w n i c t w a ludo­
w e g o w e w s i G r a m a d a w o k r e s i e od k o ń c a X I X w . do c h w i l i o b e c n e j , n a tle
o g ó l n y c h przemian s p o ł e c z n y c h i ekonomicznych.

1

P i e r w s z a tego r o d z a j u k o n f e r e n c j a o d b y ł a s i ę w 1957 r . i — j a k o b e c n a —
połączona była z doroczną archeologiczną sesją ń a u k o w o - s p r a w o z d a w c z ą
IHKM
PAN.

266

KRONIKA

B a d a n i a n a t e r e n i e M o n g o l i i p r o w a d z o n e s ą p r z e z p o l s k i c h e t n o g r a f ó w od
1963 r . D o 1967 r . w ł ą c z n i e o d b y ł y s i ę 4 k o l e j n e e k s p e d y c j e b a d a w c z e . W y n i k i
b a d a ń u k a ż ą s i ę d r u k i e m w t o m i e z b i o r o w y m Studia
mongolskie
w serii „ B i b l i o ­
teki Etnografii Polskiej". Naczelnym zagadnieniem b a d a ń mongolskich są prze­
miany społeczne i kulturowe, jakie dokonują się w s p o ł e c z e ń s t w i e pasterskim
w nowej r z e c z y w i s t o ś c i politycznej i ustrojowej. B a d a n i o m polskim w Mongolii
p o ś w i ę c o n e z o s t a ł y n a s t ę p u j ą c e r e f e r a t y : prof, d r W . D y n o w s k i — P r o b l e m p a s t e r ­
s k i c h ludów
koczowniczych
w studiach
nad współczesnością.
Założenia
badawcze;
doc. d r Z . S o k o l e w i c z o w a — Społeczność
lokalna
Mongolii
współczesnej;
mgr
D . M a r k o w s k a — Urbanizacja
stepu; m g r J . O l ę d z k i — Rodzimość
i ludowość
we
współczesnej
sztuce
Mongolii;
m g r S . S z y n k i ę w i c z — K o l a spółdzielni
pasterskich
Mongolii
w unowocześnieniu
życia
aratów.
D y s k u s j ą nad z a ł o ż e n i a m i b a d a ń etno­
graficznych s p o ł e c z e ń s t w a pasterskiego o b j ę t o r ó w n i e ż referat mgr. K . M a k u l skiego — W s p ó ř c z e s n e zmiany
pasterstwa
na
Saharze.
D r u g i d z i e ń o b r a d o b j ą ł p r o b l e m a t y k ę e t n o g r a f i i P o l s k i . R e f e r a t doc. d r
A . K u t r z e b a - P o j n a r o w e j , pt. Założenia
teoretyczne
i postulaty
praktyczne
prac
nad syntezą
etnografii
Polski
na tle dotychczasowych
osiągnięć
PRL,
pomyślany
b y ł jako zagajenie d y s k u s j i nad stanem dotychczasowych prac etnograficznych
w zakresie etnografii Polski, potrzebami tej dyscypliny i postulatami na p r z y ­
s z ł o ś ć , d o t y c z ą c y m i w ł ą c z e n i a w p r o g r a m p r a c nad. s y n t e z ą e t n o g r a f i i P o l s k i
w s z y s t k i c h p o l s k i c h o ś r o d k ó w e t n o g r a f i c z n y c h . R e f e r a t prof, d r K . Z a w i s t o w i c z - A d a m s k i e j , Uwagi
metodyczne
o badaniach
nad
współczesnymi
przemianami
w wiejskiej
społeczności
lokalnej,
n a w i ą z y w a ł do n a c z e l n e j p r o b l e m a t y k i w s p ó ł ­
czesnych prac etnograficznych, z a r ó w n o prowadzonych na terenie Pols ki, j a k i r e ­
f e r o w a n y c h na konferencji prac z e s p o ł o w y c h na terenie B u ł g a r i i i Mongolii.
W s k a z u j ą c na o d m i e n n o ś ć r ó ż n y c h d a w n y c h koncepcji b a d a w c z y c h w etnografii
i r ó ż n e sposoby r e a l i z a c j i p r a c t e r e n o w y c h , a a t o r k a , d l a s c h a r a k t e r y z o w a n i a p o d ­
s t a w o w y c h z a ł o ż e ń p r a c w s p ó ł c z e s n y c h , n a w i ą z a ł a do p r a c ł ó d z k i e g o o ś r o d k a etno­
graficznego, k t ó r y od p o c z ą t k u s w e g o i s t n i e n i a k o n s e k w e n t n i e z a j m o w a ł s i ę p r o ­
b l e m a t y k ą s p o ł e c z n o ś c i lokalnej i w y p r a c o w a ł w ł a s n e metody b a d a ń .
W grupie r e f e r a t ó w c h a r a k t e r y z u j ą c y c h w y n i k i prac etnograficznych w Polsce,
prowadzonych z a r ó w n o w I H K M , jak i innych ośrodkach badań, znalazło się
miejsce jedynie na p r z e g l ą d p l a n ó w i o s i ą g n i ę ć w dziedzinie aktualnie prowadzo­
n y c h p r a c b a d a w c z y c h z z a k r e s u k u l t u r y wsi. k a r p a c k i e j . W tej g r u p i e z n a l a z ł y
s i ę r e f e r a t y prof. d r . R . R e i n f u s s a — Kultura
ludowa
mieszkańców
Beskidu
Niskiego
i przyległego
pogórza,
prof. d r . M . G ł u d y s z a , k t ó r y r e f e r o w a ł p r a c e o ś r o d ­
k a k r a k o w s k i e g o — Z a k ł a d u I H K M P A N i K a t e d r y E t n o g r a f i i S ł o w i a n , prof,
dr K . Z a w i s t o w i c z - A d a m s k i e j — Badania
karpackie
ośrodka
łódzkiego
oraz po­
ś w i ę c o n y j u ż w y ł ą c z n i e tematyce p r z e m i a n w s p ó ł c z e s n y c h referat dr M . B i e r ­
n a c k i e j — Przemiany
więzi
społecznej
i kształtowanie
się nowej
^społeczności
w
Bieszczadach.
C z w a r t e posiedzenie
p o ś w i ę c o n e b y ł o lokalnej, rzeszowskiej problematyce.
O t w o r z y ł j e r e f e r a t m g r . K . R u s z e l a , Stan i potrzeby
badań
nad kulturą
ludową
na terenie
województwa
rzeszowskiego.
N a s t ę p n e r e f e r a t y to: m g r S . L e w —
Budownictwo
drewniane
w dorzeczu
Sanu;
doc. F . K o t u l a — Obozy
naukowobadawcze
stacjonarne
i kompleksowe
organizowane
przez Dział
Etnograficzny
Mu­
zeum w Rzeszowie
w latach 1957—1967; m g r H . O l s z a ń s k i — Ludowe
budownictwo
przemysłowe
południowej
Rzeszowszczyzny
w świetle
badań
przeprowadzonych
przez
Muzeum
Budownictwa
Ludowego
w Scnoku;
mgr M . Brylak —
Problem
wiejskich
zajęć
pozarolniczych
na
terenie
Beskidu
Niskiego,
ze
szczególnym
uwzględnieniem
zawodów
wędrownych;
mgr T . Szetela i mgr E . W a s z k o w s k a —

267

KRONIKA
Nowożytny
ośrodek
przeprowadzonych

garncarski
przez Dział

w Miechocinie,
Etnograficzny

pow. Tarnobrzeg
(na tle
Muzeum
w
Rzeszowie).

wykopalisk

N i e j a k o c i ą g i e m d a l s z y m tej g r u p y r e f e r a t ó w b y ł a w y c i e c z k a , k t ó r a o d b y ł a s i ę
w dniu n a s t ę p n y m , zwiedzanie sanockiego muzeum na w o l n y m powietrzu i referat
d y r e k t o r a tego m u z e u m A . R y b i c k i e g o , pt. Organizacja
Muzeum
Budownictwa
Ludowego
w Sanoku.
W y s t ą p i e n i e e t n o g r a f ó w z woj. rzeszowskiego w y k a z a ł o , j a k
c i e k a w y m t e r e n e m d l a e t n o g r a f a j e s t ta c z ę ś ć P o l s k i i j e d n o c z e ś n i e , j a k p e ł n y m i
i n i c j a t y w y i m o ż l i w o ś c i pracy n a u k o w e j s ą trzy o ś r o d k i etnograficzne
Rzeszowszczyzny — Muzeum w Rzeszowie, Sanoku i P r z e m y ś l u .
Anna

MARIAN

Kowalska-Lewicka

SOBIESKI

P o d ł u g i e j i c i ę ż k i e j c h o r o b i e s e r c a z m a r ł 25 p a ź d z i e r n i k a 1967 r . w w a r s z a w ­
s k i m s z p i t a l u doc. m g r M a r i a n S o b i e s k i . Z a s ł u ż y ł s i ę w a l n i e p r z y o d b u d o w y w a n i u
i r o z w i n i ę c i u b a d a ń nad polskim folklorem m u z y c z n y m w okresie
powojennym.
T r u d n o s i ę p o g o d z i ć , ż e trzeba p i s a ć w czasie p r z e s z ł y m o K i m ś , K t o jeszcze
wczoraj był z nami, z k t ó r e g o g ł o s e m — utrwalonym na archiwalnych t a ś m a c h
z nagraniami polskiego folkloru — s t y k a m y s i ę w codziennej pracy, i ż e Jego
p o s t a ć n a l e ż y j u ż do p r z e s z ł o ś c i , z a j m u j ą c godne, w p e ł n i z a s ł u ż o n e
miejsce
w a n n a ł a c h p o l s k i e j etnografii, f o l k l o r y s t y k i i m u z y k o l o g i i .
P o c h o d z i ł z rodziny o wysokich kwalifikacjach muzycznych. Dziadek, J a n
Sobieski, s t u d i o w a ł
w
1888 r. w
głośnej Kirchenmusikschule w
Ratyzbonie
u F . X . H a b e r l a , M . H a l l e r a i J . H a n i s c h a . O j c i e c , T e o d o r , w k i l k a lat po u k o ń ­
czeniu seminarium nauczycielskiego u z u p e ł n i a ł w y k s z t a ł c e n i e muzyczne w K o n i g l i c h e s I n s t i t u t f ü r K i r c h e n m u s i k w B e r l i n i e w l a t a c h 1915—1917, a jego d y p l o m
podpisywali m. in. A . F . H . K r e t z s c h m a r , M . Seiffert, K . Thiel, J . Wolf; b y ł
n a u c z y c i e l e m m u z y k i m . in. w s e m i n a r i u m n a u c z y c i e l s k i m i g i m n a z j u m ; w I n o ­
w r o c ł a w i u , a przy k o ń c u życia w Lublinie i w Poznaniu, prowadził wiele chórów,
d y r y g o w a ł licznymi koncertami z n a j p o w a ż n i e j s z y m repertuarem c h ó r a l n y m ( P a lestrina, B a c h , Beethoven, G r a u n , W a c ł a w z S z a m o t u ł , Z i e l e ń s k i , P ę k i e l , Moniuszko).
W takim klimacie, klimacie u m i ł o w a n i a i z n a j o m o ś c i najlepszej muzyki, w z r a s t a ć
m i a ł M a r i a n B a z y l i Sobieski.
U r o d z i ł s i ę 14 c z e r w c a 1908 r . w M i ł o s ł a w i c a c h pod W ą g r o w c e m w W i e l k o ­
polsce j a k o s y n T e o d o r a i S t e f a n i i z K r z y m a ń s k i c h . Do s z k o ł y i g i m n a z j u m u c z ę s z ­
czał w I n o w r o c ł a w i u . J u ż w ó w c z a s jako 9-letni u c z e ń z a c z ą ł ś p i e w a ć w c h ó r a c h
k i e r o w a n y c h p r z e z s w e g o o j c a . W 1928 r. u z y s k a ł ś w i a d e c t w o d o j r z a ł o ś c i . W t y m ż e
roku w s t ą p i ł na Uniwersytet P o z n a ń s k i , w y b i e r a j ą c jako k i e r u n e k g ł ó w n y m u z y k o ­
l o g i ę u Ł . K a m i e ń s k i e g o ; obok m u z y k o l o g i i s ł u c h a ł h i s t o r i i s z t u k i u S z . D e t l o f f a
i e t n o g r a f i i u E . F r a n k o w s k i e g o . A l e nie z a n i e d b u j e p r a k t y c z n e j d z i a ł a l n o ś c i m u ­
zycznej. Studiuje bowiem r ó w n o c z e ś n i e g r ę na skrzypcach w P a ń s t w o w y m K o n ­
s e r w a t o r i u m M u z y c z n y m w P o z n a n i u , ś p i e w a j a k o tenor w s ł y n n y m c h ó r z e k a t e ­
d r a l n y m p r o w a d z o n y m przez ks. W . Gieburowskiego, t a k ż e podczas zagranicznych
k o n c e r t ó w w W i e d n i u , B u d a p e s z c i e , F r a n k f u r c i e n. M e n e m , P a r y ż u , s z k o l i c h ł o p ­
c ó w d l a potrzeb t e g o ż c h ó r u , d y r y g u j e w l a t a c h 1929—1934 c h ó r e m a k a d e m i c k i m .
W c z a s i e s t u d i ó w p o d j ą ł t r u d o d s z u k i w a n i a po z a k u r z o n y c h s t r y c h a c h k o ś c i e l n y c h
i klasztornych Wielkopolski zapomnianych przez historię u t w o r ó w często
nie
znanych k o m p o z y t o r ó w X V I I I w. T e n rozdział b a d a ń Sobieskiego-historyka
za­
s ł u g u j e n a p o d k r e ś l e n i e , g d y ż b y ł a to c h y b a p i e r w s z a tego r o d z a j u i n i c j a t y w a
w Polsce. C z ę ś ć u z y s k a n y c h w czasie i n w e n t a r y z a c j i m a t e r i a ł ó w s t a n o w i ł a pod-

268

KRONIKA

s t a w ę c z ę s t o cytowanej pracy o Wojciechu D a n k o w s k i m , za k t ó r ą Sobieski u z y s k a ł
w 1935 r. t y t u ł m a g i s t r a filozofii w z a k r e s i e m u z y k o l o g i i . D y p l o m u n i w e r s y t e c k i
j a k o e g z a m i n o s t a t e c z n y w y m i e n i a j e d n a k nie h i s t o r i ę m u z y k i p o l s k i e j , lecz etno­
l o g i ę m u z y c z n ą , co jest j e d n a k ł a t w e do w y j a ś n i e n i a . P r z y k o ń c u s t u d i ó w zostaje
a s y s t e n t e m K a m i e ń s k i e g o (1934—1939) i p r o w a d z i z a j ę c i a ze s t u d e n t a m i w z a k r e s i e
paleografii m u z y c z n e j ; przede w s z y s t k i m jednak działa przy p i e r w s z y m polskim
R e g i o n a l n y m A r c h i w u m F o n o g r a f i c z n y m , m. i n . od 1934 r. d o k o n u j ą c p i e r w s z y c h
s w y c h n a g r a ń na w a ł k a c h woskowych. Warto p r z y p o m n i e ć , ż e przed w o j n ą bada­
niem polskiej m u z y k i ludowej w r a m a c h uniwersyteckich katedr zajmowali się
A . C h y b i ń s k i w e L w o w i e i K a m i e ń s k i w P o z n a n i u . P r o f i l z a i n t e r e s o w a ń obu p r o ­
f e s o r ó w b y ł r ó ż n y . C h y b i ń s k i w n i k ł y m stopniu i n t e r e s o w a ł s i ę b a d a n i a m i t e r e n o ­
w y m i i choć p o s t u l o w a ł i o p r a c o w a ł projekty b a d a ń , cały w y s i ł e k w tym zakresie
s k i e r o w a ł na studia p o r ó w n a w c z e i historyczne w oparciu o i s t n i e j ą c e m a t e r i a ł y .
K a m i e ń s k i , absolwent b e r l i ń s k i e j s z k o ł y muzykologicznej, k ł a d ł nacisk na i n w e n ­
t a r y z a c j ę t e r e n o w ą folkloru przy zastosowaniu
nowoczesnego s p r z ę t u n a g r y w a ­
j ą c e g o (najpierw w a ł k ó w fonograficznych,
n a s t ę p n i e płyt). To, że Sobieski b y ł
w y c h o w a n k i e m K a m i e ń s k i e g o , m i a ł o z a w a ż y ć n a k i e r u n k u Jego d z i a ł a l n o ś c i p o ­
w o j e n n e j . W 1936 r. p o ś l u b i a J a d w i g ę z P i e t r u s z y ń s k i c h , k t ó r a w y b r a ł a j a k o p r z e d ­
m i o t d z i a ł a l n o ś c i n a u k o w e j r ó w n i e ż e t n o g r a f i ę m u z y c z n ą i o d t ą d b y ł a Jego n i e ­
o d ł ą c z n ą t o w a r z y s z k ą pracy badawczej. Do w y b u c h u I I w o j n y ś w i a t o w e j Sobieski
był także nauczycielem muzyki w p o z n a ń s k i c h szkołach muzycznych i gimnazjach.
Niestety, w y b u c h w o j n y u n i e m o ż l i w i ł M u u k o ń c z e n i e znacznie
zaawansowanej
d y s e r t a c j i d o k t o r s k i e j o Symfoniach
nieznanych
kompozytorów
wielkopolskich
XVIII
w., k t ó r a w r a z z c a ł y m m a t e r i a ł e m d o k u m e n t a c y j n y m , podobnie j a k n o t a t k i
do p o l s k i e g o l u d o w e g o i n s t r u m e n t a r i u m m u z y c z n e g o ,
z a g i n ę ł a podczas
wojny.
Nadmiar powojennych
o b o w i ą z k ó w i o l b r z y m i e poczucie
odpowiedzialności
za
d o k u m e n t a c j ę n i k n ą c y c h w oczach p r z e j a w ó w polskiej ludowej k u l t u r y m u z y c z n e j
nie p o z w o l i ł y M u już nigdy n a uzyskanie formalnych t y t u ł ó w naukowych.
W m a r c u 1945 r . S o b i e s k i p o d e j m u j e p r a c ę w Z a k ł a d z i e M u z y k o l o g i i U n i w e r ­
sytetu P o z n a ń s k i e g o . Poza d y d a k t y k ą ( w y k ł a d a e t n o g r a f i ę m u z y c z n ą , instrumentol o g i ę i a k u s t y k ę z f i z j o l o g i ą ) z a j ą ł s i ę r e a k t y w o w a n i e m , a r a c z e j z a ł o ż e n i e m od
podstaw — zrazu z T. W r o t k o w s k i m , a n a s t ę p n i e z J . S o b i e s k ą — Zachodniego
A r c h i w u m Fonograficznego.
J a k wiadomo, c a ł y dorobek fonograficzny
polskiej
etnomuzykologu zgromadzony we w s p o m n i a n y m
Regionalnym A r c h i w u m Fono­
graficznym i C e n t r a l n y m A r c h i w u m Fonograficznym przy Bibliotece
Narodowej
w Warszawie (kierowanym przez J . Pulikowskiego) u l e g ł kompletnemu
zniszcze­
niu w czasie d z i a ł a ń w o j e n n y c h . D w a zadania w y s u w a ł y s i ę na c z o ł o , n a l e ż a ł o
m y ś l e ć o w y c h o w a n i u odpowiednio przygotowanej k a d r y e t n o m u z y k o l o g ó w i zre­
konstruowaniu strat wojennych, a t a k ż e r o z w i n i ę c i u b a d a ń na teren c a ł e j Polski.
T e d w a k i e r u n k i , oba z r e s z t ą u l u b i o n e — d y d a k t y k a n a u n i w e r s y t e t a c h i b a d a n i a
t e r e n o w e — m i a ł y o d t ą d d o m i n o w a ć w d z i a ł a l n o ś c i S o b i e s k i e g o . W ten s p o s ó b t e ż
h i s t o r i a p o l s k i e j e t n o m u z y k o l o g u lat p o w o j e n n y c h n i e o d ł ą c z n i e w i ą ż e s i ę z o s o b ą
Sobieskiego. T y l k o w p i e r w s z y c h latach m i a ł s i ę jeszcze z a j m o w a ć p r a c ą d y d a k ­
t y c z n ą w p o z n a ń s k i c h s z k o ł a c h m u z y c z n y c h , od n i ż s z e j do w y ż s z e j , w y p e ł n i a j ą c
dotkliwe luki w kadrze t e o r e t y k ó w muzycznych.
K i e r o w a n e przez Sobieskiego Zachodnie A r c h i w u m Fonograficzne
zaczęło
b a d a n i a od W i e l k o p o l s k i i P o m o r z a . W s i e r p n i u 1947 r. Z a c h o d n i e A r c h i w u m
F o n o g r a f i c z n e p r z e m i a n o w a n e n a S e k c j ę M u z y c z n ą p o z o s t a j ą c ą pod k i e r u n k i e m
Sobieskiego w ł ą c z o n o w r a m y P a ń s t w o w e g o Instytutu B a d a n i a S z t u k i L u d o w e j .
Kolejna reorganizacja przynosi przekształcenie P a ń s t w o w e g o Instytutu Badania
S z t u k i L u d o w e j w P a ń s t w o w y I n s t y t u t S z t u k i , gdzie z n a l a z ł m i e j s c e t a k ż e z a k r e s

KRONIKA

269

e t n o m u z y k o l o g i c z n y . W 1949 r. d z i ę k i z a b i e g o m M . i J . S o b i e s k i c h zostaje z o r g a n i ­
zowany F e s t i w a l Muzyki L u d o w e j w Warszawie. T e n przegląd autentycznej pol­
skiej p i e ś n i , m u z y k i i t a ń c a ludowego przekonuje odpowiednie w ł a d z e , ż e nie­
odzowna stała s i ę szeroko z a k r o j o n a , hojnie finansowo w y p o s a ż o n a A k c j a Z b i e ­
rania Folkloru
Muzycznego, k t ó r e j naukowe kierownictwo i zaprogramowanie
b a d a ń powierzono Sobieskiemu. W A k c j i brali u d z i a ł w s z y s c y polscy f o l k l o r y ś c i ,
liczni amatorzy, nauczycielstwo, a t a k ż e przygotowana przez Sobieskiego grupa s t u ­
d e n t ó w , p ó ź n i e j już a b s o l w e n t ó w muzykologii. W okresie n a j w i ę k s z e g o nasilenia
p r a c w A k c j i b r a ł o u d z i a ł b l i s k o 100 o s ó b . P o k i l k u l a t a c h A k c j a
zostaje
w p r a w d z i e z l i k w i d o w a n a , lecz jej plonem s ą nieoszacowane, znakomite zbiory,
p o n a d 65 t y s . f o n o g r a m ó w ( ł ą c z n i e z w c z e ś n i e j s z y m i i p ó ź n i e j s z y m i n a g r a n i a m i )

270
utrwalonych

KRONIKA
głównie

na

taśmach

magnetofonowych,

znaczna

ilość

materiałów

0 informatorach, okolicznościach, w jakich w y s t ę p u j e p i e ś ń i muzyka, liczne
o d r ę c z n e z a p i s y m u z y c z n e itp. W 1954 r. o ś r o d e k b a d a w c z y w r a z z a r c h i w u m
n a g r a ń p o l s k i e j m u z y k i l u d o w e j z o s t a j e p r z e n i e s i o n y do W a r s z a w y w r a z z jego
k i e r o w n i k i e m , a w 1959 r . o s t a t e c z n i e p r z e m i a n o w a n y n a P r a c o w n i ę B a d a ń n a d
Polskim Folklorem Muzycznym znalazł się w ramach Instytutu Sztuki Polskiej
Akademii Nauk.
Do 1954 r . S o b i e s k i b y ł w y k ł a d o w c ą n a U n i w e r s y t e c i e P o z n a ń s k i m . Z c h w i l ą
p r z e n i e s i e n i a do W a r s z a w y p o d e j m u j e o b o w i ą z k i n a U n i w e r s y t e c i e W a r s z a w s k i m
w I n s t y t u c i e M u z y k o l o g i i , gdzie k i e r u j e Z a k ł a d e m M u z y k i L u d o w e j ,
wykłada
e t n o g r a f i ę m u z y c z n ą P o l s k i . W 1956 r . z o s t a j e m i a n o w a n y d o c e n t e m . D o J e g o
o b o w i ą z k ó w n a l e ż a ł o t a k ż e prowadzenie o g ó l n o p o l s k i c h o b o z ó w dla
studentów
m u z y k o l o g i i n a t e r e n i e K u j a w , M a z o w s z a , P o d l a s i a . W ten s p o s ó b w ś r ó d u c z n i ó w
S o b i e s k i e g o b y l i p o z n a ń s c y , w a r s z a w s c y i k r a k o w s c y a d e p c i m u z y k o l o g i i ; a l e do
b l i ż s z y c h lub dalszych w s p ó ł p r a c o w n i k ó w Sobieskiego, c z ę s t o k r o ć dyskretnie i n ­
s t r u o w a n y c h , n a l e ż e l i t a k ż e inni polscy f o l k l o r y ś c i m u z y c z n i .
N a t y m n i e w y c z e r p u j e s i ę bogata d z i a ł a l n o ś ć D o c e n t a . B y ł c z ł o n k i e m R a d y
Naukowej Instytutu Sztuki P A N , Rady W y d z i a ł u Historycznego Uniwersytetu W a r ­
szawskiego, R a d y K u l t u r y przy Ministerstwie K u l t u r y i Sztuki, Polskiego T o w a ­
r z y s t w a L u d o z n a w c z e g o (przez p e w i e n czas w e w ł a d z a c h T o w a r z y s t w a ) , Z w i ą z k u
K o m p o z y t o r ó w P o l s k i c h (okresowo b y ł c z ł o n k i e m Z a r z ą d u G ł ó w n e g o T o w a r z y s t w a ) ,
M i ę d z y n a r o d o w e j Rady Muzycznej, International Folk Music Council. B y ł redak­
torem naczelnym przygotowywanego seryjnego w y d a w n i c t w a
dokumentalnego,
opartego n a m a t e r i a ł a c h P r a c o w n i B a d a ń n a d P o l s k i m F o l k l o r e m M u z y c z n y m
P o l s k o pieśń
i muzyka
ludowa
( p i e r w s z y tom w i e l k o p o l s k i e j s e r i i z n a j d u j e s i ę
w druku), uczestniczył w pracach k o m i t e t ó w redakcyjnych „ K w a r t a l n i k a Muzycz­
nego", „ P o l s k i e j S z t u k i L u d o w e j " i Dziel
wszystkich
Oskara
Kolberga.
Uczestni­
c z y ł w k o n g r e s a c h n a u k o w y c h k r a j o w y c h i z a g r a n i c z n y c h , np. I n t e r n a t i o n a l F o l k
Music Council w Danii, Austrii, Rumunii,
C z e c h o s ł o w a c j i , na W ę g r z e c h . B r a ł
udział w pracach jury k o n k u r s ó w folklorystycznych, k o n s u l t o w a ł liczne zawodowe
1 a m a t o r s k i e z e s p o ł y f o l k l o r y s t y c z n e . W y r a z e m u z n a n i a d l a Jego o s i ą g n i ę ć b y ł y
liczne odznaczenia: K r z y ż K a w a l e r s k i Odrodzenia Polski, Z ł o t y K r z y ż
Zasługi,
Medal X-lecia Polski Ludowej,
Medal T y s i ą c l e c i a P a ń s t w a Polskiego, nagroda
Z w i ą z k u K o m p o z y t o r ó w P o l s k i c h n a 1955 r. ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą ) . M o t y w a c j a
tej o s t a t n i e j n a g r o d y z a s ł u g u j e n a z a c y t o w a n i e : „ Z a w y b i t n e z a s ł u g i i p e ł n ą
talentu, wiedzy i p o ś w i ę c e n i a p r a c ę na polu zbierania, u t r w a l a n i a i badania nauko­
w e g o p o l s k i e g o f o l k l o r u m u z y c z n e g o o r a z za p r a c e w d z i e d z i n i e o r g a n i z a c j i o g ó l ­
nopolskiej A k c j i Zbierania Folkloru Muzycznego".
Suche wyliczenie w y k o n a n y c h prac, w y p e ł n i a n y c h funkcji
i piastowanych
g o d n o ś c i nie m o ż e z a s t ą p i ć bilansu w y n i k ó w pracy i c h a r a k t e r y s t y k i n a u k o w e j
p o s t a w y S o b i e s k i e g o . L e c z z a d o w a l a j ą c e p o d s u m o w a n i e tej bogatej d z i a ł a l n o ś c i
nie j e s t m o ż l i w e co n a j m n i e j z d w ó c h p o w o d ó w : Jego o p u b l i k o w a n e p r a c e nie
d a j ą odpowiedzi na w i e l e w a ż n y c h kwestii, n a m z a ś d ł u g o jeszcze b r a k o w a ć b ę d z i e
perspektywy czasowej. Pierwszy w z g l ą d — dość skromna liczbowo i raczej przy­
padkowa tematycznie bibliografia prac — b y ł k o n s e k w e n c j ą dynamicznej postawy
badacza, k t ó r y c i ą g l e nie b y ł zadowolony z o s i ą g n i ę t e g o i nie c h c i a ł , a c z ę s t o
zapewne i nie m i a ł czasu, na przedwczesne — Jego zdaniem — f o r m u ł o w a n i e
w n i o s k ó w . U w a ż a ł , ż e hipotezy u p a d a j ą , ale w a r t o ś ć dobrze zebranego m a t e r i a ł u
n i e z m n i e j s z a s i ę . B y ł to n i e w ą t p l i w i e p o g l ą d p o z y t y w i s t y c z n y , a l e r a c j o n a l n y .
Sobieski b y ł bardzo d o ś w i a d c z o n y m badaczem terenowym i b y s t r y m obserwa­
t o r e m , co i m p l i k o w a ł o j a s n y p o g l ą d n a a k t u a l n y s t a n z a c h o w a n i a polskiego f o l -

KRONIKA

271

k l o r u m u z y c z n e g o i jego r y c h ł y los. D a w n i e j s z e z b i o r y — d o w o d z i ł O n — n i e
wyłączając
najlepszych:
O.
Kolberga,
W.
Skierkowskiego,
S.
Stoińskiego
i S . M i e r c z y ń s f c i e g o , s ą w p r a w d z i e n i e z a s t ą p i o n e , a l e z a r a z e m p r z e s t a r z a ł e pod
w z g l ę d e m m e t o d y c z n y m oraz o ł ó w k o w e j t e c h n i k i z a p i s u m e l o d i i
i nie obej­
m u j ą w s z y s t k i c h o b s z a r ó w P o l s k i , n i e m o g ą t e ż p r e t e n d o w a ć do r e p r e z e n t o w a n i a
polskiego f o l k l o r u m u z y c z n e g o w p o ł o w i e X X w . D o k o n u j ą c e s i ę a k t u a l n i e w i e l k i e
p r z e m i a n y w a r u n k ó w ż y c i a s p o ł e c z n e g o i e k o n o m i c z n e g o , p o s t ę p u j ą c y proces u r b a ­
n i z a c j i k r a j u i n i w e l o w a n i a w i e l o w i e k o w e j k u l t u r o w e j i z o l a c j i , co p r a w d a w z g l ę d ­
n e j , c h ł o p s t w a , n i o s ą ze s o b ą s z y b k i e p r z e m i a n y i z a n i k a n i e t r a d y c y j n e j k u l t u r y
m u z y c z n e j polskiej w s i . L o g i c z n ą i h a r m o n i j n ą k o n s e k w e n c j ą p o g l ą d u Sobieskiego
b y ł o z h i e r a r c h i z o w a n i e potrzeb i z a d a ń polskiej etnomuzykologu
i Jego p e ł n e
o s o b i s t y c h w y r z e c z e ń p o s t ę p o w a n i e , k t ó r e m o ż n a bez w a h a n i a o k r e ś l i ć j a k o z b a ­
wienne. J e m u bowiem n a l e ż y z a w d z i ę c z a ć zainicjowanie b a d a ń powojennych, roz­
w i n i ę c i e tych b a d a ń w A k c j ę Zbierania Folkloru Muzycznego, w sumie i l o ś c i o w e
i j a k o ś c i o w e w y n i k i pracy zbieraczej tak w ł a s n e j , j a k i zorganizowanego z e s p o ł u
p r a c o w n i k ó w , które t w o r z ą n i e p o r ó w n y w a l n y w skali europejskiej
fundament
dyscypliny w postaci n a g r a ń i i n n y c h m a t e r i a ł ó w .
W y n i e s i o n e p r z e z S o b i e s k i e g o ze s z k o ł y K a m i e ń s k i e g o p o g l ą d y n a s p o s ó b do­
kumentowania b a d a ń prowadzonych w terenie u l e g ł y znacznemu rozbudowaniu
i p r e c y z a c j i w p o s t a c i i n s t r u k c j i ( d r u k o w a n a w e r s j a jest j e d n ą z p i e r w s z y c h ) ,
k t ó r a b y ł a m e t o d y c z n y m novum
w polskiej etnomuzykologu. P o n i e w a ż m u z y k a
l u d o w a f u n k c j o n u j e w s p o ł e c z n y m i k u l t u r o w y m k o n t e k ś c i e i jest w p e w n e j m i e ­
r z e d e t e r m i n o w a n a o s o b o w o ś c i ą i n f o r m a t o r a , ś p i e w a k a czy m u z y k a n t a , s t ą d k a ż ­
demu nagraniu t o w a r z y s z y ć w i n n a z jednej strony c h a r a k t e r y s t y k a informatora,
n i e o g r a n i c z a j ą c a s i ę do d a n y c h b i o g r a f i c z n y c h , a l e u w z g l ę d n i a j ą c a jego t r a d y c j e
muzyczne, migracje i kontakty, muzyczne i psychiczne predyspozycje, estetyczne
u p o d o b a n i a , z d r u g i e j s t r o n y opisy o b r z ę d ó w i z w y c z a j ó w , z k t ó r y m i ł ą c z y s i ę
m u z y k a , opisy t a ń c ó w , i n s t r u m e n t ó w , t e c h n i k i g r y i t d . W z o r o w o o p r a c o w a n e m u
w y w i a d o w i i nagraniu towarzyszy zatem wielostronicowy p r o t o k ó ł b a d a ń . Wiele
t e ż uwagi p o ś w i ę c a ł Sobieski n a s t ę p n e j fazie p r a c y etnomuzykologa,
transkrypcji.
J e m u i J . Sobieskiej n a l e ż y przypisać przekroczenie „ R u b i k o n u " empirycystycznego n a s t a w i e n i a K a m i e ń s k i e g o , d l a k t ó r e g o f o n o g r a m b y ł t a k d a l e c e d o k u m e n ­
t e m , ż e u w i d a c z n i a ł w t r a n s k r y p c j i s z c z e g ó ł y a k c y d e n t a l n e , z o c z y w i s t y m i po­
m y ł k a m i i n f o r m a t o r a w ł ą c z n i e . S y s t e m t r a n s k r y p c j i , s t o s o w a n y obecnie w p o l s k i c h
badaniach folkloru muzycznego, jest k o m b i n a c j ą p o d e j ś c i a fonetyczno-fonologicznego, b y u ż y ć t e r m i n o l o g i i j ę z y k o z n a w c z e j n a o k r e ś l e n i e p o s t a w y
etnomuzykologicznej.
1

Sobieski jest autorem k i l k u cennych z b i o r ó w p i e ś n i i m u z y k i ludowej. G o d n y
p o d k r e ś l e n i a j e s t f a k t , ż e z b i o r y te s p e ł n i a j ą d w o j a k ą r o l ę , m a j ą c h a r a k t e r w y ­
dawnictw dokumentalnych, i mają służyć amatorskiemu ruchowi artystycznemu
oraz k o m p o z y t o r o m . P o g o d z e n i e t y c h d w ó c h a s p e k t ó w b y ł o p o d y k t o w a n e s p o ł e c z ­
n y m zapotrzebowaniem praktyki muzycznej i r ó w n o c z e ś n i e prowizorycznym, p r ó b ­
nym zaspokojeniem w y m o g ó w r o z w i j a j ą c y c h się b a d a ń , a zarazem chęcią nabycia
d o ś w i a d c z e n i a w zakresie planowanych w przyszłości w y d a w n i c t w dokumental­
n y c h . M o ż n a s i ę d o m y ś l a ć , ż e ten p o z o r n y k o m p r o m i s b y ł t a k ż e p r z e j a w e m m u ­
z y c z n e g o — c h o ć b r z m i to p a r a d o k s a l n i e — p o d e j ś c i a do f o l k l o r u m u z y c z n e g o .
D l a S o b i e s k i e g o p o l s k i f o l k l o r m u z y c z n y b y ł w r ó w n y m stopniu
przedmiotem
i celem b a d a ń , j a k i m a n i f e s t a c j ą a r t y s t y c z n ą polskiej w s i , a zatem c z ą s t k ą pol­
s k i e j k u l t u r y , k t ó r a z a s ł u g u j e na k u l t y w a c j ę w ś w i e t l i c a c h , s z k o l e , r a d i o i e s t r a ­
dzie k o n c e r t o w e j . T e n p r a k t y c z n y i s p o ł e c z n y a s p e k t g r o m a d z o n e g o m a t e r i a ł u
b a d a w c z e g o p o t r a f i ł D o c e n t w y k o r z y s t a ć , nie s z c z ę d z ą c s i ł i c z a s u n a w s p ó ł p r a c ę

272

KRONIKA

z Centralną P o r a d n i ą Amatorskiego R u c h u Artystycznego, licznymi z e s p o ł a m i fol­
k l o r y s t y c z n y m i , n a p r z y g o t o w y w a n i u r a d i o w y c h i t e l e w i z y j n y c h a u d y c j i . N i e jest
rzeczą przypadku, ż e w ś r ó d tych publikacji m a t e r i a ł o w y c h z n a j d u j ą s i ę zbiory
f o l k l o r u z b y ł y c h P r u s W s c h o d n i c h i Z i e m i L u b u s k i e j . W e w s t ę p i e do z b i o r u
p i e ś n i z W a r m i i i M a z u r S o b i e s k i pisze: „ s z c z e g ó l n ą j e d n a k p o b u d k ą do jego
w y d a n i a jest c h ę ć zaprezentowania ludowego m a t e r i a ł u p i e ś n i o w e g o ziem, k t ó r e
p r z e z t y l e s e t l a t o d e r w a n e b y ł y od m a c i e r z y " .
W s p o m n i a n e w c z e ś n i e j z h i e r a r c h i z o w a n i e p r z e z D o c e n t a potrzeb p o l s k i e j e t n o ­
muzykologu b y ł o w pewnej mierze r ó w n o z n a c z n e z r e z y g n a c j ą z w ł a s n y c h prac
interpretacyjnych. O r g a n i z o w a ł badania, k i e r o w a ł n i m i i s a m je w terenie p r z e ­
p r o w a d z a ł . N i e m n i e j s z e r e g Jego a r t y k u ł ó w z a s ł u g u j e n a b a c z n ą u w a g ę . S ą to p r a c e
0 tempo rubato w polskiej muzyce ludowej i u F . C h o p i n a , o c h a r a k t e r y s t y c z ­
nych formach w i e l o g ł o s o w y c h ś p i e w ó w p i e n i ń s k i c h górali, o typach skal spotyka­
n y c h w m e l o d i a c h ś p i e w a n y c h i g r a n y c h n a p o l s k i e j w s i , w r e s z c i e bogato u d o k u ­
mentowane, choć skondensowane w encyklopedycznych u j ę c i a c h a r t y k u ł y o k r a ­
k o w i a k u , m a z u r z e , k u j a w i a k u , o b e r k u i polonezie, j a k r ó w n i e ż o w i e l k o p o l s k i m
w i w a c i e , o r a z p r z y c z y n k i do h i s t o r i i p o l s k i c h b a d a ń e t n o m u z y c z n y c h i do i n s t r u mentologii. P r z e d w c z e s n a ś m i e r ć u n i e m o ż l i w i ł a S o b i e s k i e m u p o d s u m o w a n i e
do­
ś w i a d c z e ń i w i e d z y z w ł a s z c z a w d w ó c h ostatnio o p r a c o w y w a n y c h t e m a t a c h , h i s t o r i i
p o l s k i c h b a d a ń oraz n a j i n t e n s y w n i e j p r o w a d z o n y c h s t u d i ó w n a d p o d r ę c z n i k i e m
polskich i n s t r u m e n t ó w ludowych, k t ó r y m i a ł się ukazać w seryjnym p o d r ę c z n i k u
europejskich i n s t r u m e n t ó w , redagowanym przez n a u k o w c ó w z Berlina i Stock­
holmu.
T e r a z , k i e d y S o b i e s k i i jego d z i a ł a l n o ś ć n a l e ż ą j u ż do h i s t o r i i , w i e l u z n a s o d ­
c z u w a b r a k Jego b e z i n t e r e s o w n e j ż y c z l i w o ś c i , g o t o w o ś c i p r z y j ś c i a k a ż d e m u z po­
m o c ą , dobrotliwego poczucia h u m o r u , a n i e k t ó r z y i p r z y j a ź n i . W s z y s c y , k t ó r z y G o
poznawali, b y l i z a s k a k i w a n i Jego s k r o m n o ś c i ą , b e z p o ś r e d n i m sposobem bycia,
ł a t w o ś c i ą n a w i ą z y w a n i a k o n t a k t ó w osobistych. U c z c i w o ś ć , k t ó r a G o c e c h o w a ł a ,
1 zaufanie, k t ó r y m
społecznych.

Go

darzono,

były

przyczyną

powierzaniu

Mu

wielu

funkcji

T r u d n a n i e r a z do z r o z u m i e n i a d l a m ł o d s z y c h w s p ó ł p r a c o w n i k ó w i l u d z i sto­
j ą c y c h n a u b o c z u p a s j a g r o m a d z e n i a n o w y c h i w c i ą ż n o w y c h m a t e r i a ł ó w etno­
m u z y c z n y c h dzisiaj m a s y m b o l i c z n ą w y m o w ę . Z a Jego ż y c i a m ó w i ł o s i ę eufemi­
s t y c z n i e , ż e z b i o r y f o l k l o r u m u z y c z n e g o , z g r o m a d z o n e w k i e r o w a n e j p r z e z Niego
k o m ó r c e Instytutu Sztuki, m o ż n a p o r ó w n a ć tylko z d z i e ł e m Oskara Kolberga.
Nekrologi i ż a ł o b n e p r z e m ó w i e n i a na p o w ą z k o w s k i m cmentarzu j u ż nie u k r y w a ł y
p r a w a D o c e n t a do t y t u ł u „ K o l b e r g X X w i e k u " . P o l s k a e t n o m u z y k o l o g i a
będzie
k o n t y n u o w a ć b a d a n i a zgodnie z Jego p l a n a m i i i n s p i r a c j a m i . A l e i n a s t ę p n e e t a p y
b a d a ń b ę d ą z a w s z e m u s i a ł y o d n i e ś ć s i ę do Jego d z i e ł a i z niego k o r z y s t a ć , g d y ż
w a r t o ś ć tego d z i e ł a jest n i e p r z e m i j a j ą c a .

Bibliografia w a ż n i e j s z y c h
Organizacja badań,
Zachodnie
Działalność

Archiwum
Fonograficzne
Zachodniego
Archiwum

prac i

materiałów

sprawozdania

w Poznaniu,
Fonograficznego

„ L u d " , t. 37: 1947, s. 458—462.
w Poznaniu,
„Polska Sztuka

L u d o w a " , t. 2: 1948 n r 1, s. 38-^10.
Zagadnienie
muzyki
ludowej
w Polsce,
„ R u c h M u z y c z n y " , t. 4: 1948 n r 2, s.
(wspólnie z J . Sobieską)

2—6

273

KRONIKA
Ogólnopolski
s.

Festiwal

Muzyki

Ludowej,

„Polska

S z t u k a L u d o w a " , t. 3: 1949 n r 6,

muzycznego

w świetle

188—190

Problemy

polskiego

folkloru

M u z y c z n y " , t. 5: 1949 n r 10, s.
Organizacja

akcji

zycznym,

zbierania

pieśni

„Kwartalnik

Instrukcja

w sprawie

rozważań

festiwalowych,

ludowych

i badań

nad

polskim

M u z y c z n y " , t. 7: 1949 n r 25, s.

zbierania

„Ruch

10—14

polskiej

pieśni

i muzyki

folklorem

mu­

192—197
ludowej,

„ M u z y k a " , t. 1:

1950 n r 2, s. 30—49 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą )
Dorobek

w zakresie

folkloru

w okresie

10-lecia,

„ M a t e r i a ł y do S t u d i ó w i

Dyskusji",

t. 5: 1955 n r 3—4, s. 412—430
Biografistyka,
Adolf

Eustachy

Chybiński

historia

(wspomnienie

badań

pośmiertne),

„Polska

Sztuka

Ludowa"

t. 6: 1952 n r 6, s. 356—358
Profesor

dr

Kolberg

(Colberg)

Adolf

Allgemeine
Oskar
Wartość

Oskar

Chybiński,
Henryk,

Enzyklopadie

Kolberg

Dzieła

Eustachy

jako

zbiorów

der

kompozytor

wszystkie

Oskara

Oskara

„ L u d " , t. 41: 1954, s. 27—32

[w:] Die
Musik

Musik

[=MGG],

i folklorysta
Kolberga,

Kolberga

t.

dla

in

Geschichte

muzyczny,

1961, s.

kultury

Gegenwart.

1958, s. 1401—1405

[w:] Pieśni

1, K r a k ó w

polskiej

und

t. 7, K a s s e l

ludu

polskiego.

XLII—LVI

muzycznej,

„ M u z y k a " , t. 6:

1961 n r 1, s. 105—113
Mierczyński

Stanisław,

[w:] M G G , t. 9: 1961, s. 279—280

Muzyka ludowa
Pieśń

ludowa
i jej problemy,
„ P o r a d n i k M u z y c z n y " , t. 1: 1947 — n r 1, s. 10—11;
n r 2, s. 2—4; n r 3, s. 2—3; n r 6—7, s. 5—7; n r 8—9, s. 6—9; n r 10, s. 7—9;
t. 2: 1948 — n r 1, s. 4—5; n r 3, s. 7—8; n r 4, s. 6—9; n r 8—9, s. 5—9; n r 11,
s. 5—8; t. 3: 1949 — n r 1, s. 3—6; n r 2, s. 8—9; n r 3, s. 3—6 ( w s p ó l n i e z J . S o ­
bieską)

Pieśń

i muzyka
ludowa
Wielkopolski
i Ziemi
Lubuskiej
w świetle
dotychczaso­
wych
badań,
„ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , t. 4: 1950 n r 1—6, s. 17—35 ( w s p ó l n i e
z J . Sobieską)

Wielkopolska

i Ziemia

Lubuska,

„Poradnik

M u z y c z n y " , t. 4: 1950 n r 12, s.

t. 5: 1951 n r 1, s. 4—8 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą )
P o l s k a muzyka
ludowa,
„ M a t e r i a ł y do S t u d i ó w i D y s k u s j i " ,
403
Diafonia
w Pieninach,
bieską)
Oblicze

tonalne

t. 1: 1951 n r 5, s. 383—

„ M u z y k a " , t. 3: 1952 n r 9—10, s. 15—29 ( w s p ó l n i e

polskiej

muzyki

ludowej,

„Studia

6—9;

M u z y k o l o g i c z n e " , t.

z J . So­
1:

1953,

s. 308—332
Polski

folklor

sie

muzyczny.

10-lecia,

Charakter

[ w : ] Kultura

przemian

muzyczna

w polskiej

Polski

muzyce

Ludowej

ludowej

1944—1955,

w

okre­

Kraków

1957,

s. 279—291 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą )
Polsk

folkmusik,

„ M u s i k r e v y " , t. 15: 1960 n r 6, s. 205—208

T e m p o r u b a t o u Chopina

i w polskiej

muzyce

ludowej,

„ M u z y k a " , t. 5: 1960 n r 3,

s. 30—41 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą )
O
Das

„rubttio"

ma] música

de

Chopin

e

na

música

popular

polonesa,

„Correio

m a n k a " , R i o de J a n e i r o , 19—22 J a n u a r

1961 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą )

Tempo

polnischen

rubato

bei

Chopin

le — Etnografia Polska, t. X I I I , z. 1

und

in der

Volksmusik,

[w] The

da
Book

274

KRONIKA
of

the

First

Frederick
La

International

Chopin,

Musicological

valeur

scientifiąue

logne,

Referat w y g ł o s z o n y

tionale

des

(wspólnie

de

la collection

phonographiąue

wiwaty,

Kraków

Musicales

[w:] Księga

1950, s. 275—319

Krakowiak,

Kujawiak,

Oberek,

Obertas,

Polonaise,

w

de

folklor

Warszawie,

the

Works

of

musical

en

Association

maszynopis

Po-

Interna­
powielony

ludowe

pamiątkowa

(wspólnie

[w:] M G G , t. 7: 1958, s.

Mazur,

to

Sobieską)
Tańce

Wielkopolskie

Devoted

6 I X 1966 r . n a K o n f e r e n c j i

Bibliotheques

z J.

Congress

W a r s z a w a 1963, s. 247—254 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą )

ku czci

Prof.

Adolfa

Chybińskiego,

z J . Sobieską)

1705—1709

[w:] M G G , t. 8: 1960: s.

1856—1860

[w:] M G G , t. 9: 1961, s. 1769—1771

[w:] M G G , t. 10: 1962, s. 1427—1431 ( w s p ó l n i e z F . H o e r b u r g e r e m )
Ludowe instrumenty muzyczne

O dudach
„Kozioł"

wielkopolskich,

„Maryna",
Z

„ O ś w i a t a P o z a s z k o l n a " , t. 3: 1936 n r 5, s.

241—244

z b ą s k o - l u b u s k t , „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , t. 2: 1948 n r 9—10, s. 58—59
„ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , t. 2: 1948 n r 3, s. 30—33

zagadnień

polskiego

skrzypce),

[w:] Studia

ludowego

instrumentarium

Hieronymo

Feicht

muzycznego

septuagenario

(mazanki,

dedicata,

serby,

Kraków

1967,

s. 24—36
Materiały

etnomuzyczne

Szlakiem
kozła
lubuskiego.
Pieśń
i muzyka
instrumentalna
k ó w 1954, ss. 110 ( w s p ó l n i e z J . S o b i e s k ą )
Pieśni
ludowe
lewska)

Warmii

i Mazur,

Kraków

Ziemi

Lubuskiej,

1955, ss. 235 ( t a ń c e o p r a c o w a ł a

Wybór
polskich
pieśni
ludowych,
t. 1 i 2, K r a k ó w
Piosenki
z Kujaw,
K r a k ó w 1955, ss. 54

Kra­

M . Sobo­

1955, ss. 188 i 188

Widowisko
ludowe
„Król
Herod"
z Ciechanowca,
pow.
Siemiatycze,
„Literatura
L u d o w a " , t. 4: 1960 n r 2—3, s. 92—107 ( w s p ó l n i e z A . B ł a c h o w s k i m )
Inne
Wojciech
Ks. Józef
Analiza
Katalog

Dankowski,
Surzyński,
motetów
wystawy

P o z n a ń 1935 ( p r a c a m a g i s t e r s k a , m a s z y n o p i s )
„ Ż y c i e M u z y c z n e " , 1937

Kasserna
muzycznej

„Septem
sidera",
„ M u z y k a K o ś c i e l n a " , t. 13: 1938
w. Muzeum
Miejskim
w Poznaniu,
P o z n a ń 1938, ss. 32

(wspólnie z M. Turczynowiczową)
Szczepańska
Maria Klementyna,
[w:] M G G , t. 13: 1966, s. 21—22
Wskazówki
do odczytywania
zapisów
nutowych
Kolberga,
[w:] Dzieła
Oskara

Kolberga,

t. 37 ( w

wszystkie

druku)
Jan

WOLFGANG

STEINITZ

I JEGO

Stęszewski

DZIEŁO

Wspomnienia i c h a r a k t e r y s t y k ę naukowej i organizacyjnej działalności zmar­
ł e g o p r z e d d w o m a l a t y (21 I V 1967 г.), prof. d r . W o l f g a n g a S t e i n i t z a , k i e r o w n i k a
katedry j ę z y k ó w fińsko-ugryjskich na Uniwersytecie im. Humboldta w Berlinie
oraz organizatora i k i e r o w n i k a Instytutu Niemieckiej Etnografii przy Niemieckiej

276

KRONIKA

A k a d e m i i N a u k — z a m i e ś c i ł y z a r ó w n o niemieckie etnograficzne czasopisma n a ­
ukowe, j a k i szereg w y d a w n i c t w obcych
N i e m o ż e z a b r a k n ą ć tego w s p o m n i e n i a
r ó w n i e ż w w y d a w n i c t w i e e t n o g r a f i i p o l s k i e j , z k t ó r ą prof. S t e i n i t z a ł ą c z y ł y b l i s k i e
k o n t a k t y , w y n i k a j ą c e z a r ó w n o z jego p o z y c j i w n a u c e n i e m i e c k i e j i r o l i , j a k ą
odegrał w organizacji nauki w Niemieckiej Republice Demokratycznej (w latach
1954—1963 b y ł z a s t ę p c ą p r z e w o d n i c z ą c e g o N i e m i e c k i e j A k a d e m i i N a u k w B e r l i n i e
W s c h o d n i m ) , i s p e c j a l n i e n i e m i e c k i e j e t n o g r a f i i , j a k r ó w n i e ż z jego i n i c j a t y w y
i w s p ó ł u d z i a ł u w d ą ż e n i u do n a w i ą z a n i a s t a ł e j w s p ó ł p r a c y p o m i ę d z y e t n o g r a f a m i
wszystkich krajów demokracji ludowych, a następnie r ó w n i e ż z nauką światową.
O tej jego r o l i w s p o m i n a j ą z a r ó w n o w y m i e n i o n e a r t y k u ł y , o p r a c o w y w a n e j u ż po
J e g o ś m i e r c i , j a k i f r a g m e n t y p r z e m ó w i e ń i notatek k r o n i k a r s k i c h , j a k i e u k a z y ­
w a ł y s i ę w r o k u 1965, z o k a z j i o b c h o d z e n i a p r z e z N i e m i e c k ą A k a d e m i ę N a u k
j u b i l e u s z u 6 0 - l e c i a u r o d z i n p r z e w o d n i c z ą c e g o I n s t y t u t u N i e m i e c k i e j E t n o g r a f i i -.
Z e t k n ę l i ś m y s i ę z n i ą r ó w n i e ż b e z p o ś r e d n i o , w czasie w i e l o k r o t n y c h p o b y t ó w
przedstawicieli polskiej etnografii i f o l k l o r y s t y k i w N i e m i e c k i e j Republice D e m o ­
kratycznej z okazji o d b y w a j ą c y c h się tam konferencji naukowych, organizowanych
przede w s z y s t k i m przez Instytut Etnografii N i e m i e c k i e j .
3

Wolfgang Steinitz b y ł w Polsce wielokrotnie. D w a czy trzy r a z y (w tym
r ó w n i e ż w p i e r w s z y c h j u ż l a t a c h po w o j n i e ) b y ł c z ł o n k i e m d e l e g a c j i p o l i t y c z n e j ,
p r z y b y w a j ą c e j do naszego k r a j u n a z a p r o s z e n i e w ł a d z r z ą d o w y c h i p a r t y j n y c h .
D o p i e r o w 1963 r . m ó g ł z n a l e ź ć c z a s , b y nas o d w i e d z i ć j a k o etnograf, a n a s t ę p n i e
z o r g a n i z o w a ć c y k l p o w t a r z a j ą c y c h s i ę corocznie k r ó t k i c h , parotygodniowych w y ­
j a z d ó w n a u k o w y c h do naszego k r a j u n a u k o w y c h w s p ó ł p r a c o w n i k ó w I n s t y t u t u .
R o z s z e r z y ł y one z n a c z n i e k r ą g k o n t a k t ó w n a u k o w y c h p o l s k i e j i n i e m i e c k i e j e t n o ­
grafii w s p ó ł c z e s n e j , p o z w o l i ł y n a w z a j e m n e konfrontowanie warsztatu naukowego
oraz s t w i e r d z e n i e w y s t ę p o w a n i a p o d o b n y c h t e m a t ó w p r a c , d y s k u t o w a n i e w s p ó l n e j
p r o b l e m a t y k i i p o r ó w n y w a n i e w y n i k ó w . P o z w a l a ł y te k o n t a k t y r ó w n i e ż n a s t w i e r ­
dzenie istnienia p e w n y c h r ó ż n i c ,
jeśli
chodzi o zakres prac podejmowanych
w s p ó ł c z e ś n i e w n a s z y c h k r a j a c h , r ó ż n i c w y n i k a j ą c y c h n i e w ą t p l i w i e z r ó ż n y c h do
tej p o r y d r ó g h i s t o r y c z n e g o r o z w o j u p o l s k i e j i n i e m i e c k i e j e t n o g r a f i i (w t y m
przede w s z y s t k i m etnografii u n i w e r s y t e c k i e j okresu m i ę d z y w o j e n n e g o ) , j a k r ó w ­
n i e ż nieco i n n e j o r g a n i z a c j i w s p ó ł c z e s n y c h p r a c e t n o g r a f i c z n y c h w obu k r a j a c h .
H i s t o r i ę etnografii n i e m i e c k i e j w k r y t y c z n y m u j ę c i u w s p ó ł c z e s n y m p o d k r e ­
ś l a j ą c y m kierunek, w j a k i m prowadzona b y ł a jej reorganizacja w okresie po­
w o j e n n y m , p r z e d s t a w i a n a m W o l f g a n g S t e i n i t z w s w y m o p r a c o w a n i u z 1955 r .
O n t e ż przede w s z y s t k i m swoimi pracami w s k a z u j e na k o n i e c z n o ś ć p o w i ą z a n i a

4

1

E . W . P o m i e r a n c e w a , L . N . T i e r i e n t i e w a , Wolfgang
Steinitz
(1905—
—1967), „ S o w i e t s k a j a E t n o g r a f i j a " , z. 4, 1967, s. 187—189; P . N e d o,
Wolfgang
Steinitz
(1905—1967),
„ V o l k s k u n d l i c h e I n f o r m a t i o n e n " , B e r l i n 1967 ( N o v e m b e r ) ,
s. 1—2; R . W e i n h o l d , In Memoriam
Prof. Dr. Wolfgang
Steinitz,
„ D e m o s " , R. 8:
1967 z. 1, s. 207.
F . S i e b e r , Wolfgang
Steinitz
zum 60. Geburtstag,
„Deutsches Jahrbuch für
V o l k s k u n d e " , t. 11: 1965, cz. 1, s. 3—4; G . V o i g t , Wolfgang
Steinitz
sechzig
Jahre
alt, „ D e m o s " , R . 6: 1965, z. 1, s. 116.
P o r . D . S. S t o c k m a n n, Z dziallności
Instytutu
Niemieckiej
Etnografii
przy
Niemieckiej
Akademii
Nauk w Berlinie,
„ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. 4: 1961, s. 385—391;
t e n ż e , Aus der Arbeit
des Instituís
für Deutsche
Volkskunde,
„ D e m o s " , R. 1:
1960 z. 1, s. 114—122; I . W e b e r - K e l l e r m a n n , Zehn Jahre
des Instituts
für
deutsche
Volkskunde,
[w:] Deutsche
Akademie
der
Wissenschaften
zu
Berlin,
1946—1956, B e r l i n 1956, s. 435—447; „ V o l k s k u n d l i c h e I n f o r m a t i o n e n " , A p r i l 1967,
N o v e m b e r 1967.
W . S t e i n i t z , D i e uolfcsfctmdliche A r b e i t in der Deutschen
Demókratischen
Republik,
L e i p z i g 1955.
2

3

4

276

KRONIKA

b a d a ń historycznych ( z a a w a n s o w a n y c h w nauce niemieckiej) w etnografii
ze
studium nad w s p ó ł c z e s n o ś c i ą . S a m już w swych cennych pracach publikowanych
przed I I w o j n ą ś w i a t o w ą na terenie F i n l a n d i i i E s t o n i i d a ł p r z y k ł a d ł ą c z e n i a stu­
d i ó w z zakresu literatury ludowej z dociekaniami etnografa-teoretyka i historyka
d a w n y c h k u l t u r . Obecnie, p r z e s u w a j ą c swe zainteresowania naukowe k u czasom
w s p ó ł c z e s n y m , p o d k r e ś l a k o n i e c z n o ś ć poszukiwania w przeszłości demokratycznego
nurtu dzisiejszej k u l t u r y , badania t w ó r c z o ś c i i w a r u n k ó w bytu mas p r a c u j ą c y c h
w p r z e s z ł o ś c i i obecnie. W y z n a c z a j ą c n o w e r e j o n y b a d a ń f o l k l o r y s t y c z n y c h w po­
w o j e n n e j etnografii n i e m i e c k i e j zbliża s i ę w swojej definicji z a k r e s u etnografii
w s p ó ł c z e s n e j do z n a n y c h n a m ( w e t n o g r a f i i p o l s k i e j ) w y p o w i e d z i prof. K a z i m i e r z a
Dobrowolskiego .
5

8

7

P r z e j m u j ą c w 1951 r . z r ą k A d o l f a S p a m e r a ( n a k r ó t k i c z a s p r z e d jego ś m i e r ­
cią) kierownictwo K o m i s j i Etnografii i L u d o z n a w s t w a w B e r l i ń s k i e j A k a d e m i i
N a u k p r z e k s z t a ł c a S t e i n i t z K o m i s j ę t ę ( u t w o r z o n ą w 1947 r.) w e w s p o m n i a n y j u ż
I n s t y t u t E t n o g r a f i i N i e m i e c k i e j . O d 1955 r. w r a z z W i l h e l m e m F r a e n g e r e m po­
dejmuje wydawnictwo pisma , s t a n o w i ą c e g o w s p ó ł c z e s n ą k o n t y n u a c j ę wydawanego
p r z e z F r a e n g e r a p i s m a etnograficznego (o n i e c o i n n y m c h a r a k t e r z e i n a z w i e ) z lat
2 0 - t y c h o k r e s u m i ę d z y w o j e n n e g o . N a w i ą z u j e do t y c h t r a d y c j i e t n o g r a f i i n i e m i e c ­
kiej, k t ó r e w okresie dwudziestolecia m i ę d z y w o j e n n e g o s t a n o w i ł y nurt p o s t ę p o w y
nauki niemieckiej. U m o ż l i w i a w ramach Instytutu k o n t y n u a c j ę i wydawnictwa
p r a c z tego w ł a ś n i e n u r t u , w p r o w a d z a z a r a z e m — j a k j u ż w s p o m n i e l i ś m y — n o w ą ,
w s p ó ł c z e s n ą p r o b l e m a t y k ę , a obok u c z n i ó w S p a m e r a z a t r u d n i a w I n s t y t u c i e m ł o ­
dych w y c h o w a n k ó w Uniwersytetu im. Humboldta.
8

W r e s z c i e on w ł a ś n i e r a z e m z F r a e n g e r e m i i n n y m i p r a c o w n i k a m i I n s t y t u t u
i n i c j u j e i w porozumieniu z p r z e d s t a w i c i e l a m i etnografii i n n y c h k r a j ó w s o c j a l i ­
s t y c z n y c h z a k ł a d a w 1957 r. w s p ó l n e d l a t y c h k r a j ó w p i s m o i n f o r m a c y j n o - b i b l i o g r a f i c z n e , dla k t ó r e g o zapewnia w Niemieckiej A k a d e m i i N a u k w a r u n k i syste­
matycznego w y d a w a n i a .
9

P r z e d w c z e s n a ś m i e r ć W o l f g a n g a S t e i n i t z a o d e r w a ł a go od r o z p o c z ę t e j p r a c y .
Zdążył On jednak zorganizować zespół, który tę pracę kontynuuje, rozwijając
w d a l s z y m c i ą g u z a p o c z ą t k o w a n ą p r z e z Niego i n i c j a t y w ę ł ą c z e n i a e t n o g r a f ó w N R D
we w s p ó l n y m w y s i ł k u , k t ó r e m u patronuje K o m i s j a Etnograficzna A k a d e m i i i I n ­
s t y t u t N i e m i e c k i e j E t n o g r a f i i P A N , i d ą ż e n i a do w s p ó ł p r a c y z n a u k ą i n n y c h
k r a j ó w d e m o k r a c j i oraz dostarczania rzetelnej i n f o r m a c j i o pracach etnografii
naszego obozu
politycznego.
Anna
Kutrzeba-Pojnarowa
5

W . S t e i n i t z , Der Parallelismus
in der Finnisch-Karelischen
Volksdichtung
untersucht
an den Liedern
des Karelischen
Sángers
Arhippa
Parttunen,
„FF Com­
m u n i c a t i o n s " , № 115, H e l s i n k i 1934; T o t e m i s m u s
bei d e n O s t j a k e n i n
Sibirien,
T a r t u 1938; Ostjakische
Volksdichtung
und Erzdhlungen,
T a r t u 1939.
W . S t e i n i t z , Deutsche
Volkslieder
demokratischen
Charakters
aus
sechs
Jahrhunderten,
t. 1, B e r l i n 1954; t. 2, B e r l i n 1962; t e n ż e , Lied und Marchen
ais
„Stimme
des Voltees" ( H e r d e r ) , tamże,
t. 2: 1956, s. 11—32; t e n ż e , D o s
Leunalied.
Zur
Geschichte
und W e s e n des Arbeitsvolksliedes,
tamże,
t. 4: 1958, s. 3—52;
t e n ż e , Zum 100 Geburtstag
Richard
Wossidlos,
tamie, t. 5: 1959, s. 3—5; t. e n ż e ,
Das Lied von Robert
Blum,
tamże,
t. 7: 1961, s. 9—40; t e n ż e , Arbeiterlied
und
Volkslied,
tamże,
t. 12: 1966, s. 1—14.
W . S t e i n i t z , Volkskunde
wnd Vólkerkunde.
Aus dem
Eroffnungsvortrag
des Berliner
Volkskunde-Kongresses,
„ D e u t s c h e s J a h r b u c h f. V o l k s k . " , t. 1: 1955
z. 1, s. 269—275.
„ D e u t s c h e s J a h r b u c h f ü r V o l k s k u n d e " , t. 1: 1955, t. 12: 1967.
„ D e m o s . V o l k s k u n d l i c h e I n f o r m a t i o n e n " R . 1: 1960 — R . 14: 1968 ( O d R . 7
„ D e m o s . Internationale ethnographische und folkloristische Informationen").
6

7

8

9

277

KRONIKA
WYSTAWA

„ARTS PRIMITIFS DANS
W

LES ATELIERS

D'ARTISTES"

PARYŻU

W n i e w i e l k i c h s a l a c h w y s t a w c z a s o w y c h M u s é e de 1'Homme w P a r y ż u c z y n n a
b y ł a w o k r e s i e od 27 k w i e t n i a do 30 w r z e ś n i a 1967 r . b a r d z o i n t e r e s u j ą c a e k s p o ­
z y c j a , z o r g a n i z o w a n a p r z e z S o c i é t é des A m i s du M u s é e de 1'Homme. O r g a n i z a t o r z y
w y s t a w y postawili przed sobą zadanie zgromadzenia p r z e d m i o t ó w sztuki p r y m i ­
t y w n e j , k t ó r e w o k r e s i e ostatniego 6 0 - l e c i a w y w a r ł y — i n a d a l w y w i e r a j ą —
w p ł y w na t w ó r c z o ś ć a r t y s t y c z n ą malarzy i rzeźbiarzy francuskich lub a r t y s t ó w
innego p o c h o d z e n i a , p o z o s t a j ą c y c h w k r ę g u w p ł y w ó w s z t u k i f r a n c u s k i e j . S k r o m n i e j
r e p r e z e n t o w a n e b y ł y z b i o r y p r y w a t n e p i s a r z y , n a u k o w c ó w itp. W g r u p i e p i e r w s z e j
s p e c j a l n ą u w a g ę z w r a c a ł y eksponaty p o c h o d z ą c e z d a w n y c h k o l e k c j i a r t y s t ó w
t e j m i a r y , co V l a m i n c , M a t i s s e , P i c a s s o , D e r a i n c z y B r a q u e . W p ł y w , j a k i w y w a r ł o
w y w o d z ą c e s i ę z p o c z ą t k ó w b i e ż ą c e g o stulecia zainteresowanie
tych malarzy
sztuką p r y m i t y w n ą — g ł ó w n i e a f r y k a ń s k ą — w i ą ż ą c e się j e d n o c z e ś n i e z tworze­
niem w ł a s n y c h kolekcji, znalazł s w ó j silny w y r a z w ich twórczości, w szukaniu
nowych r o z w i ą z a ń kolorystycznych i formalnych, i z o s t a w i ł stały ślad w historii
rozwoju malarstwa francuskiego.
N a w y s t a w i e p o k a z a n o ł ą c z n i e 158 e k s p o n a t ó w , g ł ó w n i e r z e ź b i m a s e k , z czego
w i ę k s z o ś ć r e p r e z e n t o w a ł a A f r y k ę (82 szt.), z w ł a s z c z a w y b r z e ż e z a c h o d n i e i K o n g o ,
reszta z a ś ludy A m e r y k i i Oceanii. W ś r ó d p r z e d m i o t ó w z obszaru A m e r y k i z n a j ­
d o w a ł y s i ę p r z e p i ę k n e okazy sztuki kultur przedkolumbijskich, s i ę g a j ą c e dla Peru
o k r e s u 1300—1500 l a t п . е., d l a s z t u k i z a ś m e k s y k a ń s k i e j o k r e s u p r z e d k l a s y c z n e g o
i k l a s y c z n e g o (m. i n . z b i ó r H e n r y M o o r a ) . W ł ą c z e n i e t y c h p r z e d m i o t ó w do z e s p o ł u
„ s z t u k i p r y m i t y w n e j " o pochodzeniu raczej w s p ó ł c z e s n y m m o ż e o c z y w i ś c i e b u d z i ć
z a s t r z e ż e n i a (podobnie j a k u m i e s z c z e n i e
w nim paru eksponatów
japońskich),
p r z y j ą ć je w i ę c raczej trzeba za p e w n ą g r u p ę p o d p o r z ą d k o w a n ą z p r z y c z y n natury
o r g a n i z a c y j n e j n a c z e l n e j idei w y s t a w y . O b i e k t y z o b s z a r u M e l a n e z j i o d z n a c z a ł y
się w y s o k i m i w a l o r a m i p l a s t y c z n y m i i c z ę s t o k r o ć s t a n o w i ł y formy rzadko spoty­
kane nawet w d u ż y c h muzeach europejskich.
Podkreślić należy, że inicjatywa Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Człowieka
s t a n o w i ł a godne u w a g i w y j ś c i e poza z b i o r y m u z e a l n e i p r z y o g r o m n y m n a k ł a d z i e
pracy dała w rezultacie zgromadzenie dzieł sztuki o d u ż e j randze artystycznej.
D z i e ł a te j a k o z n a j d u j ą c e s i ę w r ę k a c h p r y w a t n y c h z n a n e b y ł y j e d y n i e w ą s k i e m u
k r ę g o w i osób, w y s t a w a zaś u m o ż l i w i ł a szerokiemu o g ó ł o w i ich o c e n ę i zrozumie­
nie m o ż l i w o ś c i i n s p i r a c j i a r t y s t y c z n y c h d l a w s p ó ł c z e s n e g o a r t y s t y .
C a ł o ś ć w y s t a w y opracowano ś r o d k a m i bardzo o s z c z ę d n y m i , w i ę k s z o ś ć przed­
m i o t ó w p o z o s t a ł a nie o s ł o n i ę t a , o ś w i e t l e n i e c z ę s t o punktowe, s k u p i a j ą c e
uwagę
widza, kolory tła w y ł ą c z n i e czarne i białe. B r a k j a k i c h k o l w i e k n a p i s ó w , eksponaty
o z n a c z a n o j e d y n i e n u m e r e m p o r z ą d k o w y m , osobna z a ś l i s t a (folder) z b i o r u z a w i e r a
w y k a z p r z e d m i o t ó w z p o d a n i e m p o c h o d z e n i a , c h r o n o l o g i i (o i l e b y ł o to m o ż l i w e )
o r a z n a z w i s k a w ł a ś c i c i e l a . W y d a n y z o s t a ł r ó w n i e ż d u ż y k a t a l o g ze
wstępem
G. Picona i J . Laude'go, z a w i e r a j ą c y rozmowy
z a r t y s t a m i oraz
omówienie
w s z y s t k i c h p o k a z a n y c h o b i e k t ó w i i c h fotografie.
Barbara

Kohutnicka