http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/1745.pdf
Media
Part of Kronika / LUD 1984 t.68
- extracted text
-
Lud,
t. 68, 1984
V. KRONIKA
JAN ARNOST SMOLER
{1816 - 1884)
Sto lat mija od śmierci Jana
Arnosta Smolerja, a pamięć o tym
wielkim działaczu
łużyokim
jest
wciąż żywa nie tylikJ wśród Selribów
łużyckich i we wszystkich krajach
słowiańskich, ale i w całym świecie.
Wiele jest przyczyn tej popularności Smolerja. Niewątpliwie największą sławę w kraju i za granicą przyniosło mu wydanie fundamentalnego dzieła Pjesnicki hornych a delnych Serbow. Ale na wielkość tej
postaci składało się całe jego pracowi te życie i bezgraniczne poświęcenie ideom, którym służył wiernie
aż do końca swego życia.
J. A. Smoler urodził się 3 marca
1816 r. we wSli Łućo (Me>rzdoTf)w
północnej części Górnych Łuży,c.
Ojciec jego, Jan Karol Smoler (urzędowo - Schmaler), był nauczycielem wiejskim w Łuću, a od 1821 r. we
wsi Łaz (Lohsa), gdzie pełnił również funkcję kantora przy ewangelickim
kościele. Tutaj Jan Arnost rozpoczął pod okiem ojca nawkę w wiejskiej
szkole a l"ównocześnie naukę l"ysunku i gry na skrzypcach. Tutaj zżył
się ze środowiskiem wiejskim, wówczas jeszcze czysto łużyckim. Poznawał więc tradycyjne obrzędy i zwyczaje lud Ow€, słuchał pieśni ludowych i niekiedy notował teksty tych pieśni i ludowych bajek.
Poważne zainteresowanie językiem i folklorem łużyckim budziło się
w młodym Smolerju dOlpiero w gimnalzjum w Budziszynie, do którego
"'ostał iP'1"Zyjętyw T. 1830. Pod Wlpływem ,lektury, koleżeńsklich dyskusji i bacznej obserwacji ówczesnych stosunków i wydarzeń politycznych
w kraju, budzi się w nim nie tylko dojrzała świadomość narodowa, ale
i tragiczna świadomość zagłady, jaka zagraża Serbom łużyckim, ich języ-
336
Kronika
kowi i kulturze. To były dla piętnastoletniego Smolerja motywy jego
wchodzenia na drogę działania sp'Ołecznego. Za zgodą swych władz szkolnych organizuje wśród kolegów-Łużyczan zespół samokształceniowy w
zakresie języka i kultury serb::>łużyokiej. Sp::>tykali się więc, by czytać
teksty łużyckie, poznawać gramatykę, zwiedzać zabytki dawnych Łużyc,
śpiewać pieśni ludowe a nawet zapisywać teksty pieśni i bajek ludowych.
Lektur·a GoHfrieda lIerdera Stimmen der Volker in Liedern pogłębiła jeszcze zainteresowania Smelerja pieśniami i bajkami ludowymi,
potwierdziła głębJlki sens zbierania i wniikania w ich sens i f.ormę, skoro
"najwyższa i naj,pł.odniejsza mądr.ość pochodzi zawsze od ludu". Poza
tym niemały wpływ wywierał na niego nowy pastor przybyły do Łazu
w r. 1835, Handrij Zejler, wielki ,poeta i działacz łużycki. On to umacniał młodego Smolerja w jego zainteresowania.ch kulturą ludową i w
jego woli działania społecznego.
Studia we Wrocławiu
Po ukończeniu gimnazjum w r. 1836 Smoley rozpoczął studia teologii
ewangelickiej we Wr'ocławiu. Wkrótce jednak, po obowiązkowych zajęciach, trafiał na wykłady filologów i histor)'lków. Słuchał więc wykładów
wybitnego germanisty A. H. Hoffmanna, zbieracza :pieśni, w tym pieśni
polskich na Górnym Śląsku. Dzięki niemu znalazł Smoler dodatkowe a
interesujące z'ajęcie w bibliotece uniwersyteckiej. Uczęszczał też na wyiklady histolfyka A. Stenzela, 'znawcy hilSt:l'rii Łużyc. Obaj pwfes-oT'owie
in.'1lkŁanialiSmolerja do 'Opanowania innych języlków shYWliań1skich,
głównie polskiego i czeskiego.
I tutaj, podobnie jak w budziszyń::>kim gimnazjum, Smoler gromadzi kolegów Łużyczan pr~g'1ących uczyć się jęz)'lka ojczystego. Zes,pół
ten przekształcił się niebawem w Łużycko-niemieckie Towarzystwo Badania Dziejów i Języków Łużyckich. SmaleI' został sekretarzem Towarzystwa, a od 1'. 1839 - prezesem. Jemu też :przypadł zaszczytny o.bowiqzek wygloszenia referatu na oficjalnym zebraniu Towarzystwa w ·obecnosei władz Uniwersytetu. Tematem referatu były lużyckie pie.;ni ludowe. W referacie, wygłoszonym w jęz. niem:eckim, Smoler dJikonal z
dużą wnikliwością analizy swoistych cech melodii i tekstów pieśni łużyckich, nieco uwagi poświęcił kantorkom okolic Łazu, wreszcie przeczyitał tE:!;~stydziesięciu pieśni łuż)"c!kkh w myg'inale i pf/ze1kładzie na jęz.
Iniemrie:oki,bez up:ększeń, na:bmiast ,z tr0':5;kąoo.didanie auŁe'nLyczuego ducha w 'sło'wach łużyckich pieśni.
Referat Smolerja był dla Łużyczan wydarzeniem dużej wagi. Po raz
pierwszy w oficjalnym wystąpieniu postawiono przed poważnym audytorium a,kademickim problemy ludowej !kultury Serbów łużyckich. Była
337
Kronika
to zapowiedź
dalszych
prac Smolerja
w tej dziedzinie
a zachęta
dla
obecnych
tam młodych
Łużyczan.
Wystąpienie
Smolerjapodnioslo
jego
autorytet
i pozyskało
mu nowych
przyjaciół,
m. in. znanego
uczonego
fizjologa, Czecha, prof J. E. Purkynjego.
W jego gościnnym
dla słowiańskich studen tów domu poznał i za.orzyjaźnił
się z polskimi
stud-en tarni,
pisarzami
i uczonymi,
ze studentami
czeskimi
i południowo-słowiańsikimi, tu wreszcie miał dostę,p do bogatej bibli:oteki uczonego.
Przyjaźń
z Purkynjem
była dla Smolerja
naj cenniejszą
szkołą życia.
Codzienne
rozmowy
z wielkim
uczonym
i patriotą
czeskim
otwierały
oczy młodego
Łużyczanina
na dynam:cznie
rosnące
ruchy
odrodzenia
narodowego
wśród Czechów, S;owaków
i południowych
Słowian.
Smoler
dostrzegł
przed własnym
życiem wieLkie zadanie do spełnienia.
Dojrzała
w nim zdecydowana
wola działania
dla budzenia
świadomości
narodowej
Serbjw
łużyckich.
W tymw duchu nawiązywał
listowne
kontakty
z towarzystwem
łużyckich
studentów
w Lipsku i z budziszyńskim
stowarzyszeniem gimnazjalnym,
które ;przyjęło nazwę Soóetas
słavica Budissinensis. Zachęcał do wytrwałej
pracy nad języki€m
i literaturą,
do zbierania i zapisywania
pieśni,
gawęd,
,przysłów
i bajek
ludowych.
Budził
miłość do wszystkiego
co jeszcze żyje w narodzie,
do języka ojczystego,
pieśni, obyczaju,
a szacunek
dla dziejów
i pomników
narodowych.
Dawał w listach przykłady
odrodzenia
narodowego
u innych narodów
słowiańskich
i tym ożywiał za,pał mlodych do działania.
Swoje ferie między semestrami
poświęca
Smoler wędrówkom
po całych Łużycach.
Poznaje
również
DO.ne Łużyc€ i tam w spotkaniach
z
pastorami
i nauczycielami
wiejskimi
przekonuje
o potrzebie
budzenia
świadomości
nar.odowej,
obrony
przed germanizacją,
znacznie
silniejszą
pod rządami pruskimi
niż w Saksonii.
Pełną zachwytu,
ale trafną o,pinię o Smolerju
wyraził
w swoim liście wr. 1840 zna!ny sl'alwista rlQlsyjski, lzim31ił Sriezniewslki,
zktbrym
~rmlJler jako przewodn.:ik wędrował
,po Gó:rnych i Dolnych Lużyca,ch: "Smoler
jest przykładem
dla dOfoOsłych i młodych
patriotów ... Chce poznać swoją
Ojczyznę, ale .nie z zewnątrz,
a w całkowitym
zespoleniu
z nią. Dlatego
wędruje
po całym kraju,a
wszędzie
czuje się j.ak w własnym
domu ...
Och, gdyby każdy naród europejski
miał po jednym
Smolerju
na tyle
ludzi ile jest Łużyczan
i gdyby ci mieli środki po temu, by udzielić światu swych doświadczeń,
o i eż szerzej otworzyłoby
się poole działania
dla
historii, filozofii i filologii. Zazdroszczę
im Smolerja ... "
Pieśni
Górnych
i Dolnych
Łużyczan
Zamiłowanie
do śoiewu
i zbierania
pieśni
ludowych
Smolerjowi
od najmlodszych
lat, by z czasem przekształcić
Referat
wygłJszJny
w r. 1838 na zebraniu
Towarzystwa
22 Lud.
t. LXVIII
to~warzyszy[.o
się w pasję.
świadczy
już
338
Kronika
o jego dojrzałym i głęboko ,przemyślanym stosunku do łużyckieg,o folkloru. Sz'Częśliwy zbieg okoliczności sprawił, że Smoler znalazł się we
Wrocławiu w środowisku uczonych, zamiłowanych w folklorze,. m.in. w
pieśniach ludowych, w śwdowisku młodych patriotów słowiańskich,
którzy wśród ludu odnajdywali nowe, przebogate wartości narodowe. I
to w niemałym stopniu sprawiło, że gromadzenie ,pieśni, gawęd i bajek
ludowych stawało się dla Smolerja patriotycznym obowiązkiem. W języku ojczystym i w folklorze widział nie tylko bezcenne skarby, które
trzeba chronić, ale i tajemnicę trwania i życia narodu.
Smoler zresztą nie był odosobniony w gromadzeniu pieśni; zbierali
je H. Zejler, J. P. Jordan, B. Markus, a nawet Niemiec, Leopold Haupt,
sekretarz Górnołużyokiego' Towarzystwa Naukowego w Zgorz'e1cu. Z
jego to inicjatywy Towarzystwo ogłosiło konkurs na zbiory łużyckich
pieśni ludowych, w ,którym w r. 1838 uczestniczył bezimiennie również
SmJler.
Smoley zdecydował się wydać drukiem mo'żliwie pełny zbiór łużyckichpieśni
ludowych. Zaczął więc porządkować i opracowywać swoje
matteriały, k'or'Zystając z ceI1Jnyeh,~ad Ipr'of. HoffmalI1na. W lecie 1839 r.
zapadło decyzja o współpracy z L. Hauptem. Pieśni miały być wydane
w języku serbołużyokim i niemieckim, Haupt zatem miał m.in. czuwać
nad formą przekładów niemieckich. Smoler z niezwykłą pracowitością
przystąpił do uzupełniania zbiorów, do gromadzenia tekstów i m-elodii
pieśni, zapisów bajek, opowiadań, legend, przysłów, opisów obrzędów,
zwyczajów oraz obiektów kultury ludowej Górnych i Dolnych Łużyc.
K,::>rzystałrównież z pomocy swych znajomych i przyjaciół, których odwiedzał w swoich podróżach po kraju. Doskonalił równocześnie swój
warsztat folklorystyczny. ZapoZ'llawał się z dawnymi i nowymi wydaniami niemieckich pieśni ludowych, ze zbiorem słowiańskich pieśni ludowych Ce~akowskieg:o, ze zbiorem słowaokim Kollara (Narodne zpiewanky), ze 'zb:'OI'€ImseT'bSlkichpieśni Vwka Karadzića, z pl€'śniaani słoweńskimi, rosyjskimi, ukraińskimi i ,pn.skimi (Wacław z Oleska, K. W.
Wójcicki i in.).
W latach 1841 - 1843 wyszło w Grymie (Grimma) dwutomowe monumentalne dzielo L. Haupta i J. A. Smolerja Volkslieder der Wenien in
der Ober- und Niederlausitz,
Pjesnicki hornych a delnych Łuziskich
Serbaw. W pierwszym tomie Pjesnicki zam:eścił Smoler 331 pieśni góriIlołużydki.ch IZ 237 melodiami. Popnzed'za je w~tęp, w !którym auto'r, -ohJik
og6.1nych informacji o Serbach łużyckich, charakteryzuje pieśni pisząc
m.in., że czytelnik ... , w tych samorodnie pJwstałych i wyrosłych a
wśród ludu zasłyszanych .pieśniach więcęj prawdziwej poezji znajdzie,
niż w tysiącach sztucznie skomponowanych, wygładzonych i wykończonych wierszach dawnych i nowych czasów". Są w nich ... "dźwięki czy-
Kronika
339
ste i świeże, często pełne tajemniczości i głębszych uczuć [... J kwia.ty
leśne i polne, którrych barwa i woń upiększają pełną trudu drog~ pasterza i rolni!ka".
T'om drugi (Proznicki) zawiera 200 tekstów pieśni dolnołużycbch z
80 melodiami. W obszernym "Dodatku" zamieścił Smoler 18 bajeik górnołużyckich, legendy, przysłowia, ~pisy zwyczajów, obrzędów i zabobonów,
sIJ'is grodzisk, informacje o dialektach łużyckich, wreszcie nazwy wsi
w jezJ'iku niemieckiJm i w obu językach łużyckich oraz mapkę Górnych
i Dolnych Łużyc.
Pieśni Górnych i Dolnych Serbów łużyckich
wzbudziły duże zainteresowanie i uznanie w kraju i za granicą. Recenzenci podkreślają,
że jest to nie tylko jeden z największych zbio.rów pieśni ludowych, ale
i pierwsze poważne dzieło z dziedziny łużyckiego ludoznawstwa. A. M:>sbach pisze w "Tygodniku Literackim": "Ilo,ść pieśni ludowych tego małego narodu budzi podziw; przewyższa prz,ecież polskie i morawskie
pieśni nie tylko liczbą, ale także różnorodnością. Smo.Jer podniósł wartość zbioru przytaczając identyczne lub podobne pieśni innych ludów
słowiańskich ... " Polscy przy jacie Smolerja, W. Maciejowski, R. Zmorski, J. Lampa i inni przyjęli z radością wiadomość ,Q wydaniu pieśni
łużyckich. Lampa, autor zbioru Pieśni ludu śląskiego wielokrotnie wspomina o wpływie dzieła Smolerja na jego warsztat foLklorystyczny. Również Oskar Ko~berg zetknął się z Pjesnickami Smolerja, głównie w okresie prac nad monografią Wielkopolski graniczącej dawniej z Dolnymi
Łużycami. W tece 39 materiałów Kolberga znajdują si~ przekłady tekstów z "Dodatku" d·o II tomu, z opisem wesela wraz z pieśniami weselnymi i innymi fragmentami. Z bardzo dużym uznaniem pisali o dziele
Smolerja Czesi, Słowacy, Rosjanie, a nawet Niemcy. Ta opinia powtarzała się w ,późniejszych i obecnych monografiach Sm:>lerja. Autorzy
podkreślają, że tym jednym ogromnym dziełem Smoler zasłużył sobie na
trwały pomnLk.
Studia filologii s10wiańskiej
Zainteresowanie Smolerja językoznawstwem slowiańSlkim rozwinęłc
się za.pewne w okresie, kiedy rozpoczął naukę języków słowiańskich
IPolskiego i czeskiego a później i rosyjskiego, a takie w trwałych kontaktach ze słowiańslkimi ,przyjaciółmi. I stąd wywodzą się u Smolerja pierwsze próby rozwiązania bardzo trudnych u Łużyczan problemów pisowni. Ewangelicy łużyccy posługiwali się frakturą, przy tym dla odrębnych w tym języku słowiańskim głosek stosowali znaki diakrytyczne w
bardz.o dowolny sposób. Stwarzało to w dużym stopniu sztuczne bariery
językowe między katoJikami a ewangelikami.
340
Kronika
W r. 1839, po konsultacjach z Zejlerjem, P. Jordanem i Purkynjem,
Smoler opracował .pierws,zą propozycję zmian w pisowni górnołużycki·ej
Opierał się w dużym stopniu' na pisowni .polskiej i czeskiej. Zastosował
te zmiany w wydaniu pie3ni łużyckich. W 1'. 1842 wydal broszurę p.t.
Krótki wykład ogó~nych zasad pisowni (Krotke wulozenje powsitkowlleho prawjepisanja).
Przez wiele lat .powracał Smoler do spraw pisowni
obu ję7yków łużyckich, ale już w oparciu o wiedzę zd;)bytą na studiach
slawistycznych.
W r. 18-12 powołany został na stanowisko .profesora filologii słowiańs.J,;,iejUniwersytetu we Wrocławiu Czech, Fr, L. Celakowski. Smoler
skorzystał ze styp·endium i ,po dwuletniej przerwie powrócił do Wr-oclawia, by rozpocząć studia slawistyczne. Pogłębiał swoją znajomość języków słowiańskich, szczególnie języka czeskiego, co ułatwi lo mu nawiązanie przyjaznych kontaktów z .pisarzami i działaczami czeskimi. Smoler zdobył wkrótce przyjaźń i zaufanie Celakowskiego. Toteż na zaproszenie ,pf1o feso:rawyjechał z nim do Pragi. P'Jlbyt w Oz-echach miał dla
Smolerja ogromne znaczenie. Chłonął wszystko, c'Okolwiek mógł przenieść na grunt łużyoki. Interesował się działalnością takich instytucji
narodowych, jak Czeskie Muzeum w Pradze i założ·ona przez Muzeum
Martica C.eska, wydająca dzieła U'c:zOony>Ch
-c~eskich. Obserwował aktywnJiŚć czeskich działaczy 'Thaf1O'dO'Wy>Ch,
IIlIauc:zyC'i'eli
czeskich uczący>Chh2~płatnie języ!ka ojczyst-ego. W Tumowie zachwycał się przedstawieni-eJn
teatru amatorskiego z udziałem czeskich studentów.
l
W służbie narodu
Po zakończeni,u letni-ego semestru w r. 1845 Smoler opuścił Wroclaw
na zawsze, ch::>ciaż stypendium kończyŁo się dopiero w marcu 1846 r.
Trz-eba głęboko 'wniknąć w motywy 'i idee życilowe Smo:erj'a, by Ipojąć
sens jego zasikakujących decyzji. Zakończył studia teologiczne, ale nie
;zamknął €Ig!ZamiillemdypllOlffiowym. Wiedział bowiem, że jego życie
nie będzie zwiqzane z parafią: postanowił służyć całemu narodowi. RozPacz'lł studia filologii sl'Owańskiej, ale nie -fa to, by zdobywać dyplomy
czy stopnie naukowe, do których nie brakło mu zdolności. W rodzinie
języków słowiańskich wraz z zabytkowymi tekstami staro - cerkiewno
- sbwiańskimi odkrywał z radością tysiące więzów z językiem ·ojczystym. W litefaltura.ch słowiańskich .oonajdywał wątki bliskie jego nar-odowi. Odkrywał je w [pieśniach, legendach, bajkach rudowych ez€skich,
słowackich, po:skich, rosyjskich, ukraińskich. Jego studia języldw i litera tUl' słowiańskich, jego więzy przyjaźni z ucz-onymi, pisarzami i działaczami czeskimi, słowackimi, po:skimi i r-osyjskimi miały również swoje głęb::>kie podłoże patriotyczne. Zdobywał przyjaciół dla swego narodu,
Kronika
341
gromadził doświadczenia tak bardzo przydatne w jego działalności po
powrocie do Łużyc.
Te d:>świadczenia wyniesione z Wrocławia i z pobytu w Czechach
umiał Smoler wykorzystać wkrótce po przyjeździe do Budziszyna. Z
zapałem kroczył w nurt życia społecznego, nawiązywał i odnawiał dawne kontakty i znajomości. To m.in. z jego inicjatywy spotykają się działacze łużyccy, H. Zejler, J. Smoler, Mosak-Kłosopólski, K. Pful, J. Wanak, M. Cyz i i'nni, w dn. 18 kwietnia 1845 r., by podjąć decyzję o utworzeniu Macierzy SerbJłużyckiej
(Maćica Serbska). 8moler podjął się
utworzyć i redagować organ Macierzy Serbołużyckiej (Casopis Towarstwa Maćicy Serbskeje). w którym miały być publikowane artykuły naukowe, teksty literackie i materiały folklorystyczne. O utworzeniu Macierzy Serbołużyqkiej i jej zadaniach w organiwwaniu życia społecznego, kulturalnego i naukowego pisał Smoler w "Nowinach Tygodniowych
("Tydźenske N:>winy)").
Dzień 18 kwietnia, pamiętny w dziejach Łużyc, zapisał się w pamięci
jeszcze jednym wydarzeniem, przy którym ujawniła się aktywna i twórcza poslawa Smolerja, udzielająca się Jego .przy ja ciolom. Występ chóru
na zakoń·c:z,enlepierws:zego zeibrania nasUln.ąłslZtCzęśhwąmy51, by 00 rdku
urządzać !P'Ulbjozne k':>noerty, na których wykonywano by sbwiańJSIkJie
alei ll1!iemiecikieplewa. Smoler wspó-ldzialał ;z 'orgaln'tzatOlfamiikl().rucelftóiW.
K. A. Kocorem, Ikompozytorem i dyrygentem i H. Zejlerjem, poetą, autorem tekstów pieśni i oratorów, wśród których największe uznanie zyskały oratoria "Wiosna" (Nalećo), "Wesele łużyckie" (Serbski kwas) i
"Żniwa" (Zne). Coroczne koncerty .nazywane "świętami pieśni" (spewanske swjedźenje)
stały się odtąd tradycyjnymi imprezami kulturalnymi
Łużyc.
W 1'. 1847 zakończyły się prace nad organizacją Macierzy Serbołużyckiej l jej organu, ikwartalinika "Casopis Towarzys1twa Maćicy Serhskeje". Ma,cierz Sebołużycka sku,piała łużyckich u'czonych, pisarzy i działaczy. Jej autorytet wzrastał wśród Serbów łużyckich, szczególnie po r.
1848, kiedy wystąpiła do rządu saskiego z żądaniem wprowadzenia do
urzędów i szkół języka łużyckiego.
Smoler zdecydował się pozostać w pracy dziennikarskiej, widzą-c w
niej najskuteczniejsze sposoby oddziaływania i budzenia życia narodowego. Redagował "Casopis Maćicy Serbskeje" i publikował w nim szereg
swoich artykułów z dziedziny ludoznawstwa i językoznawstwa łużyckiego, m.in. Pozostałości starodawnego
nabożeństwa
u Serbów łużyckich
(Powostanki ze starodawneho
nabozinstwa
w serb. Łuz, 1848), Serbołużyckie nazwy ptaków (Serbske ptace mjena. 1856/57). W r. 1847 Smoler przyjął dodatkowo redakcję słowianofilskich "Jahrbucher ful' slavi.
sche Literatur, Kunst und Wissenschaft" wydawanych w Lipsku przez
342
Kronika
Jordana. Wkrótce wykupił to rpismo i wydawał je wraz z wychodzoącym
dwa razy w tygodniu "Slavische Rundchau", podającym aktualne wiadomości polityczne. W ten sposób Smoler starał się zacieśniać więzy kulturalne swego narodu z innymi krajami słowiańskimi i wiadomości o
życiu Serbów łużyckich przekazywać do wielu krajów Europy.
W oikresie wzrastają,cej fali Wiosny Ludów, z którą Sm::>ler wiąże
duże nadzieje, przejmuje z rąk Zejlerja redakcję "Nowin Tygodniowych"
("TydźenS1ke N::>winy"), a po ,przejęciu w r. 1850 wydawnictwa, przemianowanych 'na "Nowiny Serbołużyckie" ("Serbske Nowiny"). Uzyskuje zatem zna,cznie szersze pole działania, docierania słowem pisanym do
rodaków w kraju i za granicą. Nie omijały go oczywiście konflikty z
władzami, nieporozumienia i zawody. Nie sprzyjały mu w jego działaniu,
nieliczne wprawdzie wśród Łużyczan, środowiska konserwatywne i zbyt
lojalne wobec władz niemieckich, nieprzychylnych wobec ruchu narodowego Łużyczan.
Smoler nie zbaczał z drogi wiodącej do celów, które s'obie skrzętnie
wypracował w ciągu wielu lat studiów we Wrocławiu. Zdobywał tam
wiedzę i doświadczenia nie tylko z ksiąg, ale i w długich rozmowach z
uczonymi, pisarzami i działaczami, z przyjaciółmi wśród Polaków, Czechów, Słowaków i Rosjan. Był przyjacielem wszystkich Słowian i to manifestował w swoich artykułach, ale nie był zwolennikiem idei modnego
wówczas panslawizmu. Smoler uczył się od swoich przyjaciół słowiańskich tajemnicy budzenia życia narodowego, samodzielnego życia narodowego, by jego niewielki naród, owa "zapomniana wyspa" słowiańska na
morzu niemieckim, mógł trwać i rozwijać się mimo braku własnej państwowości, a nawet przy nie~pirzyjających mu stosunkach politycznych.
Tym ideom służył Smoler w swojej pracy dziennikarskiej aż do końca
życia.
Dla młodych pisarzy łużyckich zorganizowanych w stowarzyszeniu
"Lipa Serbska" stworzył Smoler w r. 1858 przy" Nowinach Serb::>łużyckich" .,Dodatek" ("Mesacny Pfidawk"), a w r. 1860 'organ pisarzy łużyckich "Łużyczanin" ("Łuzican"), przemianowany w r. 1882 na "Łużyca" (.,Łuzica"). W 'r. 1872 roz.poczyna Smoler wydawać organ młodych
pisarzy "Lipa Serbska". Pismo to redagowane do r. 1881 przez największego poetę łużyckiego, Jakuba Barta Cisinskiego, miało poważny wpływ
na rozwój literatury serbołużyckiej. Zagadnieniom nclUkowym i kulturalnym Słowian !poświęcony był wydawany przez Smolerja i Pjecha tygodnik w jęz. niemieck,im pt. "Slavisches Centralblartt, Wochens1chrift fur
Literatur. Kunst, Wissenschaft und nationale Interessen des Gesamtslaventums". Pismo to zjednywalo Serbom łużyokim sympatię i uznanie u
wielu słowiańskich działaczy narodowych.
Najwięcej troski poświęcał Smo~er w pracy dziennikarskiej ochro-
Kronika
343
nie mJwy ojczystej. Podjął się nawet w r. 1850 nauczania języka se!fhołużyckiego w budziszyńskim gimnazjum, a w r. 1851 wydał dla celów
szkoLnych Małq gramatykę
języka serbołużyckiego
(Mała recnica serbska). Wielokrotnie występ{lwał w {lbronie prawa do nauczania i używania języka serbołużyckiego w szkole i kościele, zgodnie z ustawą z r.
1848. Smiałe wystąpienie Smoleria w obronie dzieci łużyckich nie przygotowanych do konfirmacji z powodu braku łużyckiego pastora wywołało ostry konflikt między pastorem Ri.illingiem a Smolerjem. WlProcesie
przed sądem powiatowym w Budziszynie został skazany na rok więzienia za wystąpienie publiczne przeciw władzom ,kościelnym. Na szczę.ście
sąd apelacyjny w Dreźnie uwolnił go od winy i kary. To wydarzenie
pobudziło Smolerja dD dalszej działalności w tej dziedzinie, m.in. do {lStrego wystąpienia ,przeciw inspe!ktor owi szkDlnemu w Kamjencu (Kamenz) z powodu lekceważenia przez niego ustawy oprawach do nauczania języka ojczystego młodzieży w szkołach wiejskkh.
Sprawy kultury i życia kulturalnego narodu były, rzecz jasna, zawsze w cent'rum zainteresowań i zaangaż'owania Smolerja zarówno w
pracy dziennikarskiej, jak i jego udziale wżyciu
spol'ecznym. Zawsze
z entuzjazmem pisał o twÓircwś<::iliterackiej, muzy,czn.ej, o "świętach
pieśni". Z jeg.o inicjatywy w T. 1851 ,powstało w Budziszynie towarzystwo kultuti.'alne "Budyska Bjesada" organizująca, na wzór czeski, koncerty, przedstawienia amatDrskie, zabawy, wycieczki. W.zory tego towarzystwa przeszły do okolicznych wsi i przyczyniały się do powstawania
chórów ludowych i teatrów amatorskich. Były zresztą popularne takźe
wśród łużyckich robotników w Dreźnie i Berlinie.
Ogrom pracy nie pozwalał Smolerjowi na dalsze prace nad folklorem
łużyckim. Zachęcał jednak do dalszego zbierania i publikowania pieśni
ludowych, bajek, opowiadań i wszelkich ,prac z zakresu ludoznawstwa
łużyckiego.
Przewodniozący
Maoierzy Serbskołużyckiej
W r. 1872 J. A. Smoler z·ostał wybrany przewodniczącym Macierzy
Serbołużyckiej. Do licznych zajęć wydawcy i redaktora przybyły nowe
i bardzo odpowiedzialne zadania kierowania tą dużą już organizacją
Górnych Łużyczan. Jednym z ważnych zadań była wówczas budowa domu Macierzy, w którym winny pomieścić się bogate juź zbiory, rozmieszczane z kDnieczności w prywatnych
domach, biblioteka, obrazy,
rękopisy, a poza tym redakcja, dru'karnia, którą Smoler zakupił w r.
1875. sale obrad. Pierwsze zbióflki środków na ten cel nie wysta;rczały.
Nieco większe sumy, które wpłynęły z zagranicy, pozwoliły na zalkup
clomu w śródmieściu. Ale ten dom tylko w części ,odpowiadał potrzebom
344
Kronika
Macierzy. Powstawało więc trudne zadanie budowy nowego domu i
szukania pomJcy u słowiańskich przyjaciół. Rozpoczęły się więc podróże
Smolerja do Czech, do Rosji,a w r. 1875 wraz z M. Hórnikiem do Poznania. Zwiedzili tu Bazar, wzór dla przyszłego domu Macierzy. Poznaniacy gościnnie przyjęli przedstawicieli bratniego narodu, ale własne
trudności finansowe związane z budową Teatru Polskiego nie pozwoliły
im na wydatniejszą pomoc. Ostatnia podróż Smolerja do Warszawy, Kijowa, Moskwy i Petersburga w latach 1881 - 1883 również nie przyniosła spodziewanych efektów. Budowa "Serbołużyckiego Domu" przeciągnęła się aż do pierwszych lat dwudziestego wieku.
Po r. 1871 znacznie pogorszyła się w Niemczech sytuacja mniejszości
naroiowych.
Szczególnie zagrożone były planową germanizacją Dolne
Łużyce. Toteż szczęśliwym wydarzeniem dla Dolnych Łużyc było założenie w Cho'Cie'bużu w r. 1880 dorlnołuży;ck,iego oc1dziaru Macierzy Łużyckiej. Inicjatywa wyszła od Polaka, szczerego i aktywnego działacza na
rzecz Łużyc, adwokata kaliskiego, Alfonsa Parczew1skiego. Niestety, szersz'ej działalnJści w Dolnych Łuży'cach Smoler nie zdołał już rozwinąć.
Ostatnie lata życia przyniosły mu niemało kbpotów politycznych i iinansowych trudności. Z ostatniej podróży zagranicznej powrócił chory.
Zmarł 13 czerwca 1884 roku.
POIgrzeb Smo1lerjla był wie]ką manifestacją żałohną ludu łużyckliego.
PochJwano go na Hrodźisku w Budziszynie. We wszystkich krajach słowiańskich pisano z żalem o zgonie wielkiego patrioty i działacza narodowego Łużyczan. Warto w tym miejscu przytJczyć kilka zdań z biografii Smolerja, którą napisał jeszcze za jego życia w r. 1883 wspomniany
wyżej, Alfons Parczewski:
Smole1r czuwał ... całe życie wpatrwny w jeden cel, natchnion)' wielką, wzniosłą miłością kraju ... Jest coś ni-ezwykłego, posągowego, w
tej długoletniej, do jednego celu skierowanej pracy SmJlerja. Im mniejszą i uboższą ojczyzna, tym więcej szanować trzeba wielkość przywiązania do niej...
Biedne, nieszczęśiiwe Łużyce niczego dać nie mogą, a
przecież Smoler życie całe im poświęcił ... Miłość ojczyzny nieszczęśliwej, zagrożonejzgulbą,
wypełniła całą duchową istotę Smo1le1rja... Nie
było s,prawy ogólnego znaczenia, nie było pracy narodowej, do której by
ręki nie przy~ożył. Życie Jana Arnosta Smolerja zlało się zupełnie z
dziejami odrodzenia Górnych Łużyc".
Kazimierz
Fedyk
Kronika
345
JUBILEUSZ 50-LECIA PRACY NAUKOWEJ
DRA STANISŁAWA BŁASZCZYKA
W dniu 14 marca 1983 roku w sali renesansowej
ratusza poznańskiego odbyła
się uroczystość z okazji jubileuszu 50-l.ecia pracy naukowej dra Stalnislawa Blaszczyka zorganizowana
przez Muzeum Narodowe w Poznaniu,
Instytut
Etnologii
Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
- Oddzi,ał w Pozna'niu, oraz Spółdzielnię
Pracy Wytwórcaw
Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Folklor" w PoznaJniu.
Uroczyste zebranie otworzył doc. dr Henryk
Kondziel,a, dyrektor
Muzeum
NarD,rioweg,o w Poznaniu, który w imieniu -o,rganizatorów powitał Jubilata,
podkreślając Jego zasługi w zakresie badania w:ielkopolskiej sztuki ludowej
dzi,ałalności muzealnej.
Omówienia działalności naukowej
i muzealnej
Jubi'lata [lrz,edstawrili: doc.
dr Bogusł,aw Linette: "Sylwetka naukowa i dor,obek dra Stanisława
Błaszczyka"
mgr Zbigniew Toroński: "Działa'lność muzealna dra Stanisława
Blaszczyka".
Po referatach
Jubi,lat został odzna'c7!ony Odznaką
Honorową
m. Poznania
a także ,otrzymał listy gratulacyjne
od Wojewody Poznańskiego
i Pr,ezydenta
m. P,oznania. Również został wręcz-Dny dr St. BIaszcz)"kowi medal pamiątkowy
MuzeullU N:a,podowego w Po,znal'liu. Następnie odbyło się skladanlie Juhilaito'wi giratulach i upomi'l1Jków, które ,roz[loclzął w ,ilmieniu I:ns'tytutu Etno;]lOig.i-i
UAM prof. dr
Józef BUlr:';lta, dzli~ląC ,s'ię ,re-f!eksja'mi ,i trwają'cej ponad 30 lat wIspólnej !pra'cy
113ukowej i terenowej, orl,\,z zo'st'aly otd'ezyrtane nadesłane
telegramy gratulacyjne!.
Po złożonych gTatulacjach
zahrał gło,s Jubi.lat. Mów'ąc a 9wym żyC'iu Izłożył
hołd swym lrod,zlicom, k1tórzy wychowa'li ,go w ,duchu pOlszal'lowanJia _pou!slkości'i Ibradycj,i na,wdow'ej. Podz.ięko'wał leż swej żOln,i'ei dzieC'iom, że oienpliwli'e :zno:sJill'ijoego
dług.ie wyjazdy oW teren i z,jmowanie \SiięptI!a,cą .na'ulkową. Dr St. Bł.aSizCizyrk
:podkreślił, że JegoZCliinteresowania
kuliturą ludową 'tr:wały od cza,sów m~()odoś2d,le2Z
dopiero po lalach z\\1iązał siię ;profesjemaInie z etnog,raf,ią. Na zakończeni'e Jubiolat
wspomniał o problema:ch,których
nie udało mu ,stię z-reali'z:o'wać,m. ,~n. ukończenia
remontu hudY-l1k u Etnog.rafic:znego w POIzlna.niu.
Uroczysto'ść Za.kOllCZCHlO
spotkaniem towarzyskim.
Z okazji uro'czy:,;tośoi z.organizowana została okolicznościowa wystawa wybranychpublikacji
Jubilata,
którą przygotowali
prac,ownicy Oddziału Etnograficznego Muzeum Narodowego w Poznaniu.
Dr SLmislaw Blaszczyk urodził się 14 czeI'wca 1906 1'. W Konam'ch, w dawnym powiec.ie rawickim. Dzi:e:C'iń,s,twoslpędzone ma ,wslimiało
wpływ 'W ,późniejszyrn ok,rcsli,e ina zainteresowania
etnOrglraf,ic'Z,ne,choć :po ukońc,zeniu glim.nazjum
wybrał l.itudia pOllonistyczne, a po stud.iach pracował jako nauczyciel gimnazjalny.
Zainteres-owania kulturą
ludową spowodowały,
że -dr Stanisław
Błaszczyk wo:]ne
chwile poświęcał wędrówkom
po ws,iach południowej
Wielkopolski,
w czasach
których zafascynowały
Go przydrożne
rzeźbione krzyże i slupy. Tym właśnie
"bożym męk,om" p:J:święcił swe pierwsze artykuły. Po II wojnie świato'wej dr Stanisław Blaszczyk związał się z muzealnictwem,
.i w tym 'Okresie ukończył studia
etnograficzne. F,ormalnie od 1 stycznia 1950 1'. został pracownikiem
Muzeum Narodowego w Poznaniu, w którym do końca 1975 re>kupełniłfunkcję
kiefoOwnika
oddziału etnogr.aficznego.
Działalność naukową rozpoczął dr Stanisław
Blaszczyk w 1933 r. pracą p.t.
Staropolski
przekład
"Sylwii"
Mairet'a,
'Opublikowaną w "Pracach
pokmistycznych Studentów Uniwersytetu
Poznańskiego"
nr 5. Następne
jednak !publikacje
346
Kronika
wiązały się z problemami
JwLtury ludQwej. Do dni,a jubileuszu ukaz.ało :>il: drukiem 120 prac dra Błaszczyka.
Należy IPodlkT,eśI.ić,że w ,głównej mi'erzc publikacje dl'a St. Błas:zczy<k,,,dotyczyły Is'ztulki ludowej, j,ej !Pfzeo!>r,ażeń, ·a także !teoo1i wtuikJi Iludowej. Zajmował się J'llhHat ;z'Włals:zcz:a
wielikCJiPOl:siką
.s'z.tu.ką·l,udową. Wy-dają w 1975 r. proZ'czM·u.zeum Nar·od'Owe w· -Poznaniu mon'Ografua Ludowa
plastyka
kultowa
w Wielkopolsce
jest
uwieńcz'eniem
wielołetnich
badań Autora,
a zar'azem fundamentalnym
dziełe'll
o sztuce ludo,wej w WielkopoLsoe.
Oprócz tego -dł' S1. Błaszczyk ipubłik,ow_ał 'prac-e dotYCz;lce innych dziedzin' ,kultury ludowej, a także problemów muzealnictwa.
Dr Stanislaw Blaszczyk związał się z muze'a'łnictwem od 1949 L, .a formaInie
od 1950 r. i w tym zakresie ma olbrzymiezaslugi.
To właśn.ie JubiLat, poprzez
swój -ofiar.ny wklad 'Pracy, swą pasję zbieracką i znawstwo przedmiotu,
potrafił
zgromadZJić ,gno's obecnych :muz1ealiów W Oddz:ia,j,e Eltno,gtr'af'iczmym M'Uizeum Naa-odoweg,o w Poznaniu. Sytuacja 'dz1ału 'etnoograficznego po II wojnie światowej .była
trag.iczna. Zbiory etnograficzne,
które w 1~39 r. wynosiły ok. 3500 eksponatów,
faktycznie zaginęły w czasie wojny. W ramach rewindykacji
wróciło do Poznania
tylko 45 ekspona'tów.
Początkowo dzi,ałetnograficzny
mial siedzibę w Rogalinie. Tu 24 lipca 1949 r.
została otwarta "tala eks,pozycja etnograficzna,
nad której przyg-otowaniem współpracowal z 5 osohowym zespołem ·dr S1. Blaszczyk. OtwaroIe stalej wystawy poprzedzone :rostało ba-daniami terenowymi,
w czasi'e których po'zyskano eksponaty
UJmoż1iw,iające z-org.a.nizowanie ek'spozy-c.jli Z chw,i1ą zallJroudnierm.aow Mu.zeum dr S.
Słas'z,czy;k kOiD'tynuO'wał na .sze'roką -skalę badania terenowe,
w c.zaL<;Iie
których
zdobywał przedJrnio'tydozbtioru
muzealnego. PO'c:zątk'owo ;był jedy;nym pracown.ikJem działu etnogroaficzne1go, a .dopier-o :po kilku latach powiększał się zespół pracowników w dziale.
DZJięki inicjatywie
dra St. Błaszczyka ,dział etnogr,aficzny przeni·esiony został
w 1957 r. do P'Oznania. Tu ,po kilkuletnich
staraniach
uzy'skał budynek przy ul.
Grobli 25, który od 1964 r.stał
się siedzibą Muzeum Etnograficznego.
Stan techni·czny teg,o budynku był zły i dlatego od 1972 r,oku rozpoczęły się :prace remontowe, ,któ1"e mają by~ zakończone w 1985 r. i wówczas będZJie można urządzić
stałą ekspozycję etnograHczną.
Dr Stanisław BłaszC'Zy>kw czasie pracy w muzeum z-onganizowa! sZ€reg wystaw etnograficznych,
m. in., wystawę wielkopolskiej
sztuki ludowej w 1961 r.,
która była też eksponowana w Kosza'linie j Lublinie, a także wystawę w:ielkopolskiej sztuki ludowej w 1974 r. z okazji 25 rocznicy otwarcia pierwszej powojennej stalej wystawy etnograficznej
w Rogalinie. Oprócz tego Jubilat pomagał 01'g.aniwwać etnograficzne
ekspozycje muz'e.alne w szeregu muzeów w Wielkopolsce.
Dr Stanisł,aw Bła,sz'czyk swą wiedzę przekazywał
studentom
pr-owadząc od
1960 r. wyikł.ady z za.kresu sztuki ludowej j muzealInietwa na Uniwe~sytecie im.
A.. Mickiewicza
w Poznaniu, a także w <latach 1974- 197'1 na Uniwersytecie
im
B. Bieruta we Wrocławiu.
Jubilat
brał też. aktywny
udział w ·organizacjach
związanych
z etnografią.
Jest długo'letnim
czJ.orrkiem Polskiego
T,owarzystwa
L'lldowGznawczeg{), którego
Walne Zg,r'omadz.eJrl'iew 1983 r. na,dało Mu tytuł członOm honorowego.
Jest też czł-onkiem Komisji Etnograficznej
i Wydziału o Sztuce Poznańskiego
Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Wiedza, umiejętności i doświadczenie dr,a S1. Błaszczyk-a były powodem, że jest członki-em rad naukowych
Muzeum Narodowego
w Poznaniu, Narodowego Muzeum Rolnictw,a w Szreni.awie, Muzeum Pierwszych
347
Kronika
Piastów na Lednicy, :.l także WojewódZJkiej Rady Ochrony Dóbr Kultury w Lesznie, Komisji Kwalifikacyjnej
Twórców
Ludowych
~rzy M.inisterstwie
Kultury
i Sztuki, Tcre-nowej Artystyc?nej
Komisji Kwalifikacyjnej.
T3Jkże czł,onkowstwo Jubilata
w redakcji międzYl1lar'octoweg,o czasopisma etnograficznego
"Demos" {Berlin-Drezno)
i zespole ba,dań pomników
przydr'ożnych
austriackiego towarzystwa
ludoznawczego świa,dczą o uznaniu Jego głębJkiej wiedzy ,j umiejętności.
Dzi,ała'Lność i wiedza dra Stanisława
Bł3JSzczyka była zawsze
dQceniona,
o czym świ·a.dczy ,p()siadanie przez nieg,o szeregu Qdznaczeń państwowych,
m. in.
Krzyża Ka-wałerskieg·() Orderu Odrodz,enia PO'lski. Przyznano ,Mu też nagrodę im.
Oskara Kolberga.
'Przechodząc w 1975 1". na emeryturę dr St. Błaszczyk z'Ostał honorowym ku"toszem Muzeum Narodowego w Poznaniu, który to tytuł nadał Mu Minuster Kultu'ry i Szlufki za ogn}mne za:slu.gi w 'c:za'sie pracy w M'uzeum. Jest to jedyny przypadek w powojennej historii Muzeum Nar'octowego i ,dlatego cieszy ten fakt, że
to właśnie etnograf został w ten .sposób 'uhonoro1wany.
Na zakończenie niech mi będzie wolno powiedzieć, że Jt.:bilat nadal pracuje
nad problemami, które były 'pasją Jego całego życia. Obecnje dr Błaszczyk nadal
ws,półdziala przy oprac·owywaniu
Atlasu
języka
i kultury
ludowej
Wielkopolski,
pows'lająceg{) jako ws'pó]ne ,dzieło IJlis!tytutu F1iJllJ'l.olg,ii
Polslk,iej ii InstytultlU Etnologii Uniwersytetu
im. A. Mickiewicza, ·oprac-owując .kartogramy
z komentarzami
do kolejlnych 'h~mów. Nada.l służy On ra:dą, lpomocą ,i doś<wiadc,zeniem swym anlo-dsz~'m ko!eog,oan~nacującym w muzeach.
Zbigniew
XlII EUROPEJSKI KONGRES SOCJOLOGII
BUDAPESZT, 25 - 29 VII 1983
TOToński
WSI,
KO!1ues len zgromadZi iI tr'zy.stu 'kli,lkuodz.iesięoiuuc,zestm'ików ,ze wszy-sbk.ich al'emal państw europejskich ,i kil,ku spoza Europy. Najliczniejsze
były r~rezenta·cje
trzech państw socjalistycznych:
Węgier, Rumunii i Polski, które też dostarczyły
łącznie ponad połowę ze 145 zgłoszonych ref.eratów (odpowiednio
32, 23 i 21),
przy 9 referatach
ze Zw. Radziecki'eg-o, 8 z RFN, a mniejszej jeszcze ich łiczbie
z inych krajów.
Obrady odbywały się w siedmiu grupach
roboczych, glównie
'w jr;zyku angielskim, a także francuskim
i niemieckim. Nauki etnol'ogiczne reprezentuwało nie więcej jak kilkanaście
osób, w tym z Polski tylko a'utor tego
sprawozdania.
W kilku referatach
zostały uwzględnione
treści dotyczące kultury
chbpskicj
wzgl. kultury wsi tradycyjnej,
w kilku lub kiLkunastu dnnych przedstawio.nc zostały różne zag,adnienia sp.Jłeczności wiejskich bl,iskie również za,interesowa'niom etnografów.
Niektóre z referatów
wartQ więc tu Iprze.dstawić.
Rolf; kultury tradycyjnej
we wspóJczesnychprz·emianach
wsi uwzględnił referat M. Frykowskieg·o(Mass
culture
and culturaL
traditions
ot village),
zwracający uwagę :na zna-2z;e~,'lekulturowej
reil1't~giraocji s:połeC-ZIIl.Q.~ci
w,iej-skich. Podab.ny
temat poruszyło ·dwóch referentów
rumuńskich.
C. Radu (Mass media tacteur
de changement
dans La societe rurale)
pod,kr.eśhił ambiwałentne
cechy "deruralizasjl" woi i niebez,pi'eczeństwo .kry.zy.s·u jej 'toż:s:amoŚ<ci.kul'turowej. zaś M. Marfea
(euItH re populaire
et vulorisation
critique
des traditions
et coutumes)
zwrócił
348
Kronika
m. in. uwagę na fakt, iż taki.e znaczna część mieszkallców rumuńskich miaot puzostaje nadal wierna wiejsikemu obyczajowi i ceni tra,dycję ludową.
Kilka referaotów, głównie autorów węgńerskioh, dotyczyło baJrdzo !ils:totmej·problematyki sposobów, i stylu życia oraz systemów wartości ludności wiehkiej. Zespół ,ba,dawcrz.y: E. Ha.J1Iku'S1S,
R. Mauchlin, L. Fusotos 'i A. S.zakolcsuy pr:zedslawił
wyniki szeroko zakrojonych
badań reprezentacyjnych
na obszarze całych Węgier.
w których wyróżniono szczególnie zagadnienie
różnic &połeczno..,ku'1turowych rpomiędzy miastem ~ ws.ią (Interactions
between socia-economic
factors, way of life
and value orientations).
Z referatem tym łączą się tematycznie r·ozważania M. Hoppala (Way of life as model and/or cultural
paradigm)
nad sposobami życia jak,o
częścią składową kultury; przy okazji autor wyraził krytycz.ną uwagę o mało dokładnym ujmowaniu pojęcia sposobu życia przez węgierskich etnog,l-afów. PQrównanie dwóch oclJmiennych systemów wartości, jakie 'ugruntowały
sję pod wpływem 'PI'OC'e5Umodernizacji w dwóch wsiach węgierskich, znajdujących się w różnych warunkach
eko,logicznych, zawier'ał ,oparty 'o badania etnograficzne
referat
T. Javor (Two viUages two value systems). Typologię robotnLków wiejskiego
pochodzenia i chłopów-,robotników
w południowo-zachodnich
Węgrzech onz propozycje charakterystyki
ich spo'sobów życia dał Z. Karpati (The changing way of
life of peasant-workers
on the way from
vmage to town).
Ze społ·eczneg'O oraz
'k,ul,turowego pUJIlk,tuwJLdzenia Ln'ter'esujące 'są Wlnio'Sikri
'Z badań
na,d świadomo'ścią
swego miejsca w społeczeństwie
węgierskich
r·obotników rolnych, przedstawione
'Przez M. Sozane (Self perception
of agricultural
workers
in Central
1lungary);
według autora nie wykazują
oni określonej świadomo'ści !klasowej ani wal'stwowej - uważają się z'a żywiC'ie1i .nalI'odu,którY1m :się ni'cźk ,pow'odz,i"tle k'l&rzy są
też świadQmi ich niskiej oceny z .powodu ciężkiej i brudnej pracy. Godny uwagi
był też referat P. Juhasza i B. Magy.ara (Some remarks on the position of the
Hungarian
and Polish small producer
in the seventies), który dał próbę porównania sytuacji drobnych producentów
chlopskich na Węgrz€ch i w P·olsce. Specyficzntie polski temat konstruowaIl1ia przez ludność wiejską,
rzemieśl.ników
ja,k
i rolników, licznych ciągników malej mocy ,oraz narzędzi i maszyn rolniczych od
wyorywaczy
po kombajny
zboż,owe, przedstawił
E. Pietraszek
(Biiuerliche
VerbesserU1~gen
und
eigene
Konstruktionen
der
landwirtschaftlichen
Geriite
und
VR Polen und ihre soziokulturelle
Aspekte);
wzbudził on .,;pore zainteres-owanie jako objaw niedowładu
przemysłu, ale z drugiej strony uzdolnień
i zaradności polskich chł,opów.
Z referatów
autorów zachodnioeuropejskich
warto w~p;)m.nieć referat Szwajcara T. Abta (Landesentwicklungspolitik
und Dorfgemeinschaft),
który m, in. uwydatniał "niszczący wpływ" postępu materialnego
na życie gminy-społeczności wiejskiej, a także referat Fina O. TUQmi (Integration
and participation
in the village
community:
discussion
on possibilities
and limits
of classical
sociology),
który
przedstawił
ujęty z ogólnego stanowiska
problem integracji
społeczności wiejs,kich na tle 'krytycznej
oceny teoretycznego
dorobku s,ocjologii, a takź,e 'historii,
etnologii i fil.ozofii. Także ~ilka innych referatów, ·dotyczących m. ,in. zagadnien
rodz.iny i :sytuacji kobiet 'Wliej:sk:ioch,
było bl'~SikrichwSisiPółczes.nej pmblema'tycc e'tnogr.aficz.nej.
Schlepper
in
Treścią koilku referatów były ważne porównawczo zagadnienia chłopskich "połeczeń.stw Azji i Afryki. Wśród nich wymienić warto referat H. vander
Breemera (M. Sahlins et les Aouans de Cóte d'lvoire,
deux conceptions
difJerentes
de
sousproduction),
,który omawi.ał z·agadnienie niepeł.neg-o wykorzystywania
moi.li-
349
Kronika
waści produkcyjnych
przez pewne ,plemiona .afrykańskie,
;przedstawi,ając
poilemiczne uwagi w stosunku
d·o książki Sahlinsa Stone Age Economics.
Uczestnicy kongresu
mieli też możność krótkieg·o, bezpośredniego
zetknięcia
się z węgierską wsią w trakcie .półtoradniowej
wycieczki na połu·dnie Węgier, do
k0mitetu Bacs-KiSlkun. KaŻida ,z pięoiJu ,grup (wg podz'iału Ina autoka,ry) zwiedzała ill,j gminę, zapoznając się z jej gospodarką,
.3prawami socjalnymi
i oświatą,
a także z warunkami
życia ro·dzin. Dobrym wprowadzeniem
do tej wycieczki była
niewielka, ale hardz.o dobra w swej treści wystawa .poświęcona historii węgierskiego rolnictwa i wsi w ostatnim półwieczu, od 1933 r. ('ln . .in. z dobrymi, "etnograficznymi"
fotogratiarmi)
i dostarcz·one
wszystkim
uczestnikom
zw.ięzłe materialy dotyczące treści wystawy. Po dr'odze zatrzymano
się pierwszegJ
dnia na
obiad Vi dużej g'ospodzie przy niewielkim
muzeum wsi węgaerskiej
(skansenie)
w m.iejscowosci Laj'Osminsze, gdzie podziwiano
widowiskowy
pJkaz strzelania
z hatów przez dwóch konnych p.łL5terzy, .ale do zwiedzenia skansenu nikt nie zachęcał i tylko kilka osób zaglądnęło przez ,okna do oświetlonych,
lecz za~kniętych wnętrz. Na drugi dzień, w dużej wsi Hajos, wystąpił niewielki
miejscowy
zespół ludowy, który przy akompaniamencie
dwóch harmonistów
pokazał kilka
obrazków tanecznych
związanych
z uprawą wina. Byli to potomkowie
niemiec'kich kolonhtów z XVIII w., którzy zachowali je.3ZCz,eniektóre elementy swej tradycyjnej kultury, w tym melodie w rytmie Hindlerów (tu usłyszeliśmy, ku swemu
zdumieniu, swojską melodię, znaną u nas do słó..v: Pij, pij, pij hrae:ie pij), ale
w gospodarce (bardz'o rozwinięta upr.awa wina), częściowo też w .stwju i języku
ulegli madziaryzacJi.
Organizatorzy
Kongresu
zaprezentO'Wali niewątpliwie
dobrze węgierską
socjologię wsi i węgier.ską wieś w.spólczesną. Węg:ierscy etnografowie
uczynili to
wcześniej przez liczne swe publikacje
w odniesieniu
do węgierskiej
wsi tradycyjnej i węgieró>kiej kultury
lud·owej. Poziom jak i wartość ,informacyjna
węgierskich referatów zasługiwały
niewątpliwie
na 'uwagę, pJdobnie jak poziom gospodarczy ,j ład przestrzenny
węperski.ej
wsi, hędący widocznym dowodem ciągłości
jej kulturowej tradycji.
Edward
Piet raszek
KOMISJA FUTUROLOGII MIĘDZYNARODOWEJ
UNII NAUK
ANTROPOLOGICZNYCH
(COMMISSION O.L'JFUTUROLOGY IUAES)
Wśró::i komisji działających
w ramach
IUAES przej.awia
szczególnie
żywą
działalność Komi.sja Futurologii,
utworzona
przed kilku laty i kierowana
przez
etnologa indyj.3kiego B. K. Roy Burmana. Informacje
,0 jej
działalności
publikowane są m. in. w biuletynach
Unii (lU AES Newsletter),
redagowanych
przez
E. Sunderlanda
i zamieszczanych
.systematycznie
od 1982 r. w "Current
Anthropalogy". Program działania
tej komisji ·ohejmuje śledzenie tych działań
i proce.-;ów wspólczesnych, dziejących się w kulturze jak i gospodarce i polityce, które
mogą mieć poważne znaczenie w kształtowaniu
przy.szłosci. W kwietniowym
nume~ze biuletynu z 1983 1'. (5/83) znalazł się podpi.3any vzez B. D. !"Tiller krótki
apel komisji do ogółu etnologów interesujących
się futuryzmem
i1ntropoJ.ogicznym (anthropological
futurism),
o zgłaszanie udziału w spotk:Ollliach p1nelowych
i sesjach XI Międzynarod.oweg·o Kongre.3u NAiE (Quehec-Vaneouver,
sierpień 1983).
350
Kron.ika
Antropolo:g6w4uturoIog6w
określa się jako tych, kt6rzy poszukują
właściwych
środków w celu a) interpretowania,
przewidywania,
konfrontowania
i uzg3dniauia potencjalnych
skutków dokonujących
się aktualnie ingerencji społecznych, politycznych, ekonomicznych,
ideologicznych
technolog.icmych
i naukowych
w systemy kulturowe
ludzkości, oraz b) r'Ozpoznawania i ukierunkowywani,a
potencjalnych oddziaływań
wzg'1. skutków, jakie mogą za sobą pociągnąć reaJkcje lud6w spoza kręg6w kultury zachodniej na przyszłe kierunki rozwoju politycznego.
ekonomicznego, ideoIogicznego, społecznego, technologicznego
i naukoweg,o. O działa]nQś.ci tej KO'misj'i na IX Kon:!Tes,ie nie :posi:n,damy jC~'Z.Cizesto,ownych ma'teri,lłów - podobnie jak malteil1iałów dLa całego Kong'resu.
Wcześniej,
w latach
1980 - ,SI Komisja
Futur'Ologii {)I'ganizowała .;potkania
i seminaria pod wspólnym hasłem ,,okna ku jutru". Odbyly się one w Indiach,
Malajzji, Tajlandii
i USA z udziałem
gł6wnieprZie~:k;tawicieli
trzeciego świ.ata.
Tematem dyskusji były zagadnienIa
'przyszł,ości pluralizmu
etniczneg·o i nowych
ruchów etnicznych, przyszłości plemi'on w systemach państw narodowych,
przyszłości religii i nowych doświadczeń religijnych
oraz przyszłości ws.i i środowiska wiejskiego w warunkach
zagroż,enia cywilizacyjnego.
Arualiz·owano też współczesną rolę i potrzeby
nauk &połecznych, oceniając
krytycznie
ich założenia
i funkcje. Według s'prawozdania
zamieszczonego w numerze 3/82 IUAES Newsl·etter s,twierdz'ono, iż ..obyczaje i ,et,hos ,paUlk spolec"ZJnych uk·s:z't.al'!Kl'\valy"ię w
warunkach
industrializacji
Zachodu, opartej na eksploatacji
zas,obów w krajach
pod panowaniem
ko'łoni,alnym '" Nauki społeczne miały wówczas umacniać r,olę
elit. " Współczesne nauki społeczne nie m'ogą być kontynuowane
na stary :-;posób.
Nie mowa
pozO'!31tawi1aćnlieliczil1ym :zJadani,a 'old'Zwi.eroi-edJl:a.n.ia
złożoil1)"Ch s'P,aow
społeczeństw ... ". P.odobnie krytyczne uwagi o naukach społecznych, wśród nich
także '0 etnologii, dały się słyszeć wcześniej na X Kongres,je NAiE. Na posie::lzeniu Komisji Futur·ologii, odbytym w ramach Interkongresu
w Amsterdamie
w
1~81 r., postanowiono
zorganizować
na XI Kongresie NA,iE se,;jc; plenarną
nt.
"Wyłaniający się jeden świat ci preferowane
jutro" oraz powołać na tym kongresie komisję antropol,og.ii i jedności nauk o człnwieku i jeg.o środowisku. Przewodniczący ,komisji podikreślH ,potr:zebę innej, 'niż wnie:s,iolna przez Zachód. fil'(),Z'[rfiii
życia, obejmującej ludzkość i przyrodę.
Przyszłości wsi ipolityoe
w stosunku do niej wstała poświęcona dyskusja
zorganiz·owana w maju 1982 r. przez Komisję Futurologii i WydzLił Pracy Społecznej Uniwersytetu
w New Delhi. Na tle sytuacji trzeciego świata omawian~
głównie problemy Indii. Podkreśl.ono m. in., że przy 'planowaniu
rozwoju wsi
trzeba widzieć wyraźnie podsystem
wiejski w ramach całeg·o systemu sp0łecznego.Perspektywy
rozwoju wsi. ujawnione
w krajach
liberalnego
kapitalizmu,
ZSRR oraz w Chinach nie mogą być obowiązujące dla trzeciego świata. Zdobycze
wsp6łczesnej cywilizacji powinny być udostępniane
obszarom wiejskim bez ich
fizycznej urbanizacji
lub wyludnienia.
W różnych miastach Azji obserwuje siG
wzrost więzi pierwotnych
,a także proces jakby chłopienia (peasan.tization)
życia
ml'ejskiie""o. co dowoc17,i siły wiejs.k'ioh zasad życia,. Altema'tywą dla życia w ,duobnych, rozprosz.o.nych wsiach może być nie życie w dużych miastach, lecz w większych ws,iach wyposaż,onych w niezbędne dobra cywilizacyjne. Z,godni'e z ethosem
demokratycznym
trzeba zachować równowagę między kO!liecznością a wolnością
w planowaniu
rozwoju oraz kontynuować
oparte na idei Gandhiego równo'ległe
popieranie przemysłu i rolnictwa bez faworyzowania miast.
Zwracano
nego rozwoju
też uwagę na silną zależność rozwoju wsi od uwarunkowań
og61gospodarczego i polityki oraz na ·odmienność i względność wybor6w
351
Kronika
dokonywanych na różnych tpozioma(:h. Niektóre
n<lrmy ethosu narodowego,
jak
równości społe(:znej, są dalekie od urzeczywistnienia
nawet w ramach samej rzeczywistości wiejskiej, dlatego w Indiach "tra·dycyjne wiejskie s:p0łeczeństwo musi 'umrzeć, aby miUony uciśnionych istot ludzkich mo,gły żyć w po'Czu'Ciu godności". W kraju tym wzrasta ciągle licz,ba bezroliIlej i niezatrudnionej
lu,dności
wiej"kiej, dI,a której nie :ma też miejsca w miastach, \Perspektywą
dającej
się
przewi'dzieć przyszłości jest r.aczej stagnacja
niż istotne zmiany, zwł.aszcza na
lepsze. Dzieci głodujących będą także głodować. Zwr6c<lno uwagę na potencjalną
rolę młodzieży ·d:la ZJdynamizowani.a procesu r'ozwoju, bez czego "przyszł-ość wiejska może się stać postępującą
degeneracją,
równolegle do degeneracji
miast".
Podsumowując dyskusję pf7ewodniczący zebr.ania M. Mohanty stwierdził, że szczególne :ZlooCiZ€l1Iie
dla wielkich mas IUId'nośc,iw;iejskuej m:a wtal3ciwe .z:0:r'g<łJ:"i'z·o'W3nie sił społecznych i sprawiedliwy
podział zasobów, które mogą w całości wystarczyć dla całej ludzkości, a wyk<lrzystane być powinny tak, aby zapobiec nędzy i różnym formom uza'leżnienia, "Przyszł,ość wiejska nie jest odwf<ltną stl"Oną przyszłości miast, jest raczej odzwierciedleniem
przyszłości całego społeczeństwa" - stwierdwno w zakończeni,u sprawozdania.
Silne zaabsorbowanie
dramatyczny:mi
problemami
wsi trzeciego świata, skupiającej więk3ZOŚć jego mieszkańców,znamionuj,e
nie tylko prace Komisji Futuroiogii IUAES, l·ecz odzwierciedla
w pJważnymstopniu
zainteresowanie
etnologów z tamtych krajów ,losami ich ludów i kultur w warunk3ch zderzenia z kulturą Zachodu i 11arastającymi
zagrożeniami
ze str,ony cywi!.izacji .przemysłowej.
Dominu.je CO'Dazwyraź.n..iej iIl'i,ep~ikój 10 b:iIO'logkzne waJI<u,nlkiiprzetrwania
społeczności, plemi'on i 'ludów, dla których perspektywa
rQzwojui dobrobytu jest coo najwyżej pożądaną możliwością. Także ku'ltura duchow.a z zagadnieniami
wierzeń,
mitów, sztuki, f,olkloru ujmowana
jest jako własne dobro 6ł·abszych, zagrożone
przez cywilizację białych. Etnolodzy je,d:nak, jak to przyp;Jomniano na po,przednim
kongre3ie NAiE .. który obradował pod hasłem "Wyzwanie r,ozwoju", zbyt mało
znaczą na tym św,iecie, zdominQwanym ,prz'ez wi·elki business, .aby g,o z,mienić,
lecz i ,oni próbują coś czynić w tym kierunku, starając
się ·przynajmniej
upowszechnić wi·edzę 'O ·dramatycznej
sytu.acji większ'Ości ludów i k>u-ltur trzecie€o
świata.
Edward
Pietraszek
SESJA NAUKOWA NT. ORGANIZACJE POLONIJNE A TOZSA'MOSĆ
NARODOWA ZBIOROWOSCI EMIGRACYJNYCH
{LUBLIN 21 - 23 XI 1983
R.}
Rosnące zainteresowanie
dla szer'Oko rozumianej pr,oblematyki poloonijnej przejawia się m. in. w coraz czqściej organizowanych
w ostatnich latach przez krajowe placówki nauk'Owe sesjach ,poświęconych dZ'iejom 'zbi,orowości polo"'ij.nych. lich
kulturze ,i jej prze:nianom. Owe sesje ujawniają stan i potrzeby badań nad tymi
zagadnieniami, przez co dają okazję do refleksji zarówno historycznej,
jak i czysto praktycznej;
umożliwiają formułowanie
i krystalizowanie
planów ba,dawczych
.na przyszłość.
Niezmiernie interesującą
sesję teg'O rodzaju
zorganizował
Katolicki Uniwersytet Lubelski w dn. 21 - 23 listopada 1983 r. Sesh poświęcona była bardw szeroko rozumianym
zagadnieni{)m
wpływu
działalności
org,anizacji
po'lonijnych
(wszelki,ego rodzaj,u a.le 7.WłaS;ZCZia
reLLg,ijnych 'i ikulturalnych) .na utr,zy;mywanie się
352
Kronika
tożsamości nar·oodowej Poj,oniL N.a 6esji zjawili .się .licznie g-oście z.agranicEni, byLi
'to ludzii'e .zaaJ1Jgażowani w działalność ,po·lo.nijną, ,którzy 'cizJiJel'ild
·się wła,,,nymi d-oświadczeniami
i przemyśleniami.
Ci, którzy
nie mogli przybyć os-obiście, nadesłali tok.sty wystąp~eń. Krajowi badac.ze ,przedstawili maieniały () chau'a'~iefQ:e ba,rdziej systematycznym.
Aczkolwiek
głównie ·omawiane byly organizacje
polonijne
Nowego Świata, a zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych
i Kanadzie, znal,azły się
także - choć mniej liczne - wystąpienia
poświęc·one ,P,olo.nii australijskiej
oraz
zbiorowo,ściom polonijnym w kraj.ach europejskich.
Na se3jiprzedsta
wiono trzy wystąpi·eniao
ch:uakterz€ogólnym
oraz 25
krótszych
lub dłuższych komunikatów.
Oczywiście, nie sposób omówić tu wszystkich wystą.pień, choć wiele na to zasługuje.
Ograniczę sit:: do ;przedst<lwienia
referatów '0 charakterze ogólnym.
W niezmier.nie interesującym
r€fer.acie J. Balka'larz '(Lublin) ,przedstawił doktrynalno-prawne
stanowisko
Kościoła wobec funkcjonowania
-organizacji etnicznych. N-owe prawo kCll:1,or1iJazne
(nie zOtSiało jes'zcze wprow.adzone
we wszYtStkich
krajach) wiele uwagi poświęca emigrantom,
ich prawu do zrzeszania się w organizacjach etnicznych, pr.awu do zachowania,
rozwoju i obrony dziedzictwa
kulturowego. Z tych założeń 'wynika wiele konkretnych
i nowych obowiqzków
kleru,
który włączyć się ma, w duchu uchwał II Soboru Watyk,ańslkiego, na zasadzie
partnerstwa
(a nie danego z góry autorytetu)
w działalność świeckich stowarzyszeń o cha,rakterze etnicznym.
P. Taras (Lublin) w rzeczowym wystąpieniu
omówił tr'<'ść pojęć kultura nar')dowa i etnicz.na or.az kulturowa
i etniczna
bŻs3imość. By/'o to niezbędne, gdyż
wieloznaczność
wymienbnych
terminów mogla utrudnić
r·ozumienie wielofunkcy jności organizacji
pol'onijnych,
których wszystkie
funkcje
w k.o.n:sekwencji zmierzają, jak się wydaje, do zaspokajania
-podstawowej pCltrzeby ich cz/onków, .potrz.eby identyfikacji
z grupą, identyfikacji
z jej tradycjami
i teraźniejszością
kulturową. Preleg·ent mówił o dziedziczeniu desygnatów kultury, o jej przekaźnikach,
zwlaszczao
języku. Scharakteryzował
identyfikację
jako proces i jako stan.
A. Brożek (Kraków) przedstawił
referat pt. "Historyczne
uwarunkowania
powstania j f\ozwoju orga,nizacji polonijnych".
W swym niezmierni·e interesującym,
a .miejs'cami nie wahalm IEI~ęt€l!!() ",'t'W'~erdZJićnQwato·!"skim WY'S:ąpieTI'iu,
A. Brożek lJWlróai,łiUWa.<1ęna ,stain świ.aod:omości .narodowej emiglra,ll'tów o;ra'Z na iCth
ikuiturę pol:.tYc:ZIną.Czynniki te miały decydujące
znaczenie dla ·k!ształtowa:~ia s!ię
i charakteru
o'l'ga11lizacji p::>JoTJJijnych.POWlsitawały one bądź 'slponianiczU1oie.bądź w
spo.sób k;j·erowany; cel ,ich działallnoŚtCi zwrócony był ku Slamej g.pupie, bądź - co
było częste - ,ku kratj'ClWliro,::J:z.innemu. Zda·ni·em referenta.
or,ga'n:,zacj-e !polon-;jne
były w znacznym
stopniu
rezultatem
odtwarzania
struktur
życia społecznego
w kraju macierzystym,
ale także dowodem wzrost~1 św.iadom;}ści narodowej emigrantów
w sytuacji
dias:pJI'Y. Manifestacja
tożsamości etnicznej
i narodowej
pO'przez tworzenie
i uczestniczenie
w -organizacjach
był·o reakcją na niespełnianie rosnącycha.spiracji
rzecz imigrantów
w nowym miejscu -osiedlenia.
Prz·edstawiJne
komunikaty
dają się uszeregow3ć
ze wzglę:lu na obszar, któreg·o dotyczyły.
NaJwięcej
powiedziano
na s'esji o -organiz:.lcjach polćlnijnych w
Arreryce
Północnej
(13 wystąpień).
L. S. Malinowski
prze:lstOlwił działalność
Zjednoczenja
Polsko-Narodowego
w Brooklynie, J. Gill omówil dzia/llność
Związku Podhalan w USA; o Centrali P{)lskich Szkół Dokszta/caJijcych
mówi/ J. Woźniak. Dowiedzieliśmy
się wieie o akcjach podejmowanych
p~zez Centrum Pols-ko-Slćlwiańskie,
Katolicki
Klub Dyskusyjny
i K%
Przyjlc:ó/
KUL-u w Nowym
J-orku (E. Altmajf'r), o młodzieżowych
organizacjach
i klubach
kulturalno-o·świa-
Kronika
353
towych w New Jers·ey (K. Tarla); o Komisji MłodzieŻJowej Kongresu Polonii Kanadyjskiej
(W. Perchał)
o polskich
·organizacj.-lch kulturalnych
w Bridgport
(F. Lachowicz), 'O St·owarzy.szeniu Kombatantów
w Kanadzie
(M. Szczeciński),
o Radzi·e Ko,ol'dynacyj·nej Polonii Świata (J. Kaszuba), czy ·0 Konferencji
Księży
Polskich Wscho'dniej Kanady
(R. Kosi.-lrz). Do najbardziej
interesujących
w tej
grupie należały wystąpienia
W. Wnuka (parafia
św. Trójcy w Winds·or i działające w ni·ej ,organizacje poJ.onijne), J. Dobranowskieg.o (ZwJązek Polaków w Kanadzie) oraz A. Halasa (Organizacja
Polskiego Kościoła Narodowego
w USA).
W więk.;zości przypadków
,o działalności
wymienionych
organizacji
mówiLi jej
aK tywni członkowie, niekiedy zało.życiele czy 'Wli,el,oletnipreze:s.i.
O Polonii eurvpejskiej
mówiło 10 uczestników
konferencji.
Kilka wystąpień
miah charakter
historyczny:
T. Musioł omówił ·działalność kultur.alno-oświatową
Polonii niemieckiej w latach 1920 - 1939, A. PoniatowSlka (Warszawa) prz·edstawJła
wystąpienie
n.t. po'lski·e środowisko berliń.<;kie w koncepcjach
II Rzeczypospolitej.
O współczesnych problemach PO'lonii w RFN mówiła - na przykładzie
Hambul1ga
- 1. Zwak, {) Danii traktował referat Z. Tko·cza i k'Omunikat W. Zdunka. O Pol.skiej Macierzy w Anglii mówiła A. Podhorecka,
o polski'ch organizacjach
re1.igijnych we Francj.i R. DzwonkowskL
A. Nadolny przedstawi!
działalność
Związku
P'Olaków w Austrii po II wojnic światowej, a jedynymi wystąpieniami
na temat
Polonii w okrajach socjalisty·cznych
były uwagi W. Osajdy o organizacjach
polonijnych na Zaolziu oraz T. K.ani o walorach kalendarzy
wyd.awanych na Śląsku
Cie.>zyńskim jako źródła do badań aktywności
Polonii wCzechoslowacji.
O Polonii austra'lij.>kiej i jej działalności mówił.a A. Achmatowicz-Otok,
a ')
T,owarzystwie P,a1.s:kimw BeriS'so {Argentyna) M. Więckowski.
Prz·edstawione wystąpi'enia wzbu·dziły żywy oddzwięk, oJecz niestety dyskusja
nie mogła siC; rozwinąć, gdyż 'ol-ganizatorzy przesa'dzili z ilośc.ią wystąpień,
których było o wiele :wdużo w krótkim cza.>ie.
Jak zawsze w wypadku podobnych imprez naulmwy,ch, absorbujących
kilku.>et uczestników z kraju i zagranicy, należy zadać .>obie pytanie na ile ziściły .się
zamiary organizatorów,
czy spotkanie
miało konstl'uktywny
charakter,
na ile poszerzyło wiedzę. Jeśli, w przypadku
s,esji lubelskiej,
głównym celem miało być
poinform.owanie
uczestników o różnorodności
polonijnych
organizacji,
ich bieżącej działalności, to cel został w pełni osiągnięty. DowiedzielI,iśmy siC; sporo o rosnącej aktywn<Jści PO'I{)nij amerykańskiej
i austra'lijskiej,
o niezwykle
szerokich
planach kulturalno~oświatowych
Polonii 'angi'elskiej, o trudnościach
organizacyjnych lVe Francji i RFN itd. W wielu przypadkach
wypowiedzi przedstawiane
na
sesji przekraczyly
wymiar inf.ormacji, były próbą uogólnienia,
niekiedy konkretnymi pr·opozycjami 'pr.ogramowymi. Były gło'sy wskazujące
na konieczność zmian
prog,'amów działalności.
Za najważniejsze
uważam opinie mówiące o zmniejszaniu 'óiC;roli j(;zyka pobkiego
w przekazie
polskich narodowych
treści kulturowycho;"az
te, które wskazywały
na koni·eczność oparcia działalności <Jrganizdcy jnej (ta;)), gdzie je.-;t to możliwe) na szerszy'ch, pona-detnicznych
plaszczyznach,
np.
uniwersytetach,
ogólnokrajowych
pr-ogr.a.mach ku'ltura:lnych
itd. Jednocześnie
dominował pogląd, z którym w pełni tru-dno się zgodzić, ż·e w dalszym ,ciągu w wielu krajach podstawowym
środowiskiem,
w którym przekazywane
są i powinny
być treści .';!użące poglQbien.iu t·ożs.amości .etni·cz;neji narodowej
Pol,onii, jest parafia pol'onijna. W -ogóle problem
roli 'parafii w życiu IPolonii w pr7.iC.>złości
.i w"pól:'zc'nie wy,daje s·:ę jednym ,z Ikluc:zowych w :S!z·en)ko:f.Qzumi'wnych ba,dam'iach
pol.unijnych.
W niejednym
wystą'pieniu
podkreślano
zmaczenie folk'loru, j-ego kultywacji
2:1 Lud.
t LXVIII
354
Kronika
w utrzymywaniu
etnicznej t'ożsamości Polonii. Wydaje mi .s.ię jed.nak, te - iak
dotąd - zbyt rzadko wychodzono tu poza sformułowania
ogólnikowe. W istocie
.Q fa[lklllol1z,e
paloo'I1JijnymI1Jiewiele wie.my. Fo-l,klo'r przeniesiony przez pierw'sze .pokolenie emigrantów
jest już przeszłością. Twierdzę, te powstał na jeg,o bazie ów
mał,o nam znany fQlklor polonijny, wielce zróżnic·owany w zależności od kraju,
w którym się kształtował. Niestety, procesy przekształcania
się folkloru polskiego
w polonijny uchodzą uwadze badaczy, co uznać na:leży za niekorzystne zarówno
z punktu widzenia teorii naukowej,
jak ,i praktyki kontaktów
Polonia - :kraj
macierzysty.
:Sesja :lube1Sika nie wniosŁa nic nowego do ,ba·dań nad dziej,ami org.anizacji pll;lonijnY'<:h.Stała !5lięjed.na:k ,w.aiwą ,pr€7Je:1ltacjąobec,n~o kh :s:ta,nu, u'kazała 'larów·no
prężność Pol,onii, jak i jej trudności. Dała wiele materiaIu do refleksji odbiegających od głównego tematu, refleksji
o przyszłości Polonii. Być może, działacze
JPOlonijni obec:n:i w Lublinie wyniosą ,ze IsiPotkan.ia wskazówki i s.ugeSltie do cta'!szej 'działa,lności. Byłby to jeszcne jeden powód do uznania ~sji za udaną.
Ryszard
Kantor
SEMINARIUM NT. CHARAKTER NARODOWY ,POIJAKOW
A ROZNICE MIĘDZYZABOROWE
(SZELĄG KOŁO OSTRODY, .30 V - l VI 1983 R.)
Instytut
History:czny
Uniwersytetu
Wr-oc!.awskiego
Ośrodek
Badań
im.
W. Kętrzyńskiego
w Olsztynie z-org.anizowały niezmiernie .interesujące seminarium
poświęc,one z,ag.adnieniuistnienia
i funkcjonow.ania
charakteru
n:u·odowego Po'!aków. Seminarium
zgr·omadził-o ikilkudziesęcu uczonych, główne historyków,
zajmujących się tymi problemami
i dało ,okazję do szerokiej dyskusji. Przcdsta wiano 10 ,referatów, .które podobnie jaki
towarzysząca
im dyskusja dały bez wątpieni.a świadectwo doniosłości problematyki
i jej ,aktualności. Łącznic w dyskusji
wzięło IU/dz'i.al35 oUc'zestników, niekltórzy wiclolkrQtnic.
IStefaln Kienij'cwoicz w wys,tą.pieniu otwieI'ającY'm 'seminarium (Charakter
narodowy P01aków. Mit czy rzeczywistość?)
podzielił się z zebranymi re(lcksjlmi
i wątpliwościami, jakie nasunąć się mogą hi.storykowi(i
nie tylko), g.dy stara siC; uporządkować swoją wiedzę na temat charakteru
jakiegokolwiek
nar·odu, a P.olaków
w szcz,ególności. "Ni·e znam metody naukowej - ,pJwiedział mówc,a któraby
zdołała udowodnić, że ogół członków jednego nar.odu wyróżnia si!; ()d innych
,określonymi cecha:ni charakteru
.. , M1mo to warto zajmować siC; charakterem
narodowym, ponieważ przekonanie o jego istnieniu gra .poważną .rolę w historii".
Główny walor wY's-tąpJicni.aS. Kieniewic>z'a polegał na ·uświa,domicmiu słuchac·zoon,
że jeś'li charakter narodowy istnieje, to jest on zmienny w czasie, a owa zmienność 'W bliżej j,eslzcz'eni'eolkrreśl'ony Slposób wią'i;es.ię z hilstor6ą ra'l'odu-. Jeśli hCl<daInia ,cha;rakteru l1JaTOdowego l1Jie mają :slprowa.dzać Isiędo bada'l1Jia s'tercoty,p6w (w
tYlm talkże a.U'to,s;tereO'tyiPÓw),lecz :ich 'I1Ja.duzę-dnymcelem j-es't uczynienie poję<:ia
tego kaitJegOI'lią'za.równo wyj,aśl1'ia'ną, jak ,i wyjaśll'i.ają:ą (poprzez hi.storię j samą
hilstori-ę), :t,o.nal'eży im dać mocną bazę 'teoretyc:zną i Źiródłową. Jalk dotąd, hisiorycy
są od 'teigo da'le-cy,
Stef,an Bednarek
w interesujący.
lecz pozostawiający
także spory niedosyt
s.po:sób, ukazał słabości rodząc·ej się dopiero teorii charakte.ru narodowego (l'•reto.
Kronika
355
problemy
badań nad charakterem
narodowym
Polaków).
Jak to często bywa i tym razem zainteresowanie
problemem znacznie wyprzedziło naukową
refleksję nad jego naturą. Nie ma zgody na to, czy charakter naukowy jest fenomenem p.sychicznym, czy kulturowym.
Czy charakter
narodowy istotnie ma być
obiektywny, czy tylko .subiektywny. Są to dość zasadnicze pytania; bez odpowiedzi na nie nie spo'sób zajmować się pr,oblema.mi przez seminarium
poruszanymi.
Jak się zdaje, cZGŚć uczestników spotkania prezentowała
pogląd, iż chamkter
narodowy ma byt realny i wpływa na dzieje, część, że jest tylko niejako funkcją
świadomości narodowej i ci raczej skłonni byli do hadania stereotypów.
Wystąpienie S. Bednarka uświadomiło słuchaczom, że używane przez wiele dyscyplin
pojęcie "charakter narodowy" nie ma waloru heurystycznego.
dologiczne
Choć bez wątpienia :uczestnicy seminarium
doskonale zdawali sobie sprawę
z metodo,logicznego niedopracowania
podstawowego pojęcia; poję'Cila wokół którego toczyły się obrady, dalsze wystąpienia
ni,e skoncentrowały
się na zagadnieniach metodologicznych, lecz ukazywały próby opisowego określenia (czasem tylko zilustrowania) treści terminu, a także przedstawiały bazę źródłową do tego r.()dzaju prób.
Jacek Kolbuszewski w wystąpieniu:
Charakter
narodowy
Polaków
w literaturze pi<;knej udowodnił, i.e literatura
może być pomocna w badaniach autostereotypu narodu, jak i po prostu charakteI'u narodowego, lecz z zastrzeżenim, że
będzie zawsze źródłem niepełnym i relatywnym. Literatura
artykułuje
stereotypy
i bywa ich nocs,icielem. Bywa ich kreatorką
i rejestr.atorką.
Ni,e moż'emy nigdy
stwierdzić w jakiej roli występuje. "Poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o kształt
narodowego charakteru
prz,ez pryzmat literatury
pięknej siłą rzeczy - podkreślił
J. K,olbuszewski - pJlegać musi na pewnego rodzaju preparowani'u tej odpowiedzi, z pełną w dodatku świadomością, iż może to być odpowiedź niepełna i nieobiektywna. WeryHkacja prawdziwości
wszelkich tego r,odzaju 'sądów dokonywać
s,iGwiGc mw·;j poza obszarem literaturoznawstwa".
Grono znanych historyków (J. Molenda, J. Bardach, A. Ga'los, L. Trzeciakowski) pokusiło siG o próbę określenia różnic charakteru
Polaków z,amieszkujących
wyraźnie wyodrębnione obszary zaborów. Próbowali o,dpowiedz,ieć jakimi cechami różni,!:i się od sicbie Polacy zamieszkujący Galkję, Królestwo Pobk,ie, WielIkopolskę i Wielkie Ksic;.stwo Ltewskie. A także - niej,ako pośrednio ukazywali
warsztat historyka, który przemyślenia swoje opiera na konkretnym,
przecież jednym z mQżliwych tylko, zespołe źródeł. Wystąpienia były błyskotl.iwe, .pełne znakomitych .sformułowań i pasj'onujących .szczegółów, ale miały według mojego
przekonania jedną słabość wspólną. W stosun:<owo małym stopniu uwzględniona zostałaoczywisL1
prawda, że to sytuacja polityczna, ekonomiczna czy kulturowa modelowała zachowania i działania 'ludzi w poszczególnych zaborach, pl)wodowała ujawnienie siG takich
nie innych cech w określony'ch ,obiektywni'e sytuacjach. To zaborcy tworzyli ramy, w których cechy potencjałne charakteru
narodowego mogły .się ujawnić.
Wystąpienie
L. TrzeciakoWlskieg,o ukazało obiecujące perspektywy,
jakie niesie badanie charakteru
narodowego rpo'przez rekonstruowanie
systemów
wartoś,ci poszczególnych
warstw
,społeczeństwa
w ściśłe
określonym momencie dzie}owym. System wartości nie jest czymś danym lSPOłeczeństwu, jest funkcją jego obiektywnej sytua,cji.
J. Żarnowski zajął się w swoim wystąpieniu (Uwagi o przekształceniach
charakteru
narodowego
Polaków
w procesach
integracyjnych
II Rzeczypospolitej)
zagadn'enlicm ujednolicenia
slię cech na,rodowyeh 'W Odrodzonei Polsce, zaln.iJkalnra
materialnych
i świadomośdowych
różnic między poszczególnymi zabor,ami. Zda23"
356
Kronika
niem preleg.enta, które wywołalo po,lemiki, w okresie międzywojennym
nastąpil
w Polsce wyraźny wzrost samokrytycyzmu
Polaków, ujawniło
się dążenie do
dorównania innym narod,om, zaszł,o ujednolicenie
tradycji hi.<;toryczno-kulturalnej
('dz':ęki :';y6temo'W,i jed.nolt:R.go :5!Zlkro'rt
ktwa) oraz UiPOW:s,z€chniłosię myślenie 'kategoriami ,interesu całej PoLski.
A, Brożek (Elementy polskiego charakteru
narodowego
w warunkach
diaspory)
zwrócił. uwagę na fakt, iż w zbiorowościach -emigrantów pol.skich za granicą wyraźnie następowały
transformacje
cech uZtllanych za należące do pobkiego charakteru narodoweg,o. Transf.orm,acje te przebiegały w dwu 6trdach:
w sferze etosu pracy i bytu materialnego ·or.az w sferz,e systemu wartoś,ci ideowych (kultura
polityczna). Sądzę, że 'Uwagi te mogą stać się punktem
wyjścia do badań nad
charakterem
nawdowym
Polaków () ty1e, że uświada'miają nam, iż c'cchy charakteru narod·oweg·o są wtedy widoczne i łatwiejsz,e, do uchwycenia, gdy występują
w kontekście
z cechami ,odmiennymi, nieraz skr,ajnie, repr'ez,entowanymi
przez
inne na'cje. M,o,żna powi,edzieć, ż'e w warunkach
diaspory cechy nar'odowe niejako się 'obiektywizują.
Na zaJkończenie T. Szarota - rezygnując w -ogóle z 'POjęcia charakteru
narodowego - omówił wpływ wojny i okupacji na aut()stereotyp !Polaka. Żał,ować na'leży, że org.anizatorzy seminarium z góry zał'ożyli, iż czasową barierą dla {)IJl1awianych zagadnień - w 'Przypadku wszystkich refer,atów jest rok 1945.
Nic
je.>t rzeczą
możliwą
.omówienie
wyczerpujące
tematyki
referatów,
a zwłaszcza licznych i pasjonujących
wątków poruszanych
w dyskusji. I.'3tnieje
nadz,ieja, iż materiały
z seminarium
oraz rejestracj'a
oby pełna! dyskusji
ukaże się niebawem w ,druku. Na tym miejscu po{nielę ''';ip' kilkoma uwagami
i refleksjami, natury zarówno ogólnej jdk i szczegółowej.
Sądzp" że seminarium
spełnił() swoje zadanie. Ujawnił·o ogrom trudności metodolog.icznych, któr'e należy rozwiązać, aby z pożytkiem dla nauki baodać tzw.
charakiter namdowy. UkazaŁo także, że .istm·ieje bardzo s'zeroiki ma,tm,ja! fa·:dog"3ficzny dla tego pr·oblemu, na który skła.dają się rejestracje działań ludzkich i ich
rezultaty, bowiem w ten właśnie sposób wyrażają siE:: najczęściej owe r6żni,)ce
nawdy cechy charakteru.
Gbawi,am się jednak, że historycy - choćby llajśw.ietniejsi - patrz,) na problem charakteru
narodowego d-o·Ść wąsko, poprz,ez dosh;pne im źródła. Jako że
źró.dłotwórcze były w przeszł'o:ści warstwy wyżS:ZJe,są oni sklol1ni do bad<lJ!1ianie
tyle charakteru
.narodowego PQlaków, ile r.aczej chdrakteru
okreś"lonych warstw:
s,zlachty, j,nt,eligencj.i, b<ulfŻ>uazj;i.Aby jednalk mówić o cha,ra:k,tcrze naTo·dowym
w sensie dynamicznym,
należy zag,~dnienieto
wyraźnie
powi.)zać z procesem
kształtowania
sip' nowoczesneg,o narodu polskiego. Proces ten ukazuje jak Polska
z pań.stwa, g.dzie .istnia! jeden naród (szlachta), sta'wa!.a siG nar,o·dem wielostanowym, mimo iż pozbawionym
państwowości.
Cht.opi np. przez stuJ.eci.a ni·e byli
częścią nar'odu; 'staIi się nią w oJueśłonym
momenci·e dziejowym, wnosząc nie
tyl:ko określ·ony kultu.r·owy bagaż, ale także właściwe sobi·e cechy, nawyki, .system
wartośei. Dzisiejszy charakter
narodowy Po'lak6w - jeśli i.stnieje, a zJd.aniem nauki je"t danie .o,dpmv.iediZlina ·to pytanie - ,ZJdaje>się ,być ,ko.n.gl!omeratem sprzecznych niekiedy cech, co wiązać można z przenikaniem,
z.apożyczaniem, upowszechnianiem siG tych cech w obrębie w,arstw, klas i stanów, które tworzyły i tworzą
naród .
.Myślę, że potrzebne \Są w:SlpóIne badania historyków, socjoł·ogów, psy·chologów
i etnografów
nad f,ooomenem, jakim jest char.akter nar·odowy. Jeśli istnieje cha··
rakter narodowy i jest zmienny, to istnieją także czynniki możliwe do okI"eśle-
357
Kronika
nia, którc owe z,miarny po'Wo,dują, Ujoawn:ie1r1!i·e
:ic·h może 'mieć wi'elką Walf'LośĆtakże
pozanaukową. Nie cho·dzimi
tu o ·plytke S'ocj'Otechnkzne recepty, czy potakiv,l.anie
władzy, gdy bł<;dy swoje uspr.awiedliwia
np. warcholstwem
naro,du, lecz o fakt,
iż myślenie a narodzie, o joego charakterze,
a histQri.i, je.st zawsze w równym stopniu skierowane w przeszlość, jak i w przyszł·ość. Ni·e jest dziełem przYPJJdku, iż
dy.skusjc o c1uralkterz·e narodowym Polaków wybuchały zwykle w momentach dla
narodu krytycznych. Ni-oc;ły obok ebpjacji
także bardzo potrzebny powiew optymizmu, powiew nadziei.
Seminarium
w Szelągu J1ie był·o miejsc·em, gdzie rozwiązano
choćby jeden
problem. Raczej pomnożono problemy. Ogromny walor teg'O spotk·mia tkwi w jego inspirującej
roli. W moim .prz'ek·ona.niu bylo to spotkanie Q randze niezwyklej,
którą być może w pelni uświadomimy
sobie do'piero po latach, spotkanie, ważne
nic tylko dla hi.'itorii, alc dla wszystkich
dyscyplin humanistycznych.
Ryszard
Kantor
211-LECIE SKKT-PTTK
IM. WINCENTEGO POLA W POZNANIU I ETNOGRAFICZNO-FOLKLORYSTYCZNE
ASPEKTY JEGO DZIAŁALNOSCI.
" . ° . Patron Koła byl ni·e wizytóWką czy częścią narzwy, ale po to, by mob:illiw'wać,
by bŚĆ jego śladami °.. pewnym wzorcem dzialaLnośc'i, a na .polu ·etnografii zachęcal młodzież do zajęcia się .i tymi sprawami ... "
Jer:.y
••.
Sobc:ak
Ta półf"'rmallla g~'upa krajozlnawozych wo,lontarius:zy Licząc.a prrec!iętnie od 23
cie ,19 człorrtków zo'Sltała z.ałożona 17. 10. 1963 of. j jest prowadzona dotąd przez na'llC7.yC'irela,
który przc.z~_aczyl na ·tQ znacZ!llą ,część SIWego wo'ln.ego CizalS'U.
W przectiągu
tych20 lat 355 zmieniających
s;ię czlQlników pozo~tawiło P'O S'obie niezł.e dzi-edzljctwo:
~61 wycieczek i 13 obozów wędrownych przemierzając
przeszl.o 4500 'km rozmaitych
rngionów PRL, uczestnicząc
w :różnych po.żytecznych akcjach
i imprczach
oraz
setkach zebrar'l i zbiórek, org<JJl1JizującId!:l'iesiątki wybranych ·tema·tyczn.ie ulroczystych
wleczorn.ic ,i 'kilk'a wystaw, mawiąwjąc
szc<r-eg ciJ€'kawych -kontaktów, z,dooywając
mullum odzJ!l·ak i :k'illk.a:J1Jagród,'1°cdagując stalą gazetJkę gaiblotkową, a od 1979 r.
un,ikal.ne 'Pl.s,emko 'krajo7.Jna1wcz,e(:którego wys:zło dotąd 9 numerów), zaś przy 'tym
wszystkim llicprucrwanie
dokumentując
swą ż)"'Notność. Dzialall1Jość kola od-hila
·się echem w .dzies·'ą'[.k.a'ch publik.acji, a nawet audycja~'h PR (7X) i 'wi,dow:is'ku
TVP, lecz 'koronnym śla,dem tej pracy j<est edycja "Kro.niki Koła", 'l'eallizowana
rękcdziclni,czo przez jeao 'kroll1iiikany, a która może być po['ówl.:oana W pe'w:lym
slbpniu ze ś:r·edniowiecZJnymi dziela'mi Benedyktynów,
jeś!Ji nie eo do a!f'tyzmu, to
na pewno d1akładu .pracy, tym ·t.rudniejszej, ,i:ż jes't tworem - In:ec.ierlplilwej z.aw,s",e
młodośc,j, 'wspolma,gal1Jej j-edJna'k 'doświadC'ZJerJ;iem opiekuna
Kola. Pracowlioi
k,olnikalpze tego "jedncegz:e:illip1a:rzow:eg'o wy,dawni.otwa oiąg!eg'o" zoilustrowai',i i
gęsio :zapi·sah przes'zło 2000 s'tron w 10 tomach 4° IZ'Ostawijąc po sobie swo'iJst y 'i
erginal'ny, choć wycinkowy
·d:okumOOlt nals'zych czasów. Spójrzmy
na Ite, ik.tÓir,e
świadną
'O tych
a1spektach działalno·śd, nc!szą~ych cechy związane z etnog1raHą i
foj,klo·wm. Gr,omadJka tych realnych entuzjastów
'swego k,ra'ju i pożyrtecznergo 5pędlanra woln1eg,o ezasru dIG poznwnia jelgQ oblic'za 'i przeszłości dO'pr·acowała Slię w
tym o'kresie swoi"ltego 'i 'S'W(}j~ki'egoze5·polu P'O's,tęP'Owatlliai dzi:ałalności 'rodząc bez-
358
Kronika
wiednie wla,Stl1Y "qucus'i-f'o']klor",pows1tały
<dzięki ,tw6rczemu
i:ndywidual~zmow,j 4
osobowego .zarządu, <like·optowanemu w SiIX)'sóbni,eSlkrępo.wany li spontaniczny
przez
t-; mini-s:połeczność 'uc'z.niows:ką. W wiekki·erUJnikowych :wiult:eresowania2h z.nala'zło
E'lę ni·e tylko
zapOZlnal1lieslię z ,dor:ob'k!iem patrona Kola, a,le 'i CZlołowyc,h etno:glf1afów
Polsiki historycznej
(.główni:e O. Kolber'g) 'z'e >szcz.eg6Iulym - 'co ?Jrowm'iale - uwzględnieniem
Wielkopo.ls'k'i.i jej przeboga'te,g,o :f.ol.kl,oI'u. Prz,ed 'każdązz3p'I.anolW3!I1ych ·imprez og;lądan.o 's'laTe wydawnidwai
:;p:ewniki. W'.p6'nie uczO'c,o ,,"q i~p'ewano :pieśni ludowe TOZp:1Mywanego aktualni,e ,rogli'onu. \Vklokro~niezwiedzano
mUZl';). izby!
6kon.s.eny regio,~all1e, 'spra'wdzająe nabyie .uprzednio w lu7.ny:::'h~awędach i'nformacje 'ju.QIk:rywa·jąc ·dla s'ieb:i'e .nieZlnClneci'okawo-st:ki. z.godnie z chętn,ie przytaczanym
w p:s.maoh Vli,n~. Pol.a p')w,jo(~dzell!i'2m:" ... ct haes mcminisse
ivxa/;it ... *" Poni·eważ opiekun,
jalk ,i niektórzy
członkowie Koła :n:e byl.i pozbawieni
umi.ejętności
muzycz;;o-jp~aSitycz,ny,ch ;PClwls,ta'wały Iswoi!~'le dz,i>CI;k,l,wk.sU1e
trawestacJe,
a ,nawet Ip~.senoki z·e slowami, bo czyż natchnienie
do utwouów choćby małych - nie u,dziela siG głównie w al'mo5·fe'rz,e .ra'dos':1.ej, Il,ics·~,t'ęipo'wanej
spontaniC"zlDości. U.prawiano
i bardz;j'ej Izaawans'Owo;.nc po.s:Zlukiwanoia 1 (l'op:enie
!Znam:on -tol.salmośC'i .p8przez :regiona1i;zm (np. ma'zurs.k,i :\IT. Kajk'i i '1:1.).Chcą~ d,)jŚć .
iS'to'iyi ducha rcg.ionu zapomawa>l1Q się !selektywnie z twórc.z,o,śC'i<\pi's.a:rzy i podaniami H'.gionu, <l .nas<ę;p::,ie ·od'bywa.ło sjq je-o 'zwiedz.:Hl:ie .zodnajod:y"wa I:f.''ffi eharakterystyc'znych
motywów .i !pl-z-eod!stawic:i·el,i
(m. 'i'n. Sital1'Yfl.isa.k, pi~nińsk:i, Eug.
Bieol3Jwski z Wejs'un, H. Struta w MOTg::Hl'tlll~).z CZf.ogl(J
wyn':J,ały Ol,ohne wi·cc,z"·c·i'ice
tematyczne,
a na wet oprac.awani.a mOllO·graf,ioz.ne. Wybió-re:zym elementem
stricte
etnograficz;nY'm było zo'rgani'zowac:iei
,pDzepr·owaldz·ell:i'c 16 dal. ob-m,u wędrownego
ze stałej ba,zy w Chockieży po<d iki.ocu:n. :zawod. ·ctu'bo,gtrafam~'l' D. Vva!,j.?6ry a::J.solWel1'tkii UW, ik't6'l1a'wy::nst!".Ulowała mło(»dz,~ż IN terenowych
po;;·z.ukiwal:li<1.~hetnogr.-fo,lklo;ry:~·tyC'znyeh. Owo pOZJna~val:,ie z autops,jiruiepowtarrzalnc-go
,piękna swego
k,raju p:Jz!stawiłQ tej ,gru.p~e ,ugJ'luntO'wan1ie tO'ż5.amo~c'i1 U1,iez;d!ar;l!e
WOIPc1'l1nien,'a:odInail€lz.ienie wla<s:nelg·oik!odu, owocujące ,nadal w ,sla:mo,Dzutny;mz koJej Ikontynuowaluiu pc}Znanego - w młodo.ści - działal1oiiU.Jer,zy Sob-eza,k 118:p'sał Z ja1klj'ejś okazji:
" ... dumny jes1tem z tytih l:u·c,zii -to jesl( 'dlla ml1lie najw'ększąsa,tysf.alkcją
... ", a
niżej podpi'sany !'lii·e mniej, 'iż "ci ludzie' :nada,i,i mu swe honorowe czlodw'S'two.
Można zaJryzylk'O'wać ISIPO'S·t'Tlzeżenj'e,
że wdo:Yi'e kOl1oSu.mpcjli,'rozchw:ania idC'aló~v i
,wzorców prz'cdsta'wi'ona
tutaj
migawk:a
dz,iałalności
SzkoQl.n~giQ Koła KrojozlTI.
TUlryS't. PTTK im. Palla w POllJ:laill].umą)że :stanowić, jeśli nie m-o.dc'I, to ;·p:,.a'w-d.zoalY pm'ktycznie
.przy,kla·d insllY'nktu 'samozachowawcze.go
,i ,pożY'teczlUogo, a <.::e:kawego modus vivendi.
Czlomek Rady Opi·elkuńerzej "Izby Pami~c,i
:Wince-go Pola" w SO:Jiesr,>:ew,je
ŻYDZI W TARNOWIE
-
WYSTAWA
Adam
Pol
MUZEAL.
A.
O rKu'II1JUifJz,e
J}GIIlSlkJcih
Żydów wj'emy dz,iś mniej, ID'iż o zma·rłych kul;iwrach
świata slta,rożytnego czy ·dalekich kulturach
Nowego Swi,ai.a. Powyższy cytat z
k~iążki Prz,eunysława J3:uTcharda I .posłużył jalko mott.o .zou·'gani:zowanej przez Mu·zeum Okręgowe
w Ta'flnowie wys,ta:wy pośWlięco'nej Żydom. To druga z kolei
• Wyimek
z H01"3cego: " ...
I to przyjemnie
I Przemysław
Bu'rchard,
Krok za rogatkt,
jest wspomnieć
... "
Warszawa
1964, podpis
pod
zdjęciem
po
s. lH
359
Kronika
wystawa
w ,tym muzeum
poś'więoOitlia prezentacji
kuLtury mnlle]'SIZ06CilnalfolClowych. PJierwsza do'tyc,zyla ey'ganów w Polsce 2, ta z ko,lei., ukazując Żydów, ZQ.,tala pomyś!,uKI jalko ·ekspozycj.a iJlustru,jąc.a temat w .zasięgu ['·ąg:ionallD.ym.Jako
że zarówI'o m'iasto, ja·k ,też 'l'cg1'on bOIg)a,te'są w .paJnią,tka ży-d:ows'kie, natomiast
Żydom 'W Po:lsce o,gólnóe p),święcone ,ą ekspo,zycje w Muz,cum J'Udia'~slj;Y'cZlnym
w
Krakowie ora'z w Żydowslkim Instytucie
Histo,rycznym wWars:zawie,
takie !po'
traktowanie icmatu wydału :~,ięnajbardz,iej iU1'·,eresujące.
Podo.):}nic jalk w przypa,dku tematu cyg,ańSlkLego, Tównj'eż u Itematży·doW'Siki
lobudzil ogromne za1inter€'S'owall1i'e,nie tyJ'ko 'IN .g;raJllic.ach regiloll1Ju,i nue tylko
w g!'anicach Pols-h. Jes.t to ,dowodem szczegó1neg;o 'zalLnteresowanila problematykil m.nlicjs:zości ·etnicz.nych, któr'e wzroslo .po Hl80 To wraz z ser.ią publilkacj:i w
polskich czas'opismad1, tra1ktującyc,h teJnat w innym niż dotąd świ,etle. Wystawa
tdrnOW"Ka była ,też po<'wierdzen~om, j,lJk !prawdziwą była ref1ekiS'jla P. BUJI'chaTda
"przed bli~kodwudz:i-estu lat,
Wy<;tawa czyn.nabyław
m.ie:;,iącach hpliec WTześi·el\ Hl82. ZłoIżyły :się ind
r,.ią g;romadzone o,d .szeregu lot systematyczni'e eks'pona,ty materialn,e oraz zachowany w muzeum dość pO'każny zbiór -dokumentów miejsiki'ch dotyczących spraw
żydowskich, .a ta'kż.e zbi-rrry osób prywatnych.
Uzupelnieni,em' były 11'ielkzne pr'zec!m-ioty WYip:~życz.Qone
z innych muzeów sąsliednich.
Losy Ży,dów w Tarna'wi'e byly typowe dla SikutpislkżydowsIkich w imnych Iffi'ia"tach prywatnych
RzeC7,po,Slpolitej. Stąd 'leż .it11'10rs'u;jąoe
Iffiożebyć blii:sz'e omów.i€nie ich his'ioTij w op<lJr<."iu
'0 ek.slp8nowane 'na wys!tawiedoku.menty
i przedmioty.
Zydzi 'osiedlili się w Tarnowi'e prawdopodobnie
w XV w., gdyż z tego ,okresu
znalny jest pierwszy do,kument wymieniający
Żyda z Ta'rnow.a (Judeu~iU Kolepa do
Tarnów) 3.
W począ:lkach XVI w. skupisko żydows~'ie -nie było jes'l'cz,c liczne, slkolI"'opod;t.lki pladli wraz tZ Zy,dam'i IkrakOlwskimi i ,ka.Zlimieu'sikiJmi
4. W koń,cowych
lra'tach
tegoż. wieku jes't j-uż tu jednaJ< slpora gmina ,żydowsIka, o czym świadczy zalożenie
\v tymczatsi'e
cmentarza
w pohl.i:sikiej wsi Po,gwi,zdów (obecnie dzielnica m~a!slta.)
O~'az wybudowanie renesaln~'o'Wej .sy na,gogi w pohl!iżu rynku 5.
a f.a·kta'l'h P:J'wyżs.zych 'i.n.fo.nrTI-O'wa.ł
IP)ś:redn~{) uka,zalny na wystawie ·dokument,
w którym ko.lejny wklściciel Tarnow,a (Tar,nów ·do k<ońca XVIII w.był
mia.sll-em
prywatnym)nad]je
ZydQm pewne .przywileje. Dokument .ten wystawiony
przez
Stanisława Koniecpol'slkiego w 1676 r. jest powtórzeniem
wcześniej's'zyeh nadań z
l;:.t 1637 i 1581. Odpowiedni fragment 'tego aktu brzmi: "Przejrzawszy
pr,awa i
.przywileje Zydów ta.r:nows,kich, chcą2 aby niez,gody m'ędzy ch:r-ześctijal~y i ży,dy
1::'rIlows·kich. nie wszczyn.alysię,
ale aby Żydzi pa-cifice bez turba6ej
ża,dnych zażywać mogli, .przeto umyśliliśmy niez.gody między chrześcijany
i Zydy mieszczany
ta'mow!slkimi ,us.pokoić i wieczni'e umQ;I1zyć. P~lll1o tedy wejrz,aJwszy w prawa od
przodków naszych Zydom nadane, chcemy to ,mieć k,oniecznie, żeby Zydzi do
urzędu miejslki,ego pooląani
o żadne sprawYl1'i'e byLi, ale tylko ,zamkowemu sądowi po,dlegali. Zeby wszelkie towa.ry przedawać hezpiecmie
mogli. Tu,dz~eż 'i g{)_
nalki
.palić i 'one s'zy.nk-ować. Talk ·też bóżll1Jka ja,ko kierchal
mają być w
pokoju za{;howane, czego urząd miejsiki przeSltrz'egać ma" 6. W C'ią~'li tego stul,eda,
Zob. Anna
Bartosz.
'Jan
Lenick,
Tarnów
S. 32 - 33.
2
• Maurycy
Horn,
Zydowskie!(o
Instytutu
• Archiwum
• Tamże.
Cyganie i ich kultU1'a wystawa,
..Lud"
za czasów Lellwttów
Iw:) Dzieje
miasta
Najstat"Szy rejestr
osiedli
żydowskich
His!orycznego",
z. 3, 1974, s. 13.
Muzeum
Okręgowego
w Tarnowie
(AMOTl,
w
t. 64: 1980, s. 352 - 3')5.
Tarnowa,
Tarnów
1911,
Polsce
MT-AH/D4/52.
z
1507
r.,
"Biuletyn
360
Kronika
od nada.ni'a pierwslz>elg,o pmywilcju,
iSlprawyżydow:ikie
c;z-C'zcg61.nieostro występują
,spo.z.aek:spanowd.ny,ch
Ina wYS1t'awie dOlkumentów.
Żydzi d'Otma,g.ają :s'ię swy.ch wcześ'ni,ej nadia1n)'JCh !praw, ,m!i,esZJczalni,cstaTająs;ię
u 'kolejnych 'dZiied:ZJiców wyjedinać ja!k
.najwięcej
'ogranicza'jących
Ży,dów a;któw. Ta'k więc jes:zcze w 1633 ,r. ks·i'-lżę Włady'sław Dami'rnk Os'brog,>Ik:i, j,a1kże w iJrm'YJn miejSJou 'SIPrzyjająl.:y Żydom .piISIUI,aby
zadowolić
mi,cs'ZJozan: "Żydów aby więc'ej nie pnzyjmować
·i aby byl:i j.;:lIkz dawna
pod -ju~'ysdy1kcją miej,ską ,i Ipoda:bkli W:Szy·S'tk<ie,'Lak ,k,róleW!slkie jalko 'i mi.C'j-ski,eplaoili, także żeby w Żladne prZJkupsltw,a i handle
w mi·eścj.e na ,przeszlkodę innych
Imiesz.C'zan ruie uda'wali się" 7.
W 1635 r .. mieS>ZiCza'D!i·c
'ta,j",Jl0WiSl.:y,zwra.cają s:ię do rk!s.ię:'ia IZ proścą,
aby za'bronił handlu li palenia
polf:zahk:i .powołując
's!ię Iprzy tym nla !g.eneralny s,tatuą z
1538 r., :k'tóry 'Po::;.tanawiJał: ",alby Ży:dowie Imimo .paota j-eśh które z imia!s-ty mają,
mies.zCiZal1Jam ,ku;pie:twa
nie -odejn1JowaLi ,ani .się :niem baw:ih" 8. Proszą dali ej arrie~ZJczani'e, mając nardzieję ,na 00fnrięcie -danych Ży·dom rprzYWilejów: "aby w mieśc.ie
na,szym Ikupiectwem
sIię nLe bawiLi, ty:llko aby na sramej hchwLe podł.Ulg starego
zwyc:zlaju ,z>CJiSltawali"
9. Ks,iążę Władysław
potwi'er,dza Imi'es'zclzalnlom pl'lZywiil,eje, o@raniczając je Żydom. Tak ,czynu jeszcz'c klil,k,aik,f'atni,e "IV la'1:a'ch następnych
>.ie Z<awsZJe jedrnaik cierpliwie
czytyw.ał slUiPloiokd
'jednych i 'sika'rgi drugich. Na 'kokj;ną sikarg<;
mieszczan
w paż,drzierruTIku 1645 'r. oci:pow,iedz:ilał ·bar,dw krótko:
"Zydów ja1k,eśC1ie
sami 'dobrowo.1nie ·dro iPfiaw [... j ,przY'Puś'Cibi, talk -d'O c.~z.a'S'u0iel'pieć ·ichmu:S1icie" 10
Na wnLO<S1C1k
dU'cho'wieństw,a ·uunowsikiiego w ·s'1:yC'.zon,iu
1654 r. książę Wła,dysław
'ogła.sza ".aby Zydzli żadrnych ,gruntów
chrześc'ij,ańsik-ich
od dnia 'tegl() 'i na potym
ni.e :siku.pyw,aE, wn.i }em żalden ;przedawl3ć <ni,e ważył SIę, nli!cch :'.iię więcej Ini,e fr<OZ'szerzają. Prawa Ii mandata,
jakic jeż'eli 'na 'S'zlkodę ,mias'ta ode minic ad mallie na,fEl!la -otrzy.mali, te we wszystikJim ,aa1tihiluję" 11.
Przy talk !Ziffiien.ioa'jącej 's:ię łasce pańSikiej .sta!f·ają lSIiGZ)'ldz:i, [liezaoJe'Żl1Iieod Iksliążęcy,ch !prZyWilejów, ,pakJto'Wtać z m,ies·zczalIlami. Obszerną
UU11'OWę.z 'rajcam'i Ikl,rno'WJsikiU11Ji
Zlawar1i Żydz·i w 1631 r. W ·umowie tej ok,r.eśl·one zo.S1tały 'powi.lllności podta1Jkowe Zydów wyplywające
IZ racji 'lliybk'Owa1n.i.a 'cmental'z.a wc wsimiej'slk!Lej
Pogwizdów. J!edl1JD'clz,eśl1!ie
.za.'; r1aj-cy mTIej.scy ,gwaiI'<lJJ1'towa,j<j
ZY'domzachowa;n:ic
spoik·[),ju
cmenta'rza,
który., ja'k z 'treśd u1mowy wyniika, bywał hez:czcs'zc:z'ony przez chrzcśc:ijaln. O !zabezpieczel1li'e ISIPo1koju'k,ieT'chału 'ZJabieg'aIi Żydzi częs'1;o, ,a .gwarancje
talkie
składane
lim były m. -in. 'i przez ik.s:ięci,a KO<lltiet'po·ls.kiego, k'1:ÓTYw~n.nym .nie urs'zan.owania 'miej:soea !kultu ·gToZlił Ikarą 500 !zIp. Prawdopado:bnti-e
- malo s1kuteczn.i·e.
Do general;ruej umowy z .rruiast€'!11 ,dochod'Z!i w maju 1670 r. Umowę 'lE; wtwierdził książę Alek.sander
Jran'uSlz, ,syn Włardysława Dominiika. Umowa la śd,śle OIkreśla
s'tOSUlllk.i z cecha,mii
kupi'ec'1:wem, 's-po'sób :użytkowania
wo,dociągu .miejskiego, podkreśla zakaz przyjmawania
'obcych Żydów, :a p~z,ede w,"zys't'kiTIm {Jikre;La powinnośc.ii
,podatkowe
Żydów, 'które są nader wylso,klie. I talk z 13 domów, jalkie posiadają
Zydzi .na terenie
miasta, placić mają blis'k'O 1/3 wszel'kilch rpodatkórw miejsJk'ich, a
,także kOU1trybuej-i ,na wypardeik 'WJbaT;gnrięcLa'l1!ieprzyj.aciela. Eą to już Ilaj-g-orsz·c lala
w histortii :miast'a. T.arnów j-est wYll1li~slzclZonyp:ClżaramIi, najaZJda,mi o.bcych wojsk,
z.araJzą· Choć :mi.als'to jes't uWOilniolne od podabków, 'Chyli 's:ię w 'l'U!inę. W tak.i·ej sy;tualQji ŻydZJi Wiidzą !szansę 'wy1k'UljJ!ie.n:ia0puSltoszałych
domów 'Czy -placów w oón~b.ie
nl'iasta. Zwraoają
:Slię do urzędu mliJa'S'ta o Ipoz'w'olenie z<llku:pu domo:st 'i os:iedlenie
1 AMOT,
, AMOT,
, Tamże.
I' AMOT,
11 AMOT,
MT-AH/D4132.
MT-AH/D41242.
MT-AHID41244.
MT-AH/D41146.
Kronika
361
się w obrębie murów. W ks,ięgach miel}slkJilchz'a1cho'wały się talkie [lI'oiśby. Oto wlięc
w lut)'lm J 736 1". Józef Zelmanowicz [prosli o ,pozwolenie kU[pl11aod chr'zcśe:ijanJina
domu przy Brnlm'i'e Pil,zneilSlkiej, gwa1ralntujqc ,płaćk ,poda1tkJi,'k>()ntrybucje, 'cle. proporcjcna,lnie z .iI/mymi mie.szczanamii. Zobowiązuje 's'ię 'również: "bUldynJków ,górnych
nie wysli'awiać, tylko dolne według dia'wnego wymverzenia ;placu ii proporej·i Idomów
kaitoheki'ch drewlllianych" 12.
,Zgoda mieslzc'zlaln,uzależlllwna była od z,goidy zWlierzohiności za1mikOlwej,do Ik1tórej
zainteresowany
zwróoił się z odpowiednią
'sulphlką. NiewątplliW'ie dobrze opła,c:olny
kS:ląże zawLadomił urzą,d 'r,aidziecki: ",mia'sto ItO przez u'S't,aW'iczne ogniowe ,poża,ry
tudz'ież przez inne nieszczęśl'iwo,śc'i diUiŻiojest ,SlpU'sto.szone,i do olSltaltl"liejjuż ,prawi'e
przychioidz'i ruiny, że w Im,ieśc.ie zClnnześe:ijarn nli'e Ima Ikto ,prG'Wiie[publliciz,nych pIacić podatków, w'ięc .zapobiegaljqc t'ej dalszej 'ruinie, chcę aby przez większą ludzli,
w:przód chrzośdjalll, a ,in defedo tych, iprzynla'jmni'ej Zydów os,iedlić telż miasto ad
prisbimulll et florentienelll1 kiedyk'Olwiek przyjść mo:gło Is'tatum" 13. Kolejno Zydzli
zajmują opuszcz,ollle ,domy kalt:O'lickie, CiO }ednalk z dawna ZJalmieszlkałym Zydom
niezbyt o,dlPowlialda!o. W tymz.rujnowa1llym
mieście obaW'i'aIi s,ię konikurencji przybyszów, :toteż ich 'sprz,eei'w niekiedy uci~s'zać musiał samdziedz,ic.
Incydent nade.r
dramdlt)'lCzny ,zdarzył siG w 17:37 iL, kiedy to pobito nowo >QIs1i,ed'lającego
siię Żyda, 00
barwni'e 'rela'cjonuj;e tC!kSltks.iążęcego oSitTzeżeni;as'k~erowane:godoslPołeczności
żydowskiej. "Sta'flsii ży<diows'cyikahału dowiedziawszy
się {) kOrl'trakc,ie, z l1'i'el11awiści
temuż Samuelowi Ahralmolwiczowi ku,pować tego.ż domos1tw<a ,zlalkaznl.i, 'a ,gdy tego
odstąpić nie chciał, napr:zód zna'c'znie zbiWlszy więz:ić w ikunlie, a p01tem ikląlwą na
n'iego ciGżJką wydali i w hOiżnicy ją pflZy świlecenliu świec cza'r1rl)'lchi Itrąbii.erl'iu
w trąbki publilkowal,i" 13. Mimo to w latach losliemdzlies'i,ątych tegoż wieku było już
w mi>cście 30 żydowskich domów.
I choć Zydz,i z'Clwi'Stnie pilnowa1'i swych iinteresów prywaltnycih, 'DOj'edinaiki la'S
micesta nie był im oc,·.jętny. W,idząc jeg{) opłakany sItainsami deikla'rują ,p~:mO'cf.jnalnsową. W rOiku J 738 z:awalrta z,ositała nas'tępu,jąca "Umowa ,między ,m,aglilsl1Jr1a't,em
Tarno'wa a całą s'Y'1la,golgą":
.,Pirzy ta1kichmias'ta
Ta,rnowa podulP:udłego dolegll,ilwo'śC'i,a,ch,gdzie wlsizędzie pustek pełno, (jedini) pDwy'micTa'h ludzie, (drudzy) T'z,emiosł,a popr.zes1tali tI"obii,ć,ja,ko
też 'z mia'sta powychodzi'wszy pUSlto place, ,dOimy, ka'm'ienioe pozostawiiaH. 'Tudzież
nakupcolch
wcale ,zeszło, żadnych hanldlo1Wców, Ik'upieetwa 1 j.aik'i:egoikolwi,ek pożywieni'a ubog,i,e chrze.;djańlstwo
nie ma. Wlięc sama 'synagoga ta'rnows'ka uwa'żając
i zm'iarkowawszy
dDibrze, że talk ,podupadłe m'iasto Ta'rnów nie może wysllarczyć do
za.spcikojenia C1ięŻJk,jego
podatku, OpTÓCZzłoItych polski,ch ,dwuset porzwa,lajq złotych
dwadzieścia punktualnie
O'ddawać" 14.
Żydz,i czynią to w 'interesie mia:sta, ,aile też swoim osobi,śde. Oto bowi.em podejmująstarall]i,ao
,przyjęcie .swej młodzieży do cechów, ,na 'co nlie godzą Siię mieszczanie. CzłOil1!kowiecechu -rzeżn'ików, na propozycje
Zydów, odpowiadają
p',smem
z',ltytuł'O'wćlilly,m:"CzeJnu Zydzi nie ,mają ;z nam,i w rzem'io,śle przys:tojlnlie li ;gruntowlllie P11I'tiClUPOW:aĆ".
A oto wyją'tek Z teg'o ;p::slma: "g,dyiby Zy,dów w cecihu !swYim
mieJli, :k't6Tych jalko świat stoi niikędy ,nie było nigdy ,i nile maiSZ 'ich w żadnY1m
cechu opis,any'm do tego cza'su. Albow:ie'm czeladż wędrowna
nalsza wlzlgrarr:dzona
by ,była i 7Jarz,ucliwsz:y 'im to, że z Zydemeś :się pzemiosIa uczył, za czy;m maj ąc
my takąs<wmotę
mu:s'ieEby'śmy nie uczyć cz,e'ladzi li nie posyłać do Iudz:i" 15. Aby
AIMOT,
Tamże,
" AMOT,
" AMOT,
l!
13
Acta cons. Tarn.
p. 223 - 224.
MT-AH/D4/2C,2.
MT-AH/D4/464.
AD
1730 p. 222.
362
Kronika
swe racje ·tY1mmocl1Iiej po·dlk,reślić, IzaZ!naczalją .mi.eszc.zanic "dłużej Ichrzcścijanl1liż
Ży,dów w Tarnowie", koilc<zą zaś ży.czen;iem, "a.by 'ich lkoiedy'kolwiclk Z;,I IrKljmniejszą okazją z lITI'i«ls·tajatko :Z Bochni i PilZl11:a,·00 daj Panie Bo'że, wypędzono" 18.
MilITIa tyc·h zalb:egów od lat czterdz;iestych
XVIII wiekuz.aczynajq
w T.u'!1o·wi·e
pows'ta.wać ·żyd'O'w'slk:iecechy .Y1zem:ieślnicze.
Zajęcie Tarnowa
przez Austri'J.ików, .po:7.bawiel1lie odz.iecizlicz·nychpanów praw
prywalinych do mkllsta, powo'duje usbanie wzajemnych
korespondencji.
Życie Imiasta, a także Żydów, regulo.wane jeslt generaJny'mi ustawami
lPai1.c;twO<:lwym:i.
ReguIO\Va!ne ba'rdzo ;sz.czegółowo. Rząd ausltri:<J.'ck'inakazuje
Ży,dom przybranie
llaz\\"is!k
o niemieckim
brzmicni,u, r€lguluje ,s!t,o'sun'ki/kah.ału :z miG.stDm, a t'a,k~c I.yc.i'e prywatne Ży.dów, m. '~n. sprawy zawier.Mlia n.ałżeńSltw,.przechodze<ntia
na wi,,,,q ~-{atolic:ką, s:p:oawy meJ·dowania 'S:ię,c'3lz'ko:l.nictwai't·p.
W ,dobie a'U'~on()UTIkzlł1ej,
w drugiej poł,owie XIX w., mics'zczar,ic żydowscy zasiadają w rudlZ!ie .miejSlbej i Vi każdym urzędei,c mają swych prz,c<ci's':aw'icic'!-i
pTOpOlfcjQlnalnic .do ,chrześcija11. Wla,dz.e au,itriack.i,c staTają s:ę dbać o ,slPlkój ·i bBzpieczcil,5rtwo Żydów. K'ic-ciy wybuchająroozfuchy
antyżydowsJkic, r'opolrty policyjnc
pełne 'S4 uwa,g odnośni'e ,de1,j'k:atrego !agodZlClJ1lj,a
mapięc,ja, wyłapywania
agi1tato.rów
antyżyocio'wskich, uśw:iadam:iania 'społeczeństwa,
'zwłaszcza na w:;,i i 11a prz-N;micśc.j,ach. W I,alt.ach Isiedemdz,ies'iątych przez Galicję IPrze<t<l'C1za
0S'jęfa-Ia uC'iokitnierów
z :Rosji, ,gdzie wtedy 'Sz:cz-ególin1ena's.lili!y ·stiępo·gromy
żydowlSikic. Częić Z)"dÓw
zn.alazła s'Chil'oJ1Ji€ł1':-e
w Tarnowie oj okol,icy, aczk{)lwielk policj.a ni.eehę'bn'i.e wi.działa
te napływają::e
elementy, m.ctjąc ,do';ć pro'b!];emów rz wł.asną lu.dil'o;c;ą·
W dru'g!iej poŁowie XIX w. bo,g,aci Zydziza!k:laodajcl szereg fabrylk, ~I~l'c:pów,
powsitajes!ZiPital ży>do'\Vostki.
Buduje się 'też o'lbTzym'ą .sY1na.goę. której budowa t~wu
z prZJerfw.ami 'kilik,a'ci'zdes';ątklit, a ulkollC701l10ją -ci-opie'ro w 1903 r. Był 10 jeden
z ibaTdi?JiejcharaJkte'rystYlC"Z.nych elementów
architektury
mia5.lt:1 do 1940 r. W tym
też czasie .pols'taw,io:no s:ty'l.olwy :budy,nek mikwy, który ocalał z ,pogrom'u niemie::ic:iego.
Okres dzi€'więtm,a:sto<\Vic!~:~nejhistori'i reprezen'!Jowalny był na wystaw·je skifomniej niż wielkii wczes.n1iejos'Zc.Były oto główil1lie zdjęcia bożlI1icy (Nowcj), oraz jej pa'oj-ektów, 'od kltó,rY1ch'o'Staltecz:n:ieodstąpiono; łaźni 1 domów w dzielnicy żydowskiej.
Były ,też d01k'llJmenty obra'Zują~.e udział Zydów w żydu miars'ia.
J·edna ,Slala po,święcona była maTtYI'o'logiitarnoW's'kiC'h
i oko'licwy'ch Żydów.
Kiedy nadszedł wrz;es,i.eń 1939 L, W T:arnc'\vie zam:eszkoiwaŁo 25000 Zydów, co stanowił·o pona·d po~owę mies.Z'kańeów m.iasta. Ich 1'05 był z Igó.ry prz.ez Ni'emców
przygoltowany.
Eksterminacja
POSltępowala stopniowo, aż do :zupełnej za.glady s'poleczności żydo'Wskiej. W paź·dziel'llIilk'UToku 1'939 na!kaz,ano ll'(),s<'ćO'pa"I!<.i'Z gwiaz·(ą.
Ko'lejno o:gra'l1liocz:anoich ;najpro,'its1z,e prawa i swobody - :zakaizal1Jod1!o·slz·enia
futer,
po,dróżowm1'1a, ehoodzern:ia -ehadnilkami, z;ablokowanoich
konla bankowe, narka,Z'<.1inO
OZl1JrukoWRITie
'sklepów żydow'Ski.ch .gwia,zdcl, zam'knięto sZikory ,żydowskie, wp;,owcudwno ·obowiązek rCiężJkjej pracy. DlaszczegMneg.o
.po'gnębienia Żydów spalono
w początek
h~tQ;pa'dta w.szy:;tikie boiJll·iee, domy modlitwy
i bibliot.ekG. Tny dU1:i
pło;nę!a NQlW<aSyna,goga, któ.rą m·a .koniec wY'.sa,dzol1lOw powietrze.
Żydz·i mielii
w po"c:zątkaeh 1£40 r. q)u~dć mies'zkl<J,nia przy 'głównyc'h ulicach 'miast:!' Ich m:en~c ze'stalo Ha:o'owalne przez Niem'ców.
Ponieważ ,nokazano Żydom rolniko'm clprowadzel1'ie się do mklls1. wydz'ielcnych
dla Jepsz,e~o lich kontroJowall1lia, w czerwcu 1942 r. w Tarnowie znalazło siLę ok.
40000
Żydów. Wówcza.s o·dbyla s~ię 'krwawa lilkwi,dacja p:Jłmvy tej ludnr.,śei. Prz.ez
tydziień 'od 11 - 28 czerwca mordowano
Żydów n.a tarnoWSlkim ·k'ircho.J.e, bito i TOZII!
Tamże.
363
Kronika
strzeliw,m" na Ryniku, ulicach i w m,j'eslzlkan'iach. Część ich wy1wi'eziolJlQna ś,m,i,erć
do Bełżca. POIzOl,stołych20000 zlamknięto w utwoTz,onym w dniu 19 cze'rwca getde.
Terror. ciężka pra'ca, głód, ci,erpienia towalrzy'szyły życiu ,na :terenie getta, poza
którym groziła natychm,ia:S1towa śmierć. M'imo, iż za ,pomoc Żydom gr'o,z:ila rórwnież utratażyc'ia,
poma,gano i,m w m'iarę m'o,żJ.iwośd. Dc'starczano żywnmić, leki, zaop,ltrywano
w fałszywe dokumenty
i świodectwa chrztu. Znaczną pomoc w tym
za'('!'e,s:icświadczył urząd pa'wfialny przy ka,tedme talrnows:ki'ej.
:\rie było to jedna'k dz,iałan:ie 'S'kuteczlne na większą ska.lę. Ko'lejne a1kcje HikwidJcyjne odbyły się we wJ';Zcśniu i j,i's'topadzie 1942 1'. Ponad 9000 osób wywieziiono
na śmiicrć do obozów zagłady. Kolcjnohkw'idowano
getta w okolicy Tarnclwa i ,tu
spędzC\,no rcsz,tki :ludności żydowsIkiej. W lecie 1943 r. byIo na 'Z;mn:iejslzolJlymobszane gett<.l blis;ko 12000 Żydów. Ich osta'~eczna za,głada nastąp.ła
we w.rześniu
tego rOiku. Ci, którzy nie 7Jginęh na miej,scu podcza,s przygotowywan;i,a tiranspoJTtu,
przeżyli r;'iewie!e dłużej. Cel,em i,ch podróży był Oświęcim ,lub PIa,,,zów. GettQ ,tarnowskie przestało i,stnleć 17.
Z tego okrutnego
cza,su pochodziły eksponow2ne
fotogrMie prze,dlSltawiające
Żydów w ta:rnoWSlkim ge!tcie, obwieszicz,enie niemieckie
grożą2e Polakom śm;erClią
w przypadku po,mo!cy Żydo'm, liczne dokumenty
jak: :spisy :z:arekwiirowanych Żydom s.przc;tów, spilsy 9puszC!zO'nych pmcz ,nichm'ieS'zkml,
:k!sięg:i ,meldunko'we iVp.
llu:;tracją tego cza.su było() duże zdję2'i,e wnęVrzaspa,lonej
bóźnicy z XVI w" z której do dziś zachowała się mO'cno zniszczona, murowana bima.
Część wys'larwy prz,ez:naczono na wyeks.p~)Qowal1'ie kultowych aikcesor,iów, ,k'ló,re
po cz(;.ści zachowały :się w zbiora.ch muzea,l,nych, częśeiowo z!Q!s'1aływypo,życzone od
o,sób prywa'lnych, a :także z ,obecnie funikcjonującej
bóżnicy ta1rnows'ilkej. W jednej ::ali, z .zabytkowym'i renesa,nS'owymimalowidłaini,
zaa'ranżowane
zo's'tnło wnętrze bóźnicy, 'z bi,mil, ,pilrechetem, świeez.nika.m:i, pulpi,tem na 'księg:i i tacę WTaz
z jej przybraniem.
W gablo'la:ch znalazły slię atary, ta,sy, tef1l:iny, s:w1'all'Y,zwoje
Pisma Swię'ego itp.
Oddziel,nie POlkilZ3)J10domowe 2:kces,(J'ria Teł:ig:ijne: la'mp'ki i świeozil1iiiki'hanukowe. kubki 'kiduszo'.v'C, serwetkę pod 'macę, balsaminki
li inne naczynia ,i .prz.edmioty.
C,lłość wys1tawy li'lustf'Owana była o'bralzami i ryslunkami o trp,śC'i żydowski'ej
autcrstwa tarnowslkioch ma'la'rzy: AIQjzego Majchra i Ju1:i,ana Grabo'W's'kiego. ZW'i'edz:lj ącym tO'wa!:'zys'zyły o,dltwarzanle z ta:śmy malgneto.fonowej pieśni żydowskie.
W efekcie dużego za·interesowanlil3 tematem wysltawy wszczęto stara'nia utworwni2 na terenie woj. t2rnowsJkieg'o muzeum żydows:kie;.',o. ISltnieje szansa na utworzenie takiego muz,eum w :Cą''}'rowie Ta,rwllwsiki'ej, gdzie aiktualn:ie TemO'll'tuje się
je'dyr ą na 'tym terenie :Sy1J1.a,go.gę
z polowy XIX w., .pierwotnie z przeznaczeniem
n? dom ku'ltury.
Adam
ETNOGRAFICZNE
·WYSTAWY
CZASOWE
ZORGANIZOWANE
Bartosz
W 1982 ROKU
MUZEA
War
s z a w a, Pańs!twowe
Muzeum Etnograficzne
"Swiątecz;ne
zdobnictwo
17 Aleksandra
Pietrzyk,
Z dziejów
zagłady
"Zeszyty
Tarnowskie",
2: 1970, s. 14 - 21.
ludności
wnętrza"
żydou;sklej
w
regionie
tarnowskim,
364
Kronika
Scenariusz:
B. Ogr,oidowska,opr,awa
,Plastyozna:
K. Burnatc)<wicz. 'Eb!po:(ycja:
18. 12. -81 - 30. 04. B2. Ok. 400 eksponatów.
Katalog, pJa1kat.
",Po'ls>kie shoje
Judo.we"
Scenal1iu'sz: G. Tka,czyik, E. P.i1s'koOrz.E'kSfPO'z)'cj-a: MU'zC"um Ok.rę·gmve
Po'dla,s,j,kej. Ok. 350 e!ktSlponatów. KatnJog.
"Stroje
Judowe
lindiian Ameryki
Łac:iillsJkiej"
Seoena'rius'z: T. WalendJZJiak, Oiprawa plastyczna:
03 - 40. 05. Muzeum Etno'gr.aficzme w TOl'uniu.
"Kultura
"". Ei·alej
A. Bednarek.
Ekspozycja:
~6.
Afgani!Stanu"
SC611<lJri;u:s:z
i ·opraw.a plaSJtycz.nla: M. Sz'tral1i-ow;i'c.z. Elk,<;<pO'Zycja:.maJ"zec - C'Ze<fwiec Muzeum .Ok1rę.gowe w Radomiu.
Ok. 150 ek'sponatów.
F:OJder. 'W"półolfgaTlJiza'Voof:Muz·eum Oklf(~g'owe w Radomiu.
"Wie'1k'anocne
Scenal1~usz: T.
kwiec,ień -
'ilmpres'je"
Amhf'o:z,iClWi!clz,,opTawa
maj. 800 foto'gramów.
"Broń
plalS'tyczna:
K. Cho'j.nacki.
Bk'PDzycja:
wyspi,a1rzy Pa'cyfiJku"
SCCllw':riuJSJz:B. KohutDlic'ka. E!kspozycja:
16. 04 - 15. 07 w Muzeum EJtn()~rafi.oznym we W,roiCławi'u. 116 ekslPonatów.
ln,f'or,mao1Jo,r. W'slpóJO'r.ga'llJiza'tolf: :VT-uz·cum
Etnograf'iczne
we \V'f<Odawiu.
"lVla!<lu's'UWoi ,rzeŹJba T.adeusza
Żaka"
Scena.rl'1.ls'z: B. ETber, A. Kurzątlkowslk,a, OIpr@wa plastyczna:
R. Gryga. Eik:~zyc'j.a: 25. 06 31. 08. 45 ekSIPOIlaltów K.a ta log. W.s,pólor.ganizator:
.:'vluwclm
-Narad,owe w Kielclach.
,.Naby!iki po-zaeu<rorpe<j,Slk.iePań.S'twowego MWZC<U'll1
Ebnogra<f;jc'Zl1<elgow WaTszawi;e z lat 1972 - 1r!l82"
Scena!l'iusz:
B. Kohuil1Jiclk.a, !oprawa pkł1s'tyczna:
zycja: 9. 07 - 30. 09. 435 ekspol1latów. Katalog.
"Malowanki
Powiśla
H. GałąZ!kl<l, R. Gry'ga.
E;,'s;po-
Dąbrowskiego"
Sc,ena:rius'z: Z. Sz'ewc'zyk, komisarz
wystawy:
J. Mj,gdał, opra.wa pla·,;.tyczna:
K. Burna1Jowi'C'z. EJkspo<zycj.a: 8. 10 31. 12. Ok. 170 e!k;;.po'na1ów. Ka'ialog.
WS!pół-or.g.a;ni.ZJa<t'Or:
Muz·eum Ebnogra£icZine w Kra'kowi,e. Departament
Biblriotek,
Domów KUltUTY.
partrz -
Plock,
"Twórczość
.rzeźbiarska
Muzeum
Mazowieck.ie
"DoToberk ar'tj'lSityczny
-
Wla:dysla!W.a Wójc·jka"
Odd:ZIiału Mazowi'eC'kiego
Scenariusz:
H. Ma,ntol'S!ka, ()prawa
30. U. Ok. 60 ekslPOl1atów.
WOJEWODZTWO
BIELSKOPODLASKIE
MUZEA
B i a l a P o d I 'as k a, Muzeum
Okręg'owe
,;Polskie
pa'tirz -
S T L"
.placS'tycZil1<a:R. Gryga.
s1roje
·PańtS1wQlwe Mu,'Z'eum Etnograficzne,
luodoowe"
War:;.z<lJWa
BkSlpozycja:
15. 11
365
Kronika
"Tkanina
podla'sika"
Scenariu;:z: C. Wn;biaik. Ek'spozycja:
;lego. 18 eksponatów.
19 - 20. 06 i\'k'c1demia Wychowania
WOJEWODZTWO
Fizycz-
BIAŁOSTOCKIE
:vrUZEA
B i :1I y s t ej k, :v1uze'Um Ok!ręgowe
"Ludowe
,obrzędy bialo,&tocczy:zny"
Scenariusz:
M. Łobacz,oprawa
,plaIS1tyc,zna:W. Cieśla. Ekspozy,cja: 28. 05 1. 06. BieNk,i Dom KUltUTY. Ok. 60 eksponatów.
W:srpółorgani:zator: Biel s!ki
Dom KuHiUry.
"Sztulka 1udO'wa białostocczyzny"
Scenari:usz:
15. 07. 81 -
Jakubowsika,
opralwla pl<lJstyczna: A. SZYima1niuk. Ekspozycja:
4.04.82. Ok. 300e!ks,ponatów. Pla,k·al\.
H.
WOJEWODZTWO
BIELSKIE
MUZEA
B i e ], k o Bi a I a, Muzeum
Ok'ręgolWe
"Ludowe 'tradycje
Sce:Jariusz:
teatru
B. TUT!1Jo.Ekspozycja:
ludowelgo :na Podbe:s1klidziiu"
14. 05 -
14. 06. 60 eksponatów.
"Lalka aDli'ffiowa:na w zbiorach Muzeum
Archeo.J.og,icznego i EtnOlgrai,icZJnego w ŁodZii"
Pi1trz -
Archeo'l·O'gkzne i Etnograficzne
Łódź, Muzeum
"W.spółczeslll.a sztuka ludowa województwa
ka,w'wic.kiego, opo1s.kliego, częstochowslkiego
i bielskiego"
pa tn -
Bytom, Muzeum
Górnośląskie.
"Najnowsze :naby1Jki Muzeum Okręgowego
w Bielsku - Białej z lat 1974 - 1982"
Scenariusz: J. Konio'r, konsultacja:
83. 2.')0 eksponatów. Plakat.
"Rzemiosło
B. Turno.
ludowe
"Sztuka
ludowa okresu
Ekspozycja:
28. 09. 32 -
10 -20.
11. Z.S.Z. Induk,taBiel-
Swoiąt Bożego Narodzenia"
18. 12. 82 -
28. 02. 83. Z. S. Z "lnduk,ta".
C i e ' z y ~l, Muzeum
Scenariusz:
3. 02.
i jego wy'roby"
ScenC;l"lusz: M. Dlok, J. Kc.nior. Ekspozy·cja:7.
,ko Bi:lla. 70 oksponatów.
Scenariu:c;z: J. Konior.
:lG eksrpona'tów.
Ek.spozycja:
.,Zdobnktwo ciie:i:zyilsfkiegostroju :ludo,wego"
M. Oczkolwslki. EJksIPO,zyCj.cl:
1. 07. - 30. 08. 202 eksponaty.
366
Kronika
W lis ł <li,MuzeU!m Be:slklidzlklie
"Ob11Zędo.wIQ;5Ć
Bo,ż,o-Na,rodzeniowa i Noworoczna
w tw6rczo;5ci PawIa Dr.agoa»a"
1'5. m. 81 - 2·8. 02. 82. 28 ek'Sipo'nar1.Ó'W.
Ekspozycja:
ż y w i e c, Muzeum
"P'ClIklcm1kunslQwa
wystawa ludowego zdoblli£'twa
KJwiaty żyw!~ec,jde 19B1"
bibutkowego
Scel1JaiI'iU!SlZ:
M. Mer·es, opraJWa plastyclzl1la: B. ROIsiek, J. Gołąb. Bk::jpozycja:
23. 02. 82. ,180 eks;poalJar1.ów.Wc,;półOlrgan'i'zator: Spółdzielni·a P'racy
.RękodzieŁa Ludowego i Artys1Y'cznego ."Milenium" w Kralkow,ie.
28. 12. 81 -
"Po'kO'nikuI1SOwawy:s1:awa J'z,eźby l'udowej"
Scel1la:riu:SIZli ,oprawa plastyczma: L. Grajny. Ek~p'ozycja: 2. 03 eksponalt6w.
WSlpó1-0I'gan'Lza:tor: 'fuwanYJ5t!wo Miłośn:ików
Ziemi
w ŻY'wou.
,;Po'kOlnJkulf:Sowawystawa
18. 0-1. 140
Żywi1eck1iej
malar.Sltwa na sz'kle"
8cenari.UiSz: L. Grajny, 'O'Poow1apła.stycrzna: K. W'i:łc:zyńsl1d. L. GrajalY. Ek!Spozycja: 20. 07 - 5. (}9. 136 ekspona1t6w. Ws[pÓłorr.gall'1iJz,a,toT:
WojewódZlkli Dom KultUiI'Yw Bliel'Slku Białej.
INSTYTUCJE
NlEMUZEALNE
S u c h Cl B e s Ik'i d 'zk a, Tow<lTZys'lw>QMiłośnJilków Ziemi Suslk'iej
"Wys1t'Clwa twórcZQśC'i l;u'dowej i e1kiSponatów
etno,glra.fkZJnych Ziemi Sltslkdej"
Scel1JariUlSlZ oprawa p'la:SJtyczna: A. K'rze~z.orwSJki. Ek~pozycja:
p0'l1at6w
WOJEWODZTWO
1. 05. 150
e:,~-
BYDGOSK[E
MUZEA
C h o jn i c e, Muzeum
Regionalne
"Pokonkursow'a
wys1;awa twórcz o;5ci ludowej
1
Kaszub"
Scenari'UJsz W. Tryborsika, OpJ'alW<l'pla.",tyC'zna: Ł. Wa'rpił1sika. kOllo;uHacja naukowa: MU!lZeum Etnograficzne
w Torun~lU. Elk's;po'zycj.a: 30. 05 - 24. 08. 100 eksponatów. Pla'kat.
T u c h I() I a, Muzeum
BOifÓWTuchOlIs!ldch
"Hafot kaszubski
z IterenóM' Bo'rów Tucholskich"
Scenalr!iuslz.: M.
15. 06 -
Rioisentf'l~t,er., opr,awa
30. 09. 29 ek,slpona,tów.
pkls'tyczna:
"RzeźJba ł'udowa ze zlbior61W M'uzeum
SCe'llJari'US!z: M. Rosentreter,
5. 10. - 31. 12. 23 eksponaty.
opr.awa
Eo OlszeW's,ka.
E'k!5iPOzycja:
EtnOlgJ"aficwego w Toruniu"
'pl'astyC'z.na: E.
Olszews'ka.
EkWc'Zj'cja:
367
Kronika
WOJEWOIlZTWO
CHELMSKIE
MUZEA
C h e ł m, Muzeum Okrę,gowe
"Rzeźba ludowa li ;L'kull'ina z a'egjOll!uśrodikowo-'W<>chodini·cjPol'siki"
pa1rz -
Luib\lin, Muzeum Ok,rę:gowe
WOJEWOOZTWO
CIECHANOWSKIE
MUZEA
P u ł t u s Ik, Muzeum Regiiona-lne
"Twón:Z'ość Kurpiów
Białych"
Scenari'usz i konsuHacj.a: J. Śll1Jiegocki, oprawa
Ekspozycja: lipiec. 97 ekl'lpona:tów. Plak'at.
WOJEWODZTWO
MUZE
<pia:stycz:na: M. Ru.tkielwicz:
ELBLĄSKIE
A
E l b l ą g, Muzeum
"Meble i sprzęt domowy na Żuławach"
ScellaTliusz: K. LasikoW'S'ka, orpra,wa plastyczna: A. Zdan:owslka-Hosbeli'll. Ekspozycja: 11. 10. 81 - 25. 02. 82. 82 eksponaty. W·s:p6łorgani·za'to·r: Dział Et'l1ng'raficzny Muzeum Na:rodQwego w Gda ilsiku.
K w i d z y 1\. Muzeum
Zamkowe
"Ceramika
w Malborku,
DQliny Kathmandu"
Scellal'iul;z:
Z. Film'slki, olpra;W,1 plasil.yczna:
- 31. 12. 226 ek:spon:,lty.
"Rzeźba sakl'<\,l'!la twórców
Scenariu'Sz:
Oddział w Kwidzynie
H. SamploW'ska, oprawa
- 15. 12, 75 eks:ponalów.
ludowych
S. Cz,erny.
15.
Oi)
1.
06
Dolnego P.ownśla"
plastyczna:
WOJEWODZTWO
Ekspoz,ycja:
S. Czerny.
BkspozyCj.'I:
GDAŃSKIE
MUZEA
G d a 1'1 s k, Muzeum Narndowe,
Oddział Etnograf'iJi MI Oliwie
"Rzeźba ludowa Pomorza"
"Rzeźba ludiOwa Pomnrza"
Socl1'a'l"iius'z:T. PrzaŁa, oprawa pl'astyczna:
81 - 20. 06. 82, 300 e1ksponaotów. Plalkat.
W. Czern~iew:ski. Ekspozycja:
19. 11.
368
Kronika
Koś
c i e ź yn a, KasrZiubslki Parnk EtHlolg'raiiczny we Wdzydzach
"Współczesna
sztuka
ludowia Wdzy!dz i olkollk"
,patrz -
Gdial1s!k, WOjewÓdZiki Ośrodek
INSTYTUCJE
NIEMUZEALNE
G d a ń s ik, Wojewódzki
"Rzeźba
Ośrodek
KwHury
Kultury
WhldYlsława Licy z. Wdzydz Tucho'l:slkich"
SCeina1riuC'z: K. SZiałaśna, Oipra'wa Iplalstycz:na: H. Blaszko'w:ska
pozycja: 16. 05 - 28, 07. 55 eiks[)olnatów.
"W'S'półeze'SlJ1iaSlz!tuka ludowa
Kaszub
-
Gregm.
Eks-
Środkowych"
Scena'riusz:
K. 8załaśna,
o,prawa :plalstyczna: J. Śpiewak.
Eik,s,pozycja: 24. 06
~ 31. 08. Miejski
Dom Kul.tury Kairtuzy. 120 eikC1pOIll<l.tów.
Wspólorlganiz:ltor:
M,iej siki Dom Kultury.
"Współcze".na~ztulka
ludolwa Wdzydz Ii okoli<c"
Scena'riusz:
K. Szala:śna,opriawa
plastyczna:
J. Spiewak.
Eksipozycja: 22. 07
- 31. 08. Kalszubsiki Pank Etno;gr,af,icZlny we Wdzydzach.
52 e'k,sponaty. Wspólorganiz:a10ir: Kaszubs:kii Pa'rlk Btnolgriafilczny.
"Rzeźba
Izajasza
Rzepy"
SC'eJ1~riusz: K. Szala,śna, 'Cypr,awa plaistyczrna:
- 31. 08. 80 eklspolnlCltóW.
"Drewniany
świait Zygmunta
J.
K. SzałaśDia, O[lr'<lIwa pla's:tyczna:
- 15. 11. 35 ekspoml.Jtów.
"Betlejem
Ekspozycja:
31. 07
Ek'spozycja:
16. 10
Bu:kowskiie.go"
Soenariuslz:
pa'trz -
Śpiewaik.
A. F:ularczyk.
poll~ki'e"
Torul1, MUlzeUlmEtn,ogr:ai'iczne
WO.JEWODZTWO
GORZOWSKIE
MUZEA
Go r zów
W i e I k o P o I s k i,
Muzeum
"Dziecko
patrz
-
Torur1, Muzeum
M i ę d z y r z e c z.
Okręgowe
w sztuce
ludo,wej"
Etnog,raficzne
Muzeum
"Pokaz
pisanek
'.i pahn
wielkanocnych"
ScenarliiUsz: J. Pota,rslk,a, oprawa plasityczna:
pozycja: 3. 04. - 24. 04. 82 ekspOIllaJty.
R. Po!ta'Hski, Z
Bącz,kow,;'ki. EK.-;-
"StaTop:J10ki pi:enl'iik świą tecz:ny"
Scena'r~itl!Siz:J. Potarsika, oprawa plastyczna:
pozycja: 21. 12. 82 - 15. 02. 83. 96 eksponatów.
R. Polarski,
Z. Bączk'Ows,b.
Eks-
369
Kronika
WOJEWÓDZTWO
,JELENIOGÓRSKIE
MUZEA
B O l e s ł a w;i e c,
MuzeUim CeraD:lli!ki
"Ceramika
B.o'lesł:awa Roman()IWekiego"
Sce'I1.<.lirÓ!Uf;z:
T. Wo1aJl11in,QiP'rdIwa plas1y<:Wkł: S. Wo}da. EJkspozycja:
21. 08 - 8.
11. 58 ekL';lpOlIl.aJtów.Fol<der. W:SlPÓł<Xl:gall1izaJtorzy:Sp6Mziell!1lia "CeramiJkJa Art ystyozna". BolesłJawiCl1d Ośrodek Kultury.
MUZEA
K a I i s z,
Muzeum
Oklręgowe
Ziietnli KaJriJsiIciej
"Jano:S'ilk W S'ztuce ludowej
KoI"O'Illka
W'j'rOby 7. liści kuk'lllrY<lIzy"
Sc€in:a:riluISZ:M. ŚC'isł.a, A. Ja!błoń:slka sik!L EkSlPOZycja:
H.
05
-
Wa~ny, oprawa iPlast~a:
P. Rondial<eIks!P<JlTható\V.
Plakat.
Wsp6łorgaJIlli:za(toT:
w Kall,is"Lu.
15.
06.
300
BiluI'o Wystaw
Artystycznych
patrz
MooeumEtrJiogJrafioz:ne
"Haft
-
Toowl,
ludowy"
"IOO-Jecie wypnawy Stefana Szo1oa-RogozUńs:ki~o
do AfTy~i ZacihoolIlJiej"
Scenariusz:
M. Susła, M. Zoacha<rowslka G<>łuchow&'ka, o.praw:a plaSltyczna:
P. RoncJ.alli;,ki, T. W'aJI"da. EkslPOlz)"Cja: 14. 09 - 7. 11. 15,9 ek,slPOnat6w. Pl.afkat.
W'1P6łolI'lgaJl1l~z,at'Or:
Muzeum Etno~af1iczne
w Kra!kowie.
w reg1oll'liie ikaLisik~m"
"Sztu!k:a 'ludowa
Sceooriu:s!Z: B. F'i,mn,gier, <JiPI"<lwaplastyclZlllJa: M. Czyżalk, kOllliSultacja: M. SCIi.;:la. Ek~pozycja:
18. 11 - 22. 12. Wojewódziki
Dom Kul1un-y w KaJLiISzu. 5'9 elkspolill'tÓW. W'SlPÓłorga'l1Jizator: Wojewódziki Dom K'llIltlUiry w KaJliisrzu.
"Tradycyjna
ISIZO!Pkaikirakow6lka"
ScenaJ'riu~,z: A. JC'ZJi,erska, OIpr,aw,a plastYCiZllla: W. OzWmil!1J3.Ekspozycja:
20. 12.
82 - 16. 02. 83. 17 eksponaltów.
K,altalqg. P'L3Jka t. WSlPÓło!l"'gantirza~Q1r:Muzeum
HistorH Mias1a KmikolWa,
1
WOJ"EWODZTWO
KATOWICKIE
MUZEA
B Y t () m.
Muzeum
GórnośląJSikie
"Wsp6łc'Z,esna
sztuka
liUdo'wa"
Scen<!'l'iu;;z: K. Kac7Jka, M. litpa-KU!Czyńsk.a. EkJSipozycja:
zeum G6l1nof>ląslkic w By;tomiu, 1'8. 06 - 18. 08. Muzeum
1ł
Lud, t. LXVIII
12. Ol
- 26. 04. Mu-
Okn:gowe
w B.iellSiklU
370
Kraniku
BiJałej. 404 ekó;iponalty. Karta'log. PIraika,t. W~6łmganiz,at(Jrz.y:
MiniJStersrtwo Kultury i Sztuki w Wars:z.,awi'e, W)"dział Kultury
i Sz,tulki Urzędu Wojewódzkiego
w Katowicach,
Spółd:z.,ie1JnJia Rękodzireła
Ludowego
i Art)"S1yc-znego "Cepelia"
w Wams7Jawie.
"Powstall1lia
Slą'Sdde w plastyce
n~rofesjonalllcj"
SCe1W.TVUrSlz:
K. Kaclzka, ikQmislarz: E. Pa'ld.cy. ~kSII)(nycja: 19. 02 -25.
:zreum w RybniJku. 52 ekspona!ty.
Ka'talog.
Plaikalt. W:sp6łmganiza'tor
w Rybniku.
G łJ wic
e,
Muzeum
"SZ't:U!ka ludow,a
Scenalllvusz: G. P'f'Zybył, qprawa
347 eksponatów.
R y b n i ik, MuzeUlffi
Śląska
01eszyńsiJde.go"
plasltyczmra: A. Ha~ko. EkiS[)ozycja:
"POWlstamia SIą:sJde w plastyce
paltrz Z a b J: Z e,
Byitoim, Muzeum
nieprofcsjona'llI1ej"
M'u:zoum
,;Obralz Sląslk;a w malarsrtwi'e
nrleprofes'jolnallnym"
"z naszych
Ekspozycja:
roibotruiczycrh tm,dycji"
ScenariJuLSlZ: J. Paw1as - K,OrS, oprawa
pla:stYC'Zlna: J. Kozak.
09. 82 - 27. 02. 83. 1'12 ekS!POua'tów. Itnforma101l".
EkJS!PO!zycj'<I:24.
NIEMUZEALNE
K a t o 'W li,C e, :K;a1owicikie Towax:zySliwo
;,Biały
SpołcoZil1lO-KuHul'ahnc
haft
śląski"
Soonoo:U!SlZ: Oz. Rzuoidlo,
opraWia pl,astyczlla:
J. Przy:pkowslki,
A. Dy~a'c:z. EkspozYC'ja: 17. 05 -31. 05. 25 eiksipo:na1t6w. Ka,ta'l'og.
WOJEWODZTWO
INSTYTUCJE
27. 07 - 3. II.
GóTHOŚ'ląslkie
SoenariUiSIZ: J. Pawlas - KłUS',oprawa plasrtyc7_11Ja: W. Pr,awdzi'och.
2, 03. - 17. 07. 98 eksrpona1ów. Ilnfmmat'oT.
INSTYTUCJE
O·L MuMuzeum
konsulta<;ja:
KIELECKIE
NIEMUZEALNE
K i e l c e, Tow.axzys1Jw;o Przyjaciół
PQ,Jsklilego
"Wystawa
Gónniotlwa,
Huinic:t wa
'i Prz,emy.slu
S1.a,ro-
twÓirCÓW lrt.VdQWychIkielecczyzny"
S'CieJOOJrilUJS'z
i opralWa plaSltycz,na: K. SC'iwLarsika. Ekspozycja:
4 - 5. 09, !'iOWd
Słupia
(wystawa
w plenerre).
Ok. 300 ekLSipOIl1>aJtÓW.
Współ<lU"ganiWatOlr: Wojew6d'Z!ki Dom KuJltury KJielce.
371
Kronika
WOJEWÓDZTWO
INSTYTUCJE
KOSZA.LINSKIE
NIEMUZEALNE
K () s z a l i n, WQjewódzJkJi Dom Kultury
"Rękoa:uiJeło lrudO'Wei tWórC1ZJOść
pamiątlktalrSlka"
Scenariusz
i oprawa rpllastY'c=a: R. K,oołiorwSlka.EkstpozY'cja: 9. 07 - 10. 08
153 eksponaty. Katalog. WslPÓłorg,a.nizartorzy: AIf,t RegliJoll1- Sopot, Kosl'z.al.iń:ski
Odamał PTL, Mf\l:ueUlm0Ikrę-g;orweKosza.Ji'l1.
WOJEWÓDZTWO
KRAKOWSKIE
MUZEA
Kra
k 6 w, Muzeum
Eltinogra:fiiCzllle
"Dialbły W poiJJsikJiejkf\lllJtumzeluJdowej"
S0cma:rtiu!Slz:W. Grąocz;ewsikJi, oprawa
,plastY'Cwa: A. MścriwujeWSlk,a-Wajda.
konJSultacjJa: M. Beier:sclJ<J;rf.EJk!SlpozY'cja:30. 11. ,8.1- 10. 03. 82. Ok. 200 ekS(pO~
l1Iat6w. PlaJkalt. Folder; 1'6. 03 - 3. 05. Muzeum RegiOll1a1nJew MY1ślel1liJca~h.78
ekspoll1a:t6w.
"Ma'jjka Bosika Częstochowska
w SlZtuce ;ludu ,polsk,iego"
Scenari'UiSz: A. Jacher - TyszJ.!:O'Wa,M. Be:ierr:sdod, opra,wa plastyc:z.na: A. Mściwujewska-Wajda,
L. Wlajda. EkJSiPozycj.a: 8. 10 - 5. 12. Ok. 1200 eks\POnartów.
IGtalog.
WystaJwa z Mu':ueum Zabawek
z Norrymber:g.ii
"Nolfymber>ga w KrakIQW,ile"
ScenaJ1i:us:z: L. Bayerr, W. Schmidt, oproawa plastyczna:
F. Oolrier, Ikonsu,ltacja:
W. Schmidt, M. Bcierrsdorf EkspozY'cja: 20. 12. 82 - 10. 04. 83. 1253 ekSpOfr1alty.
Kata'log, foLder, pLalkat. WSlPÓłoI1ga:ruiJzatorr:
Muz;€Um Zrubarwek z NOIfJ'1ffibergi.
Kra
k ó w,
Muzeum
Histo:rY'czne Mias'ta Kr<l1kowa
"S:oorpk:ikmko-wskiJe 1'982"
SCeI'1a:r'iJUiSZ:
T. PetrY'k, oprawa
- 30. Ol. 83. 87 eksponaltów.
IpLalstycz'oo: A. za,Jińslka. EJkspozycja:
M y ś l e :n lic c, Muzeum Reg10nalllle
"Di<libły w lPOl~kiej kultu'l'Z€ ludowej"
patrz -
Kraików, MUZJeum Et:rrograf.1cz.ne
"Tkani,na dekorracyjna
Ek.9!pOzycja: 5. 06. - 29. 06. 54 ekSipO'Iliaty.
WOJEWÓDZTWO
MUZEA
J a s ł o,
24*
Muzeum
Re~ionaLne
w Polsce"
KROSNIENSKIE
5. 12. 82.
372
Kronika
i WS{pÓłcz€tSJIla iI'Zeiba
"Dawoo
Scenariusz:
06. Jasielski
w z'bior.ach
M'llJZeum
Reg1OinallJn€ogo w J.a,ś;]~"
K. MaC!iej'Szy1k.
A. Stwirui, IQIPI"awa iPlas'tyczna:
Dom Kudtlury. 60 ekspo-naJt6w.
5 - 25.
EklSipozycja:
K l' o S iI1 o, MiwzJoom Okiręguwe
,,Rzeiby
hllOOWIe WłJaidysława
z K1aarilie'Illicy Górnej"
Chajca
23. en
Soonarirusz: A. KoS!iek, Qprawa pl,a.sltyc=a:
K. Rusiżel. F)k,spozycja:
09. Wsp6łorrgaIt1iz3ltor: MU!Zeuan Okręgowe R~eszów.. .
S a iI1 o ik, Muzeum
fudO'WU1ictwa
Ludowego
"Stara
SceTIJa["!.iusz:
- 12.
miedź"
R. Gnzą'dz.ie'la, -<JIP!'aWia plaS'tycm.a: A. SzcrepkoW'Sikli.
fEkisIpozycj.a: 30. 05 - 30. 10. 428 ek5/P'OilQif.y. Katalog.
WO,TEWÓDZTWO
J. Wójw"\V'1cz.
LUBELSKIE
MUZEA
Lubl'in,
Muzeum
Okręgowe
"Ludowe
wyroby dre'WlI1liail1e"
ScenaIl1iusz: E. Kępa, oprawa
plast)'C'Zna: K. Wlitaro~a.
Ek\SlPOzycjl<l: 13. 04.
. - 30. 05. 130 oeIklSlP<Jll1i<łrtów.
Składall1lka.
W.sa>6łor.gall1!irzattor: StoW.aTZysiZen1e 'Dwórców .LudowyOh.
.,Rzeźba
~ likiMliina
Polski"
z iTe~on'UśrodkOlWO-WlSChodflli.ej
E. Kępa, D. Powilańs!k:a - Marvur, qprarwa p1<wtyc;z,na: K. WdrtJkowSIka. BkspozY'c'ja: 5. 08. - 2łi, 09 w Muzeum
OkręgowY'!ffi w Cheł!ffi~e. 220 c'k,,,po·
Ina't6w. K'a1taiLog. Wsp6łorga'IllizatJoir:
Muzeum
Okręgowe w Chełmie.
S0enariUJ.';Iz:
Ł ę c z 'n a, MUZiewm
Lu'bellJS/kiego Zagłębia
"Lęcz.na
&enamUJ.sz:
~ycja:l0.
W ęg1owe,go
ośroclIkliem
ił:
Sliooz.ibą
19a1I'TIcarstwa"
J. Pa!luch,
opf;aw:a plastty~zl1.'a: H. KobiałJm,
09 - 10. ;12. 38 eksponatów.
Suda.danlka .. '
WOJEWÓDZTWO
w Lęc-z.nJej
kO'!1sull".lC'ja:
J. Gurba.
ŁOMZY&SKIE
MUZEA
C i e c h a n o w li e c, Muzeum Holndctwa
im Kl'Zys'ztofa Kluka
"Si€lT'pe'C'ka rzeźba
ludowa"
Scenari·usz:
T. Czerwiill,-ik!i, oprawa .pla15tycz.na:
- 10. 04. 202 ~k.s{p()(lllity. Ws,p6łOlf,ganJ.za'tor:
w SieI1pCll.
L o m ż a,
W. Bo<gutdki. Eksrpozycja:
15. 02
Muzeum
;j, Pal"lk
Etnograf,iczny
Mu~eunn Okręgowe
"W.spółczesne
lu<iOlW€ m'ala.rstwl()
na szikle"
373
Kronika
patnz -
Toruń,
Muwuan
EtrnlQlg)rai1i.<:me
"WytwórozOiŚĆ !domowa. KuriP.1dwSlka Puis=za
ScenaTium:
A. BłachO'wsllci, oJ)1'awa plmstycz.na:
20. 07 - 1. 10. 1'15 ekJsip<mat6w.
WOJEwOnZTWO
Zielona"
S. KędZJielaWBIki. Eksp0zycj:a:
LOnZKIE
~UZEA
Ł 6 d ź, Muzeurm A.rchOOlQgkzne i Etno~ficZll1e
"ZbLo!fY Dz:ia~u Kultur .MiejslkiJch
MuiWUllTIA!fchoologlicznego Ii EtnogrrafLc:ZIl1ego
w wOOi"
ScenariUlSrZ.: E. Wła-dylkowa,
2a. 01. - 18. 04. Folder.
Muzeum
0(pl<łiWIa:p1a:SltY'cz:na:Cz.
Chmnc7.y1k. Eks[pO'Zycja:
"Nowe naibyjjki
Arrcheologicznego ci E1m.ognrl!iczmego
w Łodzi 1981 ('ot1wtg1!faiia)"
EkS[pOzycja: 28. Ol - 18. 04.
"Rzeźba
lu!dowa P'oWsikd.
Środilmrwej"
Scenar,iru.'>Z: B. Wróbtlew$ka. E!<;'S[pOzY'cja:
30. 03
23. 05 w MUlZJ€iU1ffi
w ~ezinacho W,~p6łoll"~ndzaitOT: MUIZeUIffiw Brzezli!nach.
"Lal!k'a alllJi'ffiowall1aw z.bllioll"ach
Muzeum Archoologicznego
i Etnoglra,fiiczrnego w Łodzi"
ScenaLrius,z: B. Mienicika,OIPrawa
plastY'czna: A. Łabieniec. Eksrporzycja: 22. 05 - 13. 06 w Muzeum OkiI'ęg·owym w Bielsku Białej. 140 eks[pOnaitów. WslP6łO!fganizatm: Muzeum Okręgowe w BidSIku Bi!ałej.
Muzeum
"Hafty chiń~kie w zbiorach
ArcheologicZIllogo i Et:llJograficz.n.ego
w Łodzi"
SC€!l1a,riusz: W. Nowom. ,EkS!PQzycja: 1. 06 - 09 w
i Aparatury
Trakcyjnej
"Ema-Elta"
"Sztuka
Fahryce
Transforrma1oir6w
Chin"
Sc'enarriusrz: W. Nowos'z, oprawa plastyczna:
J.ZieHńslki.
- 13. 12 IW Pańslllwowym Teatrze La/lek w Łodzi "Arlekin".
"Sztuk>a i rękod~ieło
Ekspolzycja:
1. 09 -
EkS!PQ'zycjG: 14. 10. -
5.' 11 w'
·ludowe Podhar},a"
Sce<nan~UJsz:L Bernasińska,
A. TwaroowsOm.
KMPiK w ZdJuOOkiej-Wol.i. FoldeT.
"Kultw,az.bLiJża
narody"
Sce'nGIT"illi<;lZ:
W. Nowosz. Ek's,pozycjla: 6. 11 - 30. 11 w DzJi'eln:icowej Bibll~otece
Publicznej Łódź Śródmieście.
"Wiej'S!kie zwyczaje
i obrzędy
vimowe"
Scena['Q!U'SiZ:
Z. Ma~k, oprawa plGlStycz.n.a: J. ZlieHńs!k!i.ElklS[pO'zycja:15. 12 - 18. 02
Teatrze w,lek w Łodzi "AIl"lekriln".
w Państwowym
374
Kronika
WOJEWÓDZTWO
NOWOSĄDECKtE
MUZEA
N <lW Y S ą Cz, Muzeum
Okil"ęgowe
"MalarstW<l
Ni/krifoa.-a"
SCeIlJarrws:z; T. ,J~błońJslk.a, ,oprawa plalSityC7.i11a:J. Czech. Th6tporzycja: 16. 02 - 31. 03 Muzeum
'DartrzańSlklie Zakopalne.
57 'eksponatów.
Wsp6łorr,gani.rz,atoT:
MUZieum 'Da:tr'zańsk'ie im. T. Chałubińsik:iego
Zaikolpane; SCea1arirusz: Z. Tatikow.sfkra, O[pl'awa plas'tycZiIlJa: J. DUlborwkz. EikSlpolzy{~ja: 17. 08 - 15. 10. Muzeum
Ok,ręg'owe Pi'ott.r!k6w TTybumalrS1kli. 141 ekrSpoO'naJtów. Proik.at. WSIP6lorganiJro'tor:
Muzeum Oklfęgowe P101Tików Try.b1.lJl1aJ1Slk':i.
"K<JtrO<l1Ik:i
&>IOOws:kie"
Scena'riusz:
M. Brylaik - Załllisika, opTaJWa 'plastyczna:
B. Nalgierow.a, M. Kroh.
Ekspozycja
1. 06 - 30. 00. Ok. 70 '€Iksporiat6w.
Ka:ta,log. pla!ka1. 16. 07 - 30. 09
Szczal\WtiK:oaMuzeum Pi€ll1liń;Sik:ie,o;pralWa .płaSltyczna: J. Bien:iaik.
"Swiątki
z Paszyna"
Scenal';iusz:
A. Bartosz. Eks.pozycja:
,1i:piec-SJierpień Muzeum Okręgowe
w Tairnowi€'. Ok. 100 €Ikspo:nat6w. Wsp6ł'or'~all1:izart;oT: Muzeum Oklręgowe w Taa'no'\ville.
"W !klrę,gJuTeof1iJa OCliepIki"
Sce!l1a'ri'UJSIZ.:A. Kroh, S. WiJsłocik:i, oprawa
plastyczna:
A. KTOh. Ek'Spozyc~a:
10. 07 - 31. 08. Ok. 40 €lkSfPO:nat6w. KatalO;g. Ws'1JÓrorgJallli.zaiorzy: Kr,aikoWlSki
OddZ'i~ł PTL, Wydział K1uJiwry i s:z.tuki Urzędu Mliasta Kra/kowa.
"Współczesna
Oprawa
plasty.=a:
- 30. 09. Sądecki
Muzeum Okręgowe
tlkaJ!1Ji:naludowa
rogiJOOlu Pi,OitJr!kowrSikri.e~"
B. i M. MagieooWJie, M. BTyla1k-ZałuSlka.
Park BtnOrgJffid'icZl!1Y.Ok. 40 eks.po:nat6w.
w PiQl.rikOlwi€ TrybulllaJSlkri.lffi.
Ekspozycja:
1. 09 Wsp6~olrgatn.izatoll":
"Po kOilęd>Z.ie"
SoeIllalI'1us:z: M. KI'oh, oprawa pl'asrf.yclzna: M. Kroh, B. i M. Maglierorwie.
pozycja: l. 12. 82 - 31. Ol. 83. ak. 80 ek,sponat6w. Katalog.
Eks-
R a b k a Zd r 6 j, Mil:Leum im. Wł. OTik:ana
"Szopki
ikolęd'Illicze"
Scel1~I!"'i.USlZ:Z. Rak, B. PSalfsiki, oprawa
20. 01 - 25. 03. Ok. 20 ekspoJ1at6w.
"W spółc7.esna
Scena'flius:z:
plastyczna:
W. Kopytek.
Ekspozycja:
:rzeźba ludowa"
Z. Rak, B. Psaa'siki,
4. 04. - 30. 06. 35 eks,p<lII1a t6w.
oprrawa
S :z. c z a w n i c a,
Muz,eum P1enińsiklie
.gowego w NOlWym Sączu
im.
pla6'tyczna:
W. Kopyttelk.
Eks!pOzycja:
/
1
J.
S z<l,lay:a. OddJzilał Muz,t'"um OkTęgO-
••KQironikd BobowsIkie"
paw:z. -
Nowy
Sącz, Muzeum
"Rob6tkri
Okręg·owe
ręezne
ZofiJ. Wiercioch"
Oprawa
plastyCZl!lJa: J. B~eniek. B. Węglarz.
ek.srpona·t6w.
"Haft regionalny
Heleny
Ekrspozycja:
Zachwieji"
2. 11 - 30. 11. Ok. 40
375
Kronika
OpraWia .pktSJ1.ycz.na: J. B:iJell1iielk,B. Węglanz.
20 ek,spOlIl.at6w.
BkiSjpO:zyc}a: 1. 12 - 30. 12. Ok.
Z a ~ o p a n e, Mwzeum Ta'brz.ań.sikrieim. T. Chałubińslk!iego
"Ma:lalrstwQ na s:zlk.lieAnny P'i:toń"
Scenall'jusz: H. Sl"C'dJniawa, qpI'aw,a ,plas'tycznJa: E. Ro,clJz.ik.EkISiPO'zycj;a:2. 01 - 15. 02. Ok. 60 eIk'SIPO!Ilat6w.
"M.aJamtwu
pailrz -
N.iJkifrojf,a"
NOlwy Sącz, Mu:z€U!Il1Ok['ęgowe
"Z,dohienue UlhioT/ugóraJi na P.oidJtaitr·zu"
Sc€lI1a.rllusz j <:lIpr.awa.plastyczna: H .. i S. Zurow.sICY. EJklSpolZycja: 1. ·10 - 30. 10;
6. 12. 82 - 27. 02. 83. Ok. 150 elksponaftów.
Z ubr zyca
G ó If n ,<l,
Mu:zeum -
Orawslkj P;aTik Etnoglfafk:zny
"D M<mi3ików i w Dz:iedJii.nie"
SC€ll1all'1ius.z
,i oprawa
pla.styczl1la: J. Piłiah, konsultacja:
G. Herziig - Wolsik'a.
Ekspo'zycja: 3. - 30. 04. Miejs~i Oś'radek Ku1tury w Nowym Ta,r'riU. Ok. 80
L'ksponatów. Katalo'g. W.spółOifgaruizator: Miej,slki OŚT'OideikKJuI;tu:ry w Nowym
T.argu.
"Helfódelk: li.j.eg1orzeźby"
Scena'r:iJuS'z
oprawa
plalstyc,Zlllił: J. Pilich,
Ekspozycja: 19. 06 - 30. 12. 65 ekspon1atów.
INSTYTUCJE
,kioll'lJSułtacja: G.
H.erzig-Wo/lsfi!:a.
NIEMUZEALNE
M a ok6 w P o d h a l a ń s koi, "Makowi-auika"
wego i ArtY\Sltycznego
"Białe
hafty
Sp61dzJielw
P.rocy
Ręlkodz'iela
Ludo-
lfeg'ionaJne"
ScenaTiusz ,j IQpra.wa plastyc:zna: H. Czerny. Ekspozycja:
8. 06. - 15. 10 dw6r
w StryszoW'ie ,k/Ka,Iwar,ij Zebrzydow:slk:iej. 103 ek5Jponaty. F101der.
WOJEWOnZTWO
OPOLSKIE
MUZEA
Opo l e -
B Ii. erik o woje e, Muzeum
Wsli OpoLskiej
"Opolslk.Le k'ro'S'zonki" ScenariuS'z i qpr.awa
ek.sponatów.
pla.styczna:E.
wystawa
Michna.
pokOUlikU!f's'o'Wa
E>kQpozycja: 2. 04. - 1. 05. Ok. 100
"Opolsikii SItrój llll,dowy"
Scenalriusrz ,j oprawa
plastyczna:
E. Plr6chniClka. Ekspozycja:
-144 eksponaty; 17. - 31. 12 MUiZ€'U!Il1
E:ta1ogn-aficZd'J.e
Wrocław.
° po l e, Mu'zeulll1 Sląslka o.po-lskiego
"EJ.emenrty zdQhniczie kobi'ece~oSlb'o.ju
na Opolszczyźnie"
ludowego
20. 06 - 15. 10.
376
Kronika
ScenariuSIZ: E. Wljas-CkoohoJska,
oprawa plliasitYClZna:M. Coc, E. WdJas-Grocholslka. EkSlpOClycj'a: 10. 116 - Hl. 12. MUQ:eu:In w NamYlSloWlie. 143 ekSiPQll1a'ty.
"Gody li 7JapUi5.tyna Opolszczyźnie"
Scenailin.llsz i qpT<aJW<l.
pla:s<tycr.wa: E. W'ijas-GrochoJiSlka, M. Goc. Elk..<;ipQ.7.ycja:
15.
;12. 82 - 31. 03. 83 Muzeum w Namysłowie. 57 ekSlPcm.a-tów.
"Qpo,lsika ceramika
ma,!jowana"
SaenarilUJSz i 'QIpI'"awa plastyczna:
E. W:ija:s-Groc'hOllska,
15. 12. 82 - maj 83. 121 ekSlPCJlllatów.
WOJEWÓDZTWO
M. Goc. Ek\;ipoz.ycja:
OSTROŁĘCKIE
MUZEA
O s etr o ł ę ik a, M!l1,wum Okręgowe
"KJwr;piowslka IP'las.tylka obrzędowa
Łyse 82"
SC€lnaTiusz: W. Pawlak,
M. Ols'zew;s;k'a, opr,alwa ,p1<lJstyczna: A. 01ech{)wiSiki.
.EJkspozycja: 4. M. ZbirOlI'ClZaSZJko,ła Gmill1lllla w Łysych woj. Ot."kołęokie: 100
eksponatów. W:;półOlI'ga[lli,za,t()[':MllJZeum Qk'ręgoWle w Łomży.
"Tk,aCltw{) i ceraaniJka [la KUiI1Piach"
ScenaTilusz: M. 01srLElws:ka, OPTalWla pIaJs<tycIZJna:A.
czerwiec-lWrzesień. 20 eksponatów.
Olechowsik'i.
Ek:spozj'1cja:
"KUiI"'Piowsk:aSlZ1'uik:aludowa"
SoonarilUiS:Z:J. Ki€'lialk, opraw,a p1JaSJ1;yczna:A. OIe<:ho'w:Slk:i.Ekspozycja:
-UstQPad Muzeum RegionaJ11l1ew PI'ZlaJS[lY'szu,50 ekspoIl1.atów.
WOJEWÓDZTWO
liJpli'eC-
PILSKIE
MUZEA
P li ł a, MUiZeUimOkręgowe dm Stanisława
StasrLica
,,,Sztuka ludowa 'i amaioTSk:'a wojewódz,1.wa pilsikiego"
8cenarillJSlZ: J. N'iedźwiecl<Ji, oprawa ,plas'tyczJm: M. Kałużna. Eks:pozYClj,a,:20. 01
- 15. 04. Muzeum im WiJdora Stacholwia'k,a Tlr:zcLanki. 90 ek!>ponat6w, WiSipółorganizator:
M'u,z,eum im. Wikltora Si,achowia.lk'a TrzCiitCll!1Jka.
T ,r z c i a n k a,
Mwrewn
im. Wilktora Staohowiarka
"S:z:tu:ka 'ludowa
lP'at.Dz.-
i ama1or:s1ka wojewódzJtwa
Pila, MUZieum Okręgowe
im Stanirsława
pH'S!kieg<o"
StasiZica
•.Ludowema1la.fl5Jtwo na .szkle"
patrz
-
Poznań,
Muzeum
Etnogralliczne
"Od kłody
ScenariUSlZ i oprawa plastyczna:
ek;wonatów. Inf·ormator.
do komody"
G. Cybu.lska.
Eks}XYzycja: 11, 07 - 21. 11. 359
377
Kronika
WOJEWÓDZTWO
PIOTROWSKIE
MUZEA
Op
Q
C Z 11{i,
Muz~um
Reg,ionarlne
"Sztulka
liudowa
OpocZlIlliatn"
Sce.llJum'USJz:J. P. Delk.olWsiki. Elk:sporzycja:
22. 04. 82 -
15. 0-1. 83. 190 eokspclII1<1-
t6w.
Pio
1.r k ów
TIf Y b U!Ila l li k .'i, M'uzeum
"Wybrane
OkIręgowe
daJie~ny
,W'o,jewódiztwa
srl,tu/ki ludowej
,piO't:rlkow\Slkirego -
(rzeźba, rg,ar;ncalf'S/two, !k<>walSltWlO"
Scenari'l1iSz:
plalSi)'lCllll1'a: J. Dubowicz.
Z. TatkoWISika.
16. 06 15. 08. 167 ek:S!PO'na.tów. Ploalkai. W:sIpóŁoiCIgawatoTZy: Mu-
Z.
EJk~poi.yeja:
zeum
Tail.ilmwslk<a, OjpI<iwa
v; ToonaiSZQfWlUeM:afZO'W1i.elClkim,
Muzeum
Ręgiomallne
..Ma'larstwxJ
part.mz-
W Opocznie,
MUiZeum
Nowy
Sącn, Murzeum
Nilkli1'ora"
Oktręgowe
"Sier-a<drz/ka l'zeźba
P'iJW'OilSika, opracowanie
Ludowa"
~diapltacja:
J.
27. 11. 82 -
18. Ol. 83. 63 eks[pO!I1aty. Plakat,
"Wl'q)Ólcze'Sna t'ka!1iiJna iud()(wa
pa.ttrrz -
Regiiooa1lne
w Rad<>ms!ku.
Nowy
R a d o cm li k 0,
Sącz, Muzeum
plaISltyc~:
J. DUJbrowl~cz.
EJkspozycja:
f:O'Lder.
regionu
piJo'tlI1kow,<;Ikriego"
Oklfęgowe
MUiZeulffi Regiona:lnie
.•POItSlkat!kaJ1!ink'l luoowa"
Qpra'\\t1;l ,pla.<;t~zna:
Z.
Helfleue<r.
'EJkSlPOrzy'C'ja:30. 03. - 5. 05. 54 ek;siponaty.
WS(pÓl00'ganJiJzator: MU7Jeum Etnolgraf.ic1JI1e IW KraikVW'ie.
"Rzeźba
Oprawa
ludowa
plastyc7Jna:
WSlpółOlfga:n~artor:
regionu
wieLuńslk:ieg-o
Muzeum
ZLemi
Wieluńlslkiej,
"Ma1l<lJDStwo KatalrZYUły
OpraWIa
plalSltyCIZJna: Z.
"Rzeźba
He!lfeuer.
pl,astyczna:
Z.
Helfeuer.
Gawlowelj"
15. 06 - 2. (}7. 20 e!k~'>IpOll1attóW.
BtnOrgtI'afiC'znre w
'doziedJzi!Ily twórczości
pJ;astyc:ZJOO:Z. Helfeuer.
Muz.eum
Muz'euIffi
Eks;pozycja:
wojewód:z.twa
Oprawa
OkręgOlWle w Sieradzu.
~udoWia Z1iemi RadomszczańSlkfiej"
"Wybrall1e
Wsp6ŁorgarJIilza1orzy:
Muzeum
Bk:S\POZycja:
F{)ildea-,p11aik1ait. W~pó~oI1glanJizaltor:
Oprawa
i siemdik.iego"
EkspolZ.ycj1a: 20. 04. - 3. 08. 126 elkspolllJai6w.
Z. Helfeuer.
Kralk:,Q'W'ie.
4. 08 - 6. 09. 60 ek:s'ponratów.
ludlowej
piotT.ko\ViSkiiego"
Eik's;pozycja:
Okrręgowe
5. 08 -
W PLo:trkowie
Regronalll1e 'W OpoCZ'l1!iJe,M,UiZeum w TOIffiastlowie
30. Q9. 100 eik:SipOll1aiów.
TrybunalSlklim.,
Muzeum
Ma.ZiOWiecikdro.
"Ii!1diall1rie A!1Jd6,w i drżiungl'i peTlUwiań.s'k!iej"
Sce=i'U.<;tZ
!i oprawa
pla.sitycwa:
J. Łalpot1. EJkSlPOzycja: 2. 12. 82 -
10. 02. 83.
378
Kronika
114 eikspo!l1Jaltów. Fo,Idel!". WSIPÓłolr,gal!l:ilz'aitor: MUlzet\m
S:zczeai;nie.
NaT()dowc
Oddz:iał
w
T '0 m a s ·Z ó w M a ·z o w i ·e c k~, MI\lZetlJ!11
"Ludl()I\VG,tlk,amna Tawska
Ii brzezil'ls1k.,"
SC'e'nalI1i;usrzi O\PTawa plastycilIl1a: M. Ja,strzę.bslka. Ek",pozycj.a: 16. 02 - 31. 03.
Ok. 35 €lkSIPoll1art6w. W~półorlgJall1ii,~atiQT:Spółd~i'eln:i,a Prz€ll'IlY'słu Ludowego
i Ar·
rtysltyccZlnego "Twórczość
Mazowielclk,a" Tomaszów Maz;owi.eck'i.
"SzJtUJka lUJdowa wo:jewódzitwa p1ortrlkows.kieg·o "Tzeźba i CeT·alln1ka"
Scena"-,h.L.";z: W. BoigUiTa1t, ooprawa pla~ycZi!la: !K. Ka'Ciilk. Ek~pozycja:
- 11. 11. 111 e1kCSlponaltów. WspÓłorgi3l11Jirzalt0lf: 'MuzeUJm Okręg{)we
Tlrybunałcslki.
WOJEWOOZTWO
15. 10 -
Piotr;k6w
PLOCKIE
MUZEA
Ł ę c rzyc
a, M:uzeuan
"Rz;eiJba w d['ewrruk K'alZimi,erza Kowal~kI1ego"
Sc.el!lUlriUiSz i olpraJwa plastyc'Zl!la: K. Kowaiski,
W. Grabszewski.
23. 06. -26. 09. Ok. 70 ekslpolI1atów. Katalog,
plakat.
"PQfPlenerowa
wystawa
rzeźby
Ekspozycj':1:
GrotmliJd' 82"
SClell1Ja;rliusrz.:A. DlJużewslka-SOibcza1k, oprawa
plaistyciZJla:
ip<lzycj.a·: 12. 10 - 15. 12. 17 ekspOlna:tów. Płalkat.
S. Staniis<zewslki.
Eks-
P ł 'o c Ik, MUlZJoom Marz.iowieclkie
"Kultura
lUido'wa re.gionu
gąbiń.sko-sa!l1Jilidd.ego"
SCena1T1U'SIZci. Qprawa
plastycZ:I1Ja: W. Dowlas:zewicz.
Ek.'lpozycja:
29.04 - 20.05.
Murz'eum ,i Pail"k Etnog'rafi.crmy w Sierpcu. 72 eks,p()lł1;aty. Ws:pólorgJ<J:rJ'iz.ator: MuIleum i Pa,rk Etmogr-aficZll1Y w Si:erpcu.
"Twórczo,ść
pa:tmz -
TZJeibiar:s:k,a Władysława
WaiI'S!zJalwa,Państwowe
Wójci'ka"
Mu.z.eum Etnogll'afic'zne
"Dwyczaje 1 obrzędy ·okresu :z:i<mowe,gQna Mazowslzu"
Scenall"iusrz: T. Baraniu'k,
<ltpr.awa .pl.ac9tYCZll1a:Z. Sa m••itk-Zaremba,
140 eksp01nat6w.
Katal'Olg.
T. Za.reunba.
S rl, e r 'P c, Mu:z,eum i Paaik EtnQ,grafie'ZII1y
"Sztuk'3
!patrz -
PłOClk, Muzeum
"R'zleźha ludowa
ludowa
iI'eg;iOił1I1\l
gąbińsko-l~,all1iC'k'iego"
Mawwie(~kie
w prywatnY'ch
.vb'io['a'ch koile,kcjonerów
sier:peck/ich"
Scenari:uslz: J. PiQltrQlwSlki, oprawa ,plamycrzlllu: K. Pieha, k,oU'l;$Jultacja: T. CzerWJńSiki. Bk'Sipozycj.a: 26.05 - 17.07 w Si·erpec'kLm Domu KUJ1tUTY, 107 ekslPOIJJa1ów.
"Po1J.Slkaepokii .piastowskiej"
379
Kronika
ScenartiJUlsoz:T. Czerwirrslk'i., oprawa p1astycZJnJa: J. PiOJt'l"oWSlk:i.
Bhpozycja:
7.06 - 30.08. 24 ekspona'ty.
"Mala:r:9two
lila szk!lie Ha,lJill1y BLei!1ieik"
Sce.nariuSiZ ,i o:pl'uwra plaSltycrnna: G. CzerwJiitsikra, !koll1,s:u<1tacjla:T. Czerwińsiki.
Ekspozycja:
28.09 - 5.11 w Sierpeclkim
Domu Ku,lil:,UlI'Y.70 €Ik.spoll1altów. Katalog.
"Rzeźba
l'Uido<waMawwSlza"
SCe'nmiusrz: T. Ozerw'ińslki, Oip:mrwa iPlasltyc.zna: T. Bochell1, ik'ons'ult,aci'a: F. Mtidwra, FJk.'i/POzycja: 23.11 -23;1'2 w Bibl.iot€ce Miejslld'ej w Sierpcu. 18 eikslPOtJ'18,tów
.
.,Swlpkti ś'WIiąteeZJTIe"
Scenalri,usrz: T. Czerwiń~d,
opraWia plasttyczoo
EkSjpOzycja: 21.12.82 - 20.01.83. 40 ek'spona,tów.
WOJEWÓDZTWO
~ !k<msu1tacj:a:
M.
Pro/kopek.
POZNAŃSKIE
M U Z Ec\
P o 7.na ń, Muwum
Ei!Ilo~l'afic.zne,
"Ludowe
Oddiz'iał
MIUiZ€'um Nra!flodowego
W
POZilla'n'iu
mailaI'Slttwo na s.zJlde"
Soenari:USlz i oprawa
pla'srtYC'U1a: M. Ba'Uiman. Bks.pozycj'a: 311.04 - 31.06 W Muz.eum im. W. Sta'chowialka
w T'r'zdancle. 76 elkISlpO!Ilartów.Folder. WSlpÓłOlI'gianlizator: Muzeum tum. W. StachąwiiJa!ka w Tll'zcrialnce
",Rzeźby
Pawła
Brylińsikiiego"
Scenatriusrz.: Z. Toro ń-sild, M. Ba1uman, OIpraWia plas'tye'z'l'lla: K. J<lJs:iewim. Ekspozycja: 31.08 - 3.11 w W ielkopoll&k:iJm Partku Etnog!ra'iicz:nym
- Muz.eum Pi€ll1Wszych P.iastów na LecLrbi.cy. 20 e'kL'5lP'Q1Ila1tów.
,,Plasiylk:a
lu,dowa
P'oZillianJia d ok-ollie"
ScerltaTiJUSIZ:M. Ba'Utrna'il, oprawa
plaJS,tyc~na: D. Strzelookla. EkSJp()'zyC'ja: 25.09- 5.10 w O:ilro'diku Kul!tulrY dl,a Miasta
i Gminy W Mos:illlie. 43 eksponaty.
sz
,j'
e n i ~\ W a, M'UJzeum Narodowe
Rolmtictwa
"PI'laJCe Stowarzyszenia
Plastylków
Scenalrliill:Siz: S. Ols'z'ewski, o,prawa
- 31.08. 183 eikS\POO1Ja>ty.
KataJo,g.
A!ffialtOlI'ÓiW
'z Wrocławia"
plasltycJZlna: R. Fab,iański.
E!kspozycja:
20.07-
"Po1stk'ie wiatraki"
Scenari·usz:
M. SielrSJz.eńs.ka, op!raw,a plaJ5Jtyczna: R. F'a1biatrlJOWSlkii,Jm'IlJSultacj-a:
F. KlaczyI1s,ki. Ekspozycja:
21.09.82 - 31.01.83. 60 ekspolnatów.
W r z e Ś n i <l, Murz.eum Regionalne
'um Dzd,eci WT7.eŚ!rIieństkich
"Rzeźby
Scena,riusz:
Ekspozycja:
ze Swiętego"
Z. Łąkow5!k'i, oprawa
13.11.1!,2 -15.05.83.
plastyczna:
45 eks.ponatów.
WOJEWODZTWO
MUZEA
R a d o m, Murzeum
Ok.TęgOwe
B. Musiał.
RADOMSKIE
380
Kronika
"Życie
i t.wÓJrczoŚć J. Klocha'l1JoWSlkiego w rz.eźbfue i ma'lalI"sltw,ie lu'C!QlWynn"
A. Wadawedt,
-oprawa' ,plaSltye:vna: A. Waclawelk,
R. Poglone1ska-Wojtaszek.
Ek'SlPO'z.ycja: 24.06 - 16.10 w P.UJ!1IkClieWys.tlaf\VlOlW)'mw Zwo!'€'ni:u. 78
eik:s(poo1.a tów . Kaltalog.
Soena.rtiI\l.SlZ.:
"V tRejoJWIWy Prr";zegJlą!d:PJa!SltY1kiN:i€pr.ofesjona1nej"
ScenariruJslz: J. Mamu[", G. KwapiJS>iewiJCz, oprawa
,plastyC'Zll"1a: J. M~uu,
R. PoIgorzelslm-W{)ljtasz'edt. Eks[pOIZycja: 20.10 - 15.12 rw PUJ!1Ikde Wystawowym
w 'ZJWI(}'leniu. Ok. 70 e1kSiPO!naltów.Ws\pólocgamzat<xr:
Mliejsko-GmiJnny
OŚirodek K,UIlltu:ry
w Z'WJOIlen<Lu.
R a d o m, Muzeum
Wsi RadO!IIlSkiej
,,Rzeźba
ludowa
Stan:i5ława
Den'kriewdcz.a"
Scien<llI'li,u:sz:S. Ros,ińs1ki, A. Waclawek,
<JiPI<liWlaplaS'tyc.z!l1a: A. Włodau1Z. \{(JIJl1ii'sam: M. Ju["ecka. EkslPoz)"cja: 3.04 - 30.06. 151 eikSIPo'l1la,t6w. Kata1log. Elk5IPorzycja: l'ipiec w "Starej
Ko:r,degalrdJzrle" w Wa·f'S<z.UJwie;s:ielr,piJeil w M UJZeunn Mi<asta
Zgierza w ZglieTZ!U.
"CeraaniJka
ludowa
Ziem~ RadomSlk,iej"
S<:€lrlmtiJusz: M. J'ul'ooka, qprawa
plastyc'z11 a: A. Włod.aTo'z. EkJs.porzycja: 1-1.06- 5.07 w Gm:iJnnym OŚlI"OdlkiuKu:lrtwry w PirzyslUJs:Ze. Ok. !lO €Ik.SiJ)O<I1aiów.
I
"II-e
OgólnOlp01skie
BienJnalle Kowalstwa
Ludowego"
Scenariusz:
S. Ros:ińslkli, opmlwa plaSltyc'zJDa: A. Wł,od-anz, komiL5lalflZ:A, Wacławelk, M. JUTec'ka. EJksporzycja: 3.07 - 30.0'9. Ok. 200 e1kSJPOna.t6w. Ka'l-a'log, .plak,at.
EksipOZycja: paidziernJiJk
liSltopad w "Stalrej KO'l'degalrdzie"
w War.srzawie,
g1"u,dJz.ień82 - styczeń 83 w Muzeum Miasta Zgierza w Zgierrnu.
INSTYTUCJE
NIEMUZEALNE
Ił ż a, WojewódJzika
Sip6łd~ieln!ia
Pracy
Prz.emysłu
Lu'do'WegQ ,.Chałupnik"
,,LUJd~lwa 'ceralmiJka w pr'aicorwn~ach. młodych
galfnca1rzy"
SCena;rtuSiZ: S. Roffiń.s<k:i, opmwa pia.s<t:yc7Jna: Z. Pilasek. EkS/pozycja:
w Muzeum Etnoglr.aficwym
w Iłży.' 110 ekSipona1ów. Ka1taJlog.
S o I e c nad W.islłą, Gminny
Ośrodeik
1{,U'ltulry
"R~kodrzieł()
Scenarrliusz: M. Bolikowa,
- 10.07. 6 eksponatów.
Z w O :1e ń, Ośrodek
qpra'Wa
2-l.11 - 28.12
naszych
ikob'iei"
plaSityc'z:IlIa: A. Ka~yńsika.
Elks<pozycja: 31.05-
K.utlltmy
"V Re,giOill3ilny Ptrizeg'ląd Sztuikli Nieprofesj'OI1a'ln-ej"
Scenariu'SiZ 'i Qlpr,awa ,plas:tycz'rJJa: J. Ma7Jur, G. Kwa.pisiewicz.
ElkSlPOzycja: 20.10- 6.11. w Punkoie Wy:st:aWIOWym w Zwoien:i'u. 120 ekspo;na,t6w. Platl<:at.
WOJEWOOZTWO
RZESZOWSKIE
MUZEA
Łań c lU ,t, Muzeum
(
Zamek
"SztuJka
ludowa
d1rolic Lańouia"
381
Kronika
Srenaxtius'l i oprawa
plaS<1;y<.-m.a:J. Majewslk:li,
zycja: 27.09.81 - 3'1.03.83.
IkO'.ru>Uf1ta!cja: K. .RuszeJ.
Ek~-
R z e li rz 6 w. Muz.eUlJ11 OIkll:ęgQfW1e
"Ma'LM"S/two
Antoniny
JalkuJ:jiczlkowej"
23.03 - 26.09 w Muzeum
Ok:ręgrywym
w
59 C'kSjpO(l1attów. W\5PÓ~OO1gall1lizartoll': Muzeum
OkiI"ęg(JfWe w Krośnie.
Sctma[''iI1]~z:
KJrośnie.
K.
RUSlZel.
ElkslPOzycja:
,.Ma1aif::nwo
Scenariusz:
lu<CllolWa XIX wieku"
i llWeiba
K. RU&LeJ. EkSiJXl'Zycja: 20.06 - 6.10. 250 ekspo,r1!ilIt6w.
WOJEWÓDZTWO
SIERADZKIE
MUZEA
Wi e J u 11. Muzeum
Ziemi
Wieluń:sk:iej
"Rzeźba
Scenariusz
ek~t6w.
j
ludJow,a RegiOJ1U Sieradzkriego"
oprawa
pJa.9tyclZI!1a: B. Wihrś. EksrpozY'cja:
9.08 - 12.09. Ok.
W'SiPÓłorgani2atOT: MulZeuJlTI Okręgowe
w Sieradzu.
WOJEWÓDZTWO
200
SKIERNIEWICKIE
MlJZEA
L o w : c z. Muzeum
NarrodOlwe W WarszalWlie, Odd:ziJał w LoW'iczu
"Dywany
pat"·z
-
Touul1, Muzeum
dwu,oslI1Qwowe"
ErtnOlgrajjiozme
"Ad<llPtaJCja ludJawego
ha,fi!Ju łowickiego"
Scenariusz: M. ClZyżC'WSik,a, H. Niedz.iels1ka, oprawa pła,srtyczna:
Sz. Sz.klliP. ko'1lsuJ'!.acja: H. Swiątkowslki.
EkSlPO:ZY'Cja: 30.07 - 8.09. 95 e'ks,p<.lil1a't6w. Kalta,l'O'g.
WSJpół()lrga1JlLzator:
Sp6łdz:ie1niiJa ."SIZ1!U!ka Łowicka".
z y r a d Ó w, Muzeum Okręgowe
if
..50 lat Amat'Orsikic.go
Zespołu
w Lipcach
Re.gionaluwgo
lim. WI. Reyanoll1rt.a
Reymoll1toWiSlklich"
S<:cllarius:z: B. DzierżanJo:w;;~a, E. Po,tyń~ka, opll'a'wa ;pl,a:~tyclzna: M. Za.k[·:zews~i.
EkspoiZY'Cj<a: ortlWalr:C'ie 19.09. IW lzJbli:eRerg:i'OII1alnej w Liirpc,ach ReyanO'l1ltowsik~:ch.
WOJEWÓDZTWO
SŁUPSKIE
:\'1 U Z E c\
B y t ó 0),', :Y.!uzeua11Zach{)dllLo-KaSiZUbsiku€
Scen.aritlSlZ d QlPrawa
"Sztulka
1udowa Kas'Zoub"
pla:styc'ZJIla: P. Cieleoki, J. KOiPy,dło'WlSik'i.Ek~rzycja:
- 241 1. Ok. 140 e1kSJPO'natów.
26.06-
382
Kronika
WOJEWÓDZTWO
SUWALSKIE
MUZEA
P i s z, MUOOUJnReg!i,olt1allD.re
"Sztuika hlldo'W.aIWojewództWla SlUw.alslkiego"
Scell1!a1rfiu:s1Z
i oprawa
84 ekSlPO'naty.
INSTYTUCJE
plastyczna:
M. Kulęg1orwSikIi.Eks,po'z)"Cja: s,tyczeń-I:'.necień,
NIEMUZEALNE
G i ż y c iko, Miej,Siki Dorm Kulltwry
,,1 Wystawa
P'oiko'l1lku:reorwaPllasrtytki Obrzędorwej
10 tematyce
zimowej"
Opraw.a pllaSlt)'czna: B. Chludzińslka-Grąz:iewicz,
ikonJS'Ultacja: B. Chru{}zińska-Grąz'iew1 CZ, Z, J8Jrosz,ek. Efi<::slPo:z)'cjla:
5.02 - 12.02. 230 eksponatów.
W",półorga'l1JiJroItOIf:
WojewódZlki DQm KuJtwry w Surw·ałJkach.
I
S e j n y, Mli,ejs:klo-GmimlllyOŚlrodek Kultu:ry
"pi[,ezlenltacje'8:2 -
Przegląd
Scena:rilUslz i Qpmwa
elk6ponaliów.
p:rac twórców
ludowych
plast)'ClZlt1a: M. Ka!npowicz.
WOJEWÓDZTWO
i ,plastyków
BkSIPozycja:
aJIrul'torow"
26.11 ~~U1. 91
SZCZECIŃSKIE
MUZEA
S'Z C'Ze c i Ill, Muzeum
NaTodowe
"KuHu!l'a Indian
Andów ,i dżunigLi IPe:ruwiańsJkiej"
ScenaT~u"z: J. Łapott, oprarwa plas:t)'lczna: D. Boehlllke. Ekspoz)"Cja: 7.11.811- 18.04.82 w Muzeum O'KU"ęgOWymZJiemi KaIi'slkiJej w K,a:Lislzu;29.06 - 14.09 w Muzeum Okrr'ęgowym w Sie:radzu; 17.09 - 17.11 w Muzeum Ziemi WieluI1slkiej w
WielunLu; 20.11.82 - 3.03.83 w Muzeum Hegiona1nym w Ra;dom~ku. 221 dkLSponatów. Forder.
INSTYTUCJE
NIEMUZEALNE
S z c z e c i n, W,ojewódiZlki Dom bCuIltu['y
"Wojew6dZJka Wy:st,awa Pla st)'lcznej Twó[,cZJości Ludowej
i AmarU)[;:iKiej"
Seelllariu6lz: H. Ore.>lk:a,olprr-arwaplastyczn,a: S. Wojda, lk-orlJSult.acja: Dział gtJl{)gralf'ii Muz€lU'm NalI'Cl'doweglQW Szczecinie. Bks:pO'zycja: 1.12.82 - 9.01.8.'3.300 ekspolIlaJtów.
l
WOJEWÓDZTWO
INSTYTUCJE
TARNOBRZESKIE
NIEMUZEALNE
Ta'l'nobT1ze,g,
WQjewódJz:ki DQm KultUTY
"Ogrody
z modej W)'lQlbra~nIi-
malarstwo
E1eo.nory Bery"
383
Kronika
Scel1i3rJuSlZ:J. Myj~;k. Eks,pozycjoa: 20.01 - 20.02. 20 ek's.ponattów.
"Dawna
5z'OjplkaklfakoW'Slka"
Scenami'l.l.5!Z:J. Myjaik. o;pra,wa .pla$tyc:zna: H. Bilecka, T. Sl.a:>iz.ewSlki.EkSJPOzyeja: 1 - 12.03. 16 eksiPo.nat6w. Ws!pćło1)gtanJiza1<olI1zy:
Mu7.e'UIffiOkiTęgowe w Sam.do.miemu. Muzeum Hi'SJtolfy=e w K.ralkow1e.
..BLo.gosł<llWienis7.az.el'O<Ścią-
malalrstwo
Jana
KaZ[1.oc:k~ego"
Sc(),n.aril\.lJ$z:J. Myj,aik. EkspOIZycja: l - 30.03. 25 cc1{s!pO'l1a:tów.
Ws/póło:rgall1li.za.tor:
WojewócWk'i Dom Kulltulfy wRzeSIZowie.
"BłogQf;łialw:ienislzczerościią -żhiol'owa
wystaJwa malalfzy tzw. naiwmych"
SeetnalfllU'SiZ:J. MyjaJk. Ekspwycja:
16 - 30. 03 w Zakł,aJ<io.wym Domu KuLtu'ry
w GOl'!Zycach; 10 - 30.05 w S'tas<wwl'iJk'imDomu KJu,ltUlfy w StaSJZflwie. 15 eksponaltów. W,,,półor,ganizal1.·omy: Zakła,do:wy Dom Kultury w GO!rzy:ca'0h, StaslZowski
Dom Kultury w Stm~!Zo!WIie
.
..Błogoslawieni
Isxczeroścuą -
ma,lalfs1!wo T'eo.fila Ste'lma,cha"
Scenaa:ulU:>z:J. Myjak EksJPO'zycj,a: 9.04 - 20.05 w Domu K,ultUlfy w J'a11JOWlie
LubeblkJm. 20 ckSJPOnatów. W,s,półol'lganlizaJuOfI':Dam KuIWil"Y w Janowie
Lubelskim.
"SZ.tuk;'1 ludOIwa i fo~k,l·o·rwoóewódJZitwa tamnooI'zeskiego"
Scen.ari·lIJSIZ:J. My}ak. EkISiPO:zycj,a:1.05 - 30.05 w Gminnym
Ośrod1ku Kułtury
w Zdziłowicach.
30 foto,gTatlili. Wsp6łol'ganirzator:
Gminny O§,rodek Kultury w
ZdLilowicach.
.,Aktualny s,tan kultury ludowej
w wojewód:ztlWlie taTnobr.zesildm"
ScenamiJu'SiZ:J. Myj-aJk, o,prawa plastyc.zna:
Ekspozycja: 2 - 15.05. 60 eks.ponat6w.
M. Bob<rorwiSlka,M. Pi'leclm, J. Gawel.
"Nas.:ze S'UKCesy na Og6olno'PO<lsik:imFelSltiwalu kapel
w Kazimienzu"
i śpLewaikó,w lu'dowych
Scenall'i'IJsz: J. Myjalk, opraw~ plta:S1tyc;zna:M. KąCika. Eksrp<)lZycja: 10 - 30.05 w
JanowSlkim Domu Kulrtu.ry w Ja'nowie Lubelskim. 50 C!k:sponatów. Ws.półoTga'l'lri;zator: J~,nowsik'i Dom Kultury w Janowie lubel.sl]dm.
"WIanki
sob6tkowe"
SeC>llaaWiS,z:J. My'jak, oprawa p],aiStyczna: T. S1.arszewski, konsulta.ej,a:
.';izeJ..Ekspozycj<l: 20 - 24.06. 15 ek'spOJllatów.
K. R'Il-
"CeiTam1ka figur,a,lna Ka.rol,a TtomczY'ka"
8cen:ari'UJS:zi ~plfaw,a plla's'tycZlla: J. Myjak.
Elks[)Ozycja: 1 - 15.07. 30 ,ekSJPO!l1aiów.
"GusŁa 1aiSowlaclkde"
z wridowi'slk,a follkUorys~yc;zn(),gofoloifC\polfltaż Mamialna ŁaibiJSrza
Scen:ari'll5JZ: J. Myjaik, oprew,a plasty=a:
H. FiJecka. Ekspozycja:
1 - 30.09. 30
fotO:gr.afii.
"SzJakami
kultulfy !JuJd.owejfutOT~taJŻ
Janowskd·e"
&e.nal'ius'Z: J. Myjafi<.ElkSlPO<Zy:cja:1- 30.10. 40 ·f'CitografiJi autorotwa:
A. DY'la, M. ObaiTIZaa1lka.
M. ŁabiJsza,
384
Kronika
WOJEWODZTWO
TARNOWSKIE
MUZEA
T a 'r fi 6 w, Mtuizeum OkJrę,gowe
,,Mala(l'Sltwo na saJkle Joilanrty Pęlksowej"
ScenalI1ilu.sz: A. Bartosz.
kat.
EkSlp<o<zycja:30.01 - 1.9.04. 266e1kJsipomatów. KattJ<-l<1og,pla"Świątkd
patrz
-
NOf\\o-Y
Sącz, Muzeum
z Paszyna"
Ok!l"ęgowe
WOJEWODZTWO
TORUŃSKIE
iVIUZEA
B il"o d fi i c a, M urz.eum Reg.iJolnawne
"P'OISlld haft
patirz -
TOIr,uń, Muzeum
ludowy"
Etnog:raficrme
"Podha;la~
m.a'la,rst'wo na szikle"
pań:nz - TOil"uń, Murz.eum Etnog)rati'OZ'Ile
Gr iU d IZ i ą d Z. Mu.zeUlll1
"Po;ls1kiihaft ludowy"
patrz - Toruń, MU2etlJ1l1E!tn<~grafic;l111e
T o il"U ń, Murzeum Etno.glliad'icz.ne
"W,isła w :sztuc,e ludowej"
Scena[·riusa.: A. Blachow.siki, oprawa plals'tyczna: J. W.a,Ś\ko. Ekspozycja:
13.03- 205 Muzeum Z~iemi KiuoawsJkiej i Dobrrzyńsbej
we Wlocła'wlku. 83 elkSpoill<l.lty.
W'SIPÓło.rganlirz.art'Oll':
M'urzeum Ziemi Kurjawrsudej i DoIbirzyńsikliej we Włocławlku.
Scena'riusz:
A. BŁachOW1sikri,opralwa p'!-aISJtycZlna:H. Masrzkiiewicz. Ekspozyoja:
21.07 - 23.09 Muz€lumE1mo,g'raDicznym
w ZiielOl!1ej Gó,rze z sri€ldrz,ibąw OChlli.. 88
ekiS!PCIDatt6w. Wsp6łolliganizatoil": Muo?}eum Etnog1wfiicz:ne \II ZieLornej' Górze z
siedrz.ibą w Ochli.
SC€lllarius'z i 'Oprawa plastyczna:
A. Blachow:Siki. Eksrpo;zycja: 15.10 - 4.11 TQII,vanzysJtwo Sztuik P,ięknych - stalI'~l KOIrdegaTda - w W a,rsza wie ,
"Tw6rczo<ść Srtallli'Słiawa Korr;py"
SC€llla.riusz: A. BlachoWisiki, 0iPTawa pJas1yciZ;na: A. Bednarek
- 30.05. 93 ,E'k~a1:a;j;y. ImlOn'martoL
"Dziiedko w sztn1c'e ludowej.
Tw6rczość
Eks.poz.ycja:
Hl.O:l··
dla dizi:ecka"
&ena[Wum: A. Błachowslki, CJlPiI'aJWa
plastyoma:
EikSlporzycja: 20.03 - 4.05 Mu:zeum Otk.ęgorwc w Go:IZowire W'iel:koopol"ki'm 112 e:kspOlllal16w,
"SlJroje Ii ~doby
part'rz -
W·,wsza'\'Ja, Państwowe
1nJdiaJn A.merrylki ŁaCJińls,ki-ej"
Muwum
"WSpólczes1lle ludowe
EitJ1JOIg1raficzne
mala!"Stwo na szkle"
385
Kronika
Scen,}rius,z i oprawa plaiS1tyczlla: A. Błacho'\Vslki. 'Ekslpozycja: 2.04 - 10.05 Muzeum Okręgowe w Łomży. 43 eksponaty. W:spółorgaDliz,atm: Muzeum Okręgowe
'.v Łomży.
"Dywany dwuos'no'\\Towe"
Scblariusz i o!pi'awa plastyczna: K. Tursika-Skol\\'If1onek. Ekspozycja: 5.04 - 26.07
:\Iuzeum w Łowiczu. 34 ek!srponaty. WSpółO!figanizaltO'r:Muzeum w Łowiczu.
Scenariusz: K. TUfSika-Skowronek, opr'arwa lpastycz'na: Z. Fiszer. Ekspozycja:
12 - 28.10 Muzeum Okręgowe 'w Simadzu. 33 eks;pona1ty. V!siPóh:~rga'!1izator:Muzeum Okręgowe w Sieradzu.
"Haft ludowy"
Sc<'nar'iu.sizi oprawa pla~tyczilla: K. TUfSlka-SkO'wDonok,.Eks'pozycja: '14.04 - 14.06
Muzeum Oku'ęgowe w Przemyślu. 63 eksponatów. Ekslpozycja: 24.07 - 15.09 MuZl'um Ok'ręgowe w Kaliszu. 70 ek:spollla,tóW.WS\lPółorganizator: Muzeum Okręgowe w Kaliszu. Ekspozycja: 24.11.82 -15.01.83 Muzeum IW GruchiądJzu. 82 ekspo,laiy, Wopółmgalni,zalto'r: Muzeum w Grudziądzu .
.,Kultura
Ilnaterialna
Paluk"
Scenarriu:s,z i Olp1"awaplastyczna: 1. vViron:kow:;lka.Ek.sipozycja: 15.04 - 15.09 Muzeum w BiJslku;piu.108 eks!pona1tów.
"Malarstwo
ludO/we na szkle"
ScenarilU!sz ,i oprawa plas!tyczna: A. Bla,chorwslki. EkslpOlzycja: 15.04 - 15.09 Muzeum R€lgliorna,llne
w Brodnicy. 47 ekspo'natów.
"M. C.llIrie-SkłodO/wska w rlz:eźbie ludowej"
ScenariusiZ i OipDawa plaIS1tj!1C~na:
T. Nemere.
,',la'wowa nr 8 w TOTuniu. 9 ek:slpon~\tów.
Erkslpozycja: 'l - 30.06 S~oła
Pod-
"WyClinanlka ludowa w P1oI1Isc,e"
Scenariusz i oprawa plas1tyc:zna: L. Tyczyńs.k,a. Ekspozycja: 2.06. - 10.07 Muzeum
Okręgowe w Zamo£ciu. 91 ,eksponatów. Ekspozycja: 11.06 - 2.07 Zakładowy Dom
Kultury "Przą'mkzka"
w Toruniu. 28 eks,ponatów. ScenaU'iusz: A. Błacho'wsk,i,
opraw.aplastyczna:
T. Neme'l"e. Eklspozycja: 18.11 - 9.12 Klub "Pegaz" w Toruniu. 36 eksponatów. Scenariusz: L. Tyczyńs1ka, opDawa plastyczna: F. KukHński. EkstplJiZycja: 6.12.82 - 6.01.83 Muzeum Ziemi Kociewskiej
w Stro.ga'rdz'ie
Gdańs.klim. 78 ekspona'tów. W,~półorogarnizaitm: Muzeum ZiJemi Kode'MSkiej w
Starogardzie Gdańslkim.
,.Malowany fajans wlocławsiki wCizoraj i dz:iś"
Scenariusz: J. Dąbro'wsika, J. Łukasiewicz, oprawa plastj!1c'zna: J. No,wierslk,i'.
Ekspozycja: 11.06 -10.1. 566 eksponató:w. WspółOlr:ganizato[': Muzeum OkręgO'\';'e
we Włocławku. Plakat.
"Współczesna
rzeźba
Ludowa Pomorza"
Scellarius'z i oprawa plastyczna:
B. Dudarewiclz. Ekspozycja: 23.09 - 4.11 Muzeum Ziemi Kociews1kiej w Staro,gardz.ie Gdańsk,im. 57 eksponatów. Ws'półorganizator: Muzeum Ziemi Kodews.ki:ej w Starogardzie Gdań,s.klim.
"Rzeźba ludowa Borów Tucholskich
i Kalslzub"
Scenariusz: A. Blachowsiki. Ekspozycja:
5.10.82 - 31.01.83. Muzeum
choli. 64 ekslponaty. Współorganizator:
Muzeum w Tucholi.
"Białoruski
'25 Lud,
t. LXVIII
haft ludowy"
w
Tu-
386
Kronika
SC€lnaa:iruSiZ
i orpraJWuplastyoz11a: K. Tuns\ka-SJmwrOll1'ck. Ekspozycja:
40 Msponatów.
"Betleem ludowe"
15.10 -15.11.
Scooariusz: A. Bła'chowski, oprawa pl,as'tyc-zna: K. SzałUtSna. A. Fulaa·czy;". E"$!pozycJa: 10.1282 - 7.01.83 Wojewódzki. OŚirodek KuJotury w Gdań:S!ku. 30 C'bpO'na\tów.. WSIPÓłIQlrgaTIliJz<lJtorr:
Wojewódzki
Ośrod€lk Kultuil'Y w Gdańsku.
"TwórcZoQ'ść rudowa
ScenariJUsz i oprawa
,ponatów.
województwa
to'ruńsik1c.go"
plalSl1.yc:Zl1Ja:
L. TyczyńSika. Ekspo:zycja:
"Tra.dycyjne
13.11 - 5.12. 90 c'k,
węd'k<lQ's1lw,ow Pol~ce"
Scenaa-iruslZ: W. Ous'zewsiki, o<pI'aw.a !plastycZJl1a: J. Pietrzyk.
- 15.03.83. 250 eksponat6w.
Plakalt.
WOJEWÓOZTWO
Ekspozycja:
1112.32-
WLOCLA WSKIE
MUZEA
W 10'c la w'elk, Muzeum
Ziemi K'uJja<w"kic.j,j DabI'zYI1slki~!j
"Wisła
Ipalt:nz-
T,()l'UI'],
Muzeum
w sztuce
ludowej"
Etnograficzne
"Sv\urka J,udowa Kujaw
~ Z.i€lm:iDohrzyilsJd-ej"
Scoooaa'iusz: I. SW'ięch, oprawa plasty,c7Jna: J. Now,i·erski. Ekspo'Zycj.a: 15.07 - 20
250 eks'Poll'lat6w. Katalog.
09. Ok
WOJEWÓDZTWO
WROCŁAWSKIE
MUZEA
.,Reg·ionalne
palr·z
t. 67
Etl1Jogl'a:£icZineWystawy
!patrz
t. 67
Etoog:rafiJc7IDe Wys.tawy
,pa'trz
t. 67
Ebnol~aficzne
,,6 tysięcy
"XVI W.ojewódzki
la.lki świata"
CZaJSlowe.zoI'gani'zowane
lat ceramiki
Czasowe
L
.lJU·d 1983.
z.org.a.rn.:wwa.rl!cw 1981
1'.
Lud
na Sląs,k'u"
Prnz-cgilą-dPlastyiki
WySltawy Czasowe
"XVII Wojewódzki
rw 1981
1983.
Ama,\olfsrkiej"
7Jorrg.anoi.z-owć\iI1Je
w 1981 r. Lud !l983.
PrzegIląd Plastyki
Armatorskiej"
Scenanirus:z: S. Szmi,dt, oprawa plaJSltyc'Una: T. W'wńsJki. Ekspozycja. 18.09 - 17.1 O.
180 eks'PQnatów. WSlIJÓł,o([lglani,zatQlr:
WO'jew6'dz:k'i Dorm Kuhtu.ry we Wrocła·wiu.
"Broń
paltI'rz -
Warslzawa,
;patrrz -
Opole -
Wyslpiaorzy Pacyfiku"
Pa]lstwQlwe Mu.z,eum Etnograficzne
"Opolsikie slrroje ludowe"
Bier!kO'W'ice,Muzeum
Wsi Opolskiej
387
Kronika
WOJEWOOZTWO
ZAMOJSKIE
:VIU Z E A
B i l g o raj,
M~lf,OOIffi
Rzemi,osł Ludowych
"MaLaTSliwo Ludowe zamojszczYZJ1Y"
E,kspozycja: 1.03 - 15.04.
"Zdoibnictwo obrzędowe"
WOJEWOOZTWO
ZIELONOGORSKIE
MUZEA
Z i e lon a Gór
a, Muzeum Etnograificme
'z siedzibą w OchIi
.,Rękodzieło ludowe i artystyczne
wojetwództwa z1elonogórs1kiego"
Scenariusz: B. Łakoma,
Ok. 250 eksponatów.
oprawa
plastyczna:
S. Para.
Ek'spozycja:
15.05 - 15.07.
"Wisła w sZltuce ludowej"
,pM'rz -
Toru l'!, Muzeum Etnograficzne
,.Ludowe obrzędy i zwyozaje dOlrQlcznew zlidonogórC<"iem"
Scenariusz:
82 - 23.05.83.
S. Bydalek,oprawa
plas1tyc'Zna: H. Maszkic,d·cz.
285 eksponatów. Katalog.
WYSTAWY ZAGRANICZNE
ZORGANIZOWANE
EkSlpo:zycj:d: 15.10
W 1982 ROKU
CZECHOSŁOWACJA
Bratysława
"Miikolaj Kopernik
wpolSlkiej
rzeźbie ludo-wej"
Scenari:ulsz i oprawa plastyczna:
L. Tyczyńsika. Ekspozycja:
1 - 14.04 Ośrodek
Informacji i Kultury Polsikiej w Bratysławie.
74 eksponaty. W'sp6ło.rgan>i2:ator:
Ośrodek InformacH i Kultury Polskiej w Bratysławi'e.
"Pol,ska wycinaJlIka ludowa"
Scenariusz i oprawa plastyczna:
L. Tyczyńslka. Eikspolzycja: 1 - 14.04 Ośro,dek
informa'cji i Kultury Pol:sk<iej w Bratysłaiwie. 95 eksponaltóv,,'. Wsp6łorganiiZa·to'r: OŚirodek Inf'ormacji i Kul,tury Polskiej w Bratysławie.
Zilina
"Milkołaj KopeT111kw polskiej
ScenarliUSiz
25'
oprawa
irZeźbie ludowej"
pl1a.styczJlla: L. Tyc'ZyńS!ka. Ekspozycja:
10.04 - 4.05
Dom
388
Kronika
Związków Zawodowych. 74 elksponaty.
i Kultury Polskiej w Bm1tysławie.
W:;półoTlganizat01': O~ode[k
Informacji
"Polska wycinacr1Jka~udowa"
Scenaa-,1u6z i oprawa pJa:s1ty'C:Zna:L. Tyczyńska. Eks;porzycja: 10.04 - 405 Dom
Związków Zawodowych. 95 eksponatów. Współorganizator:
Ośrodek Infmmacj,j
i Kultury Polsbcj
w Bratysławie.
FINLANDIA;
Oulu
"Dzieciom poprzez lalkę"
Scenariusz:
M. Pinińslka. Ekspozycja:
7 - 27.07
WspółorgaQ1!~za'tor:BLb!l1otelkaMiejska w Oulu.
Val's
BiblJi<Jrt.eUl:a
Miej'Sika w
Oulu.
a
"DZiiedom poprzez lalkę"
Scenar1usz: M. PinJińs1ka. Ekspozycja:
Wsp6locg.ankaioT: Muz,eum w Vassa.
NIEMIECKA
REPUBLIKA
3105 - 27.06
MUZCiUlffi
w Vassa.
Folder.
DEMOKRATYCZNA
Berlin
twórców
"MalalI'sltwo nadwne
województwa katowickiego"
8cenar1U1S1Z:K. Kaozko. Eikspozycja: 21.07 - 9.08 Oś,mdeik Infotrmacji i Kultury
Polslkiej w Berlinie. 49 eksponatów.
Katalog, ilnfocrunatolI'. WspółoTganizator:
Oś.rodek In.folrmacji ,i Kultury Polstk1ej w Bea'linie.
Iwonna
Grzelakowska
KONFERENCJE, ZJAZDY I INNE SPOTKANIA UWZGLĘDNIAJĄCE
PROBLEMATYKĘ ETNOGRAFICZNĄ W 1981 ROKU
M i ę d z Y 11 it r 'U d o wa 'Se s j a n a u k o w apt,.
"Ku:J1tura i slZtuka lu,dów
raddeckich
republik Azji Srodkowej" (Warszawa, 23 - -6 kwietnia). Or~anizatorzy:
Muzeum Azji i Pacyfiiku w Warszawie, Zarząd Muzeów i Ochrony Zabytków Minisrterstwa Kultu1ryi Sztuki. Referaty: Z. Ja s,jeWlic:z,Sztuka stosowana Uzbekistanu
a procesy przemian
spoleczno-kulturowych
w II pol. XIX i w XX w.; N. Syczowa,
Sztuka dekoracyjna
ilzji
Środkowej
i Kazachstanu;
J. Ps~rusińska, Sztuka bylych
389
Kronika
do historii
sztuki
wspólczesnej
narodu
kirgiszbiorów Muzeum
.1zji i Pacyfiku
z kręgu mu<.ulmańskiego
Azji Środkowej;
T. Majda, Wątki literackie
w malarstwie
miniaturowym
Azji Środkowej;
Z. Nowak, Odrodzenie
Bibi-Chanym
(stan obecny i możliwo.~ci rekonstrukcji
słynnego
meczetu
Tamerlana
w Samarkand=ie);
F. \\'okroj;
Właściwości
populacji
nomadów
nad Amurem
przed. półwiec.:em
(z badań prof,
S. Poniatowskiego);
M. Bero, Wkład Leona Barszczewskiego
do poznania
kultury
ludów Azji Środkowej
prezentacja
zdjęć i przcźroezy; Z. Now.a·k. Tradycje
Omirbeka
w.~ród. Karakałpaków;
E. Ro:sochacka, Kolekcja
rod.:iny
Kulczyckich
.icrko
źródło do badań nad kobiernictwem
orientalnym.
Sesji row·aU'lzyszyŁoo~warcie wystawy w "Zachęc·ie" pt. Sztuka ludów Azji Środkowej
i Kazachstanu
l.organizowanej przez Min. Kultury ZSRR, Min. Kultury i S:ztuk'i PRL, MLbzewrn Sztu:ki Nal'odów Wscho'du w Mos;k'wie, Muzeum AzH 'i Pa.cyf,i:k)l w 'Warszawie
i CB\VA.
Uczestnicy sesj.i wzięli udJz,1ał w wycieczce do Krakowa
gdzie o'g.ląciali Q-rienta'1ia
w Państwowyoh
Zbiorach Sztuiki i w,z;ięLi udział w Spotkilliliu 'Z prof. Jerzy SzabloO"\vsikimora.z do Zakopanego
gdzie oglądano koIc:kcję dywanów
ze zhiqrów rodziny Kulez.yekich z'najdującą sdę w Muzeum Ta'trzails'kim.
afgańskich
kiego;
Kirgizów
Z. Ananicz,
-
przyczynek
Komunikat
n/t
II O g ó 1 n ,o p o 1 s k i e S e m i n a J' ,i li m E t n o log i c z n c ,po,ś\vięco,:~ fitoterapiii ludowej (1,8 VII). Orga.n.iza.torzy: PollStki'e Towar.zy.sJtwo Ludo-zlla\vcz(' Oddzia-l
w Rze~zow'ic, Ka,t-edra Etnograf H Un:irwersyt€·tu W'l'Ocła'l'\'s!kie~o wr,8Z z Kołem
N<lJuko'wym Etno'grafów. Refer.aty: H. Bwrchał"'d, Możliwości
archeologii
w ~lJk"'.'sie
badań nad ziołolecznictwem
w pradziejach;
J. Dąbro'W:~ka, Ziololecmic:wo
w .~wicCle "Flora
Silesiaca"
H. G. Mattuscki;
R. Sa,chs, Ziołolecznictwo
ślqskie w ś'wietle
"Stirprium
et Fossilium
Silesiae (1600 r.) K. Schurenchjelda:
W. Ci"ov.'ski. 1\. Paluch, Surowce kumarynowe
stosowane w ziololec,:nictwie
ludowym
na lerc'rtie Pol~
Skl; T. Mars.zewski, Problem
identyfikacji
i pochodzenie
rnalabathrum;
A. KowalSika-Lewi'cika, Znajomość
zióŁ leczniczych
i ich użytkowanie
wśród
ludności
wielkiego miasta w 1981 r. na przykŁadzie
Krakowa;
E. Szychow.sk8- Baebel, Elementy
magiczne
fitoterapii
ludowej
Terlc;:ika, Wykorzystanie
.:iół
na
przykŁadzie
w medycynie
Kujaw
ludowej
i poludniowych
'W
K(ts,~'(b,
W.
Lubelskim.
S e s j a p op u l a r 11 o 11 a u oko w a pL "Fo,liklor Górnego Sląskn"
(Op<>lc ;~ IX).
Organizatorzy:
Oddział PTL w Opo'lu. Opolskie Tow;:hJ.·'zysi1.woKulturalr.o-O.Ś>wiatowe, Muzeum Wsi Opo·!skiej. Referaty: D. Simonides, Zadania i drogi rozwoju
folkloru na Górnym
Ślqsku;
H. Wewł,owska, Obrzędowość
doroczna na Górnjjm Sląsku; T. SmoliilJ~k<\, Przemiany
w sztuce gawędziarskiej
(na przyklGd:ie
folkloru
śląskiego);
J. Hajduok-Nijakowsika,
Świadomość
historyczna
w tradycyjnym
'olkU)r:e ślqskim; B. Zura:kows!ki, Wartości estetyczne folkloru.
JugoOslowiańsko-polski-e
sympozjum
pt. "Ro:dJzi.!ta PO],.->K,l i: jugoslawiailska
w świetle badań etnologicznych"
(Poznań, 21 - 23 IX). Orgaul.iJzatQl',zy:
Katedra Btnogrr-afi'i UAM w PoznanliJu. Refemty:
Z. Jas'iewicz, Polskie etnologiczne
badania nad rodziną po roku 1945; P. Vlahović, Organizacja
rodziny
i iycia rvdz'innego we współczesnej
Serbii;
D. Drljaca, Starszeństwo
(seniorat)
małżon.kl
w TOdzinie wiejskiej
migrantów
sezonowych
w ostatnich
stu latach;
Z. S,ta.szC!Zlak,Ob"rzędowość rodzinna
jako wyraz przemian
obyczajowości
wiejskiej;
Z. Divać, Transformacja
obrzędowości
rodzinnej
w warunkach
współczesnych;
M. Malesević, Obrzędy
(rytualy)
B. Walendows:ka,
rodzinne
związane
Przeob1'ażenia
z menstruacją,
rpligijności
rodzin
weselem
w
i pierwszym
środow'isku
wiejskim;
porodem;
B, Li.-
390
Kronika
nettt', K,tU ura muzyczna
rodzin
wiejskich
w Polsce; A. Brenc.z, Hodzina
wiej:;ka
u środO'wisko mieszkalne;
J. Bursata, Wietoaspektowość
etnografic.:nych
badcni nad
rodziną;
N. Pavković,
Teoretyczno-metodologiczne
podejście
do badait
nad jugosŁowiańską
zadrugą
z XIX
i pierwszej
polowy
XX wiekn;
L Kovacević,
Podcjścz.e
metodologiczne
tv nowych
badaniach
nad ::adrugą;
M. Rad'Ov<llllOW·ić, ProbLem etnologic: nych badań rodziny
w świetle
współczesnych
mirjracji
ludno,~ci; J. Bcc1l1ars~~i, Z badań nad pr::ekazem
ku.lturowym
w rod:inic;
D, Bra-lit, Znaczenie
.~Iruktury
wieku
w 'rodzinie
w badani.ach
kultury
duchowej:
M. Bw::h(J'IV,,'ki, Systemu
teartości
rodzinie.
/0.'
Próba
o~;reśLcnia
problematyki
i .:all)~dl
/porctyc:
nych.
Ses~a
mu,zeologiczna
pt. ,,50 lalt w ,;lui-bie ll<:\luki i j,ulhlry
193\-1931"
{ł-<ó-dż, l Xi. OrgaJlJi7.atorzy: Pallstwowe
Muzeum
Al'chcJogi,czne
: Elnoglrafi'cznc
w
Łodzi. Referaty:
B. RymaS>7.cwSiki, Nauka jako ins/ntment
pracy mu:eów
polskich:
K. lVIaku:.sk:, Teoretyczna
koncepcja
wspó/c:csnc[1O
mu.:eum
etnoflrafic:nego;
/\.
Kanwis.zc':·, Muzealne pracownic
Iwnserwuu;1'skic,
icl,. cde
i ::adanin;
M, Piniil.''ka,
LalkG
widowiskowa
w mV:'cum
T. Ła,,;cc7.ew,;I~a. 7.:n.by/r'l.: mu:'ect1n.l1 IV ró.::n)<ci!
aspektach
cL ;lllalności
wychotva wczej.
S te m; ;1 a l' ,i u m kr Gljo z n aw c z c p.Jl .. ,Sladam.i
WiJ;cc:l\lte-go Pola w Wiel(29 Xl). Organizatorzy:
Komisja
Kr,ajo7.Jlawc:za
ZWPTTK.
K·omitd Osie<iłowy Gdal'll;k - Sob~es'zewo,
O dd'zi'ał PTTK
StOCZl1i G·d'Il'rs1<icj. Rada Opi'C'kuJ1C:Z;1
Izby PamiĘCI: W. Pola.
i<opois-ce"
S e s ~ ,{ p.t, "S.wiat 'DJadzmysło1wy w p{);bkiej k'UJtouJ.'zc l,udowej"
(K,raków,
30 XI).
Or;gaJ'lLzato'rzy: PoLslkie Towarzystwo
Luo,olznawClzc, Mu!zoul11 Etno·g!raficzn.e
w Kra!kowie, Referaty:
U, Lehr, Zmora,
strzyga
i wampir
w wierceniach
ludowych
Beskidów:
A. Szyfer,
Demony
donwwe
i inne w Polsce Północnej;
B. Buranu'wS!ki,
"T>1orou:a
Polski
d:iewica"
i
SrocJ.1.wwej;
A.
roznosiciele
-Lewid<a.
Zycie
pozagrobowe
J. Kamocki,
ludowych:
Świętokr:yskiego.
\V K"rkow.ie
Sesji
.:ara211 W
KowaIs:ka
towarzys,zyło
wier:cniach
ludowych
Wllobrażeni.a
.':mierci
tv
w!er.:eniach
o~warci,ewy""tawy
w poJsil<ic'j klll·lU'1~I.C' lu·drnvc.',i.
pt .. ,Diabły
na
w
ziemiach
wierzeniach
mics:kańców
re:ionv
w Muzeum
Etno,gYaf.icz,nym
Z;lg,a-dn.i('nW
d("mono,]ngi<:zne
~\'Vku1ttli~'Zt? hlc1()/\\"ej:'.
Z e b:'
ó r..,j ,;
Komisji
n r. D. Tylkmva,
EtnogTaficznej
Oddziału
P_-\:--; w Krakowie:
Farma.kologia
ludowa
mieszkaitców
wsi
/-:.ur])ack icll
CG Pol-
2-4 fI
- Lewicka, Cz:osnek tv kuchni, medycynie
i m.anii,
J. Kłimas,zewsoka,1Hetoda
geograf'iczna
i .iej~astosow(/71i('
u: et/loomjii.
:3: III.
Cz. Robotycki,
Folklor
czasu strajkn.
28 IV. l\I.Ko·n:-ec-ki,
Problem
syntez.y
sce; ;\. K0',\'aLska
nego
;;lanll
badail
i stanu
kresu budolcnictwa
!II. Pak ropka.
zachowania;
ludoweoo.
UJ
26 V. L. Dzi~gi,el, łVspó/.czesna
cje
bu.downictwa
ludowego
tv .'wiell<'
J, Czajk'o"Nski,
Najnowsze
publikacje:
za-
1. Tloc:ka
i doc.
Polsce.
Omówienie
polityka
rozwoju
książek
prof.
rolnic:cgo
akwa/-
Libii
i jej
implika-
Ewa
Karpiil.ska
kulturowe.
14 X. .\.
Fento:l,'
7 xn. R. RCliillus"
Scotland's
changing
Postać
lemkowskiego
countryside.
znachora
-
baczy,
Grażyna
Kronika
ZARZĄDU
391
SPRAWOZDANIE
GLOWNEGO POIBKIEGO
TOWARZYSTWA
LUDOZNAWCZEGO
ZA OKRES OD IX/1982 DO VIIJ/1983
~a 58 Walny:m Z'grQlmadz.eniu Delegatów PTL, obJ·a·drującym w dui.ach 10 -12
wrześn·:a 1982 r. w Kahszu, wybrano nerwy skład Zaną:du Główneg.o w o'soba'ch:
dr A:1:1;: Kowa,l.ska-Lewicka
- p.rezes, di!' St:mi:sław Chmielowski,
dr Ma'rek Ga\Vqc';": Niceprc~zesi.mgr
Antoni Kuczyll,slk,i sekcr'e!ta.rz 'generalny,
dr Ewa
Fryś-Pi.t...tra.szkOiwa - z-ca sekretaa'za genel'alnego, mgr Gr,z.egorz Skalski - ;;ka'fh:1ik, ck J:mus.z Bohdano'wicz - z-ca slkar1:Jln,j,ka;członkowie ZG: prof. dr Józef
B:.<rszla, mgr Zofia JeŻ-Jarec.ka, d!f Janioo Nijakowska,
.mgo[ KaLina A11!tonQWd'~'Z,
mg':' L.lgen~u<:z Jawn:'ski, dr .Janusz Ka,mook'i, mgr Ma'r:ia Gołubiko'W. mgiI' Marzena
Sc:iisła, mgr Irena Lechowa, m!!ir KrY'Sltyna Kac'zko, mgr Aleksandra
Tys,zkowa,
doc. dr hab. Jadwiga Kucharska; z-cy członków ZG:mgr
Jan Palka, dr Krzysztof
.:\1a:'<:u1.',;';:.
mgr i\1aria Parnowska. Główna Ko,misja Rewizyjna: doc. da: hab. Ed'walrd
P·ieLa'szl'k ,-- pnewodniczący,
mgr Józef Lech - sekret'arz., ,doc. dr hab. !'.·n:drzej
;V1i,k(jL:jC'lY~
- członek, mgr Magda,lena KOipac-z,mgr Stefan Lew - z-cy człol!1ików
SlId Ko-leżeibki: p,r·of. dr Ain.na Kubrzeba-P.ojnarr·Oiwa - przew'OodJniczący, pro·f. dr
Doro·la Simonide-s, prof. dr :Yl<uriaPriiffemwa
- człoJliko-wie, dJ: Lo'ngin lVIa,Licki,
doc. d:', hab. i\'Iari.a Gladyszowa - z-cy c,złoa1,ków.
\V o::\1'e"ie s:pr:nv(ndawczymodbyło
się s,iedem po'siedizel1 Pre'ZydiiUm ZG PTL,
\vi-;tórych ~lczes,tlliczyła większa ..ść cz!-oników P,re:zydium. W oikresie tym odbyły się
:ówllież dwa po,siedzenia Za.rządu Głównego. Na SIledem Prezydió\v ZG PTL dwa
odbyły <ę poza tCirenem siedziby Zarządu Głównego. Od S'tyczJlia 1983 roku ze
\\"Zglęc!u :1,) póJro'CZny pobyt skarbHiika ZG PTL mgr e. Skalskiego na stypendium
z:lg;',micwym,
w czynnościach
·urzędowych w ramach Zarządu ,zaS'tęp()1wal go dr
Janu<;; B'Jhdanowicz, statutowy zastępca skarhl1Ji,k,1.
\V styczniu lS83 ]'.odby!o się w ł,odz.i wyja·zd<Ywe Prezydium ZG PTL. podczas
i;ló;'cg., Z;lp'JZnalll) sil; szczegółowo z pracą O';'1"od!ka 1nforma~ji;
Dokumenta.cji
Etnog,'"ficz!;ej i wspólllio przedys1kutowa.no plan pracy tej jednosItki na rok 1983.
Ostat:,;c w okresi(' sprawo,zdawczym
.posiedzenie Prezy,dium ZG PTL odbyło -s'ię
7 ',VU('ś;','a
J ga3 ,. \V Lat'1cucie, na 'którym omawiano
przed,e wszystkim sprawy
z:.vią;:~',.~ćz bieżącym W;llnym Z.gromadzeniem Delegatów. Tym sprav,mm poświęcone był" leż 'l'>tatnie \\' okresie "prawoozdawczY'm pO'siedzenie Z3Jrządu Głównego
PTL 8 ·.\·:·ze21i:1 ł983 r .. na którym Zarząd zapoznal slię do:kla'dllie z pracą PI'CZy-di;,m~. ";:ccpldwał ją : zaleci! do . .;'Z,zce-gólowegr)przedstawienia
'N,l1ne:nu Zg.romc..ldzelJ:u Dl'1egalów.
Pj~:"dlo
czlonkowie
Prezydium
ze PTL wizytowali dwukrotnie
redakcję
"Ludu" i ..Dziel \\'szys-lkich Os.kara Kolberga" oraz Ośrodek Dokumentacji
.l Inf-oormacj: El:wgraficzncj
\V
Łodó, redakcję
"Literatury
Ludowej
or·az -.I Od'dzialy
tef.C1II)\\·e l'TL. Wi'zytacje te miały na c,el,u bliż-sze z,,'po-znanie "ię ze ,;pccyfiiką
pracy :ych age-nd Towarzystwa,
poz,naalie ,i·ch kł01po'iów i bieżącyc,h problemów. Na
Prezydiach
ZG ohradujących
siedmiokcr'o<tn:ie :om,aw~3'n.obieżące slprarwy Towarzystwa i jego agend, do których m.in. n,\!leżały: sprawy wydawnie,ze,dys:trybucja
wyda'-.vnie:w, sprawy osobowe, polityka finansowa
Towarzystwa,
działalność biblioteki
i ODiIE, \vi'zy:lacje Oddzi,ałów, orgaln.izacj,a Wa'lnego Z.g'f'oma·d:zenia Delegatów, sprawy IO'Kaluwe -biura i 's'ekn:"talfiatu ZG PTL maIZ Bihl,io'teJki i A:rchhViUJl1Nauikorwego,
392
Kronika
działaaność
naukowo-<popuuacr·yzacyj.J1ia, wreszde
k'westia nowych człol1Jkó\v :]"J1Orowych Towar.zyshv,a. Ponadto us'taloil1o, ż'e po.s:zc,zegóLn;ic.zlol~]k()lw,ieZairządu"bcjmą opiekę nad ~~g€lndami Towa!!',zys1wa. I 'ta,k prac.ami Oddr,dal6w opi,c.kuje ~ię dr
EW<l-Pietras·zko·wa, \vydawnic-twamJi mgcr' An'toni KUC:':Y(lSlki,bibl,ioteką dr Marek
Ga1vlięClki,ODilE 'mgr Grzegor,z Skal'SkJi, opiekę nad u!!'ch.h,,"um n:loll-kmvym powic'J'Zi!no mglr B. Jankows:kiej,
a ,dr P. Dekow~k,i ·slprawuj.e orpi.cUi:ęnad Kołami Mil<:.'ników FolkloT'u, 'W 0pocu1i'e, Łodzi i KaJ,i:szu.
Sprawy,
które były przedmiotem
po,slicdzeil ZaTÓ\WlO
ZG, j,li1~ ; 1'1'c'zydiuil1l,
WY1llikały częściowo z toku .rea.li.zacji wnJioslk6w \V.a.l!:C1goZgl'O'ma-dzenia D:.'IL'g~ltóW
z l'O:kU 1982 O1'az były wyzn.ac.zane 'koniecznością po.rząd'iwwaJllia bieżących ~rudnQsci, a tafkże stanowiły reallizację sta'tUltowych 7..adia(1Towa'rzystwa.
Prz)bliżaj'lc
niektó.re z tych soprawmających
ważące znac.zeni'e ,dla pracy TO'walrzy.,iwa i jc'go
agend należy .podklfeślić, że zal'ówno Prezydium
jalk ,j Zarząd Gł6wny 'uzn;lly za
taką kwesJtię ba,zę lokalową Za.rządu Głównego Towarzystwa
i j('go w'!'{Jclu·,
•••
·<dch
agond. W 'tym przedmiocie
i.sitni:eją howie'll z:rhl'cz.ne zaniedbania .. Starano ;;Q(,: zatem Zllik".':ido'Vv,ać
.
Je zabiegając
u mi'cj-sc'owych władz adrniil1i5ltracyjnycih ;niasta i
wojewódZJtwa W1"ocław~kiego, a talkże w Oddozia,le PAN we Wrocla'\VILu oraz \V
Uniwersytoci,e
W1'odawSlkim 'O 1'0., aby w remontowa:JlY.J11 obe{:,nie -budy:';';u przewoidzianY'm dla Kat0dry
A·rchO(Jlog.i i Kalted,ry E·!;no.grafi· Uniwersytetu
W"ocła,\"Sikiego pl'Zewidz.icć ,również pewną powi·enchni(,: dLa potrzeb Towarzystwa.
::włas·ze.za j{'go Bibl,io:wki, Archiwum
N.lukowego
o'naiZ reda.kcji po,;;zc7.egól':·;Y':!J.cerii
wyda'wl1Iiczych.
\v <,kiresie :-:.prawozci:a'wc,zym dokonano również rogulacj.i placowych -,vobe'~ ".cób
<z'3hudn.lonych w poszczególnych
a,ger]da:ch TowarzyS'twa, tj. \V bi'urze, ODilE OT"Z
dwukrotnie
w Rodakcji DWOK. Uposa.żenia praco'wni:ków zatl1udll1io'l1ych ',\' To'\vaPAN i opierają
:j.ię ina t.abelach pla'c 'Obowiązujących
a'ldualnie ie p,lacó\\·ki.
PolSik.ie Towa'r'zY'stwo Ludoznawcze
należy do gru·py l.o'l.•.
m;rzys'tw dZ:~ILljącydl
pod olpieką m.erytoryczną
Pols:kiej Akademi,i Nau.k. Jeg,o cele to: prace ba ci·a"\'cze,
IPLl'bl,i;kowa'l\,j,eetnog.raficznych
pmlc llau.ko'wych 01"a,z l'(Jz'Pow~z.echniallie ·.\·ie<J,zyo
.rzys,twiic ni,eodbiegają
od wynag,rodz'eó jalk,ic sltos.Qwaillc ;;ą przCiz inlIC' placówki
!kuI:tuTze ludowej
i konieczności
jej ochremy. PTL li,czy obecni:e 1128 l'zbnków,
"kupionych
w 22 Oddziałach:
Gdails,k, KaLisz, Katowice, KOMa,lin, Krakó·s. Lt·.'zn~.
Limanowa, Lublin, Łarkut, Łódź, MSiza.na Dolna, 0pOole, PoznalI, Prz.cmy~l. RZt,,:zÓ\\".
Sanok, SZ'czeci,n, T.OToUf1,
Wa'rs'Zawa, Wro'C!aw, Zakopane, i Zielona GÓn.
Towarzystwo
działa w op,uciu {) statut, któ.rego picrw'asza .pow(lje!ll:.~i 'xeL-;ja
zostala opracowana
w 1~47 1'. Po szere'gu drobnych 'zm.ia.n, dos,tosowuj;jcych .go do
aktual:nej sytuacji,
.obo'wiąz.uje ostatnio
~tatu<t wydany 'IV 1·970 Toku. Xatomia,t
nowa wersja statutu znajduje
sdę w przygo,towa1ni:u i po ostatec.znej konsultacj,; z
Biurem Organ~zacyjno-pNn\111YI!TI PAN zostanir rprzcdłoożQn.\ Walnemu ZĘl'n·;n;,d7.eniu do zatwi€'I"dz·e-nia.
2.
O -d -d ozi 'a I'y
·t e l' e n o w e
Oddziały terenowe
PoliSikiego To'wacr-,zystwa Ludoznawozogo
skupiają
członków
zamie:srzkałYich wdanej
miejs'cowości
i okoHey. Różna jest ich J.i'czebnuść, różne
także - w z,aJeżności od zain1eI'e:s'owoar'! czlo,nk6w - metody pracy. Je-d'ne prowadzą działalność na,UJkową inicjując i orgaln.izując bwdan·ia terenowe, publ,j'kują rezultaty własnych
ba'dail, U1rzą'dzają 10lkalne l'ub ogólnopoL kie sympo.zja rproblemowe.
1I1Jll'€Odd:z.iały srpccjalizJują &ię wpo.puJ.aJfyzacj.i wiedzy o KuJ,tUJf,zeludJo.wej, orga-
Kronika
393
niz:ują odczyty i ,po,ga,danku, zajmują ""ię O~hTQU1ązabytków
sz'iu'ki i budownictwa
ludowego, prowadząporadnidwo
z z.a;kresu folkloru, zbierają
eksponaty dla muzców czy i'lb pamiątek. Wiele Oddziałów wsp6ł,pracjue ści.śle na tym polu z innymi
miejscowym.i ,insty'tuc}'1m:i ku 1ltura,lnymi i spolec.ZJl1ymi.
Szc:z.egółO'w.e :o<prawozda1nia z ,d:z.iała,hwśc:i Od'działów 'Pil'zedstawuonc 'loiS1tały
Walnemu Z-g.nJU11a,dzclhiu
przez ich pnoostawiC'ieli.
W o,p'inii,i P~'ezydium i ZG PTL
tyliko część Oddzi-ałów prowadz,i IpraVv-iJdłową odziałalno·ść. Nidkiór€ Oddziały nie
.przeolrze.gają tc,nmiinów ·rea,lrizacj:i o.gólnie kierowarnyoh 'Pism ZG, aIe mają talkż.e
duże 'la);egloŚor:liz tytułu n.ie!pklccni.a slkładeik coz1'oU1ik:owsikich,
'nie nadsyłają Siprawo'Zdali, p!,anów i nie utrzymują
bieżącego kO'!1ltaiktuz ZG PTL. W tym wz;ględz.ie wyrr..ienić należy Oddziały: koszalllińs.k,i, lim anowsk,i, przemYiS1ki, '"a'nocki, s"Lczec.ińsik.i.
Do naj lepiej pra,cujL}cych Oddzuałów n'a'leżą: KLl:\uwi<ce, K,ra'ków. La ńc.uft, Łódź.
Opo,le, Po'wali. Utrapicniem
wręcz w d7.iralalności niektórych
Oddziałów jest sprawa
bieżące'go o!placan.i,a ,'kladek c złonko ws'k ich. W przedmioC'i€ tym największe
z:'1l~gh)l~oi po,siadają
Oddzialy:
Limanowa,
Lublin.
Przemyśl,
Sanoik, Szczecin.
Wa,rszawa.
:3. S ck c j c
p r o b l c m o \N c 'l K ,ol a Z a i n l e :1' e , (l wali
Sekcje 'te \wOol'zą ezłO'lukowie PTL\ IkltÓQ'ychłąoz,! wspóLne zainlerersO'wania naukowe, bądź też dorr'aźna po.\rzeba opracowania
jakliego'ś k01nlk,rctne·go zo'gadil1Ji'enia,
przy czym Sekcje plYwstają p'JlZa sltruktUlrą Od:działów, natom~ars't Kola Zai;n,lere-s,owaĆ1 - pl'zy po'szczególnych Oddzi,ałach. Nue mają one stałego cha'rakt'eHl, zawiązują s,it: wówc,zas, kiedy jest na 11,i-e:za.po'\rz:ebCl'wa:n.ie"p<)1c-c,z,ne,a prZJesl\ają
isrLn,i'Cć,
'K,i·codyzaimkrcs'QoW<lnici zapal uClzC'sr(ni'kówosłabnie.
W~róct kół n~ja'k\ywniej
w o';1atnich k1J1achdz<iala'ją Koł·a Zai'nter·C'SlQwań KultUr<j Or-mi.a-n przy OddJZ.ia.le Wars.zawsJkum i Kr.aiki{l'W"kim o·raz Kolo MilośTl.ików
fol·kohJlru Łodzi 'Przy OddL.,ia!e Łód",kim.
SZlCzególna u'waga należy się SekcJi Korespondentów
TetreI1owych. powstałej w
1976 r. N,deżą do niej milo::'nicy ro,dzimcj ku.j1Uiry (-nie tyl:ko czlm~k(;'wie PTL),
dz.iałacze społeczni i Iku!.turahl.i, J.ud7Jie,róż.nych zawudów (wielu ·rol'ni!!ców), Tóżncgu
wiC'~u i wyksztalccnia,
których
łą~,zy wspólna idea utrwalania
dla ;potomności
wszelkich przejawów tr·adycyjnej kulltulry ludowej. Obc'Dnie Seikcja ta zrzesza około
170 kOlres'p<):Ildcntówz 42 województw,
a ich praca 'Dopa·rtaj'C'SJtwyłączl!lJile na działaniu spole,cznym. Sekcją Ko,respunden1ów Te['enowych uip.iekuje sdę 'ohecnie Oś'rodek
D01kum~mtacji i Informacji EtnCl'g,ra'ficzlnej PTL w Łodz.i, u,], Jar,a'cza 7S.
4. S praw
y 'w y d a W]l i c z e
Przewijająca
s.ię przez obra'dy poprzedniirch Walnych Zgcr·o:ma.dzeń Towarzy,stwa
spraw·a kryzysu wydawl1Jic.wgo pa·djęta 'Zos'tała pr-zez aktualny
Z'a·rząd Główny i
w wyntiku .przepr-owa dz,onego Toz.pol7Jnania pos'tanowi<Jtl1o dzial,a'lność tę rea1ktywować podejmując
szereg przedsięwzięć organiza,cyjnych,
:zarówno wewnętrznych
ja'k
i zewnętrznyoh.
Z p:l<przedniego ra:po'tu o sta;nie wydawlll.ictw PTL pr:nedJ.oiŻ'one;go
na Wa,lnym Zgromadzentu w Op<).J.uOI1'.a,z
'kontynuacjli tego problemu pl1z€wijająceg-o
s'ię przez obrady ostatniego WZD w KałlisrZJuwynikało w sposób jedn'07J1ae.zny, że
katasU'ofa1l!lJa wręcz sytuacja w zak['e"ie polityki wydawniczej
Towarzystwa
wymaga jeooo'Zl1acmegoQ ·j.ej f.07Jwiąronia. W ·tym kioer'U'nik:uszły też po~zC'zególil1e punik:ty
394
Kronika
Uchwały 58 Wa.l<neg.oZgromadzeni.a Delegatów, obradującego
w 1982 roku w Kaliszu, z'obowiązujące nowy Zanąd Głów,ny do pod'jęahl ra·dyik:a·lJ1ychdzi·alań w tym
względzic. Stąd też :SJPrawom tym poś'\lnięco-ne zo.~tały drwa Pre-zy;dia ZG PTL, na:
których tpr,zeanaliJzowa:no dolkładaxie zaistn.iałą ~y;tuacj<;. Okaz.ało s'i<;, że na 9 s'e.rii
wydawruic'zych, ik1óu'ymi dys.pOlnuj'e ZG PTL, tyko ciztery ikomi,tcty Tcdakcyjne ty'ch
.serii, a więc "Ludu", "Dzi,eł W:szystklk:h Oskara Kolherg/a,', ,.Liter·atury Ludowej"
i "Ló·dzkich Studiów Etnograficznych"
pracującf;ektywnie,
w wyniku czego poSizczególnc tomy tych serii ukazują siię w miarę systematycznie.
OpuJ1'ov,:alJlaz09tała
sj'ltuacj,a k,ryzysowa w wy;da'waniu .,Literatury Ludowej".
Równie '(l.ptymi,styc1zlnieksdaltuje
Is,ię Lsytuacja w redakcji "LódZikich Studiów
Et no.g;raf.ic·mych". W ,dkres'ie sprawozdawczym
ulka.zal soil; 22 tom tych "Studiów"
za rok 1!l82, na,tomias't w produ:kcj;i znajdują s,ię 'vomy 23 .i 24, a różnym siopniu
wiawa.n-sowania -pr.ac wyda'Wll1iczych. Na ,"zcz'ogólne podkrc~lC'nil: 7.as!u·guje t:utaj
(Jperaty"""ność zC'S'polu redakcyjn:eg<J "Lód,z.kich Studliów Et-nogra licz.nych" w zakrcs'ie zabe.zp·ieczania s{)bic ~'roodik6wfinalls.owych lnu wydal1li'c pos'zc.z0g61nych tomów.
lam gdz.ie jeodnak .powstaną o,kroeśl'o;netrudnośc.i w zak,resje pchwgo ,IXikryela :kosztów dI'lu!ku, ZG PTL s!ua!ra! s,i<;będz!i'c łagodzić jc po,przez do'Jacje wlasnl', u"~y\\'ając
na ten cel środki wygospodarowane
.przede wszysvkim pCJprzez sprzcda;j '\\'yd~lwJlijC'tw Towa,rzystwa i dalszą ich sys'iema,tyczną or'az plaJ1io'wą akwi7.ycj,;.
POSltępUOący ciągle s'tan zaawanJSowall1ia prac .redak'cyj no-edytol'sk,jch występuje rów·n;ież \To.' redaik,cji Dziel Ws:ystkich
Oska.ra Kolberua,kicr.owalwj
przez prof.
dr Jó,zefa Bursztę. W o,k,rcs.ic s;prawo,zdaw.c:zy;m .nic uikazał się jednak żaden tom
DWOK, w drulk'1.lnatomias1 znaj-dują s.ię tom 59, cz. I zatytulowany
}'v]ateriuly
do
etnografii
Slowian
Poludniowych
i Zachodnich,
cz. 1 - Łużyce o'raz tom 67, cz. I
Z3,tytułoW'a~ly Pieśni i melodie ludowe w opracowaniu
joriepi.anowym
i jest to ta' a
sama sytuacja WY'ciawnic za , jaka pr'zeti'slj;aw:iona byloa na 5B Wa,i-nym Zgromadzeni,u w KJa·lis<Zlu.
W rama'ch wznowi·eń DWOK dorbj,og,ają !końca ,prace polii,grafic.zmc nad calośc'ią
7-·tom(~wego wz,llowier:;ia Wielkiego
Księstwa
Po::nańskieuo,a
ll3Jklad 1500 ko·mplclów po,sli,ada pe~nc 'obłożenie z'amóv,lien,i><lmi.W Pracown.i Kolbergowskiej
t,'wają
prace
redakcyjne
na
,tomem
37 - 38 DWOK,
nad
tamem
47 Che!mskie-Pr:c7Tl);skie,
tomcm 59 cz:. II Materia./y
clo ctno[/rafii.
Słowian l'oludniowych
i Zachodnich,
tomcm67
cz. II Pieśni i melodie Ludowe w oPJ'Ucou;(milt fortepianowym,
tomcm 68 pL Utwory
woka!.ne
i wokaLno-instrumentalne
"'I'a,z tnml'm Gil Utwory
instrum<'nia!.nc
Oskara
KoLberua.
wyniku szczegółowej
analizy sy-tuacj'i \-vY'dawniezcj w ramach po~zczególnyeh ser.ii oka!zalo 'Się, że tyt'uły scr;ii:.,P.race
Etno log,j,c.z
n c", ,,!'r'l;lCe i Ma:terialy
Etno.graficzne",
"A-LIas Polskich St.r·00ów Lu d'O>\vyc
h" , "Arehi1wum Etnr;graficznc"
i
.,B.iblinteka P.o;pula!rl1onaukowa" po's!ia,da!y za,leglośe-i wy·dawn1icze od 9do
;) lat.
Teki red:llkcyjnc były pus·te, brak bylo rz.eczo'l.v'cgo zaintl'Te'S'ow~lln-iasię ich pr:.\Ccl
prze·z po,przedni,c kolegia redaik,cyjne. W wyni<ku ta,biej sytuacji zdecyduw;1ll") się
na zmianę tych 'komitetów redakcyjnych
powołu'jąc nowych rl'dakt'JT'ów na~zcl';1ych
poszczególnych
tytułów. Aiktuałnie redaktorem
nac·zcJnym "Prac Etnologicznych"
j.es't pr·of. d~ hab. ZbigJniew J·as.icwi'ez, "Prac i Materiałów E.tnog'r,aficlJnych" - doc.
dr hab. Edwa,r,d Pielra's,zek, "Biblio·telk:i POJpu!31rnonau kowcj" - doe. d;' hab. LC.'izek
Dz.ięgliel, na1'cmiast "A,rchiwum Etno·graficmego"
- dr Janusz Kam·ock,i. W okresie
s;prawo·zd.awczym zais·tniJa'ła również zauia,na na stanow.j,s.ku red<lJktora naczelnego
"Łódzkich Stl1d.iów Etnografioznyoh"
i funkcję 'tę pelrui doc. dr hab. Jadwiga Kucharska. POiZ'ostal:c reoda1k'cje iklierowal1Je są przclZ byłych rcdaktcorów, tj. redalkcja
..Ludu" i "Dz.iełW'slzys-tok.ich Osikara Kolbeng·a" pTz·ez prof. ,dr JÓ'zlefa B\l!l1sztę, re\"1
1
395
Kroniku
..Lj'lenl·t.ury Ludowej"
pr.zez pro1. ,dr hab. Czesława
Hernasa" a redalk!Cjja
"Atlasu PolskLch Str'o,j6w Ludowych"
pr,z,e,zdo'c. dr hab. Ba,rharę Radelich.
T,alka
obsada pcsz.crz:egól'nych iTcdakcjli PiTzedłożona xl()'stala przez Prezydium
ZaiTządolWli
Głównemu PTL w dniJu 20 Jis1wpa,da ub. r,olk'U i uzyskał'a jego ,ail~,cepta·cję, przy
czym postanowiono,
że w skład pos7.c7ególnych !kOllnoi,tetów.redakcyjnych
wejdą z
ramienia
ZG PTL dwie osoby, lj. prezes - dr Anna Kowalska-Lewicka
i sekrelarz gcncraJllY - mg.r A.nton<i Kuczyt1~kj, by na hieżąco uczes.ln;iczyć w polityce
wyda,wrLic7.ej i ra.u~m z 'ko,mitetami red'alkcyjnymi
pl.anować ją i do.s:kona,lić.
Ca!:J,scio;1,vopoJi,tY'ka wydawnicza
PTL, jej J'ozwój bieżący i iPe'l1s'pktywy ounawiana byLi .na specjalnej
na,ra,dz.ie reodoa!ktolrów pOls1zczegó.jlnych sCirii, która o'dlbyła
się .; marCa 19H3 ro,ku. Wówczas ,też za'twierdzono
plan wyda;1,\"n.ic,zy na rok 19ę3
i przyj<;lo pewne ustaleni,a na lata iruJ.S tę,pnc. Alktua.hni·e w prodUlkcj,i znajduje
się
X tum ..Prac Eolnologicznych", zatytułowany
Wieś środkotvego
i 61nocnego Afganistarw, autoi'stwa
Ma,rka G:n.vt:;c:ki,ego. Planuje ,<;,ię,że t-om ten uikaże się w rOiku
b-i<'ż;lcyrn. W przygotowaniu
redakcyjnym
dO<:.dr L. Dz;ięgoiela znajduje s,ię Xl 1'om
.,Prac Et'~'o,!o.gic,znY'Ch"pl<lIHJWany do wy.dania w <[\)Ik'u19'8-1, zawielrający materiały
;'. .'e,'.:; nau;,owej,
i<,wa.rzys,zącej 58 \Va,lnemu Zgrromadzen'Lu De.Jeg'a'lów w Karhszu,
uzupel:J'.):,yo
artykuły
prozellJ!;ująoe W:Sipółczesl1e !badal\1.i~ !i ,obserw.acj,e et'nog:·aficz·:;(' prłHva'ozone przez Po,ła.ków w różnyc,h rejonach
świata. Na tom ten ZG
PTL pooiada .dotacjt:; w sumie 200 tys. :zł., ,pr'Z'eka,za,ną prze!z Ureąod Miast.a K,ali:sza.
POl1ac!t', 'W ,ramach "BibH()itek,i PopularnonaukO'\vej"
u:każe sliEl w roku 1984
praca doc. dr hab. Jacka
KoHl'u'szeW:Slkiego,zatytułowćlna
Wiersze
z cmentarza.
/lnaka
;vs)Jólc~esnej e)JląraIiki
nagrobnej,
w nakładz1c
10 :tys. egz. Oprócz lego w
ra:nach ~ej boibohotek i pla'nujc .s.i~ wy'dać 'W Jatach następnych
następując'e
.prace:
Wi::,~ ,I.' krajobra:::ie
Janu.na
Bogd"nowskiego.
Budownictwo
i s:::tuka Górnej
Gralcy
:\larialna KO'rI1L"C.kit'.go,Encyklopedia
wiedzy
o kulturze
kulinarnej
ludu
pO{Sf:'l'(IC,
Ja:\a De.kowskiego.
Polskie
:::abawki
llLdowc
na tlp
e1~ropejskirn
.]"·1'I:1
BU.'a'~a i Bogdany PlicholVs.kiiej.
Do ..Biblioteki
Popula,rno'lla,ukowej"
,planowa.na jeslt na roik 1985 praca ,red.
'vIaig'}rzaty GoliClki.ej-Jabłorls.kie:i, poś'w,ięcQna sylwetkom
pols,k>kh etnografów,
będąl'a z!):":'E'm esejów op:\rtych
o wywrj·ady z wyhiklY'm:i, wSlpółczesnymi
dnograrbktii1
f:1111:.
DopcJ:,'ając
ionformacj,j o <1ziala.lno·sei wyda\vnLcz.ej w ukresie; ;;proawozdawezym
'cI-'a)·.',"' nalata
na;sotęplle podać jes'zcze Q1'"leży, że w roiku UJ83 wydano
Ku1uiur: cq;(/((wlliclwo
P'1'L o,ra;z informator
dz.iałaJllO':;C~Pol!lkie'g'o TOW,ll'Zystwa
Ludo,::;::·,'.·cl.e:;o,klóry
z:tpewne przyczyni się ,do żyws,zego zainl.e.resowania
naszych
czrn~:I;,Ó"\- iJ.;-acarn.i na uk()I\,\,y=m i i -o;rg.aniz.~~.cy}n~tmi
To\var-zy.st'vva.
AK tua":)"
s'tan zaawansowan.ia
pr-ac 'l'eda'kcyjnych
':Jraz auior<.;ikich pozwa,ja
'-I'-AicrdLić. i.e w."t,:\\\·iOIlC do planu wyda.wnkzeg·o :n.a ro:k 1985 ,prace .pt. Strój pod}wie{!!.'};:
"amach serii ..Atlasu Polskich Strojów Ludowych"
i Warmińska
wieś
Brqsu;aic/
u; woj.
OIS:::tYlisldrn w l"'<l'mach "Archiwum
Etnoog:rafiJCz;negoo"ukażą się
"\. pl<l!~"'",1!)yomterminie .
';:·;.l/_
°
'1,'
.J.
D\!'
:,' y b u c j a
IVy d a \V n i c t w
Podając oec-ni'e dotychcz.a.,ową
pralktykq w zalkTes,ie dy'sirybucji
wydawnictw
wjasnych PrezY'dium ZG PTL uznało, że pr'owadz.o,n.a była ona w la'tach ubie.głych
nic zawsze planowo i chalraktery,zorwała :się d'Użymi łuk.am·i w 'za/kresie na·sycenia
pote:lc.i:,!:~ych odibior'Ców j'niol1macjami o możliwO<icia,ch zakupu Ik'S'iąże!k wydawa-
396
Kronika
nych lprrzezPTL.
Wobec tak'iej sytuacji
w pr'zedm.iude tyrn opracowa::'J "ze;'eg
przeds.ięwzięć 'o~'ga[liz;a{;yjnych a cha,rakte:i',ze akwizycyjn)1m z.ubu'wi<l~ująC przy tym
Bh1TD ZG PTL we Wrodawiu
·do prowad.zen.ia tej dz,iałalnośc.i \V Slposób :<y.-i(~matyczny ,i o;pera'tywny. InfOol"1macjea1kwizycyj.ne rozesłano ,do s·zeregu placów€<;';:nau!kowyc·h, kullturallno-.oświatowych,
muzeów, 'lQlW,llrZystw regiun;lillych
itp. Pona,dto
objęto nimi przedSJiębiolrs~wo "Dom Ks,jąŻJki" ·i to ,zarówno w ,.ieci k"·:ęg~l:r,;.k;(;j;a~
i anrtykwa,ryczn,ej, a w po,rozum,ieniu z dyreikcją "Domu Ks,iążiki" wc WToclaWri~
stworzono stały punktsprzedraży
wydav,nnictw PTL \v K,s,ięgarni Naukowej ~.\'e Wroc1aw.iu, eo l'ównież przyczyni S!ię·do w.zros'tu ;z,bytu na,szych tytulÓw.
W Q'alInach ,d.z,iałaLnuści akwJizycyjnej zo.ragniZ'Owa.no alkcję pod na z,w'! .,Każdy
Członek PTL poslia1dacz.em b ibl.iotec 7.ki etno'gl'·af.i'cz:nej", w cr'amo;lc,hktórej paprzez
Oddzklły skiero,wallloo do nasrzych członków Ust akwizycyjny
wraz 'z "ata logiem.
Akcja t.a była realizacją Uchwały 58 Wa.lnego Z.g;rO'lTIa.dzL'Clli1a
De!ega-ló\\' l'ol<-:ie,!?,o
Towarzys!twa
Ludcl'Zmawczego, obradującego
w Kali.szu, zobowiązującej
Biuro ZG
PTL do pojęcia slz.erszej dzi'aalliności na rzecz a!kwizycj>i wyda wniet \Ii ,właSllych.
których zapasy były dość waczne, s'twall'z.ając przy tym l'>woistego irodzaju:rudności
magazynowe,
W ooC'enieZG PTL akcja ta prowa,d.zOlna sysLeInatycu1ie od <paź,dz.iern~k~,1982 r.
przyniosła poważn,e re-z'ulta'ty, a zapasy ma.gaznowe \V n.iL'!których tytuLlch :zmalały ,dl()'.:w,ieLk;olścrl.
1100 egz" tzw, żelaznego .Zapa,iU. Ważne są 'rez'u!taty :f.:::~l!l,,{)'\\"e
proward:z,onej .akcj,i, które z,amY'kają s,ię sumą ::l45 tys. zł.. ~'kła,dającą się z \\'pływów
w IV kwartale
,roiku 19,82 wynoszących
123 tys. zł. rJralZ z wpłY\lió\\' l pólro,'za
1983 r. wynoszących
122 tys. zł. PklnO'W<lny zyslk oZ tytułu ,sprzedaży wydawnictw
o1ue~l'(r.llY zastał na wk 1983 wielkością 1 520 tys, zł., a stan jego wy;i-:o()nanh na
dzierl 30 czerwca 1983 r. wynosi 722 tys. zł, tj. 47,5% założonego planu. Dr,tycr:czasowe wpływy s,tanow·ią najwyż.szy wskaźJl1Jik ,ze ~o.;prze(k\ży.ja:ki uzy;;kan', ..,. n-;u'l',ie
ost.a,tni,ch lat dz,iałałnośc.i alkwizycyjnej.
Przy okazji dys'trybucji wydawnictw
ws.ponU1i-eĆ!1~t1.L'ży,
że w orkl'e«"p,'a\\'ozdawczym zlikwidowanym
został ciągnący s'ię o,d szeregu lat problem n;('I,Q,p'J\\·ied·
n:iego magazynowania
książek w jednym
z pormie,zczet'l magazynowych.
',\-"bec
po,djętych sta,rail na,stąpiło przem.ies.zclzc-ni,c książek z tego ma-ga'zynu do 'P'Jmieszczcń przy uL Przyby5'zews1k,iego, dzimża.w.ionych od Uniwersytetu
Wrocł,l'.\· ...i;::ego,
g'dzie w'slkutek 'Z.a.insblowania 'Dowy-eh regałów wygus'po,dar-owano dodat:·;·',·.\·ą
powierzchn,ię .stwa,17..ająC,poprawę wctlf\unkÓrwmagazy.now~'!lia \Vycl~n\'n;ct··.'.-.
6.
O,ś~'ode:k
Dokumentacji
,i
Info:rmacrj
i
EtnogTaficz:',e;
O~rodeo'k z sie·cliz,ibą w Łodzi prowadził .diZJiała,l'l1ośćstaiutowaą
zgodni,c :. planem pT;acy, zatw,ierdzollym przez Prezydium Z.arrządu Gl. PTL.
W okrres·ie lS,prawozdawc'Z,Y'Il1w ramach ,pracy Ośro·dJka, pl'zy wSlpól'Pl'a~y Kom!iJtetu ~,a<U'kEtnologicZlllych i jego fL.'1ansOrwym ,popa.rciu, u:końcwno drugą część
btibliogr,afi.i et nogtralfii po:lsik,iej za la'ta 1961 - 6'9 i prz.ekrazano ją do druku oraz rozpo,częto prace na,d bibliro'gJrafią etno,gorafii polslkiej za lata 1976 - 79. I'o::wdto na,da'l
gr,omadzoHoO bi1bliog'rafię T'eirospektywną
za lata 1926 - 1939 oraz ukohcZl,110 bibIi-o,grafię zawa:rto·ści "Literatury
Ludowej" za laia 1957 -1982, a talkże podjęto wslG>pne
prace ,zwliąz.aJllJez .przygotowaniem
inooksów ·doo-biblio,grafii etnogT,afi.i p(l!sk.i'ej za
lata 1961 - 69. Za:r;ząd Główny wid.zu pilną po1ll'zebę uk,ioerunlkowan.ia dals'zej pracy
Ośrordlk.a w -przedmiocie do·klUmentacji bibliograficznej
etnografi.i 'PO·1s1k,iej
z c<wentuałnym objęciem tą bibHogrra!£ią cza.sopism tal~Lch jak: "Zi·emi.a", "Wisła", "Bi:blio-
397
Kronika
teka \\\WSizawstka"i innych. Sprawy te, talk ważne z punktu widz,enia wa,rsztatu
nauKO'wego, będą szczegółowo uzgadni,ane ,z Kie'[Qwnictwem Ośrodka, przy planowa,niu pracy na r'OiKUJ84 j łata nasr:ępne.
Dopełniając tych informacji dodać należy, że w ramach współpracy z ODiIE
Ośro,dck przygotował dla "Demosu" 35 st:reSlzczeń aU'torsUd:ch po,lskich o:prac,owań
etnograficznych
o'rn zwmyitikował 22 ni'emieck,ie tlumaezeni'a i przy,'otował
160
pozycji dla International"
Volkskundliche
Bibliographie
za lata 1981/1982 w liczbie
200 no'lck bibliograficznych.
Oś"odE~lkwspółpracuje
sŁale iZ Komitetem Nauik Etnologicznych
Polskiej Aka:lomii Nauk i na jego zlecenie prowadz:i prace nad 'slownik,iem etno;g;raficznym.
W okresie sprawolzdawczym prace Ośrodka w tym zaikresi'e koncentrowały
się nad
6 tematami:
budownidwo,
'wnętrze, st'rój, 'f'olni'C!wo, pożywienie i cera'm,ika.
ŁącZlliie zgromadzono 200 nowych haseł ,maz 1010 wypisów z Uteratury. Ponaldto
Ośrodek prowadził działalność doikumentacyj1no-inf'o1rmacyjną w zaik,resie działalnośći etnograf,icznej w Polsce ();l'az przygotował d]'a kroniki "Ludu" mater,j'ał na temat
etnograficznych sportkail odbytych w 19'31 roiku, a ta,kże koordynował (prace redaikcyjne na rzeclz fra:nc:uskLego pisma "Świat w obi€iktywie".
7. B i b I i o t e k a
N a u:k o wa cim.
J. C z e k a n {)iW S k i e g o
Integralną częścią Towalrzystwa jest biblioteka ZG im. Jana Czekanow.skiego,
mieczcząca się we Wrocławiu. Nad działalnością hiblioteki z !f,amienia ZG op:ekę
sprawował dr Marek Gawęckti. W oikresŁe sprawo,zdawczym Iksięg·o'Zbióa-7.l\vięks:zył
się o 456 vo1uminów:
- .zakurpi'O'no126 voluminów
-z
wymiany otrzymano 30'9 vQlum'inów
- z ,darów 7 voluminów
- z p,wduikcji PTL 14 vo<1llminów
Bibl,iolteka '11i.czy14555 vol. czasopism Ii wydawnictw
ciągłych olra'Z 15775 vo,luminów dzieł zwa1rty:ch. Na']eży pod:kreślić, że biblioteka nie miała trudności z finan/Sami na zakup książek. Wydat,kowano na ten cel 39726,zł, a pOlna1ditopostanowiono brać udzjał w aukcjach antykwary'cznych,
ktMe dają możlirwość 'uzupełniania
zbiorów bibliotecznych.
Pods.tawą po'więks'zania kSlięgolzbio,ru, obok za'kupów, jes't wym.i,ana wydawnictw. Biblioteka prowadzi wymianę z 40 instytucjami krajowymi
160 ,ins'tytucjami
zagranicznymi. W ostatnim okres,ie nawiązano wym.ianę z 10 nowymi placówkami
za granicą. Należy podkreślić, że wym.iana zla'grankzna jest w zasadzie jedynym
źródłem pozys,ktiwania czasopism e'tno.g["afkznych i wyda'wniotw ciągłych. Tą drogą otrzymuje TCl'czn:ie 160 tytułów. Publikacje
wy'dawa1ne przez PTL ,d0'2Ii1e:wją
poprzez wymianę do 36 k'rajów świa ta.
W tro'Sce o zabezpieczenie cenny:ch zbiorów hibliotecznych OIprawiono 133 voluminy ks,iąże;k, a dz,i,ałalność ta będzie kontynuowana.
Na wniosek ZalfZądu Głównego PTL mgr J. Kło<dnicka opracOi\vała nowy schemat katalogu rzeczowego, który po merytorycznej
ocenie będzie podstawą nowej
klasyfikacji zbiorów bibliotecznych.
mgr
Antoni
Kuczyński
Sekretarz Generalny
Zanądu
Głównego PTL
398
Kronika
PROTOKOŁ
Z 59 WALNEGO ZGROMADZENIA DELEGATOW
POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO,
ŁAŃCUT 9 - n. IX. 1983 R.
WZD o<dlbylo się w s'aH DOImu K\.IJHury w Łańcuc,ie. Obrady oL\',,"arzyi Kierown:ilk Rejonoweg'o Oś.rodJka P:ra'cy Partyjnej
w Łailcucie Rys'za'rd Fus, 'który
w imieniu .gospodarzy powoi/tal Prezesa PTL, Zalrząd Gł6wny Towar;zystwa, ticzestnuk6w WZD or,a,z zaproiSlzonych gości: Wicewojewodę
Rz,eszow5:kiCtgo - Józ,eia
Kr6l,a, Dyrektora Wydz. KultUlfY i Sztuki Urzędu Woj. - Adol'fa Gu:be:rnatta, Z-cę
Kier'G<wIl'iik.aWyd,z. l Ta,uki Oświ'a'ty i Kultury KW PZPR - KrzYSlz'tofa JDdllak:icwicJZa, Naczelnika Miasta Łańcuta - Władysława
Gwi,z,daka, a także przed.,tawideli radia i prasy.
Nas:tę,pn,ie głlos zabrała :dr A. Kowails'ka-Lewic'ka, Pr'e<zes Towa:r:zystwa : ~aproponolWała na przewo<dn:isc;ząccg'o Walnego Zgromadzenia
prof. dr J. BUrsztę·
Do stołu proezydial:nego poprosiła ['ównież prezesa Oddzj~llu Łailcuckie.go Franci-sz'ka Frąc:Zlk-a,deleg,ata :z Łańcuta J. Micała oraz Rys:za'rda FU$a. F. F'rączek d,dękującza
wY'rói;nieni'e popros>ił ozwo,lnienie
go z uczes,lnictw~\ w PrC'Z.y.dillrrllZjazdu
zoe "vvzględiu na liczne zajęc,ia, wyni,kające <Z ob'O'wiąvków ·goS!poclar·za.
PIraJ. dr J. Bu:rszta otwor.zył WZD ws;pomruen.iem o zm.,n·łych czło~~:kac:hnac.zego Towarzystwa.
W ostatnim roku odeszli od nas: - Wand,\ Cie.siC"lsika'l Kola
M.iłośn1kÓw FolkloiJ'u 'z Opoczna, mgr M.iros!a'wa Jas'lrzęhstka z Tomais.zmva ~IClz,..
doc. Fm:n:ai:szek Kotula z R,zeszowa, mg,r Aurelia M,io,doucho'Ws:kaz Wa:rszawy. mgr
Aleksander
Oles'zezukz
Lublina, eLr KClz.imj'erz Piet-k:i<ewiczz Wa-rs:za!wy, Jal'~ PIIJCil'ISikiz Zakopanego - m~ Edyta Star·ek z Wars.zawy, prof. dr Be-r.na.rodSych1<J.oz
Oddziału Gda ilsJd ego. Zebrani chwi.lą cisrzy -uczcili ich .pamięć.
P·rof.d[' J. Burszta pono,wnie z<lJbTał.głos i .zaproponował 'n~\prz·e\\·().dl~jc;:ąceg()
Komisji Uchwał i Wniosków d:r J. Kamocik.i1ego IZ Oddziału Krakow~'kit·.g(!. Delegaci zatwierdzili :kandydaturę.
Pona,dto do komis'ji weszły: dr KrystY'n,~ :'>brna'k
z Lublina i mg'r Ursz,u],a Zębalslka z Kraikowa.
Ko,lejnym .punktem obrad było odczytanie
przez ,dr Stanisława
Chmielowsk<ie,goprotokol-u z 58 WZD. Protokół ·został przyjęty hez zastrzeżeil.
Sprawo:z.danie z rocznejdziała]ności
ZarządJu Głównego i a'i~eoJldT,-jwu-rzystw.a przedstawił
SekretJa:r.z Gener'alny
PTL mgr AMoni Kuczyilski. ?-.'astęp;1ie
mgr Ma,ria Niewiadomslk.a zlo'żyła spraw-Oozdan1e z pracy Ośr-odka D(;kumentacji
EtnOografiaznej PT'L w Łodzi, a mg:r Jan P.ałka 'Z działalnoś·ci Red.a·kcj.i DZ'ieł Wszys,t,kiochOskara Ko']berga w Poznalnlu.
Sprawozdanie
finansowe odczytał Za,stępca Skalrbnika PTL dr Jamuslz Bohdanowicz.
Przewodniczący
GKR -doc. dr E. Piei\Jraszelk pr,z.CJdstawi! sprawoz·danie Głównej Komisji Rewizyjnej
PTL. Stwierdził,
że roc:zny bilans działalności Z:.trządu
Głównego wypadł pozytywnie.
Do wł.aściwe·j ~·ea.J.izacji planów i o's:ą<:\a,nia pomyślnych rezu]'tatów podejmowanych
powa,żnych przeds,ięw'Zięć przyczyniają
sIię:
duże zaangażowanj'e
i aktywność
Prezyd,ium, dobra ()Irgan.ilZacja i przyjE;ty styl
pracy oraz systematyczna
wsp6łpralca Prezyd1um ,z. Biurem i agendami Towarzystwa.
W 'dalszY'm cliągu 'ohrad s.prawo'Z.da·nila zlo'żyli przeds,tawiciele
Oddz,iałów:
:gdails'iikegoQ,ka:lL~k.1eg'O,katowickiego i ikra:ko:ws1kiego. Na tym pieil'Wszą Część obrad
za,koilczon<J.
Kronika
399
W ewstic .przerwy ueze&t.nicy WZD 'zrw;j,edz:i'lJi
wysJtawy w MiejskJi'ej B,jbliQ'Łece
Publicznej: "I~udow,a twórc.zo'ść literack'a H!,gioml łańcuck,iego" i "MalaTstwo gnlpy "Ziemia" ",
Po przerrv,'lie do'żyl,j sprawozdania p.rzedslawic~ele Oddziałów w Lesznie, Lublinie, Łańcucie, Mszanie DO'lnej, Łodzi, Opolu, Poznaniu,
Wr'Oc1aw,iu, Rzes~owie"
Wa,rszawie i Zakopanem.
Na tym część ;"pr'~woz:dal\vczą WZD z,aikoilc:zono.
P!fzysl!ąpiono do nas1tępnego pUil1Jk,tuWZD - nadania członk06twa honQrowego
PTL ,du'oWliSia\lli·sla'wowi Blasoz,czy:kow.i,proof. ck Józefowi Gajikowi i prof. dIr FT,amci..'iozkorwi
Woikrojoowi.
Prof. dr J. Burs:zta ,poi'nfonmOlwał ze1:Jlr,a,nych,że OddJzia,ł Poznański PTL przedłożył Zalnządow.i Głównemu wniosek o nadanie :go()ldno~k,ihonoroweg,o' człoQnka
PTL doktOifo,wi Stanisławowi
Bła:szc.zyiko'wi. Dr Stanisław
Blaszczyk (ur. 14. VI.
1906) jest dlugołetnim i za,służonym czloniki,em Towarzystwa.
Wiele 'lalt pracował
w Zarządzie Głównym PTL. W ,pełnie<l1Iuu'swy'ch fun:kcji wy,kaizał wysolk1e umiejęlności onganizaocyj'ne, :sumienność i kompetencje
,w sprawach Towarzyst.wa. Jest
znanym i cenionym specja1>istą w dziedzinie kultury 'ludowej, głóW11Ji'eWiielkopolski i Ziemi Lubusli-;:iiej,zlw!as'zcza w za,k,res:ie ~'>ZJiuk,i
ludowej.
Walne Zgroma.dzcl1Jie zatwi€troClziloten w.niose!k jednogł,o,śnie.
NalS'tępnie dr A. Kowa'lska-Lewicka
po-inforrmowała, że Zarząd Główny PTL
uchwalił zI,v,róc,ić się do WZD z Iwnio'sikiem ,o nadanie członikoiStwa honorowego
p rofe'ioOlf
owi ,dr Jórzefowd Gaj;kowi. Pr:zedstaw,iła zehranym sylwetkę pro.fesora, .
.JÓzef Gaje'k (.ur. 12. II. 1907 r,) wiele llflt życia pO'ś'więc,ił pTacy w T()Iw"drzys'tw~e.
W ,19415 T. IN Lublinie wraz z iJlTIym.iczłon:k,a:mti dawn.ego Zia'r,zą'du reaktywował
Towarzystw'o. Dzięki Jego ",tail'aniom pTlZewiez.iono cenną biblio;Jeikę ze Lwowa do
LubIlina. Niewą~pliwą zasłu!:'ą pf'ofesoira było u'twolI1zeni'e 6-ciu nowych serii wydawniczych: .,P'wc Etnolog,ilcznych", "Biblioteki PQPularno:na'U1kowej", "Atlasu Polstkic:h St'rojów Lu.dowych", "A,rchiwum Etnolglroad'icznego", "Literatury
Ludowej",
"Łódzbch Studiów Etnograficznych".
W okresrie 22 lat działalności wyg'zla większość wydawnidw
Towarzystwa.
Spo,śTód wieilu inicjatyw J. Gajka nal,eży wymienić pomysł j'eedycj.i Dzieł Wszyst.kich Os:ko'ra Kolberga - jes't redaiktorem pi,enN's,zego tomu. Waios'elk przyjęty zo,sltał jedno,głośnie.
Dr Stanisław Chmiel'O'Ivs:k.i przedstawił
sylwetkę prof. dr Franci'SZlka Wo'kroda.
Prof. dr F. Wokroj (ur. 1906 r.) ·jest dbugo'le1Jnim i zasłuż'onym czł'0n.kiem naswgo
Towarzystwa,
Przez 40 lat aiktywnie uccze,stn.ioczyłw pracach
Zarządu Główne,go
i Komisji Rewizyjnej PTL. W latach 19,80-1982 ,pełnił funkcję Prezesa Polskielgo
Towa'rzys-iwa Ludl(),znawczeg'o. W ok,resie tym patronował wys,Hkom Za1rządu Głównego, zmierz,ającym do ożywienia działa'lno'ści wydawniczej
Towa'rzystwa.
Walne Zglromadzenie jednoglo,śnie za,twierdz.lło wniosek.
Prof. Burszta poi.nformO'wał, że Ina'sltępne Wallne Zg,romadz1clnie odbędzie s.ię
na Kurpiach w {.;omży lub Ostrołęce - z'wiązane będJzlie ,z ulfoczY'S,t'Olściami100-lecia urodzin Adama Chętnlilka.
W części dyskusyjnej
obr,ad głos zabrała drr' A. Lewiclka. Podik:reśliła, że Oddziały PTL są ważnym o.gniwem dz:iałalnoŚCJi Towa,rzystwa,
informują
o pracy
człon'ków we wszyst.kich 'rejonach kmG'u. Zarząd Główny. pra.gnąc nawiązać bliższy kontaikt z c:złol1Jkami, opracował iniocmMor o działa.IlJ1ości Towa,r,zyslwa m'az
Katalog Wydawnictw PTL, które to mateniały otrzymał ka,żdy członek. Z tych też
pobudek 8 w,r'z'eśn,j:a br. o godz. 17-tej o'dibylo S1ię S[poVkanli,eczłoi!1ków ZalI'ząodu
400
Kronika
Głównego() z przedstawicieliami
Oddziałów. ?-l,a z.cbrau1iu nic byłodelcga'tów
:~ dzicsięc,iu Oddziałów. Prezes zaapelowała o czł'onJków o ścisłą więź i rzetelne ws.półdziaałnie ,z Z.alfządem Głównym, pClPrzez regulan1e o.pła'ca.nie ~'klad€ok, telrminowe
składanie rapOlrtów finans'owych ,i sprawozdań
z dz.iała,lnol;;ci oraz z.głasz3ni,(' &WOich bolączek .i -kł0iPO'tów.
2'<astępnje głos zabrał
dcl,egalt z K'r<likowa ,reprc:zclnL\nt Sekcji Ormian
'IN
sprawie wys<okościs.kładk.i
czło,nkows:kiej. StwierdzH, że składka
j.est bardzo
niSlka i proponuje podwyżs,zyć ją na 150 zł roczini,c. Pndziqkował ZaiI'Ządowi Głównemu !za opiekę <nad ś'rodowi,s,kiem .miłośników kuHury ormiań,k;icj i polinform.ował a ,przygotowywaniu
II Zjazdu Ormi,aU1.
Przegło<sowano wysokość składka ciZłonJk.oiWskiej 150 zł wn.iosc'k urpa,dł. .:'a tomia-s,t ;propo'zycja prof. BU'rs1zty, ,alby sik1adlka ro·czna wY'IwsHa 100 zł
zQstała
przez W,a.lne Zg.poma d.zeil1ie za'a!PI'obowana i będzie Obo.Wiiązywać {J,d l stycl.'1ia
1984 r.
Mgr Malflia Parnowska
zabrała głos w spr,awic nowehzacji
statutu
TowarzySitwa,. W odpo'Wiedzi Prezes PTL po.informowała,
re Prezydi'um ZG z,decydowaIo,
że ·projekt zmian ,<;tatutowych zostanie przedło7.JOny Walnemu Zgl"O'rnadiZ<cniuw 1l'Oku przyszłym. Wcześniej prDje'kt sta'tutu z po'Pr.awlkam.i zositanlC pnzesłail1Y do .zaDpiniowalnia do Biu'I'"03Organ.liZJacyjD{J-Prawn.eg,oP AN.
W końcowej częśai (Jbrad ·d!!' Janusz Kamoelki .prz.C'd'Sl!.<lWił
'w omieniJu Komisji
Uchwał i Wnjo'Slków 'P'rojekt
uchwały 5·9 W,a,JU1ego Z,g.romaodiz€lnia Dele·g'atÓiw.
Uchwała ta została jednQgło'&nie przyjęta.
Z iko·łei ,da' Ewa Fryś-Pietras'Z'k'oW03 tPI'zypomniała zebrmlym uC1hwałę z Ka'!isza
o wpłatach pien.ięŻinych na konsetI'wa'cję na.grobka Oskar.a KO'lbeq~a i Pa:uJogo Zegoty. Wlieczorem odbyło s.ię sipotka,n.ie tDwa[,zySJkie Illcizes'tniik6w WZD. W czasie
spotkania tPI'zeprorw,adzono ,zbió["'kę pilenięŻl1ą na !konserwację w/w gT·o,bów. Zebrano
10 tys. zł.
O g'odr.>:.l7-tej luczestnicy WZD spo1Jkal,i s'ię nla wys:tępach z.esipołów foJlkJorysltY'Ciznych. Wystąpił Zespół Pieśl11.i ,j Tańca "Gro,r],zlisz.c,zaki" z Grodziska Dolnego
oraz Zespoły Regionalne z K,rzemienicy, Futomy i A;Jbitgowej.
Hl września odbyłas'ię
wYClieczk,a etnogTaf.iczna na tmsie Mcdynia-ZaJesie,
Raks,za\\'a-Kąty,
Brzóza. Zwiedzano praco1wll1liegarll1ea['slkie i zabawka,rskie.
11 \\.rześni.a odbyła
się Sesja Nurkowa .po,d na1zwą: "ProbJema:tY'ika sPOłeczU1{)-'ku1tuLt'owa Ziemi Łańcucki,cj" z nastę.pując)'1mi irefera,talmi:
-
doc. dr Maroia Biernac!k,a, Oświata
a spoŁeczne
i kulturowe
pr::eobrażenie
wsi
łańcucko-przeworskiej;
-
-doe. dr Józef PółćWlia['telk, Przemiany
kańców
-
mgr
wsi okolic
Andrzej
Łańcuta
w warunkach
na przeŁomie
Karczmarzewsiki,
życia
XIX
i XX wieku:
Wspólczesna
obrzędowo.~ć
i mentalności
cyklu
miesz-
rocznego
na
Rzeszowszczyźnie;
-
.dr Kr:zylSztof R'uszel,
Kultura
l'udowa
wsi
łańcuckiej
-
problemu
i potrzeby
badawcze;
-
mgT Stefan Lew, Markowa jaką znam;
StaJl1Iislawa Piekło, Ośrodek garncarski
w Medyni GŁogowskiej;
Jan Micał, Ośrodek wytwórczy
zabawkarstwa
w Brzózie Stadnickiej.
Pr'otOlkołowała:
Protokołowała:
A. J. Gerlach-KŁodnicka
401
Kronika
UCHWALA
59 WALNEGO ZGROMADZENIA
DELEGATOW
POLSKIEGO TOW,ARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO,
OBRADUJĄCEGO
W DNIACH 9 -11 WRZEŚNIA .1983 R.
W ŁAŃCUCliE
KOIli';"'ja uchwal ,i w!1iios:ków wybrana na 59 WZD w ,,'kładzie:
d~ Janusz Kamocki - ,przewodniczący
dl' Krystyna Marczak - ezło'nek
mg,r Urs,zu!a Zęba Iska - czł<Jllek
po ,,:czl"gólowym za,pc;-znal1liu .s.iG ze s!pr<1'wo'Zldaniem Za'rządu Glównego PTL z.t
okres \lD IX/lfl'82 do VIII/1983, wYlgło:s,zo'nym .prz.ez Se;k,rC't'arza Genc'J'alnclgo {l,raz
wysłucJlaniu
dy,s.kusji i uwz,glęc!Jl1Iieniu wruiosllcÓlw.złożonych do :komisji, stwil"rdcz<!
że:
i. Walne Zg,ro.madclcUlie Deleg.atów doc'enj,a dQltychcz.a;sową 'lJT,ucG03Tu'dika Dokumentaeii
i Info'rmacji
Etnu,graficz:nej
w .za:k,res,ie O;pracowywal1li'a b~bliografii
etnograf!: polskiej, przy ścislej ws,pMpracy z Komitetem
Nauk Etno,logicznych, RoZ'.'vijaj'lc dotychczasowy
zakr,es plrac bibLio.g,[',af,jcznych ,; dokumentacyjnych
!pQ"()\vadzonych w ODiIE, Walne Z,g,romadzenic Delega,tów ·z,obowiązuje Ośwcieik do
przed,ta\"jcnia
sz'c'zególowcg,o programu
działalno·ści na rze~z op£aco'\vania bj,b1:i>ografi.i ozawar·!ośc'i etnfJ!grafic'znej cza'sopism: "Ludu", "Wi~ły", .,Zolemi'·, ,.\Vędrowca"itp.
Bib,liogJrafie te będą publiikowa:ne w rama.ch 's'er,ili "Archiwum
Etno,g.raficmego" .
2. Wobcc li ieSikuteczno:ki wciąż iPonaWiia~lYClhap€lli o pun.ktualne 'l'e'gul(}wal'1ie
:"kładek, Walny Zjazd w'leca, aby pr.zy wy.z,n,acz.al!1liu}.imitu delegatów .po·szczegól·ny·ch Odd;~iałów na Zjazdy Towa'r·zys.twa, brJ';aa1opo'd iuwa,gG jedynie licz'::Jc: C.Zh:i"ów Odclziaiu, który mają a,ktualil1iie opłaconą sikł,a,dikęc>złon:k'olWOSlką.
3. \V:tiJlY Zjaz.el Delegatów uważa za stosowne wydar',ie materiał6w
ses~j nau](0\\'(')
Proli[emaiyka
s]Jolec:no-kuLturaLna
Ziemi Łańcuckiej
stanowiącej
,integra'.ną cz';~ć JoraeI 59 Walnego Zgroma·dzenia
Delegatów,
wzbogaconych
'pr·zez zap;.'
impa'z
~"\\'ilrzysz<)eyeh temu spotkaniu.
W pr;z'edm'io.c.ie tym na'iei.y Po!/,o5ta'wiĆ
ill'LlcjalywG Oddz.i,alowi ŁaIiC'uc'kiemu, przy jednoczesnym
wspieraniu
go ;nery to:,yewic i. 0rgan:wcy}nic
prze? ZG PTL.
-l. \,' ~\V'iązku z 'przypaellającym w ,r·oku 1905 jubileuszem
gO-lecia Towa.rzy~t\\'Ol ; ·;I)-lecia wZllowienia jego dz,ialalno.ś ci :po drugiej wO'jn,ie ~wia·t<J\'·ej a Z«raze:n pnyjęcia
jego dl)jsicj~z.ej nazwy, WZD widzi pilną potr.zebę -,>zczeg61owego
oprac,,',':"::i:i pro'gramu tego juhileu'szu ·i z'aalkc'entowa11iu w nim ro,li PTL w h'stori: ·i ~()ZW(]ju c;tnog'l':lfii po l's,kkj. Obcho,ely ,te p~iwi.nny odbywaćs'it;
w Lublinie.
do :có:'cgo Towany,two
zoslta!-o przeni'es,ionc ze Lwowa i gdz,ie 't'ec:ktywowałc·
swoją d;ć;al:l1n(}~ć IV HH'i r., twonąc
tam ,z:a:razem pierwszy oddział PTL po \\rojnie. W,L:ni~Ć tego jubileuszu
wymaga o,pr,,",cowania przez ZG szc,zegółowego programUJbl:hi"clów
ii przedstawienia
go do z:wtwicDdzcnia ina (iO-tym \Valnym Zgromadzeniu Dc!·ega'tó,w o,raz powołaruiahom.orowC'g{)
Ko.mite1u Obchodó\\' 'tego jl1bilel;"'~" 'poś>ród za'służonych etno'grafów,
Prz€'w()IcJ;niezący Komisji
dr Janus:: Kamocki
2~ Lud,
t. LVXIII
402
Kronika
WYKAZ ZAGRANICZNYCH
DZIEŁ ZWARTYCH
BIBLIOTEKI POLSKIEGO TOWARZYSTWA LU DOZ?'IAWCZEGO
WE WROCŁAWIU ZA LATA 198<1-1983
Ang'.<lIraoo Fl'aIl1C€scO Antonio:
Firel'czc 1973, ss. 353
Vita
tradizionale
dei
contadini
e pastori
Calaon'si,
A.rta populara aromanilor
din Dobrogea, BucUlr,esU 1979, ss. 38, tabl.
Bmanova Magdalena:
Zemed.elstvi
starych
Slovanu,
Praha 1980, ss. 395
Bern,ci.t R. M., BeI'IlJdit K. H.: Mir pervych Avstralijcl'v,
Mo:s:kva 1981, ss. 444, 11.
BibUographia
Ethnographica
CU1·patobalcan,ica.
Sva:e!,'
1 Lid,ova architektura,
Brno 1981, 5'5. 119
Bibliogmphie
d'etudes balkaniques,
vol. XII - 1978, vo-1. XIV - 1979, vol. XV - 1980.
Sof,ja 1980 - 1983
BibUographie
der Ungarischen
Volkskunde
1978, 1979, 1980, Bu'dapest 1979 - W81
Bidea Ovidlu: Istoria folcloristici
romdnesti,
Bucaresti
1974, 5'5. 586
Bos'ić MUa: Ribarske sprave i alali u Vojvodini,
NOVri Sad 1982, ss, 127
Brautigam
Herbert:
Gefas:; und Figur. Keramik
aus Amerika
und /lsien. Dresdea
1983, ss, 100, II.
Brom lej J. V.: Etnos a etnografia, Brotis,lava 1980, ss, 332
Braml'ej J. V.: Sovremennyje
problemy
etnografii,
Moskva 1981, ss. 388
Br,ounlej J. V .. Kasuha
M. S.: Brak i sem'ja u narodov
JugoslClvii, M()l-;'kv,( ,9a~,
:ss. 2,37
BrollZJini Gi0VCllHli B<J,ttista: Cultura popalare. Dialettica
e contestualita,
Bar: 1980.
ss. 301
Bulgarische
Volksmarchen.
Hrsg. Vadav
Frolec,
Diisseldorf
1971, ss. 293
CataloCjo illust1'ato
deUa mostra
etnografica
Siciliana
ordinata
da Giu:se;p.pe Pi'\!'!\
,
'1
,P'a'!ermo Ul68, ss. 94, il.
Chozjajstvo
i
byt
zapadnosibirskogo
krejstjanstva
X\'II-nacala
XX
1'"
;\luC',f,\'<1
1'979, 55. 246, i1.
Christianstvo
i lamai,:m 1( korennogo naselenija Sibiri (XIX - XX), Lening,rad 1979,
ss. 225
Chri!Aov Crur.b:ł.o: Bolgarii 1300 let, SOLia 1980, ss. ,271
Dancu J'wJ.i:ana, Daneu Dumitru:
Die bauerliche
Hinter[Jlasmalerei
in Humanielt,
BerJ,i1l1 1980, s:s. 156, ta,bl. 150
Dadu lor d,an , Stwesou S, G.: Dictionarul
folcloristilor.
Foldorul lite[·ar romanesc,
Bu;cur,eS'Li 1979, ss. 5lJ;1
Demo Ondrej: Z klenotnice
slovenskych
ludovych
piesni, Bra,tis 1,\'va l 9.H
1, "," ,108.i l.
Dite a tradice lidove kultury.
Ridi V, Fralrec, Brno 1980, ss. 183
Du;nare Nicolae: Arta populara din Muntii
Apuseni, Sibhu 1981, ss, 97
DudCikova Maria; Presporsky 2von. Bratislavske
baje, povesti a historicke
obrd:ky,
BrM.iSll,ava 1981, ss. 176
Egenter
Nold: Bauform
als Zeichen
und Symbol.
Nichtdomestikalcs
BClu.en im
Japanischen
Volkskult,
ZUrich 1980, 56. 421, H.
Elements
de
tradition
orale
et
h:istorique
en
Boudhisme
Tibetain
bo'UiI"g 1980, ss. 87
Enzyklopiidie
Etniceskije
des Mćirchens
t. 3, zesz. 2/3, 415, BerI.in 1981
processy
iEtnografija
v stranach Juznoj Ameriki,
Mosikva 1981, ss. 531
i archeologija
Srednej Azji, Mos.kv,a 1979, SIS, 178, il.
Etnografija
Karakalpakov
XIX-71aca!o
XX v., TasZkeJ1it 1980, ss.
Sakya,
St~·<l.-;-
403
Kronika
Ewers
John
-Apache
C.: Murars
in the Round. Painted
Tipis
WaschingtQlI1 1978, ss:. 55, tabl.
of
the
Kiowa
and
Kiow(J-
Indians,
Fochi Adrian: Coordonate
sudest europene
ale baladei
populare
romdnesti,
BucUJresti 1975, ss. 270
Focsa Gheorghe: Tara Oas:ului. Studiu etnografic.
Cultura
materiala
vol. II, 'Bucuresti 1975, ss. 437
Folklor i istoTi.ia, SO'fia 1982, ss. 29'1
Folklor Moldovenesk.
Bibliografie
1924 - 1967, Kis'inev 19'68, SIS. 122
Folklor
stran Magriba.
(Alzir,
Marokko,
Tunis),
.'\nnotirova.nnyj
btiblLogTafiees!kij
ukaz:a!tel, Moskva 1979, ss. 133
Die Frau in der Bauernkultur
Pannoniens,
Za,greib 1982, S5. 159
Gedenkschrift
filT Leopold
Schmidt
(1912 - 1981) .::um 70. Geburtstau,
Wien 1982,
'55. 100
Georgieva L, Moskva D.: Zenata v savremennoto
balgarsko
selo, Sof.ia 1rli31,ss. 16~
Geschichte der Sorben. Band 1 - 4, Bautzen 1975 - 1977
Getreidebau. in ost- und mitteleuropa.
HISlg. L Ba1ass1a, Budarpes,t 1972, s,. \,5:3
Grebonscikov S. M.: Belorusskije
tancy, Minsk 1978, ss. 239
Gribova L. S.: Dekorativno-prikladnoje
iskusstvo
narodov
Komi,
MOSikv,a 1'980,
ss. 237, i1.
Gunda Bela: Ethnographica
Carpatho-Balcanica,
Budapest 1979, ss. 426, iL
Guseva N. R.: Chudozestvennyje
remesla Indii, Moskva 1982, ss. 237
Holban Eugeln, TomaseLli-Bo1ban Angela: Arta populara din judetul
GaZati, Galati
1974, ss. 285
30 godin Institut
.:::aFolkLor "Marko
Cepenkov",
Skopje 19 80, ss. 87
30 Jahre
Institut
filr sorbische Volksforschung
1951 - 1981, Bautzen 1980, ss. B7
Interetnicke
1!ztahy Vo folklore
karpatskej
oblasti,
Bratislava
1980, ss, 351
International
BiblioUraphy
of the Social Sciences. Anthropology
\'01. 23 - 1977,
London 1981, S'S. 5,69
lonesc'll Grigo're: 11Tchitectura de teritoriul
Romanici
de a lunuw. veacurilor,
au-o
cu:resti l 9'82,s..<;.711
Is lietuviu etnogenezes, ViLnius 1'98:1,ss. 115
,Jauabeva Tatjana: Petr Dienkov. Biobibliografija,
Sofia 1982. fiS,.289
Jerabek Richard: Plastika lidovych tvllrcu., Praha 1981, s:s. 70, il.
Jerabek Richard (s kolektivem): Promimy jihomoravskć
vesnice (Nci.rodop!sne stu-die.:: Brumovic),
Brno 1981, ss. 189, iiI.
Just Johannes, Kail"pinSlk;iJi..irg'en: Siichsische Volkskunst
aus der Sammlu-J1.g des
Museums filr Volkskunst
Dresden, Le~pz.ig 1982, ss. 314, il.
Kaarrma Melanie, Voo1maa Aino: Eesti rahvaroivad.
Estonskaja
narodnaja
odezda,
Tallinn 1981, ss. 461, il.
Kerba.ge Toufi:c: The rhythms of pearl diver misic in Qatar, Doha b.r. "".81
Komorovfilka M,lrta: Slovenske crpaky, Bratis,l.ava 1980, s:s. 143, d.l.
Kompleksnyje
problemy
istorii
i kultury
narodov
central naj i jugovoStoC1Wj Evropy, Mos~kva 1'979,ss. 287
Kostjum
narodov
Srednej
Az:ii. Istorikoetnograficeskije
ocerki,
Moslkv(ł Hl79.
'ss. 237
Kratovo
stara architektonsko
urbanisticka
sodrzina, Skopje 1980, :'IS. 1'1<3, H.
Kulturno
blago Vojvodine.
Etnologija,
NovI Sad 1980, ss. 37, 11.
KU1'o.glo S. S.: SemeJnaja obrjadnost'
Gagauzov
v XIX- nacale XX V., Kiś'inev
1980, ss. 135
1
26*
404
Kronika
Lal1l. J(J"eI:
Krippenknnst
Marburg
,in Schelsien,
1981, IS.>. 199,
populaire
Yougoslave,
Belgrad 1980, iS'S'. 113, il.
peuples
ouratiens.
Leur
culture,
leurs traditions.
Vart
Lcs
1980, SIS. 372, i1.
Lidova
slavebni
kultura
v ceskoslovenskych
198J, s'S. 3711
Ludovc
śperky
a o:doby
na Slovensku,
Ludovy
rextil.
Martin J 981,
Nepraj::i
Lexikon,
Magyar
SIS.
Red.
Karpatcch
Martin
uj.
Pete:r
Haj-dlu, Budapes,t
a pfilelllych
11:emich,
BnlO
1982. s.'. 100, i1.
48, Q'1.
Red,
Or,tutay
G yllllla, T. l A-r~, T. 11 F-Ka,
Budapest
-1977 - 197f}
M"ly'e'l' AÓ',ian C.: Peasants
Berkeley
1973, S'5, 233
Mead Si,dney E,: The Old
in
Ute
Reliuion
Pacific,
in
A
the
of F.;ji
S/udy
Brave
RUiraI Soc·C'1.y,
Illd,iCl7l
Berke'ley
.'Vew World,
1977,
Sf'.
189
Medan
Medan
Melzer
V'1'/9i1: Cintcce epice, Cl:uj-Na:poca
197!\ sos. 717,
Vi'rgil: Folklona
copiiiar,
Cluj-Naip:lca
1980, ss, 32ll
M,il<lś: Sbirka
vysivek
: Jizniho
Kyjovska
ve tondu
Krajskeiw
Vlastivedneho .'I1u.z:ea v Olomonci,
OJomouc 1980, ;;.>. 40, iJ.
M e'moria
Saecnlaris
Sakari
Pii.lsi. AuJz·eichllungen
V{l11 ei'ner
For,schun,gsre.ir.-;e nach
del' nord-lichen Mon gQiIci im J.athr·c 1909 '!'Jcbs,! Bibliogra.phie-n.
Bearhe,itct Harry
Halen, Helsinki 1982, s's. 202, i1.
Melllghin
\Vilfried:
Kellen,
Romer
unrl
Germancn
.
.l\rchaolo(Jie
MU:lchen l'9ll0, ss. 299, i1.
Museums
of Etlw,ographic
SocioloUicol
Nat.ure
in Homania,
MU2ej
Putivnik
po
ukrainskoi
kulturf.
.;::.5. lO.)~ dL
Oored! i obrerlen folklor.
Ondrejka
;';:limenl.Povesti
u
Sviclniku.
Sa<;t. T. I. ZJvkov,
a :::resti
:' rIolin
Sibiu
ss. 179, i1.
Sv,idnik
19&1,
J971,
(·kspo:ic·ii.
Sofia 1981, ss, 347
stredoslol"t"Tlslqjch,
Geschichte,
lmd
MarliJn
1981.
,-s. 147,
Pa'P'ah'1.gi Tache: 1\ilic dictionar
folkloric,
Bucurest,i 1979, SiS. 545
Pecsch Rei;ihDird:
VolkskulIsl.
Uwmd/
im Spicr!!'l
]JO[JH!.cir(')'
l3i!nerc!
(les 19
Jahr/iu)!derzs,
Berl'~n 1978, ss, 164, i1.
Phil:.ip"
Ge,)o)'ge Hanvoud:
Chiefs
and Challcn~Je)'s.
/",!ian
U"sis/nnc('
rind Cooperalion in Soutiwl'n
California,
Berkeley
1975, :;s, 225
fJirinsky
l; raj.
Etn<>grafs'ki, folklo.rni i jcz;i,kQ\'j :proućvanija, Sof.ia 19ao. ,. 687, il.
Polcryje
isslerlovanija
InsUtuta
Eino[}rafii
1978, MO'Slkva l!l80, ss. 26~
Problemy
is/orii
i etnourutii
Ameriki,
Mos'kva J979, ss. 278
Probierni!
sla vjallskoj
etnoorafii
(k 100-letiju
sa dnia
r()~rknUe. ci C)lU
korrespmzdent,,; A:V SSSR D,J(, Zeleni71[JJ, Leningrad
1~17:1, ss. ~:39
I'remc?1!!
:~tr1or1Jch traelicli
1" s11casnosti.
T. 2
Socia!islickć
/cTCijiny. B!'aUslava
1978,
neportoiTp.
s:"
331
,l'efuc!!':;
qu·cs (x\r s. -
balkail.iques
1945), Sofia
1966 - 1975. T, 1 -
lIis/oire
(;t's peH))lt's
balK:ani-
1983, ss. 571
He'Volucni
promeny
jiiwmoravs/cćho
venkova.
Red. V. Frnlcc, UnlO 1980, ~S, 23'1
Savić :VI.: Istorija
na bal[Jorskija
narod.
FotO'lipno iz:danie, Sof ja 1981, ss. 128
Schindler
!vIargot: Die Kucnringer
in Sauc und Legende.
WiEln J9981, ss. J59
Seliscev
A. ;\1,: Polog i negovoto
balgarsko
noselenic,
Fotot. 'iz,danie, Sofia 1981,
ss. 439, il.
SeEsccv A. ~I.: Slavjanskoto
naselenie
'V Albanija,
Sofia 19~1, ss, 352
Seme,jnaja
obr.7adnost'
narodov
Sibiri,
Mosuwa 1980, ss. 237
405
Kronika
Stein.i'tz Wo,Jf,gang: Ostjakologi.sche
IV - Beit rage ;wr Spracr,wisit.
Stories of Men. Reports on the Ainu Folklore.
T. II, Sapporo 1982, ss, 2'65.
Szlilagy,i Miiklós: A Hemad halaszata. (Die Fischerei
am Fluss Hemad),
Musikole
senschaft
und
1980, ss. 89, 'ii.
Wyn: A Bibliography
Thumas
Band
Arbeiten.
Budapest
Ethnographie,
19BO, ss. 493,
Br,idgend 1982, '>S, 160
GembloiUx 1979, 'Ss. 292
Tryzna D. S.: Belaruskija
dyvany i gabeleny, M.i>nsik1f}Bl, ss. 126
Tschechische
VoLksmii.rchen. Hrslg. J<lJI'omir Jech, Berli:n 1961, ss. 5911
Tuwinische
Volksmii.rchen.
Hrsg. Erilka Taube, BerlliJll 197B, ss, 412
USltinova M. J.: Semejnyje
obrjady
latysskogo
gorodskogo
naselenija
L'
XX V.,
MO>Sikva1980, ss. 164
Vajgand G.: Etnografija
na Makedonija.
F'o·tot.i.pno izdanie, Sofi.a 1981, 35 104
Vaprosi na etnografijata
i foLkloristikata,
Sofia 1980, ss. 197
Veleva M'<""ia, Da:nceva-Bla,g'ojeva Sneżana: Bulgarische
Volkskunst.
Trachien
und
Schmuck, Saha 1981, ss. 174, H.
Viehwirtschaft
und Hirtenkultur.
Etnogruphische
Siudien,
Budapest 1969, ss. 9Q3, li.
Vikto,rova L. L.: 1\1olngoly. f'roischozdenie
naroda l istoki kultury,
Mosk;'u 19S0,
ss. 222, il.
Vuo're1.a Toivo: Kansanperinteen
sanakirja.
(A Dictionary
of FoLk Tradition)
He1'Slinki 1979, ss. 542
WU·iam Eurwyn:
Traditional
Farm
Buildings
in North-East
Wales
;550 - 1900,
Caerffi.li 1982, ss. 334
Wy,pych Konrad: Deutsche I~ehnworier
in del' polnischen
Bergballsprache,
Gissen
1976, ss. 267
Za zivota a bojov Lud!l Uhrovskej
doliny.
Narodopisne
studie,
BratLslava 1977,
s.s. 504, :il.
Trends
in
ethnic
group
Traditional
relations
in
Asia
Music
and
in
Wales,
Oceania,
11. J. Gerlach-Klodnicka
MAGISTERIA, DOKTORATY I HABILITACJE
Z ZAKRESU ZTNOGRAFII
PRACE
Uniwersytet
PRASOL Jolanta,
Obrzędiowo,ść
J. Klimaszewska.
MAGISTERSKIE
J.agieUońSlki -
K,r·ak6w 1979*
Bo'Ź.ego N.ar·odzenia
w
Rabce-Słone,
pr'of.
dr
1980*
BANAS Ewa, Obrzęd weselny ,i pierwsze etalpy pożycia małżel1s!kiogo 'Dla f'o,]slbm
Spi,S:zu w XX wieku (ze szczególnym uwvględni'eniem
aspe!któw makowych).
Studium wsi Łapsze Nliżne, prof. dJr J. KI,imas:zewska.
BĘBEN Euvenia, Monografia
Spóbdz"ielni Ręko'dz:ieła Ludowego
i Artysitycz.nego
"Opols,ka" w Opolu. Ocena dz.iJałaIności, prof. dJr R. Reinfuss.
BIAŁAS Irena,
Obrzędowość
lna'rodizinowa w aSlpelmie rece!pcyjnym,
,prof. ck
J. Klimaszewska .
• Uzupełnienia z lat poprzednich.
406
Kronika
DUDZIK Krystyna, UrządZJetrlie wnętrz i mebla:rsiwo u Lach6w Sądeckkh,
prof.
,dr R. Reinf.llJS,s.
DYBA Olga, Społeczno-kultuJ1X>lWeuW<llf'U!l1lkowan:i<aznaczen.ie ffiJUzy;kina SpiSiZU.
prof. dr J. Kl:i.masz,ewsku.
MlRGA Andrzej, Stereotyp -górala we wsp6łc.zesmej społeczności cygańskiej na
Polsk,im Spiszu. Studium
ooi,edla eygańSlkiego w Cz.a~:nej G6rze, prof. <k
J. Klimaszewska.
NOWAK-WOŁEK Elżbieta, Pożywienie pOltomk6w oSlu,diniik6wz PolSlkoiwc wsiach
Derenik i Instvanmajor 'na Węgrzech, prod'. dr J. KJ,imuszC'wS!ka.
RAJ-HERI.-\i'T Li,diu, Obr,zędy naiTodzrinowe i zachowania
zw,iązane z ,dziećmi
i w:e,zJesną młoc1ośc-ią na Polskim
:SpitSZfUw XX WIieku ze s,z,<:zc-g6Inym
uwzględnieniem
aspekt6w zn3Jkowy'Ch. Stu,dlium wsi L3IPsze Niżne, prof, dr
J. Kliima:s.zewSika.
ROBOTYCKA Mar,ia, Zamagux.ze Spisikde w pracach () ah.aiTaiktC1fzckrajoznawczym ,i etno,graficznym, pr'o£. di:rJ. Klimaszewska,.
SOBCZYK Ma'ria, Formy ,dysta,nseu społecznego wśród mieszik:al'lc6w Nidzicy, prof.
dl' J, KI iJna:sze'W5'ka,
CABAN Danuta, Da~' w oibrzędowości naiTOdzrill1owej,(pcr"of.dr J. Kl,imaszews'ka.
CYBULKO Zona, AnaIiza mechaniZJffiutwo.r,zenia
się, trwaJ11aa i wygasani,a utoryte tu (na przy,kładzi,e autoll"ytetu diział'acza), prof. ,d:r J. Klima,s'zc\v'.,;ik:a.
GĄSIENNICA MAKOWSKA SANKUNAS Barbal'<lt, Wsp6łczCS1ne kowa,llStwo w Zako.panem na tle tradycyjnego kowałsltwa po,dhalal1l$lkliego,prof. dr R. Reinfuss.
JOST Ma,ria, K.uJ.turowa i społec:zna roJa odpustów na PoL<;:ki:mSpi~'Zu w XX
rwieku, prof. 'dr J. Klimaszewska.
SIKaŃ Jacek, .Kaplkz5ki, '!<'rzyie, figu'ry przydrożne. Ana.liza strukturalna
zjawisk
z ZJa;kresu świa,topoglądu rel<igijnego, prof. dr J. Klimaszews'k,a.
SŁOWIK Francislzek Ka,zimierz, W,ielki Odpust Lipcowy w Tuchowie. Amalka wybra:nych zjawisk, prof. dr J. Klimaszewska.
SMOLICKA Anna, Ośrodek kamienia'rs,k,i w Łys,inie, prof. dr R. Reinfus's,
STARZEC UnSIZJUI'a,Ro,zw6j Ikol,olrys'tyc:zny z,alPask;i występującej
na w:schód od
Kielc, prof. dr R. Reinfuss.
SZLACHETKA
Ewa, Udział społeczności wios:kowej wsi Zawoja (woj, biel",koiel
'w obrzędz-ie 'weselnym od 1~20 ,do 197,9lI'OIku,prof. odirJ. KlumaszC'WSlka,
1982
DOLIŃSKI
Wojcilech, ZbieractwO', łowiectwo,
lI'yboł6wsiwo na P'olsik~m SpiJszu
w XX w. na przykładzie 'Wsi Łapsze Niżne" pr'of dr. J. Klirna~ze'Ws:ka,
DUSZEŃKO Elżbieta, Pobaba fo,rma pomo'ey sąsiedz:kiej ,na przykładzie prac
budowlanych we ws,i I'steboo w Bes'kidz,ie Sląs1kim, ,pro,f. 'dr J, Klimaszewska.
KOZIOŁ Iwona, Kultu.ro.wa interpretacja
dewiacji, prOof. ,dr J. Klimas'Zew~lka.
MIODOWICZ KODlsta,nty, Wspólczesne koncep~je problemu lolkaJ.i,zacji pie.rwotnych
,<iedZJibSlowian, prof. dr J. Kl<imaszewslka.
POBIEGŁY Elżbieta, Zwyczaj stawiania "maja" i jego funkcje społeczne w Polsce
ze szczególnym uwzględnieniem
Orawy, prof. dr J. Kl~maszews.ka.
SKRZYŃSKA Urszula, Swiadomosć his,toryezna mieszkańc6w
wsi na WZY'kładzie
wsi Wielopo,le Skrzyńskie
(woj. rzeszowskie), prof. dr J. Klimaszewska.
407
Kronika
SKUP
HenTy"k, Wi,enenie w urOik'i na Podhalu li OTawie na Ue poróWll'1awczym
Pol~ki, prof. dr J. Kl.imas·rews,ka.
\;\;EWIOR Te.rCó;a, Tkanina ,pa:siaiSla w Częsltochow.5lk,i<em,prof. duo R. R.e1nfu.s'S.
Uniwersytet
Łódzki
191H
DOMIE0lIK Malg,orzata, Ziwyczaje ,i obrzędy w żydu ITodzinnym i zawodowY'm
ludności 1<aswb~k,i'ej CJikolke BY't,owa, ·doc. dr halb. J. KuchaITsika.
GAWROŃSKA Dan'uta., Poglądy na miłość, małże.ńs,1Jwo, l"O'd·zi,nęmieszk,ańców wsi
Zabo's,t6w Duży, dr W. Ba,ranows,ki.
H:\CZKURSKA
Jolaln<ta, Budownictwo
,1Judowe j'a'ko Wj'lznaczlniik społeCiZne,~o zróżnicowa'n<i'<1wsi (na przY'kładzi'e wsi Łaźnilk.i 'W ,gminie Z,duny, \V wojewódz,twic S1ki
erni·ewidkoim), dr W. Baranowski.
:vIARKIEWrCZ Andrzej, Po'stać fabrj'lkanta w oczach jego pracovv"U'1ików- r~'Zywistość i wyobrażenia, PI'o!f. dr B. Kopczyńslka-J-aworSlka.
NARCZEWSKA Anita, Tr,a,dycyjne wyposażenie
domu m1ies,Zik,a,lnegowe 'Ms'i SŁupia Stara w woj. kieleckim na ,prZiełomie XIX/XX .wieku, dr W. Baranowski.
NOWINA-SR.OCZYŃSKI
Stanisław,
Ro,la ,ta'rgów IW .go.sipo,ct<ar.Sl1:Wlie
wiejsiklim,
·dr W. Bar,a.nowski.
PAWLIKOWSKA
Aleksandra,
Funkcje zabeZJpi'eczające magii, dr W. Ba:ranolWiS!ki.
PĘDZIK Ba.rbar,a, Emigracja
sezonowa Kaszubów bytoWSIkich w dr,ugiej połowie
XIX i w pierwszej połowie XX 'Wiei<u, doc. dr hab. J. Kucha:rska.
ZUBRZYCKA Teres'Cl, Działalność
ka.5'zubSlkich zespołów amatorskich
we. wsiach
okolic Bytowa od ,okresu międzywojennego,
doc. Idr ha.b. J. K u<:har ska.
1982
AZIS Sylwia, Wierzenia demonoJ.ogic.z,ne. ludnoścJ kwszu:bs:kiej ,(lokolk Bytowa, d,(lc.
dr hab. J. KucharsIka.
CZERNIK Piotr, Roloa i zlnaczenie a<lk'Oholu we współczesnej
kulturze ludowej (na
.przykładzie reg'ionu opoczyiJs,ki.e~o), prof. dr B. Kopczyńska-Jaworska.
KWINTKIEWICZ
Sławomka,
S·pędizanIie c'Z,a.lSU
wolneg,o przez młodzież cr"obo,jm:iezą
-dzielnicy Widzew w dwu.dzi.esto,l'eci.u międzywojennym,
:pro-f. dr B. Ko.pczyńs>ka Jawors'ka.
MISZCZYŃSKA
Elżbieta, Studium os,obowośei ,garncalrza i dzialacza ~łecZJIlCtgo
Stefana Konopczyńs:kiego, dr W. Bara,nowski.
PAWLAK Elżbieta, Rola ik<ościoła w życiu ŚI'odowiSlka ·robotniczego w o:kre-sie m'ię.dzywojennym - na przykł,a.ctz'i'e par,aiii św. Ka~imierza w Łodzi, prof. d~
B. KopczyńSika-Ja'worska.
PIRA Teresa, Zmiany obrzędowości
i zwyc,z,ajowośoi weseLnej (:na przyfida:dzie
ws,i Michowice), dr W. Baranowsk.i.
PIWOŃSKA Jolan!Ja, Obrzędy widowis,kowe cyklu ,'Zimowego na przy<kładz'ie swpk.i zakopiańskiej, prof. dr B. Kopczyńska-Jaworska.
SZCZEŚNIAK
Tomasz, Tradycyjny
model wychowania
w rodizlinie Ikasz.uhslkiej
",kolic Bytowa, doc. dr hab. J. Kuchars;k,a.
SNIADECKA-KOTARSKA
Ma.gdalena. Tkani;na w 1mperi'um Inków oraz wśród
Indian Quechua i Aymara Andów Peruwiańskich,
doc. dr hab. J. Kucharska.
WALASZCZYK Malrek. Walki zwierząt w Afganistanie, dr K. Wol-ski.
408
Kronika
WALCZAK Anett'a, Społecwnść
SirkJhów dawniej
a dz.iś, ,dr K. WOII.sik<i.
WĘGLIŃSKA
Dorota, Pozycja
społec!zno-rordZJintna zamężnej
kobiety Ipracującej
IW ,wodowiI:Jk!uł6dlJkim, ,prof. dtr B. KQPczyńs1ka-Ja,wQrslka.
U 11i wen,
y t ·eIt ~m. A od a ID a M i c k .i e w i c z a
Pozll1ań
1981
GRZELIŃSKA
GrażY'na, Kul,t "Huaoas" - il11liejsce i funkcja
duchów 'Jpie:<ullczych w wierzeniach Indian Kecz.ua, prof. dr M. FrankowSIka.
HENICZ Bożena, Ba,datnua Lucjana Tu;r<kows'kie.go nad .ku Itur"ll11i lud(J\V)'lffii BlUsIk,iego Ws'chodu; lie szc:zegól'nym uwz,~IGdnieniem 'kultury rolniczej P,a]cs'ly.ny,
!prof. dr J. Burszta.
JANCZ-KOSTUCH
Ba l' b<łJr,aCeramika IkrasZlUbsllwda'wnnej icLz,iś, pmf. ·dr J. B'.IIr<i'z'ta.
JAROSZ Wa,lderualf, Tradycyjne
z,awody .wędr1"Owneow Polsce i ich 1,\'sl)()1czesne
lpr.zeobrażC!llia (9itarze, ,kłódkarze, obroażni,cy), doc. dr hab. Z. Staszczak.
KAŃCZUGOWSKA
Gabriela,
Przesllrz'ei1 w kulburz:e ludowej w aspekcie :;,'eli,gijnym ·i magicznym, prof. dtr J. Burszta.
LACHOWICZ
Regi'na, W's;półc'z,e5na 'Obycz.ajowoŚć mie"z:kallc6w ws.i CZ<ln:lI!i:owic
'kolo Poł.czY'l1Ja-Zdlfoju,prof.. dr J. Bur:szt,\.
LECZYCKA Wuktoria, Badrania na'd sytJuacją kobiety w Ra,dz,iecKiej Azji Środkowej ,i w China.ch. Próba ,reko:ns'truikcji założei1 balda'Wc:zych, prof. dT Z. Ja",iewdcz.
LEWANDOWSKA Jolanta, EkotY'P klUH:urowy Pałwk, prof. dr J. BUl'szJa.
MICHALIK
JAN, Ork.ies,tra W~uściańs!k,a Ka,mla Namysł'owSlkiego jalk0przy'klad
folkloru mUlY'Cznego Zamojsz;c'ZY?JIlY,prod'. dr J. BursZita.
OLSZEWSKI Wojciech, Dystans etniCtZny PO'Joacy- Cy,ga:n.i-e1l<1prl)'lklad7.ie ,dziel,nicy Poznania, doc. dr hab. Z. St<lJs\Zczak.
RAFALSKI
Mardn,
Wędkarstwo
ja'ko zjawilsk,o kulturowe,
pwf. dr J. BUL'zla.
SOBCZAK MalriJa, WierlZerua ,llud6w Afryki Gw1nej,Slkiej w proces'ic lPl'z.emialr; reI1igijnych :i slpoleczno-,]mltwrO'Wych, prof. dr Z. Jasi,ew,i,c,z.
,\10,' AWRO Elżbieba, Islam <1:kultura i żyC'ie Slpo1ecwe Iranu między 'wa·dY'Cjąa mooderniz.aeją, pmf. dr Z, Jasiewicz.
WOLNIEWICZ-KUKUŁA
Elżbieta, Stereoty;py etnografk1!l1e j etJ1Jiczne w polskiej
literaturzeetnograficz.nej
XIX w., prof. dr J. Burszta.
ZAWIDZKA Iwona, Badani.a nad !kon.taiktem kulturowym
na terenie AmerY'ki Południowej.
Próba .us·ta.le.niaSlta'l1'OIwiS!kbada'Wc:zyc,h prof. ,dr Z. Ja'Sliewicz.
11982
BOBECKA AlekSlandNI, Z~pół
regliorn<1llny "TorŚ'tok.i" l ·PięcZJkolwa. Monografia
etnograficzna;
,prof. dr J. Burslzta.
BUDZYŃSKA Violetta, Malarstwo na szlkle w Pa.szynie, prof. dT Z. Jas'iewicz.
BUDZYŃSKA-RYBIŃSKA
Barbara. Fo-lklor na anterenie
l'Oiz,gł
o'śn i Pols.kieg'o Radia w Bydgo'sz.czy w okresde Polskiej Rzeczypospolitej
Ludowej, prof. dr
J. Burszta.
GEMBICKI Pdotr, Re:g·ionaliz;acja Szwecji w 'świetle atlasu etnograficznego.
(Atlas
over Svensik Fo1kkultur, z. 1, 1975), doe. drr hab. Z. Stasz.cz.ak.
Kronika
409
KOSICKA HainIDa, Wybrane elementy poży'wienia i lich stereo'iypowe
zalSlz!ereg{)wanie etniczne 'w Europi'e, doc. drr halb. Z. StalSzc'Zalk.
KWASNIEWSKA ADina, Enkulturacje
dziee:~a w rodzilni'e wliejskliej. (Na podstawie
badań we ws;i PUka), proef. du:-J. Burszta'.
MORZY Ma ł,gona ta, Gru,z,ińslk'a rodz,ina wiejska ,drugilej [pOlowy XIX wiieiku i początku XX w., prof. drr' Z. Ja's,i,erwi.cz.
PASŁAWSKA
Mał,golrza'ia; ŁOPATKIEWICZ
Tadeus:z, Małe formy arch~te;ktury
sakralnej w łClmkow:~kich W1s,iachBeslkidu Nliskiego, prO'f. dr J. BurSlz,ta.
RODOWSKI Mapek, Uczestnictwo
w kuliturz;e wybranych
kat'e:gm"ii rodzin. Na
przykładz'ie mia:sta Wschowy, prof. eLl' J. Burrszta.
ROSOCHACKA Ewa, Kol'ekcja Włodzimlierz'a K'ulczY'cki'ego w zbiora'ch Muzeum
Tairzails'kieg{) jako źródło do badar1 nad kobiernk,bwem
orientalnY'm, prof.
dr Z. Ja:siewicz.
SCHMIDT Jocek, Pc}chodzenie ludnośc,i PoIinezjli, pr{J'f. dr Z. Ja,sieewicz.
SCHULZ Stefan, Koncepcje ludowości w rrneblamtwie poI/skim, prof. dr Z. Jasiewicz.
WAWRUCH Ha:IllJla, Przeobrażenia
obQ',zędowości wes'ell1lej na wsli lubalr,tow:s'kiej,
doc. dr hab. Z. Staszczaik.
Uniwersytet
Warszawski
1981
ANDRZEJEWSKA
Dorota, Ana,liza 'obnzędu weselnego
z punktu
widzenia
jego
forma2ji .społecznych oraz roLi ja'ką pebni w procesie !inte~racjli społeezno,ści
11,()lka!;ncj.
Iprof. dr Z. SOlkolewicz.
DWORAK Janusz" Smierć i obrzędy pogrzebowe w 'kultuTZle tradycyjnej
społec1z'Ilości wi'cjskiej. prof. Idr A. Kutn.e!'::Ja-Pojnalrowa.
GODZIMIRSKI Jalkub M., Post w polskiej kullturz,e ludowej XIX i XX wieku.
prof. dr Z. SOlkolewiez.
JAWORSKA Grażyna Z., Symboliczne ,funkcje pożyczki w pols/kiej kulturze ludowej, prof. dr Z. So!kOlle'wlicz.
KORULSKA Ewa, Przemiany
wzorca elstetycznego. Wzory, poglądy, modele, Na
!prof. drrpods'iaw:e anaillilzy urządzenlil<1' Wls:p6łezesnego domu :wiejskiego,
W. Dynows:ki.
KOZŁOWSKA BaQ'bara, Pr.zestrzei1 dO'ffiu próba anaHzy pozafwnkcjonalnych
zna'czdl, czynności i zdarzer1, prof. dr Z. SOlkol'ewicz.
KUREK Mirosława, Real,iz;acja jednos,tkowych po,i,Dzeb estetycznych
we w.s[pólczesny>mweslelu we ws.i Sta'rog,ród, do,e. dr hah. M. Po!kropek.
MARCHLEWSKA Magda,lena,Św.
Piotr w tra,dycyjnej kultur:ze ludowej, prof. dr
W. Dynow9ki.
NATANSON Maria Anna, Pocho,dy m'alslz,ka,rw 'tradycyjnej 'ku1turzc ludowej, proef.
dr W. Dynowslk-i.
NIEMCZUK Henryk, Tradycyjne budowniC'iwo wsi Klon li prohlemy Ije!go ochrony,
doc. dr hab. M. Pokwpek.
OLSZEWSKA Bożona, Tradycyjne
kontaMy
ha[]jdlowe 'i ich przemi'a'ny we wsi
płd-wS'ch Polski (na przykładzie wsi Tnalśniów woj. k'ro,śnieńsikie), ,prof. dr
A. Kui.rzeba-P'ojnarowa.
PIOTROWSKA Barbara, Symbolilka codziennego pOSIłku, prof. dr Z. SOlkolewic'Z.
RATYŃSKA Bożena, Rodzina a społeczność lokalna, prof. dr A. Kutrzeha-Pojnarowa.
410
Kronika
TRAWKOWSKA
Joauma,
Z. Sokolewicz.
Znaczen'ie
darów
w
obr,zędowości
rodz,innej,
prof.
dr
1982
CIARKA Ryszard, Sposoby zabijania zwierząt, prof. dr Z. SOlkolewicz.
EIZELE Wanda, Karczma w tradycyjnej
.społeczności wiejskiej, prof. dr W. Dynowsiki.
JACKOWSKA Aleksandra, Sztuka ZaJ.ipia, prof. W. Dynowsk'i.
KWIATKOWSKA E·wa, Sylwetka twórcza, życie i OIsoho'wość Jana Berna,siewicz'l.
iT!Zeżbia!rzaze wS'i Jaworznia Ik. Kielc, doc. dr hab. M. Po'k,ropek.
lVIANTORSKA Hanna, Tendencje rozwoju W'spółc.zesnej rzeźby ludowej na przykładzie Ludwiika, Adama ·i Malr,i'i S'zczepaniaków, doc. dr hab. M. Po;kropek.
ORZEŁ Danu1;a Anna, Plecionkarstwo
na terenie rpołudnioW'o-w:schodniego Maz'O'wslza,doc. dr hab. M. Pokropek.
ROGALSKI Ry'szaird, Budo·wnidwo inwentalrskie we wsi Wola Żarczycka, doc. dr
hab. M. Po!k:ropek.
SZKIŁŁĄDŹ-POROWSKA
Małgolrzata, Postać kowala w polsk,iej bajce u.udowej,
prof. dr Z. Solkolewi cz.
WASILEWSKA Wiesława, Demonologia domu na tle ['oku obrzędovrogo, prof. dr
W. Dynowski.
Uniwerstytet
Wrocławski
B'olesława
Bieruta
Wrocław
1981
W roku tym nie złożono prac magisterskich.
1982
BODANKO Krzysztof, Satyryczny
wizerunek chłopa ,i urzędnika w prasie polskiej (1971 - 1981), doc. dr hab. E. Pietrasze:k.
BOHDANOWICZ Renata, ZWYClz'ajezwiązane z urodzeniem i wychowaniem dziecka w latach 1945 - 1982 (:na przykładzie wsi Zachowioc, gm. Kąty Wrocławskie), ,dr H. Wesołowska.
BUCZAK Alicja, Pieśń ludowa we wS'i Kraśnica Wielka w woj. Wl"odawsJkim, do'c.
dr hab. E. Pietraszek.
MARCIŃCZYK-SIDEROPULAS
Dorota, Realia etnografkzlne
w folklOil'z,e WaU'mii
i Ma,zuU',doc. dr hab. A. Dyga·cz, dU' J. Łu!'owska.
PAŹDZIOR
DOil'ota, Wiejskie sposoby ,leczenia i pielęgnacji
kobiety cięiaunej
i dziecka w wieku niemowlęcym 'U La SO'Wiaków,dr A. Paluc'h.
SZYMCZAK Andrzej, Karol Piegza jako przedsta'wiciel samo'rodnego nurtu ba,dań nad kulturą ludową Zaolzi,a, doc. dr hab. A. Dygacz.
PRACE
Uniwersytet
DOKTORSKIE
Jagieloński
Kraków
1982
MAJ Małgorza'ta, Wesele jako 'obrzędowy przejaw
obrzędzie. P'romotor: prof. dl[ J. Klimaszewska.
więz,i społecznej.
Rola daru
w
411
Kronika
W pracy ,pa,djęl'o pr6bę Oik<reślenia i'Sto!1;y~ Zlnacz,enia ,daru otb.rzędOlW€lgo,a 'więc
p:'lC'kazywanego w ."ytuacji szczegóLnej "przej1ściowej, Ikiedy koniecznym staje się
s,c,a,icllie sprzeczności
po,wstających
ilek<foĆ 'na:s.tępude IZJffiim'1a"·SJuanu". Scalenia
dokonuj·e się poprzez szereg dz,i,ałań iryiualnych. Pr6by tej dokonail1o na przykładzie
we,c!a, dJ'am.a,tycznej projekcji sytuacji jednolstlk.i i gI'UiPy w 'k'onfrontacji z "ohcym"
(zar6wno w wymia,r,ze społecznym jak i na granicy - ISpoleczll1'ośća ota,czają~y ją
orbis exterior).
Pr,zywr6cenie r6wnowa@i w rel,acjach "swo,i" - "obcy" na ws.zyst:ki.ch plas1zczyzn:ach odbywa się poprzez daJ', co sia.rano s,ię wy/kazać a'nali'z:ując
rytuał da:rzel1'ia w poszc'zeg6lnych f.azach akcji weselnej, krąg os6b w tym ucz;elstniczących, a talkże .przes.1!rzeń 'Olbrzędową w jalki.ej się to real.izuje. Bazę ź<ró.dłową
pracy stanowiły publ,iikowanc opisy obrzę,dów weselnych w Polsce .z ~'3t od poł.owy
XIX wieku do chwi·li ohecnej m.az ma1te.ri:ały z ba'd.ań ·t.er,enowych prow.adiwlnych
we wsiach ka:rpacokieh.
Un.iweirsytet
Ł6dzJ<i
1982
GRi\BCZEWSKI Jaoek, W·iz.eruil1€1k
Maitk·i BOlsk1ej w Iwyob['ażeniiach lludu po:lisk'ie1go.
Promu,tor: prof. ·dr B. Kopczyóslka-Ja'Wo['ska.
Praca jest próbą z.asto:sowa'nia mebody f.enomenologicznej
.i s[['uk,tuTaJnej <:!lla
rekonstrukcji
jod'nej z form ś'W'ia,domości ludowej.PrzCtdmiotem
:pmcy byłla po<sl1:ać
Matki Boskiej - sl1:wol'zen.iemożl'iwie pełnego ,O'brazu ltej postaci w jej ludowym
wizerunku. Praca ,po.wstaŁa w oparciuo maJteri.ał źródłowy taki j:ak prace publilkowane i nic:pubHko'w.ane, wywia·dy. Rozważania og:mrucw:ne były do teren6w PoDsrki
w jej przedu·.ozbioTowym iksziałóe.
W pierwszej części pracy pr:zedstawi()lDy jeslt
zarys historyczny !kulItu 'maryjnc:go <lo chwili obecnej. Dalej auto.r omawia święta
doroczne .7,e wSlkazall1'iem ich elementów charak<terrystycznych, tworzqcych .pewien
obraz świata - ludowy wilz·erunek Maiki Boski,ej. WY'kazano wiele archetYIPO'wych
icdei izwiązanych 'Z Matką Bos,ką .takich ja'k jej pa·t['onalt iro,ln.ioczo-wegeta'cyjny,
rodzinno-macLerzyil.slki. Inr~ą część ana,Lizy Izajmuje 'rozpa1orzeni'e przekaz6w języ1kowych dla 'lJlJallezieni'3 tOipOSówtakkh j,alk: Malfiii Ws'ta.wiennicZJki, MarLi WS'PomO'życ'ielki, Flory. A'nal,iza Iludowych dOI'ocznych Ohl1Zędów m'3:Tyjnych j.alk !powstałych
przekazów uja.wniła poszczeg6lne wą1Jki, jakie złożyły się na ludowy wiz:erunek
Ma,t.ki BOSlkiej. Wątki te tworzą pewną c,ałolść, Ikió,rą mO-rna ,okreśLić }alko kionotety··
czny konst.rukt jednej z form ślwi:a:domości l,udowej.
PIOTROWSKI, Malrcin, Zespoły follklo<rystycme w życiu WSiPółczesnej W1s>i.
Studiium
wybr<1·nych zC'SipolówPo] s,ki CentraJlnej. Promoto,r: prof..d~· B. KOIXzyńska-J,a:w,oJTSlka.
Praca omawia funkcjonowanie
,zespołów fo,lklory.stycznych w życiu wS'i, ~ch
ramy organiz,acyjne, miejsce w społeczności loka]'nej, znaczenie dla różnych form
życia zbiorowego we ws·i. Obok tego zajmuje się cha1rakteryslt)'lką członlk6w zespołu,
ich motywacją do pracy w zespole, sytuacją ro·dzinną i za'woldo'wą. Omawia sytuacjq w trzech wyhranych
zespala'ch - w Lipcach Reymontowskich,
Mąkolkach
i
Lubochni. Gł6wne ,różni·ce w fU'l1lkcjonowaniu ,zes,połu ,poleg.ają na ZJir6żnicowaniu
o:'ganizacyjnym i co za tym idzie i finans'()w)'lm zespołów a także pewnej specyfice
wyni.kajqcej z różneg·o s,topnia autentyczności
<fepertuaTowej. CzłonJkowie zes:połów
to ludzie przede wszystkim mlodzi, aktywni, społecznicy żywQ u'czestniczący i w
innych formach aktywności
s.poleczmej ·i politycznej. Is't'o.!'ne dl.a funokcj.onowani'a
zespołu jest -lalkże posiadanie prężnego an.imatora - kierownj'ka, .którego dzialalno:ić \\<Il'ull!kuje żywnotn.ość pracy i trwania ze5połu. W za·koóczeniu autor zawiera
412
Kronika
wniosdd dla 'OIf.g·an.i'za'torówżycia :kruItlulI"aUnegow.d mają;:,e na celu u.spra wnicnie
tego dział:ania poprzez więk:szą elas'tyc'ZlTIoJŚći poparci-c ,dl'a od'dulnych ir:.icjatyw
miesz:kańców ,wsa.
U n i w e II",s ylt e t :im. A oda m a M i ,c'k lic w ~c Z d
Poznań
-
1981
MONIAK Andrzej, Dwie slpołeczności wiehkie
a traidycja kultu,rowa (z bado!1 w
województwie ,kosz.all'ińSlk,im).PrOlmoto,r: !pro'f. dr J. Burslz:ta.
Pl13Jca jest typem
antr'clpol{)gic:znej rrnOIl'olg'r,af,i'ipr-ooOJ.emowej 'i .do,tycz.yo",vóch
S\POłeczi!lośc.i lokal'nych
na 1erelnire woojciwóodztwa ikoosz.aliós,k'iego. Pods:II,l'wowym
problemem ba,dawczy:m .poodejmowany,m w 'Pracy jeslt oklwślenie mcchan.izmu trw·ania i funkcjonowania
tra dycH krur!rlurowej o'm:z jej wpływu n.a io"",pólcZCIs<ną
neczywiJstość wiejską.
Badania
au'tora ·dotyczyły dwóch '~'Pr.lcc;Z'ności wiej,;;kioch. ·które
przeszły od 1945 roku ten .sam etap ,roIzwojowy. Naczelnym ,zalg.ac!Jn.icnicmjC",;".tradycja ku.l,tur-owa Ifoz;patrywana w powiąza.niru z całokształtem
7.jalwi'sk 'g"'SPOd,ll'czych ·i :Sp<J·łccZiIlo-,ku)ilwrowy'Ch.
SADOWSKI Wojciech, Tradycyj.na ,k,u:!t'u·raregionu pOCiho-dzcl1iaw życiu \\·.;półc.zcsnym 'rodziny osadnoitków z Biralolfm,·i na w.si w Gorr.z.owslkiem. Promotor:
pronf. dr
Z. Ja.s'ierwicz.
Celem rOZJważań autora }cs:t ,przedstawiJell'ie przeob.rażcl1 wku.Jtur.ze
~ życiu
QPnłecznym o·sadników 7. Bialo-rusi zamiesz'kałych w Gorrzowskicm. Wniesiona przcL
noich Ikul.tura lI"egi~:mupochodzenia, {)Ik'reśhła bowiem proc-cs adapta<:j'i ·do Eowych
w3Jrunków i Jntegra.cji ,z .innym.! grupami
osadników.
Zmuszeni też,zo.,t'lh
do
ardaptacji .i fUlI1.kcjona.Ineg,o[)orW'iązania wielu ,elementów :Slw'O'jcj'kultury l nowym
:tery10'riwm i nowymi WarriUillJkam.i
spolec 7Jnymi li poLitycznymi. Istotnie do \'larlości
swoj-ej kuHury. Dokonano tym .samym próby analizy przyczyn j nasu
zanilkania
jednych wątków kuM,urorwYoCih,
'przy równoczesnym
ożywieniu i 'rozwoju ,l1rugiich.
Zamiarom tym towm:zysizyla chęć pokazoan,ia stopniolwego procesu dosloiSowania s'ję
t,radycH do w:spółezesllo1ści, dos,tarcze:ni,e ,danych dla teoCJlr'i,i
przemian
~p()łeczno-kultu,rowych.
l
Uniw·ersylet
Bielfuta
Wrrocławski
Boleslawa
W.rocław
il'979 *'
KUREK Jlan, Obrzędowość
,doroczna i rodz.inna we wsia'ch Besu<;,idu Sląslk,iego.
P,romotor: pr·of. dr Z. Scikolewicz.
Celem pracy joest ·próba OIpi·sa.ruiaprocesu oibrzędowego ·i ukaz·ania jego !Stlałego
schematu
(wzoru struktur.alnego),
obow·iąz.ując·ergo w większoścli 'obrzędów a wyprowadizonego z analizy 'Cl!brzędowości dorocznej .j .rodzinnej. Zgodnie z zas'adami
stru.ktura1neg,o Po&tępowa'nia badawczego,
autor dąży do wyodrrębni,enia z całej
akcji obrzędowej
najmniejszej
jednos1t:ki zonaeząc'ej, tzw. "zdarzenia obrzędowego",
zaś .strukturę
oblfzędu modeluje
z cZlterech :stałych elementów, ·tzw. fa'z. Jedno• Uzupelnleni'a z lat poprzednich.
413
Kronika
cześniepDdda'noana[i,zie
wierzenia, opowl'escl, balj'ki, modlitwy i pieścr1Jioklreślające,
najogóln,iej mówiąc, świa>iopo,gląd górail'i beslkidzkilch. Łączn.ie :z dz1ałaniam,i obrzędowymi, przekazy 'te sltanowią, ~danem aU1tolra, wielosystemowy
'i w,ielolP'o:z,iomowy
te<kot ::Cl1iotyc:zny, w którym z,arkodowana jest ludowa wiedza o świecie i c:złowieku.
Praca opiem&ię
'na wynikach
badań aut'ora prowadzonych
w Hesk1dz'ie S'ląlskim
w latach 1970 - 1976 jak również na publirko'wanych ma'terialach
opisowych odnoszących "iG do lalt'1898 - 1920, czyli do O'k'reslu IPoipr:zedzają2e:go na tym terenie
istot ne zmiany ty:puekono,m'iczHego, polityc'Z'ne,go i adminils1t'ElcY'jn.ego.
PRACE
Un i w er s y t et
HABILITACYJNE
J a g ,j e l IQ iJs k i
Kraków
HJ80 *
ZA:\IBRZYCKA-KUNACHOWICZ
Anna, Zwyc,zajawe formy współżycia społeezneg'il, Studiu:n ws'i Ows'i,zc:ze na Slcl'''ku Opo1:skim,
P,rzcrlmiotem za1:ntcre:s(}wania autoTk'i jest pro·blem kszitalto'wainia s,ię z'c\:sad
w;;p61życia między ludźmi i jego przejawów
ku:iturowyoh. W Oipracowaniu po·djęta
zoiS't;t1apróba zweryfikoiwonia
hip;)tezy. że n1e zaW'ize 'i nie wszędzie narastający
naci-;k czynni'ków .po:zalokalllych mnsi zdominowaćinte@rujące
dizli,ałania czynnilków
Jokalnych, tym s,amym wywołując
rO'Zlluźll'ienilc ,Qotychcz.a.so,wego współżyda
w
spDłeez!Io,ic: wiej'skiej. Micszikańcy wSii ,majclc o'd la't liczne i róź'noroid:ne Ik'olntalkty
poz;l!I).ka1'l(' mogą poz,o,talwać zS'oibą w .z,alcżnościach mających ch:arkter brwały i
unorm',)\\';r:Jy, kt6re Tealizują s,ię w olkreślonych kręgach s,połecznych. Należą do
nich ;.;:reg' k rewniacze,.są.;iedzkiie.
rówieśnic7Je mhJ>u:zieży, współpracujących
go.spodarcz0, w.spó!:lic rpr,acujących za'f()bkowo 'i członlków zrzC'szeń. KaŻJdy iZ tych k'ręgów
został opisany po,d kątem taikich cech jalk: mOitywy ,i zasa,dy doboru partner6w
kontaktó\\'.
liczehność
iP:rirtneTów, charakter
lko'l1'talk'iów (codz,iennc. o:dśviiętne),
sytuacji ',\' jakich następuj,] oraz ich treśC'l.
c\naLwjąc
W7.0Ty zacholwaiJ obowiązujące
w każ.dym .z krę,g6w przyjęto, że na
\\islpÓłczesllY ich wyraz skbdająs,ię
równieź treści uksz:taHowane
w pnc'S'złości.
Odwol;ll:', ,ię zate·m do nkładów
istniejących
wprze.szlcici
za'równo w badanej
.;polccz:""','; jak też po"::ukująr iln<rlo·g'i'iw publi'ko\i\'anych materiał:1ch z regionu
Ślą~;":a
198Z
Hy .swrd, Ubiór --.strój
;';'0's1iu111.Funkcjc
odzienia w tradycyjnej
.spolecz:.",ci wiejskiej w XJX \Ii. i w puczątkach
XX wieku na obslzarze Polski.
W pracy autor poprzez ukazanie ·twoL.;enia i zmiany funkcji ludovvcgo odzienia.
próiJli,,' akazać przyczyny po-'.\".;tawani,;l 'w ok,rcślonych warunkach
systemu symboliczneg", ;:H'ln;ącegoszcn'g
istotnych fun:kc,i'i. który w zmienionych
układach
eko:lOmiczlh-'po!eczllych
i p. sycholugicznych uległ ,daleko :i,dącej ,redukcji. Prac",;-;'kla,da
się .: utcl'ech
:rodziałów; w I przeds,taw.io;Jlo zalrys sianu badań na,d odzieniem
ludowyn~ ~\. Pobce i wypunktowano
te 'sJabości, które 'Sprawiają, że analizo funk~j:i
odzienia
"cit zabil'g'iem w wielu pun'ktach hipotetycznym.
Rozdział II traktuie
o
gone.zie. :','zwoju ,i ,zn1ier;zchu .stroju Iudowog,o, przy czym najwięcej uwagi po'święcuno z;lgC\dnieni(]lm k;zta1tOlwania :s'ię Ha hisitolrycz.!1'o-spolecznego 11::1którym za,rY1sowano g\\'a1towny rozw6j a potum i 'upa,dok 'odzienia !]:udowego. Ro,z:dział II wY'PeJ,
KAi\TOH
• Uzupełnienia
z lat
poprzednich.
414
Kronika
niły ro'Zwa.iJania na -temat .str>uk1tury funtkcj.i odzienia ludowego. SprL'CYN\WU:0 w
nim pojęcia: ubiór, S'trój, k06itium a 'taiIde TO!ZJpatrywa.no'sytuacje ~poleczl.ne !p(Hiczas
!którY'ch iUjmvniały się f.ulIltkcje odzienkl. Rozdział IV przynosi uwaigii ~1;a -temat
5U)OłecZl1egożycia otrodY'Cyjnej ;s,poł€cZiIlośe<i\,,"iejSlk.iejw <!<:'ontekściefunkC:')no"""ania
odZJien'ia ,ludowego.
U n iw e r s y t e t
i m.
A d am a M 'Ic ucie w i c z a
Pozn<lń
1982
DZIĘGIEL Lesrz.eik, Wieś wsiPÓkzeSiIl€lgO KU1r.dY'stanu .iJraClkiegou .progu ,:1oJoQ'0rJllz.a.cji.
Plfaca 'lirak'tuje o ,gos!p[)darce i życiu 'COdZiiennym ws!pólczes.nego chlo'pa Ku'r,dyjslkieg'o Regionu Autonomicznego
w Iraku w m'omencie, kiedy na wieIŚ srlY'bko zaczęły ,doderać ludogo<dni,enia c~m,iZlacyjiIlJe i dobroby'tw
wyniku ilfaekiej koniun:ktU1ry na.fto'wej 1<11;70-tych ora.z świadomej
promocji
gos[po,darczej tClgO ob;;zaru
dokonywanej
przez rząd z ;przyczY'n pol.itycZQlych. Hrzełamywanie
się ,tu'udycyj,;Jych
form bY'towanila i ich częścliowa co il'1ia,jmn.iejl!TIOdwnizacja ,iłustrorwanc są '::0 przyikŁa,dach z doz.iedziny !produkcji i kOll1:SiU'mpcji.
Część l zawiera 'o.p.is geCJ;g.raficzny badanego 'O'bszaru GPf'Owincjc Arb;,:, Sulnja··
nija, Do huk), jego zaludnienie
i hisltorię a takl.e język i ['(:l.igJię Iu.dnosc.; zamiesztkującej te 1eroClIly.Anal.iza dawnych .i współczes,nych struktur
a<gu'a,rl1yc!:stallo<\\"i
wprowadzeniie
do częsCli II, w której ,a'UtOifukazał ro,lnictwo z punktu wi.dzenia
wiesnialka 'kurdyjskiego i jeg'O zoa'g!fodę.Ta cZGŚć .pracy obejmuje Illa's'tępują(:l' dzialy:
upr,awa l'oś!'in, chów zwierząt, dieta i wyżywienie
w pf'occSlie przemi,an, zagroda
wiej sika (plany, techniki budowlane,
f!unkcja poszczególnych
elemen1ó\\·.I. '.\'JlętTza
domów mie'S,zumlnych i 'budowli ,i:nwent.al~sk,ich; Ubiór, .higcl1a i kosmc.ly:"a; Ręlwdz,ieło j handel; Tradycyjne
wychowanie w ['odzinie 'kurdyjskiej
i rol'a :;zkoJnictwa,
sytuacja mężczyzny ,i kobiety w Zlm.i'ooiającej ,s'ię rzc'Czywisto'ści Jiraku pólrwcnego.
MonOigrafia powyższa pows'tała w wyniiku badań terenowych
auto'ra w 80 wsiach i
miasteczkach,
w Lrzech sezonach ba.da'w'Czych: 1977, 1978. 1980 a .ponarllio ,:1.<1 bazie
liter<:ltury i ni,epubhkowanych
eac.spC<1~tyz
terenowych,
Maria
.Viewiadom.,i-;'J