http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/1562.pdf
Media
Part of Organizacja produkcji filmów naukowych i dydaktycznych za granicą / LUD 1978 t.62
- extracted text
-
Lud, t. 62, 1978
RYSZARD
KANTOR
ORGANIZACJA PRODUKCJI FILMÓW NAUKOWYCH
I DYDAKTYCZNYCH ZA GRANICĄ (NA PRZYKŁADZIE
INSTYTUTU FILMU NAUKOWEGO W GETYNDZE)
W czaS<Jpismachfachowych przy omawianiu problemów filmu badawczo-naukowego i dydaktycznego postuluje się stworzenie w Polsce Instytutu Filmu Naukowego. Jak można łatwo zorientować się, chodzi tu
o rodzaj wytwórni zorganizowanej i zarządzanej przez naukowców, a mającej łączyć sprzeczne dotychczas int€resy filmowców i przedstawicieli
nauki na zasadzie podporządkowania pierwszych drugim. Wprawdzie,
jak dotąd, żaden z publicystów zabierających głos na ten temat nie zaproponował wyraźniejszej wizji takiego instytutu, lecz można sądzić,
iż chodzi tu o posłużenie się przykładem istniejących już od wielu lat
w innych krajach instytucji tego typu 1.
Instytuty filmu naukowego, działające we wszystkich niemal krajach
Europy, nagromadziły znaczną ilość doświadczeń, z których można skorzystać także i u nas. Są instytucjami naukowymi finansowanymi prz€z
państwo lub fundacje prywatne, celem zaś ich działalności - w głównych zarysach - jest postawiona na właściwym poziomie naukowym
produkcja filmów badawczych i dydaktycznych. Działalność instytutów
realizuje zasadę centralizacji kosztownego sprzętu do zdjęć specjalnych
i stwarza możliwość bardziej ekonomicznego wykorzystania fachowej
pracy lud~kiej.
Warto chociażby w znacznym skrócie ukazać kierunki działalności
jednego z takich instytutów, mającego ustaloną markę w Europie, lecz
nie należącego ani do największych, ani też do najbardziej nowoczesnych
na naszym kontynencie, tj. Das Institut fUr den Wissenschaft1ichen Film
I Pierwszy
na świecie instytut
z inicjatywy wybitnego teoretyka
filmu naukowego
i praktyka
filmu
powstał w Paryżu w 1930 r.
naukowego, Jean Painleve'a.
19G
Organizacja
produkcji
filmów
naukowych
i dydaktycznych
za pranicq
w Getyndze 2. Instytut ten można uznać za średni, szczególnie pod względem wyposażenia i jako taki wydaje się godny omówienia. Został on
wybudowany i wyposażony z funduszów państwowych RFN.
Działalność Instytutu na polu produkcji filmów objawia się trojako: a) przez produkcję filmów własnych, b) produkcję filmów na zamówienie oraz c) pomoc poszczególnym instytucjom naukowym 'v ich
własnych filmowych przedsięwzięciach.
W pierwszym przypadku, stosunkowo naj rzadszym, film realizuje Instytut i następnie sprzedaje go zainteresowanym. Produkcja taka jest
związana oczywiście z uprzednim zbadaniem zapotrzebowania na określony temat, z zamówieniem u specjalisty Ddpowiedniego scenariusza
i rozprowadz~miem gotowego filmu wśród uczelni i naukowców. Poziom
tych filmów, jak i wszystkich innych filmów realizowanych w Instytucie,
gwarantowany jest przez fachową kadrę filmowców i stały zespół współpracujących naukowców.
W drugim przypadku zamawiający posiada własny scenariusz i własną
koncepcję filmu, a Instytut zapewnia mu możliwość jego zrealizowania
w swoich pomieszczeniach i za pomocą swojego sprzętu, w razie konieczności oddając także na usługi klienta zatrudnionych przez siebie specjalistów-filmowców. Usługi te są odpowiednio opłacane, tak że Instytut jest w tym zakresie finansowo samowystarczalny. Unowocześnianie
i uzupełnianie sprzętu natomiast, które wymaga dodatkowych nakładów,
pDkrywa państwo i fundacje prywatne.
W trzecim przypadku, tj. pomocy udzielanej instytucjom naukowym
w ich produkcji filmowej, działalność Instytutu może przybierać wiele
form, jak np.: a) wypożyczenie sprzętu (Instytut wyposaża w odpowiedni
sprzęt wyprawy typu etnograficznego i geograficznego) oraz obróbka
zebranych materiałów filmowych po zakończeniu wyprawy; b) wypożyczenie sprzętu i operatora, który wypełni życzenia zamawiającego;
c) opracowanie scenariusza przez współpracujących z Instytutem naukowców i zapewnienie ich pomocy jako konsultantów; d) wszelkie usługi
w zakresie prac technicznych (wywoływanie taśm, montaż itd.); e) szkolenie naukowców, którzy mają zamiar realizDwać samodzielnie filmy
w swoich placówkach naukowych.
Jak z tego widać, możliwości Instytutu są znaczne i nie ograniczają
się wyłącznie do spraw warsztatowych. Niezwykle ważna dla rozwoju
filmu naukowego w RFN jest także inna strona omawianej działalności.
2 Informacje
zebrałem z następujących
artykułów:
N. Pacanowska-Haltrecht,
Z dziejów filmu naukowego. "Życie Szkoły Wyższej" 1963, nr 10; A. Szwej cerowa,
J. Jacoby, Zagadnienia
filmu
naukowego
w Polsce. "Nauka Polska"
1958, nr 2;
G. Wolf (dyr. Instytutu
Filmu Naukowego w Getyndze), Film naukowy
w NRF.
"Kwartalnik
Filmowy" 1962, nr 2/47.
Organizacja
produkcji
fUm6w
naukowych
i
dydaktycznych
Z<L
granicą
197
Instytut dysponuje olbrzymim sztabem współpracujących z nim naukowców (około 300 osób). Są to przedstawiciele wielu dyscyplin, którzy
bieżąco kontrolują naukowy poziom realizowanych filmów, piszą scenariusze, uczestniczą w naradach naukowych i produkcyjnych, na których
dyskutuje się wszystkie aspekty pracy Instytutu. Ich zainteresowanie
problematyką filmu naukowego jest bardzo aktywne, bynajmniej nie
teoretyczne jedynie. W takiej sytuacji idee filmu naukowego znajdują
szerokie oparcie w środowisku naukowym RFN.
Więź ze środowiskiem naukowym uznać można za jeden z głównych
kierunków pozafilmowej działalności Instytutu. Każda instytucja zainteresowana filmem naukowym ma tzw. referenta filmowego, który utrzymuje stały kontakt z Instytutem i jest regularnie informowany o jego
bież'1cej działalności. Referent filmowy bierze udział w specjalnych naradach i konferencjach, tak iż nie może być mowy o zerwaniu kontaktu
:między instytucjami naukowymi a Instytutem. Łączność tę utwierdza
także kwartalnik "Mitteilungsblatt",
zawierający zarówno omówienie
działalności Instytutu, jego planów, jak i rozważania teoretyczne dotyczące filmu naukowego, stojące zazwyczaj na bardzo wysokim poziomie.
Instytut posiada filmotekę, w której systematycznie gromadzone są
najciekawsze osiągnięcia krajowej i zagranicznej kinematografii naukowej. Z filmoteki tej korzystać mogą placówki naukowe, uczelnie wyższe
do celów dydaktycznych,
zjazdy i kongresy naukowe, indywidualni
uczeni i in. Warto także zwrócić uwagę na regularnie ukazujące się katalogi, obszerne komentarze naukowe do każdego wyprodukowanego filmu
oraz trójjęzyczną publikację ("Le Film Recherche, Research Film, Forschungsfilm") wydawaną z ramienia Międzynarodowego Stowarzyszenia
Filmu Naukowego {AICS).
Instytut Filmu Naukowego w Getyndze łączy zatem w swojej działalności funkcje wytwórni filmowej, filmoteki i instytucji naukowo-badawczej zajmującej się teorią filmu naukowego; jest on zarazem placówką
w rodzaju naszego "Filmosu", tj. instytucją zajmującą się rozpowszechnianiem filmów niefabularnych.
vVydaje się, że instytut tego typu jest w chwili obecnej najbardziej
optymalnym rozwiązaniem organizacyjnych problemów kinematografii
naukO\vej. Rozwiązanie to łączy bowiem korzystną z punktu widzenia
ekonomiki produkcji centralizację sprzętu i ludzi z zapewnieniem innym
instytucjom możliwości rozwijania ich własnej produkcji filmowej.
Warto jeszcze dodać, że omawiany Instytut specjalizuje się głównie
\v produkcji filmów wymagających użycia specjalnego sprzętu, a więc
najczt:ściej filmów z zakresu nauk ścisłych. Jak wiadomo, film o tematyce etnograficznej, czy - mówiąc szerzej - film w naukach społeczr.~·ch, nie wymaga nagromadzenia kosztownego i rzadkiego sprzętu. Moż-
198
Organtzacja
produkcji
filmów
naukowych
t
dydaktycznych
za
grantcq
na więc wyrazić wątpliwość, czy organizowanie instytutu specjalizującego się w produkcji filmów naukowych z dziedzin wchodzących w skład
nauk społeczno-historycznych ma sens. Sądzę, że istnieje głęboki sens
realizacji takiego przedsięwzięcia. Wprawdzie istotnie mniejszą ;'olę odgrywa tu ekonomiczna konieczność koncentracji cennego sprzętu, lecz
pozostałe zalety instytutu są równie istotne i wyznaczają sens jego założenia. Koordynacja całej działalności w zakresie filmu naukowego,
utrzymywanie stałego kontaktu z placówkami naukowymi, zarówno
w kraju, jak i za granicą, stworzenie centrum myśli teoretycznej, centralnej filmoteki, odpowiednich laboratoriów itd., to wystarcza, aby
uznać, że tak zorganizowany instytut filmu naukowego jest niezbędny
także na terenie Polski. Oparcie produkcji filmów naukowych i dydaktycznych na słabo wyposażonych placówkach naukowych i garstce entuzjastów, lub na skomercjalizowanych wytwórniach zawodowych, nie dbających o należyty poziom naukowy realizowanych filmów, nie mogłoby
dać żadnych pozytywnych wyników. Opinia środowiska naukowego opowiada się zdecydowanie za utworzeniem instytucji typu omawianego
powyżej. Wśród zgodnego chóru zainteresowanych nie zabrakło również
etnografów 3. Czas najwyższy na realizację tej ze wszech miar słusznej
idei.
3
G. Dąbrowska, Z dzialalności
Polskiego
Towarzystwa
"Etnografia Polska" 1967, t. 11, s. 506.
i Socjologicznego.
Filmu
Etnogra";cznego